DNB: investeer extra defensiemiljarden in chips, niet in het bouwen van tanks

De 19 miljard euro die Nederland jaarlijks wil uittrekken voor defensie, kan beter niet geïnvesteerd worden in het zelf produceren van traditionele defensiegoederen, zoals tanks en munitie. Dat concludeert De Nederlandsche Bank.

In plaats daarvan kan Nederland zich op de langere termijn beter richten op zogeheten dual-use-goederen, schrijft DNB op basis van een eigen onderzoek. Dat zijn goederen die voor defensie gebruikt kunnen worden, maar ook voor andere doeleinden. Chips zijn daar een belangrijk voorbeeld van, schrijft de Nederlandse centrale bank. Die kunnen bijvoorbeeld in drones worden gebruikt, maar ook in smartphones.

Het gaat dan vooral om langetermijnplannen, aldus DNB. Op de kortere termijn moet de nadruk vooral liggen op het snel uitbreiden van de militaire capaciteiten, waarbij niet echt ruimte is voor economische overwegingen. Nederland moet dan militaire goederen aanschaffen en die zullen veelal geïmporteerd moeten worden.

Investeren in eigen productie voor defensie

Maar in de toekomst is het belangrijk om op Europees niveau te investeren in eigen productie, om Europa minder afhankelijk te maken van andere regio's, concludeert DNB. Het is dan niet efficiënt om productiecapaciteit voor eigen tanks of munitie op te bouwen, aldus de centrale bank.

Nederland heeft daar 'geen goede uitgangspositie voor', terwijl andere Europese landen als Duitsland en Frankrijk daar al wel in gespecialiseerd zijn. Nederland kan beter op andere manieren bijdragen aan een Europese defensie-industrie, en dan met name op het gebied van technologie. Nederland kan zich daar onderscheiden ten opzichte van de rest van Europa.

Op het gebied van chips heeft Nederland bijvoorbeeld al een voorsprong op de rest van de wereld. In zijn rapport benoemt DNB dan ook specifiek lithografiemachines: de chipproductieapparatuur waar het Veldhovense ASML wereldleider in is. Ook in 'gespecialiseerde microscopen' kan Nederland bijdragen, en ziet DNB kansen op het gebied van maritieme en nucleaire technologieën, lasersystemen en beveiligde communicatie.

Voorspelbaarheid van belang

Het kabinet moet volgens DNB wel snel knopen doorhakken over zijn uitgaven: "Voor de defensiesector is het belangrijk dat ze weet dat ze jaren vooruit op de overheid kan rekenen als klant. De defensie-industrie gaat alleen nieuwe producten ontwikkelen, wat jaren kost, als ze voldoende zekerheid heeft op vraag aan het eind van het proces."

Bron: Defensie

Reacties (153)

[Sissors]

Dit vind ik een hele vreemde conclusie, en vooral gebaseerd op het idee dat we een voorsprong op het gebied van chips zouden hebben. En ja, we hebben natuurlijk ASML, maar hier gaat het niet om het maken van litho machines, maar om het maken van chips. We hebben één fab die een beetje relevant is in Nederland, en dat is die van NXP in Nijmegen. Die maakt 140nm+ chips op 200mm wafers, en gaat waarschijnlijk niet al teveel langer bestaan (nieuws: NXP wil Nijmeegse chipfabriek voor 2036 sluiten).

Waarbij 140nm van nog voor 2000 is! En natuurlijk, dat heeft gewoon nog toepassingen, dus daarom staan die fabs nog wel te produceren. Maar het is zeker als je het over mobiele telefoons hebt wel heel beperkt. Iets van power management kan er misschien nog op gemaakt worden, maar daar eindigt het wel bij.

Het land wat in Europa voorop ligt is Frankrijk waarschijnlijk, met een 28nm STM fab in Crolles. Op 28nm kan je iig nog wel wat signaal verwerking doen, op 140nm moet je dat niet willen.

[laptopleon]

Zo'n advies gaat toch meer over wat Nederland zou kúnnen doen? We hebben al ASML, we hebben al een verouderde chipfabriek… Daar werken al mensen in de chipfabrikage… We hebben als enige ter wereld de fabriek die chipfabrieken fabriceert… Die altijd al subsidies en staatssteun en belastingvoordelen kreeg dus ook niet helemaal los te zien is van de overheid.

Sowieso moet Nederland / EU flink aan de bak op het terrein van digitale infrastructuur, software, wil het een beetje los komen van Amerikaanse Big Tech. Wat meer eigen hardware zou daar prima bij passen. Als de hardware nog steeds 100% uit China komt, op basis van een Amerikaans ontwerp, schiet dat nog niet echt op.

Plus dat, als het meezit en het nooit oorlog wordt dicht bij huis, we toch nog wat hebben aan al die investeringen, omdat ze ook voor andere doeleinden in te zetten zijn.

[Reactie gewijzigd door laptopleon op 6 februari 2026 21:46]

[Sissors]

Maar dat is nogal makkelijk natuurlijk, in theorie zouden we ook herbruikbare raketten kunnen maken voor het lanceren van satellieten. Maar enige ervaring hebben we er niet mee. Qua chips is het niet veel anders. Ja we hebben ASML, maar die maakt één machine voor het hele productie proces. Een belangrijke machine hoor, maar er zijn nog een hoop meer nodig. En je moet hem ook op de juiste manier gebruiken om daadwerkelijk chips ermee te kunnen maken, en dat weten ze juist bij TSMC, Samsung en Intel.

Hell ik zou eerder nog zeggen dat België in een betere positie is als Nederland, want daar hebben ze IMEC. Maar goed, onze enige chip fabriek ligt bijna drie decennia achter op de rest van de wereld. Het kost tiental(len) miljarden om die achterstand in te halen. Plus chip fabrieken verbruiken een hoop water en elektriciteit, en dat willen we ook niet.

Maar onder de streep lijkt dit vooral ingegeven door het idee dat we ASML hebben, en dus goed zijn in chip productie. Wat, oké niet de beste analogie, is alsof je zegt dat je goed bent in het maken van flats omdat je kranen produceert. Terwijl je dan een apparaat hebt die erg belangrijk is, maar je er nog lang niet bent. Van België met Imec, tot Frankrijk met STM, Duitsland met modernere fabs, Ierland natuurlijk ook, etc, zijn er een hele hoop landen die hierop flink voor lopen op Nederland binnen de EU. En ja met ASML zouden er in theorie mogelijkheden zijn, maar dan moet je enorm veel geld erin steken, en wie gaat dat precies doen in Nederland?

[laptopleon]

Nederland is geen eiland. We kunnen die chips ook aan de rest van de EU en daarbuiten verkopen en zoals in het artikel staat: Je kunt dat soort chips ook voor niet-militaire zaken gebruiken.

