Creative heeft het afgelopen decennium de geluidskaartenmarkt voor pc's gedomineerd met de diverse Soundblaster- en Audigy-modellen. Het ligt dan ook in de lijn der verwachting dat Creatives nieuwe geluidskaarten, die gebaseerd zijn op de Xtreme Fidelity (X-Fi)-geluidsprocessor, de nieuwe standaard zullen worden op het gebied van PCI-geluidskaarten. Her en der zijn de eerste recensies verschenen van op de X-Fi-audiochip gebaseerde geluidskaarten. Tweakers.net geeft daarom een overzicht van wat er te verwachten valt van Creatives nieuwe productlijn en wat er tot nu toe van die verwachtingen waar blijkt te zijn.

Introductie & eigenschappen X-Fi-geluidsprocessor
Op 12 mei 2005 kondigde Creative aan dat er een nieuwe lijn geluidskaarten op de markt zou komen. Deze geluidskaarten gebruiken niet meer Creatives vertrouwde EMU10K-audioprocessor, maar beschikken over de gloednieuwe X-Fi-rekeneenheid. Er zouden nogal wat in het oog en oor springende verschillen zijn tussen de EMU10K, die via de Soundblaster Live en Audigy in vele huishoudens terug te vinden is, en de X-Fi-audioprocessor. De X-Fi beschikt in vergelijking met de EMU10K over 11 keer zoveel transistors en kan 24 keer zoveel instructies per seconde verwerken. Deze extra rekenkracht wordt primair gebruikt voor een verbeterde sample rate conversion (SRC). SRC houdt in dat het te bewerken geluid wat betreft frequentie intern geconverteerd wordt zonder van toonhoogte te veranderen. Een veelvoorkomende conversie gebeurt tussen 44,1 en 48kHz, en juist daar liet de EMU10K-geluidsprocessor hoorbaar steken vallen. Nog steeds verwerkt de X-Fi-processor alle data op 48kHz, maar volgens Creative gebeurt hierbij het omhoog en omlaag converteren van het audiosignaal op zo'n geavanceerde manier dat er nauwelijks verlies van geluidskwaliteit optreedt.
De X-Fi kan gebruikmaken van drie verschillende gebruiksprofielen, zodat de geluidskaart zijn taak zo optimaal mogelijk uitvoert. Via de entertainment mode, gaming mode en audio creation mode kunnen diverse onderdelen van de processor uit- en aangezet worden. In de gaming mode betekent dit bijvoorbeeld dat het aantal geluiden dat gelijktijdig kan worden afgespeeld beperkt is, zodat de processor van de computer minimaal belast wordt en zijn rekenkracht kan gebruiken voor andere onderdelen van het spel. Een ander belangrijk wapenfeit van de X-Fi-processor is de aanwezigheid van Creatives 24-bit Crystalizer. Volgens een woordvoerder van Creative leidt deze technologie ertoe dat mp3's een betere geluidskwaliteit krijgen dan de originele audio-cd. Creatives uitleg hiervoor is dat bij het afmixen van een studio-opname naar cd er geluidskwaliteit verloren gaat, die vervolgens door de X-Fi weer wordt teruggeplaatst. Of deze claim waargemaakt kan worden is dubieus: het exacte materiaal dat door compressie verloren is gegaan, kan nooit meer terugberekend worden. Hooguit kan er door interpolatie een gok gemaakt worden over hoe het origineel geklonken moet hebben. Daarnaast beschikt de X-Fi-audioprocessor over de CMSS-3D-technologie, die zou moeten leiden tot een verbeterd ruimtelijk geluid voor zowel stereo- als surround-bronmateriaal.
Creative X-Fi-productmodellen
Begin deze maand presenteerde Creative de nieuwe kaarten die gebruik zullen maken van de X-Fi-processor. De vier modellen zijn de ExtremeMusic (129 euro), Platinum (199 euro), Fatal1ty FPS (249 euro) en Elite Pro (349 euro). De doelgroep lijkt niet de reguliere thuisgebruiker te zijn, maar de semi-professionele muzikant, muziek- en filmliefhebber, serieuze gamer of combinatie van deze groepen. Volgens Creatives woordvoerder voor de Benelux zal de productlijn in de tweede helft van september in de winkels terug te vinden zijn.

Eerste ervaringen met X-Fi
Hoewel de kaarten dus nog niet beschikbaar zijn, hebben enkele personen al wel met geluidskaarten op basis van de X-Fi-audioprocessor kunnen werken. Bij The Inquirer heeft een medewerker een Fatal1ty FPS-kaart weten te bemachtigen. Hij stelde deze vervolgens bloot aan diverse tests om te bepalen of de geclaimde geluidskwaliteit, rekenkracht en afname van processorgebruik worden waargemaakt. In vergelijking met een Creative Audigy ZS 2 bleek de X-Fi oorspronkelijk juist meer processorbelasting te geven, maar dit werd later opgelost door in een andere mode te gaan werken. De prestaties van Half-Life 2 waren voor beide kaarten gelijk, waardoor de geclaimde acceleratie van spellen door de optimalisaties van de X-Fi niet aangetoond kon worden. Wat wel opviel, was de geluidskwaliteit: zowel het ruimtelijk effect in Half-Life 2 als mp3’s klonken volgens de recensent beter dan ooit.
Eerder hadden op de E3 in mei dit jaar de mensen van GameSpot Hardware en IGN met een koptelefoon geluisterd naar een prototype van de X-Fi-processor. Zij maakten melding van een verbazingwekkende ervaring qua ruimtelijke positionering van de geluiden en de kwaliteit van afgespeelde muziek. Tom’s Hardware mocht afgelopen juli ook naar een prototype luisteren en in de technische documentatie duiken. Ook zij noteerden een spectaculaire vooruitgang in de ruimtelijkheid en kwaliteit van het geluid. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat van de beschreven bronnen alleen The Inquirer over een definitief model beschikte, en dat in het artikel op Tom’s Hardware veel uitspraken van Creatives technische documentatie kritiekloos zijn overgenomen. Voor harde uitspraken over de geluidskwaliteit en processorvriendelijkheid is het dus nodig dat er meer tests van de definitieve X-Fi geluidskaarten worden uitgevoerd.
Toekomstperspectief X-Fi
De vraag rijst welk marktsegment zoveel geld wil neerleggen voor een geluidskaart. Voor veel muzikanten is Creative nooit bon ton geweest, audiofielen zullen geluidsaantastende technologieën zoals de 24-bit Crystalizer en CMSS-3D vermoedelijk op voorhand afwijzen, gamers kunnen betere gameprestaties verkrijgen door de aanschafprijs van minimaal 129 euro te investeren in een betere videokaart en reguliere thuisgebruikers nemen in de regel genoegen met hun geïntegreerde geluidskaart. In reactie op deze kritiek gaf Creative aan dat vanwege de keuze uit verschillende modi de kaart een oplossing is voor mensen die bijvoorbeeld zowel games spelen als zich met muziekbewerking bezighouden. Ook zouden gamers op bijvoorbeeld lanparty's ondanks de afwezigheid van een surroundset toch 3d-geluid kunnen krijgen op hun koptelefoon, en kunnen muzikanten 24-bit Crystalizer en CMSS-3D uitschakelen voor een neutraler geluid. Eén ding staat vast: de kaart zal van goeden huize moeten komen om het publiek dat het voor ogen heeft tot gebruiker te maken.