Het is eerder omgekeerd. Wil je echt op eigen benen staan als EU, dan is het geen optie om qua chips afhankelijk te zijn van Taiwan, qua gevechtsvliegtuigen van de VS etc etc. Niet qua leger en niet qua industrie. En ja, vooral de overgang zal grote investeringen kosten, maar dan heb je ook wat. De kosten van het alternatief zouden wel eens een veelvoud kunnen zijn.

[sympa]

Er is een stuk meer nodig om chips te maken dat de spullen van ASML hoor. En je hoeft die machines niet per se zelf te maken, als je ze maar hebt.

Oh ja over China gesproken, printplaten maken en assembleren...

[nandervv]

Als ze 'm willen sluiten, dan kunnen we het ook gewoon om defensie-redenen onteigenen, toch?

[Sissors]

Of je zomaar kan onteigenen weet ik niet, maar een verouderde 200mm fab zal ook niet de hoofdprijs kosten. Het probleem is, wat doe je ermee voor defensie? Ja je kan de motoren van een drone ermee aansturen, en euhm, daarmee houdt het wel op. Als je een drone zwerm wil hebben die zelfstandig doelwitten kan herkennen en aanvallen (niet dat we dat in Europa gaan toestaan voor we echt zwaar achterlopen op de rest van de wereld), heb je misschien geen 2nm chips nodig, maar wel heel veel moderner dan wat Nijmegen kan maken.

[hoeksmarp]

Het stuk is er toch vrij duidelijk over?

Op het gebied van chips heeft Nederland bijvoorbeeld al een voorsprong op de rest van de wereld. In zijn rapport benoemt DNB dan ook specifiek lithografiemachines: de chipproductieapparatuur waar het Veldhovense ASML wereldleider in is. Ook in 'gespecialiseerde microscopen' kan Nederland bijdragen, en ziet DNB kansen op het gebied van maritieme en nucleaire technologieën, lasersystemen en beveiligde communicatie.

Er wordt nergens gezegd dat Nederland een voorsprong zou hebben bij het maken van de chips zelf. Het enige wat wordt gezegd is dat

beter niet geïnvesteerd [kan] worden in het zelf produceren van traditionele defensiegoederen

"Investeren in" is niet hetzelfde als "produceren van".

[M.vd.Haak]

Heeft DNB eerder investeringsadviezen aan de overheid gegeven? Dit is een behoorlijk specifiek advies dat ook gegeven had kunnen worden vanuit het ambtelijke apparaat lijkt mij.

Zie ik iets over het hoofd? (Oprechte vraag)

[m_snel]

Ze geven overal ongevraagd advies over als ze denken dat ze iets kunnen bijdragen .

Het lijkt me een win - win situatie voor Nederland. Moderne oorlogsvoering iets anders dan de loopgraven wat sommige landen pas laat zijn gaan inzien.

[Llopigat]

Bovendien zodra je in een loopgravenoorlog terecht komt, heb je sowieso al verloren. Dat zie je nu aan Oekraïne. Hun land is kapot, honderdduizenden gezonde mensen onnodig dood, huizen vernietigd. De schade is gedaan. Zelfs als ze morgen opeens 'winnen' en Rusland er uit schoppen en alles terugkrijgen, is er niets te vieren. Er is teveel vernietigd.

Als Rusland ons ooit aanvalt moeten we ze kunnen stoppen zonder onze eigen mensen op het spel te moeten zetten. Het idee van mannetjes in groene pakjes die hun leven op het spel zetten is een doodlopende weg. Zwermen drones die zelfstandig de vijand uit de weg ruimen zijn een veel betere oplossing.

[Reactie gewijzigd door Llopigat op 7 februari 2026 03:25]

[_Pussycat_]

Zelfs als ze morgen opeens 'winnen' en Rusland er uit schoppen en alles terugkrijgen, is er niets te vieren. Er is teveel vernietigd.

Dan is er veel te vieren, want het land heeft overleefd en zal waarschijnlijk niet meer in de komende 30 jaar door de russen aangevallen worden. Iedereen die niet gestorven is is dan veilig.

Dat helemaal geen oorlog beter is, is leuk, maar dat is voor landen die de grote pech hebben naast rusland te moeten bestaan niet echt een optie.

[aquinox]

Iedereen PTSD, intergenerationeel trauma aan Oekrainse en Russische zijde. Rothschilds en westerse mogendheden die de buit verdelen met de defensieindustrie, banken, politiek die elkaar handelssignalen verstuurden vlak voordat ze besluiten namen. Top!

https://nordictimes.com/world/new-fbi-documents-jeffrey-epstein-trained-as-spy-under-ehud-barak-for-israeli-mossad/

en je kan nog verder erin duiken als je wil.

[_Pussycat_]

Putin is schuld aan de oorlog, samen met de russen die meedoen. Niet "de Rothschilds" (aka "de Joden", want dat wordt ermee bedoeld) en niet de defensie-industrie.

Dat er veel mensen getraumatiseerd zijn ontken ik niet. Geen idee wat je eigenlijk punt is. "De Joden Rothschilds hebben een oorlog gestart om eraan te verdienen, en we moeten Oekraïene dwingen te capituleren over vrede laten onderhandelen en we moeten ons klaarmaken om door de russen ook veroverd te worden te de-escaleren"

[aquinox]

Brainwashed. Epstein heeft ook samen met Zelensky de Rothschilds Oekraine kapot laten maken. Putin is niet de slechterik. Ze (Navo x Rothschild x USrael) wilden Oekraine gebruiken om Rusland te verzwakken en militair te testen om n.a.v. die test een serieuze aanval te overwegen, indien zwak genoeg


Ariane de Rothschild; Ukraine upheaval should provide many opportunities, many.

https://www.aa.com.tr/en/world/in-response-to-released-epstein-files-russias-envoy-says-satanist-cabal-exploited-situation-in-ukraine/3817893

Hier zie je de email zelf;

https://x.com/AmberWoods100/status/2018150188360106132/photo/1

en hier nog meer achtergrond;

https://tass.com/world/2080817


Meer diepgang bij Times of India; YouTube: ‘LOOKING FOR HELP’: Zelensky To Quit After STUNNING Epstein ‘Link’? BOMBSHELL In DOJ Dump

[Reactie gewijzigd door aquinox op 8 februari 2026 18:59]

[_Pussycat_]

Epstein heeft samen met Zelenskyy het land "kapot gemaakt"? Echt? Wie stuurt de soldaten? Wie gooit de bommen? Wie schiet de raketten af? Volgens mij niet "De Rothschilds" (lees: de Joden) of Zelenskyy.

En Zelenskyy wil rijk worden en fijn leven, maar neemt het het aanbod van Biden veilig weggevlogen te worden niet aan? Waarom zou je dat niet doen? In plaats daarvan moet hij elke dag bang zijn vermoord te worden en heeft meerdere moodcompletten overleefd? Laat zich door trump en vance uitschelden als een klein kind en moet excuses aanbieden voor zijn kleren? En dat doet hij met opzet omdat dat het leuke leven is en hij daarmee Oekraïene kapot maken kan? Dat slaat toch helemaal nergens op!! Kijk wat Assad doet: Zodra hij het land niet kan uitpersen vliegt hij weg naar rusland en leeft veilig en relaxed. Dát is wat een uitbuiter doet.

.

Je bron voor een compleet onzinnige samenzwering is dan een email waar in staat "Ukraine upheaval should provide many oportunities". Sjonge jonge jonge jonge jonge...... Oorlog in UA zorgt voor

• meer kansen meisjes van daar naar je eiland te brengen. rusland heeft inderdaad tienduizenden kinderen ontvoerd bij bij nagenoeg ongecontroleerde "pleeggezinnen" ondergebracht, dus als je je als Epstein je interessert voor jonge Oekraïense meisjes is dit inderdaad geweldig. Je kunt de kinderen op een website uitzoeken, met foto. The website allows users to filter the children by age, eye and hair color, and the preferred form of guardianship, such as adoption or foster care.
• Veel chaos in UA, zodat bedrijven kunnen worden overgenomen door mensen die de goeie mensen kennen op het goede moment. Inderdaad zijn bedrijven in het bezette deel van Oekraïene "overgenomen" voor een appel en een ei.
• Dus ja, het zorgt inderdaad voor opportunities. Heel simpel. Geen complexe samenzwering nodig.

Je volgende bron is Tass - het russische propagandakanaal. Ik maak het niet eens open, het zijn altijd leugens.

Dan Times of India zonder einige "diepgang" die jij belooft.

Lijkt niet erop dat je samenzwering ergens op gebaseerd is, noch dat er enige logica is voor Zelenskyy's gedrag als hij gewoon in luxe wil leven. p.s: Als hij in luxe wil leven, zou hij nog steeds een berg geld van rusland kunnen aannemen om UA te verlaten en in Qatar of iets dergelijks te gaan zitten.

om Rusland te verzwakken en militair te testen om n.a.v. die test een serieuze aanval te overwegen, indien zwak genoeg

Nou, het blijkt das rusland gigantisch zwak is, het leger is rotzooi, en ze zijn intussen hun laatste T-62's uit de stalling aan het halen. Ja, die is uit 1962. Waar is de serieuze aanval? Een betere kans dan nu komt er nooit meer. Nou?

[Reactie gewijzigd door _Pussycat_ op 9 februari 2026 03:14]

[Neophyte808]

Wie stuurt de soldaten? Wie gooit de bommen? Wie schiet de raketten af?

Wiens vrienden zijn er verantwoordelijk voor een corruptieschandaal, welk geloof hangen die mensen aan, en naar welk land zijn ze met miljoenen uit de Oekrainse staatskas gevlucht?

Ik ben het niet eens met het sentiment dat Putin de good guy zou zijn, maar ik denk ook niet dat het Oekrainse volk iets gewonnen heeft mocht Rusland verslagen worden. Daarvoor moet er nog teveel veranderen.

[Reactie gewijzigd door Neophyte808 op 9 februari 2026 11:36]

[_Pussycat_]

Als rusland verslagen is hebben ze heel veel gewonnen, namelijk dat ze niet meer door de russen doodgeschoten worden. Het lijkt me wel zo fijn als er geen raketten in de kraamklinieken naar binnen vliegen.

Natuurlijk is UA niet perfect, net zoals alle andere landen dat niet zijn. Maar leg een uit wat dat in een discussie over een vernietigingsoorlog te zoeken heeft? Hitler is Polen binnengevallen, maaaaaar daar was ook niet alles perfect. En? Wat heeft dat ermee te maken dat Hitler en de Duitse soldaten daar niks te zoeken hadden? Is er in Nederland niet ook corruptie en schandalen? Gaan we dan ook zeggen dat Hitler niet NL aan mocht vallen, maar aan de andere kant de verzuiling ook niet optimaal was???

[Neophyte808]

Leuk dat je de vergelijking trekt met de tweede wereldoorlog, sla vooral de quote van generaal Patton er even op na over aan welke kant hij gevochten heeft en aan welke kant hij had moeten vechten.

[_Pussycat_]

Geen idee wat je bedoelt en wat dát nou weer met mijn vraag te maken heeft. Ik zou zomaar kunnen denken dat je geen antwoord wilt geven.

Dus nog eens, gaan we dan ook zeggen dat Hitler niet NL aan mocht vallen, maar aan de andere kant de verzuiling ook niet optimaal was?

[Neophyte808]

Precies, je weet niet wat ik bedoel. Je kijkt alleen naar de verplaatsing van troepen, drones en wapengerei tussen landen, niet naar de beweegredenen daarachter, wie er baat hebben bij het conflict, en wat er met het land gebeurt terwijl iedereen zich focust op de frontlinie.

[_Pussycat_]

De geheime beweegreden? poetin probeert Oekraïene te veroveren omdat hij het hebben wil.
Maar goed, ik heb op Tweakers laatst gelezen dat Hitler Polen aanvallen moest omdat de daar wonende Duitsers onderdrukt werden, dus kom maar op met de "ja maar eigenlijk wil hij alleen maar het beste voor de mensen die hij dood laat schieten!"

[Neophyte808]

"Maar goed, ik heb op Tweakers laatst gelezen dat Hitler Polen aanvallen moest omdat de daar wonende Duitsers onderdrukt werden"

En heb je die bewering ook onderzocht? Wellicht was dat inderdaad zijn beweegreden.

"De geheime beweegreden? poetin probeert Oekraïene te veroveren omdat hij het hebben wil."

Ik had het niet over Putin.

"Dus kom maar op met de "ja maar eigenlijk wil hij alleen maar het beste voor de mensen die hij dood laat schieten!""

Nergens heb ik beweerd dat Putin het beste wil voor het Oekraiense volk, het is wel overduidelijk dat hij Zelensky daar weg wil hebben. Als je dieper gaat graven in zijn carriere als acteur, hoe die hele serie ontstaan is, en wat Zelensky nog voor business deed in het buitenland en nog steeds doet als president begrijp je waarom vrede tussen Rusland en Oekraine nog niet betekent dat de strijd daarmee is afgelopen.

[Reactie gewijzigd door Neophyte808 op 9 februari 2026 16:17]

[_Pussycat_]

Aaaaaah daar is hij! "Ja maar Zelenskyy!! Hij is een acteur geweest! Uiteraard moet het land aan puin geschoten worden!" Je bent "Hij verdient heul veul geld aan de oorlog joh" nog vergeten.

[Neophyte808]

Verdomme dat zeg ik toch niet, je moet je eens gaan verdiepen in wie die serie heeft opgezet en wat de hele agenda daarachter was.

[_Pussycat_]

Je moet je eens verdiepen in wie de oorlog begonnen is en voortzet, wie elke dag kinderen ontvoerd, mensen dood laat vriezen, drones op burgers schiet, ziekenhuizen opblaast, en treinen aanvalt.

Soms is het niet zo moeilijk.

[Neophyte808]

Werkelijk nergens heb ik beweerd dat Putin de good guy zou zijn, maar waar jij een complete blinde vlek voor lijkt te hebben is dat Zelensky's vriendjes alles doen waar jij de Russen van beticht, op het aanvallen van treinen na.

[_Pussycat_]

Zoals bv. een oorlog beginnen in 2014 en 2022?

[Neophyte808]

Ja, zoals bijv. een oorlog beginnen in 2023 en aanstichten tot de eerste oorlog in 2026.

Zoals het aanrichten van verschroeide aarde waar de schade in Oekraiene nog een puntje aan kan zuigen.

Zoals mensenhandel in vrouwen en kinderen en het opzetten van bordelen daarvoor.

Zoals het bouwen van gevangenissen die werken als concentratiekampen.

Zoals het oprichten van een enclave in Oekraine waar Oekrainers niet welkom zijn.

Zoals het lobbyen in het Nederlandse bedrijfsleven zodat jouw zorgverzekeraar daar aan meebetaalt:
https://www.metronieuws.nl/lezerscolumn/2025/07/lezerscolumn-nederland-motor-israelische-oorlogseconomie/

https://dekanttekening.nl/nieuws/deze-zorgverzekeraars-financieren-indirect-illegale-nederzettingen-westbank/

[Reactie gewijzigd door Neophyte808 op 10 februari 2026 08:21]

[_Pussycat_]

Ik heb werkelijk geen flauw idee wat Israël te maken heeft met de invasie door rusland. Israël is nu de vriend van Selenskyy, en dus is de aanval van de russen tegen Oekraïene gerechtvaardigd? Ik kan er geen touw aan vast knopen.

[Neophyte808]

Tussen de regels lezen is inderdaad niet bepaald jouw sterkste punt. Ik heb daarbij ook nooit beweerd dat de aanval gerechtvaardigd was.

Ik geef voortdurend hints waar ik op doel, maar je pikt ze niet op. In plaats daarvan ga je er voor het gemak maar van uit dat ik pro-Russisch ben en pak je iedere stokpaard erbij om die overtuiging te versterken.

[Reactie gewijzigd door Neophyte808 op 10 februari 2026 15:22]

[_Pussycat_]

Dan leg eens uit wat je bedoelt. Ik snap het inderdaad niet. Ik kom tot "anderen zijn ook slecht" maar dat is niet echt een bijzonder nuttig standpunt.

[aquinox]

Geloof vooral in de fabeltjeskrant / Reuters / AFP/ NOS / AP.

Veel plezier met je neokoloniale wereldbeeld.

[_Pussycat_]

Neokoloniaal? Ik vind het slecht om landen te veroveren, bezetten, of te annexeren. Waarom is dat neokoloniaal?

[aquinox]

Wat doet het westen de hele tijd sinds eeuwen geleden? Wat doet 1srahel nu, gefund door EU/VS? Waarom is de navo tegen afspraken in steeds verder naar het oosten aan het uitbreiden?
Waarom waren er Amerikaanse special forces actief al bij de rotzooi daar in 2014? Waarom onderstreepte John McCain dat er een color revolution moest komen (om Oekraine onrechtmatig een westerse puppet toe te schuiven, o.a.)...

Hoeveel Russen zijn er vermoord in Oekraïne tussen 2010-2022?

Ik denk dat als ik doorhad wat het westen aan het flikken was dat ik ook zou invallen in zijn positie. Albeit met strikter doel tot demilitarisatie en burgerdoelen zoveel als mogelijk vermijden.

[Reactie gewijzigd door aquinox op 12 februari 2026 20:37]

[_Pussycat_]

"ja maar het westen, ja maar Israël" --> boeit me niks. Andere fouten zijn geen excuses.


"waarom is de NAVO uit aan het breiden tegen afspraken in" --> Welk internationaal verdrag is ooit ondertekend waar in staat dat de NAVO niet uit mag breiden? En als een land aanvraagt bij de NAVO te willen komen, waarom zou dat land dat niet mogen doen? Kinkt nogal.... neokolonialistisch.... als de russen mogen bepalen welk land bij welke organisatie komt.

https://bsky.app/profile/darthputinkgb.bsky.social/post/3mdhqa7c2vs27

https://bsky.app/profile/eex97623.bsky.social/post/3mdhte4yafs2q

[Reactie gewijzigd door _Pussycat_ op 13 februari 2026 06:19]

[aquinox]

google maar.

[AntiPasta]

"Brainwashed" en vervolgens met allemaal niet-Westerse bronnen aankomen

[Neophyte808]

Ja want Westerse bronnen zijn altijd objectief en niet-Westerse bronnen zijn altijd onzin...

[_Pussycat_]

Tass is inderdaad altijd onzin, zolang het niet gaat over een parkbankje in moskau.

[aquinox]

Jij gelooft dus nog steeds in de westerse fabeltjesfuik van Reuters / AFP/ NOS / AP? :")

[Coolstart]

at zie je nu aan Oekraïne. Hun land is kapot, honderdduizenden gezonde mensen onnodig dood, huizen vernietigd.

'onnodig dood' Je bent wel heel oeerbiedig aan de gesneuvelde soldaat die land land verdedigde.

Zelfs als ze morgen opeens 'winnen' en Rusland er uit schoppen en alles terugkrijgen, is er niets te vieren. Er is teveel vernietigd.

Je spreekt van een ivoren toren. Ukraine is aan het vechten voor het voortbestaan van hun land, taal en cultuur. Rusland wil dat allemaal innemen en alle tegenstanders vernietigen. Als je de Russen weer buiten kan schoppen is dat een gigantische overinning voor het land. Ook hier ben je weer oneerbiedig.

Als Rusland ons ooit aanvalt moeten we ze kunnen stoppen zonder onze eigen mensen op het spel te moeten zetten.

Ook hier is er weer sprake van de ivoren toren. Iedereen kan van zijn bureaustoel roepen dat er geen doden mogen vallen maar zodra Russen echt aanvallen, vallen er doden. Doden door raketinslagen, doden aan de front, door drones etc.

Het idee van mannetjes in groene pakjes die hun leven op het spel zetten is een doodlopende weg. Zwermen drones die zelfstandig de vijand uit de weg ruimen zijn een veel betere oplossing.

Ja, daar zet Ukriane toch 100% op in? Tanks zijn daar al helemaal geen ding meer. Wij moeten wij ook op inzetten op drones of anti-drones maar wees maar zeker dat Rusland die drones ook op burgers zal inzetten en dat er ook nog steeds raketten in huizen en woonblokken zullen vliegen. Rusland heeft er niets aan dat ze enkel wat drones aanvallen. Ze gaan ons pijn doen met bloedvergiet. Als er dan geen groene mannetjes zijn dan zullen het wel andere mannetjes (burgers) zijn.

[Reactie gewijzigd door Coolstart op 8 februari 2026 12:34]

[demianmonteverd]

Middelen opsturen naar UA, dan is er ook minder capaciteit bij de tegenstander over. Scheelt ook geld hier uiteindelijk.

Meer in de lijn van het gegeven advies, waar halen we de batterijen vandaan voor de drones dadelijk? Halfgeleiders zijn essentieel, maar je hebt ook echt ander spul, zoals elektromotoren en batterijen nodig.

[rko4u]

En toch kan je beter zorgen dat je je kan verdedigen. We moeten dus wel zorgen dat we tanks en luchtafweer hebben, of we ze nou zelf maken of inkopen. Met alleen chips gaat verdedigen in ieder geval lastig worden.

[jumbos7]

Ik ben het niet meteen oneens met het advies en ik betwist de zorgvuldigheid van het advies niet, maar ik vraag mij wel af of advies geven over hoe de defensie-uitgaven gedaan moeten worden een taak is voor de economen van de DNB.

[Mjappio]

Uiteindelijk gaat het vanuit DNB niet om defensie in dit advies maar om de impact op de economie en duurzame welvaart. Dat valt wel binnen de taakstelling van DNB en daarmee lijkt dit me een prima advies.

[NMN1665]

Alleen is duurzame welvaart lang niet altijd met directe oorlogsdreiging te rijmen. Het idee is leuk maar nu niet aan de orde.

[kodak]

Dit gaat om uitgaven over de lange termijn. Het sluit niet uit dat er spontaan geld beschikbaar is voor heel urgente zaken.

Het feit dat er schaarste op korte termijn kan ontstaan is niet zomaar een argument om in productie voor korte termijn te investeren. Het advies is niet voor niets dat een investering niet zomaar zorgt voor behoorlijke productie. Zelfs niet op de lange termijn, dus op de korte termijn is dat al helemaal een probleem. Tenzij men weinig waarde hecht aan kwaliteit en daar verantwoordelijkheid voor neemt.

[Aldy]

Het artikel vertelt duidelijk hoe DNB denkt over hoe het geld op korte termijn en op lange termijn uitgegeven moet worden. Op korte termijn zullen tanks e.d. gekocht moeten worden, aldus DNB, in Frankrijk en/of Duitsland en niet zelf in eigen productie investeren. Dit laatste omdat niet zeker is dat op langere termijn deze investeringen terugverdiend zullen worden. Naast het investeren in buitenlandse materialen beveelt DNB aan om wel te investeren in technologieën waar Nederland al goed in is en zelfs vaak een voorsprong in heeft. En dat natuurlijk ook op korte termijn, naast de aankopen in het buitenland.

[Reactie gewijzigd door Aldy op 7 februari 2026 14:18]

[soepkipper]

Kwaad kan alleen overwinnen wanneer de goede niets doen (zo verteld onze geschiedenis en juist ook het heden ons). Ideeen over concepten en technieken die hier strategisch aan kunnen bijdragen incl het advies van de DNB zouden overwogen moeten worden als je het mij vraagt.

[Extreamspeed]

Mee eens. We moet niet alles zelf willen bouwen. Duitsland heeft prima productie van tanks op orde denk dat we beter ons geld slimmer in kunnen zetten.

[StefanJanssen]

Ik denk dat het de taak van DNB is dat ze zorgen dat de Nedelrandse economie goed loopt. Dat doe je door geld niet te verbranden in projecten die geen success hebben maar iets waar we sterk in zijn te verbeteren. DNB ziet dat hier in en geeft dus dit advies, niet op defensie niveau maar op het vlak van de Nederlandse economie.

[Clu3M0r3]

ik vraag mij wel af of advies geven over hoe de defensie-uitgaven gedaan moeten worden een taak is voor de economen van de DNB.

Kort antwoord. Nee. Kunnen politici het wel? Ehmmmm....

[WillySis]

De economen van de DNB weten welke sectoren in Nederland sterk zijn en welke dat niet zijn. Met die achtergrond kunnen ze wel degelijk een goed verantwoord advies in elkaar steken. Voor het ontwikkelen van een tank is specifieke kennis nodig en de bedrijfstak die dat zal moeten leveren is niet in Nederland aanwezig. Voor het ontwikkelen van chips zijn binnen Nederland wel diverse bedrijven actief die dat kunnen.

De DNB kan dus wel degelijk een advies geven. Aan de politici is het de taak om het advies, samen met allerhande andere adviezen te wegen en uiteindelijk tot besluiten te komen. De politici kijken dan ook naar het buitenland en moeten overwegen wat men beter (binnen Europa) kan kopen en wat men binnen Nederland kan ontwikkelen.

[Bas Boss]

Het advies is uiteindelijk investeer in dual use sectoren. Lekker makkelijk scoren. Natuurlijk is dat beter voor de economie. Dat is dan ook direct het probleem, het is enkel economisch advies. Dat is echter niet het doel van de investering.
Munitie bijvoorbeeld heb je nooit genoeg. Onzin om dat dan bij andere landen te leggen.

[R_Zwart]

Bij DNB werken mensen met heel veel verschillende achtergronden. Financieen kan je pas goed doen als je de hele wereld er om heen snapt. Ik was een paar jaar terug op een open dag van de TU Delft en daar werd DNB ook genoemd als plek waar alumni terecht waren gekomen. Dus er werken ook ingenieurs bij een bank (en dan niet alleen op de IT afdeling).

[WillySis]

Een bank moet eigenlijk de hele wereld in de gaten houden, oa om de ontwikkelingen op de beurs een beetje te kunnen begrijpen en voorspellen. Daarnaast zijn het gewoon grote bedrijven die ook voor het eigen functioneren een aantal ingenieurs in dienst moeten hebben. Dat geldt niet alleen voor de IT, maar ook voor gebouwen en beveiliging

[84hannes]

Moderne oorlogsvoering iets anders dan de loopgraven wat sommige landen pas laat zijn gaan inzien.

offtopic:
Ik dacht dat we dat in de eerste Wereldoorlog geleerd hadden en was verbaasd dat de Russen én Oekraïners zich in gingen graven. Nu weet ik niets van oorlogsvoering, maar ik stel me voor dat als de tegenstander begint te graven je zelf weinig keus hebt om ook een gangetjes ertegenover te graven.

[Aldy]

Ik dacht dat we dat in de eerste Wereldoorlog geleerd hadden en was verbaasd dat de Russen én Oekraïners zich in gingen graven. Nu weet ik niets van oorlogsvoering, maar ik stel me voor dat als de tegenstander begint te graven je zelf weinig keus hebt om ook een gangetjes ertegenover te graven.

Om het weer ontopic te maken , oude oorlogsvoering verdwijnt nooit helemaal. Er vinden alleen aanpassingen plaats met moderne strategieën, waar bijvoorbeeld drones en platleggen van essentiële infrastructuur deel van uitmaken. En dat platleggen van die infrastructuur gebeurde vroeger voornamelijk met bombarderen en dat kan nu ook door te hacken.

[cold_as_ijs]

Tja ik weet niet of je iets volgt van de oorlog in Oekraïne, maar daar heeft de modernisering van de oorlog er juist weer voor gezorgd dat het een vorm van loopgraven oorlog is geworden. Drones hebben juist ervoor gezorgd dat het slagveld transparant is geworden en dat juist grote sterke landen niet zomaar militair overwicht hebben. Dit was namelijk de doctrine van de laatste 80 jaar, luchtoverwicht krijgen zodat middels manoeuvres oorlogsvoering meters kan maken. Een strategie die de Duitsers voor de tweede wereldoorlog hebben ontwikkeld.


We moeten verstandig omgaan met de Euro’s die we uitgeven, daar ben ik het echt wel mee eens, maar de Nederlandse Bank kijkt vooral naar verdienvermogen en niet naar hoe je een oorlog kan winnen, daarvoor zijn ook granaten onmisbaar.

[Ulysses]

Inderdaad, want ik weet niet hoe jij er tegenaan kijkt, maar al hadden ze de mooiste tanks of geschut, no way dat ik als 1 of andere inboorling mij ga verhouden in fysieke combat tot den medemens. Een potje digitaal stratego is misschien nog het overwegen waard in landsbelang, maar als er lijfelijk geschoten moet gaan worden heb ik er geen zin in hoor. Ben veel te gemasseerd in welvaart en vrede in Nederland. Al weet ik wel dondersgoed wat ik daarmee heb, en ben daar ook bewust dankbaar voor dagelijks. Denk dat ik niet de enige ben die te beroerd is om de wapenen op te pakken.

[ajow]

Tja in Oekraïne hebben ze helaas niet die keuze mogelijkheid. (Ze weten wat communisme inhoud). En een heel aantal Russen hebben ook geen keuze omdat ze verplicht worden door hun mede Russen en leiders.

Als Oerkraine niet had gevochten. Zich overgeeft. Dan is de kans groot te worden ingezet in de volgende Russische oorlog. En dat is echt geen pretje, je mag blij zijn als je een maand mag overleven.

En prima extra digitale middelen tegen digitale oorlogvoering. Maar uiteindelijk is het hele spectrum nodig.

Op het moment dat een drone niet inzetbaar is heb je als nog die soldaat in het groene pakje nodig. Ja ook die f35 straaljager, ook die drone die dan misschien wel niet inzetbaar is. Ook die tank en uiteraard ook alle digitale middelen om communicatie, kritieke infrastructuur etc. Te beschermen.

[pyro-tukker]

Ik dacht precies hetzelfde. Zeker omdat ik denk dat met zo’n groot budget je ook integraal moet gaan kijken. Dus misschien goed dat DNB wel een stem heeft, maar ik denk dat dat je met erg veel organisaties in gesprek moet.


Persoonlijk hoop ik dat een deel ervan naar de spoorwegen gaat. Dus dat die ‘war-proof’ is en dat de NS wat meer op tijd gaat rijden door een betere infrastructuur. Idem voor het versterken van wegen en bruggen, etc. Ik denk dat dit nodig is, en tegelijkertijd heb je het voordeel dat mensen die tegen de grote defensie uitgaven zijn er ook direct iets van terug zien in het normale leven. Dus je bent en beter voorbereid op oorlog en de maatschappij gaat weer wat soepele. (En het is nog eens goed voor de economie!).

[Mgear]

Bankpresident prof.drs. Olaf Sleijpen is dan ook een prominent vvd-lid, dat mag men er best bij vermelden voor de transparantie.

[Azbest]

Ik denk vooral dat DNB een investeringsmogelijkheid ziet en graag zou zien dat Nederlandse bedrijven daarop inspelen.

[Luchtbakker]

Er is een specifiek land dat heel goed laat zien dat je met een paar drones heel veel schade en chaos kan aanrichten. Ik denk dat dit een prima voorbeeld is hoe we ons kunnen verdedigen tegen aanvallen.

[fruitbakje]

Ja maar het type drones wat ze daar gebruiken, daar stop je wasmachinechips in, weggooichips (want het zijn immers weggooidrones), niet smarttelefoonchips. Goed, aan de andere kant, als je met een weggooidrone met een (veel te dure) smartphonechip een voertuig van €200k kan vernietigen, kom je natuurlijk nog steeds redelijk positief uit. Een ander groot verschil tussen drone chips en telefoonchips is zoiets als reliability e.d. toch? Daarom zijn de chips in auto's ook zo anders dan in smarttelefoons.

Ik heb verder 0 verstand van dit onderwerp, maar ik kan me voorstellen dat dual use hier toch iets makkelijker gezegd is dat gedaan...? Misschien dat de DNB het beter onderbouwd, ik heb het bronartikel verder niet gecheckt.

[JSBach]

Nou nee, dat zijn bepaald geen wasmachine-chips. In drones worden snelle high-tech chips en systemen gebruikt zie bijv. deze bron: https://www.forbes.com/si...t-with-smuggled-us-chips/

Opeens zie ik daar tot m’n schrik een Jetson Orin Nano staan, die ook op m’n bureau staat.

[Guru Evi]

Het is afhankelijk van het doel natuurlijk. Er zijn drones die explosieven leveren aan de vijand die 500m verder staat en er zijn drones (vliegmachines zonder piloot) die de wereld rond gaan om foto's te trekken.

Met het ene kun je inderdaad een heel domme 555 gebruiken, zolang je een smartphone bijhebt die een traject kan bereken, met het andere wil je wel degelijk een Jetson Nano. Een kost 50 euro, de andere 50 miljoen.

Ik weet niet waar DNB het precies over heeft, maar het is heel erg kort door de bocht om te stellen dat je geen 'klassieke' defensie nodig hebt. Kijk maar naar Oekraine, je mag dan wel een arsenaal aan drones hebben, een moderne tank is er wel tegen beschermd en een drone kan geen gebied innemen, geen stad evacueren. Ze maken een gebied wel gevaarlijker en onaantrekkelijk voor korte tijd en voor individuele groepen, maar dat stopt iemand als Putin of Xi niet om duizenden mensen door de vleesmolen te halen.

Daarnaast is high tech enorm gevoelig en afhankelijk van gecentraliseerde systemen. Een tank zal blijven draaien zolang er diesel naar de motor loopt, zelfs als al de electronica uitgeschakeld wordt is er met goede training nog steeds (minder effectief) geschut. Zonder elektronica heb je nog steeds mensen die zich kunnen verdedigen met geweren.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 6 februari 2026 21:28]

[Phosoup]

Het idee was geloof ik dat ieder land doet waar het goed in is. En misschien moeten we ons niet meer klassiek op tanks richten, maar die gewoon van de plank bestellen. En zelf dan op drones richten.


Tuurlijk is er nog markt voor tanks. Maar zijn er al tanks die drone-bestendig zijn? Men heeft daar nog maar weinig tanks actief, domweg omdat je een sitting duck bent, handjevol drones (of minder) en poef, tank op zn minst onbruikbaar, heb je pech iedereen in de tank dood door 500$ aan drones. Als je eenmaal zeker weet dat de vijand niet meer met tig drones rondvliegt, ja dan kun je met tanks komen. Beide kanten passen zich snel aan, en nu kom je dus uit op een kleinere rol voor tanks dan 4 jaar geleden. En daar moeten wij ons misschien ook deels op voorbereiden.


We moeten niet voorbereiden op de oorlog van 25 jaar geleden, maar op die van over 5 - 10 - 20 jaar in de toekomst. In ieder geval leren van hoe het nu gaat: flexibel zijn, drones, en veel mogelijkheden tot goedkope kwantiteit. Nieuwe snufjes tuurlijk ook, maar dat kan te duur worden en te kwetsbaar, dus daar moet rekening mee gehouden worden.

[Guru Evi]

Welke plank? Tanks komen nergens van de rolband, en als je onderdelen van China in je tank hebt, vooral elektronica en er komt morgen oorlog met Rusland, hoe ver denk je dat die tanks zullen gaan?

De meeste moderne tanks zijn drone bestendig, als je met drone bedoelt de kleine vliegertjes met wat explosieven. Wat je ziet in Rusland vandaag is systemen van de jaren 50 die zelfs met een moderne kogel vernield kunnen worden. Als je, opnieuw, met drones bedoelt dat je een vlieger hebt die op afstand bestuurd kan worden, daar kun je bunker busters op aanschroeven, die kosten natuurlijk wel een stukje meer dan een 'drone' maar daar heb je dan weer mensen voor nodig die ze op afstand kunnen aansturen. En mensen moeten verdedigd worden met klassieke wapens totdat de drone in de lucht kan gaan en nadat ie weer terug komt.

Drones/chips zijn eenzijdig en kwetsbaar, sterk afhankelijk van het bestaan van een sterke rug met een goede infrastructuur. Het is die infrastructuur die overal in Europa bijna niet meer bestaat en enorm kwetsbaar is. We moeten vertrouwen op de tanks en schepen van de VS, als de VS zich terugtrekt van het wereldtoneel, dan heb je maar een rakettje en wordt al onze elektriciteit, en daarbij alle drones en elektronica uit de lucht gehaald. China heeft al aangetoond dat ze het kunnen en zullen doen, GPS wordt al sterk verstoord in Oekraine, en dat is maar 10% van de Russische militaire kracht. Voor een Europese "3de wereldoorlog", vergeet het maar. Een moderne militaire kracht werkt enkel als alles samenkomt, mensen (infanterie), pantser, artillerie, luchtmacht, drones en cyber. Drones zijn maar een heel klein deeltje van het geheel.

Oorlog is weinig veranderd in de laatste 100,000 jaren, we vechten wel met betere wapens, maar zelfs in Oekraine vind je nog steeds mensen die elkaar in het hoofd slaan met hamers en stokken. Een drone kan niet vliegen in slecht weer, batterijen werken niet in de koude, daar zitten gewoon fysieke limieten aan die gelijk welke robot niet kan weerstaan.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 6 februari 2026 22:28]

[Phosoup]

Tuurlijk moet het niet alléén drones zijn. En hebben die beperkingen. Maar je ziet in Oekraïne elke dag duizenden drones, in allerlei soorten en maten, voor verschillende doeleinden: verkenning, aansturing, zelfmoord drones, multi-use aanvalsdrones, grote zware drones tegen gebouwen etc. Zeer effectief in hun rol. Wil je land veroveren heb je zeker mensen nodig, tanks etc. Dat is dan een stap daarna. En ja, ook artillerie, cyberteams. Maar t ging in het artikel om dat we gebruik moeten maken waar we goed in zijn, bijv producten met chips. En tanks bestellen 'van de plank' uit andere Europese landen die daar weer goed in zijn, ipv die ook nog zelf ontwikkelen. Dat is inefficiënt.

En welke tanks bedoel je, die drone-bestendig zijn? Ik lees dat de aan Oekraïne gedoneerde tanks uit het westen gewoon door 500$ drones gemold kunnen worden. En heb daar ook al tientallen zo niet honderden filmpjes van gezien. Beide zijden proberen van alles, complete stekelvarken- en netconstructies erom, maar ze blijven kwetsbaar voor goedkope drones. Vandaar dat ze nu pas ingezet worden als de drones weg zijn.

Bepaalde zaken veranderen niet in oorlogsvoering, maar je ziet in Oekraïne hoe snel iedereen zich aanpast, nieuwe wapens introduceert, countert, electronic warfare toepast etc. Aan komen zetten met een zooi tanks en denken dat je het dan wel redt, is de oorlog van 25 jaar geleden voeren. Dat werkt nu niet meer zo goed, ze hebben een andere rol gekregen, iets meer bescheiden. Wat al 100.000 jaar gebeurt in oorlogsvoering is slim en creatief zijn, proberen je tegenstander zn wapens nutteloos te maken, proberen nieuwe wapens te maken waar de tegenstander (nog) niks tegen kan doen, efficiëntie tot grote hoogte brengen etc.

[Guru Evi]

De tanks die Oekraïne gekregen heeft zijn op zijn best een paar M1A1 Abrams van 1985, veel andere waren Duitse, Poolse (Sovjet) of andere minderwaardige tanks. Deels daarvan is het feit dat Oekraïne de overschotjes krijgt, de tanks die de VS en anderen niet meer willen omdat ze plaats moeten maken voor nieuwe systemen.

De meeste zijn echter ten onder gegaan aan moderne Russische artillerie en een gebrek aan onderhoud, personeel en training waardoor een groot deel gewoon achtergelaten zijn, drones helpen daar wel bij maar het is niet alsof de drones exclusief de oorlog winnen.

De M1E1 heeft anti-drone zoals actief jammen en meerdere autonome machinegeweren. Israël heeft ook gelijkaardige tanks en de Russen en Chinezen beginnen die onderdelen ook na te maken.

Inderdaad, zoals jij akkoord gaat zijn drones een onderdeel, dit is echter niet de visie van de bank in dit artikel die zegt dat tanks overbodig geworden zijn. Dat was mijn betoog dat dit (te) kort door de bocht was om te beweren dat moderne oorlogvoering geen tanks meer zal gebruiken en dat we chips kunnen ruilen voor infanterie en pantserdivisies.

Mijn opinie is dat we ons moeten klaarmaken voor een gesplitst Europa (hoogstwaarschijnlijk Noord-Center-Oost-Zuid) met sterke concurrentie van Rusland en bondgenoot China en weinig tot geen hulp van de Duitsers (volledig afhankelijk van Russische energie), Fransen (te ver van hun bed), VK (te arm) of VS (isolationisme)

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 7 februari 2026 02:00]

[_Pussycat_]

de tanks die de VS en anderen niet meer willen omdat ze plaats moeten maken voor nieuwe systemen.

Nauwelijks uit de VS. Alleen Australië heeft al meer tanks geleverd dan de VS.

[Martin_1966]

In uw reactie staan een aantal zaken die niet kloppen.

Oekraïne heeft de beschikking tanks van het type Stridsvagn 122, Challenger 2 en Leopard 2A6 die alle drie eind jaren '90 voor het eerst in gebruik genomen zijn. Deze tanks zijn allemaal een stuk moderner dan de M1A1 Abrams die Oekraïne van de Amerikanen gekregen heeft.

DNB heeft niet gezegd dat tanks overbodig zijn geworden, maar dat het beter is om zelf geen tanks te bouwen, maar dat wat we aan tanks nodig hebben elders (aanvulling van mijn kant: in Europa) moeten aanschaffen en dat wij ons beter kunnen richten op sectoren waar wij al een sterke positie in hebben. Een voorbeeld van zo'n sector is de productie van dual-use chips die zowel in civiele als in militaire toepassingen gebruikt kunnen worden. Dit zal namelijk de afhankelijkheid van de Europese defensie-industrie van chips van buiten Europa verminderen.

[StefanJanssen]

Zowel Duitsland en Frankrijk bouwen nog steeds tanks.

[sympa]

Die wasmachinedingen worden gebruikt als hoogte- en lairspeedsensors. Dat zijn de sensors die in een wasmachine de waterstand peilen.

[Manderlay1]

Een paar drones?

[Ronald]

Ik wil iedereen aanraden om de Veldheren podcast te luisteren met Peter van Uhm en Mart de Cruijf… beide generaals buiten dienst en voormalig commandant der (land)-strijdkrachten.

Ik denk dat ze zouden zeggen: laat defensie zeer zeker zelf bepalen wat nodig is… zij zijn de experts.

[Yankovic]

De heren die je noemt zijn ongetwijfeld experts. Maar goede experts luisteren ook naar signalen buiten direct buiten hun eigen expertise. Hun primaire doel moet defensie zijn, maar als ze daar ook de economie mee kunnen ondersteunen is dat alleen maar win-win.

Want ik vraag me wel af of deze heren ook expert zijn in de productie van defensie materieel. Ze weten ongetwijfeld wat voor tank of drone ze nodig hebben voor effectieve slagkracht. Maar die worden vervolgens ergens besteld en moeten worden geproduceerd, en dan kan je kijken naar duurzame slagkracht.

[SVMartin]

Zijn die heren ook im staat om 15+ jaar vooruit te kijken?

[Ronald]

Zeker niet… maar ze weten meer van defensie dan de DNB.

[sympa]

Maar ik denk dat DNB gelijk heeft dat je beter productiecapaciteit kan hebben dan een voorraad aan spullen die snel zal verouderen.

Al heb je ongetwijfeld transportmaterieel nodig en zo. Zoals ook genoemd in het artikel.

[Guru Evi]

Productiecapaciteit helpt weinig als alle toevoeren afgesloten worden of de fabriek uit de stekker getrokken wordt. Voor een langdurige oorlog is productiecapaciteit nodig, maar de vijand gaat echt niet wachten voor de maanden die het kan duren om een nieuw pantser van de band te laten rollen. Echter hebben we in Europa al volstrekt geen industrie meer om zelfs voor burgerlijke doeleinden genoeg grondstoffen, energie, staal en voedsel te produceren, dat is precies ook waarom Duitsland uiteindelijk verslaan werdt.

Als morgen de VS zichzelf terugtrekt en (zoals velen hier en daar willen) in hun eigen zandbak gaan spelen, wie gaat er precies de EU "helpen" tegen het Russische leger. De Iraniers zouden het Midden Oosten in de handen houden dus van Afrika moet je niets verwachten. Zowel Noord als West is er niets dan ijs en zee. Misschien dat je via India iets kan regelen met andere Aziatische landen, maar die zullen dan ook hun eigen problemen met China hebben, indien niet vlakweg veroverd, en zijn relatief ver weg.

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 6 februari 2026 22:36]

[sympa]

Alleen is het ook niet handig om nu bijvoorbeeld drones te bouwen die over 3 jaar totaal verouderd zijn.

We moeten die industrie dus weer gaan opzetten, EU-breed. Inclusief de langere ketens. EN dat is wat DNB te melden had. Niet alleen de eindmontage, ook de boutjes, de moertjes, de motortjes, de kunstharsen en polymeren, de vezels.

Dat zijn betere investeringen dan spullen bestellen die over 3 jaar achterhaald zijn.

Wat nog wel gemeld wordt is dat we inderdaad bepaalde zaken niet hebben die we zeker moeten hebben. Ook zwaar materieel. En persoonlijk denk ik ook dingen als bommen en springstoffen.

[Guru Evi]

Ik denk dat het wel wat langer duurt om die industrie op te zetten. Daarnaast is er genoeg burgerlijk gebruik voor zulke technologie dat het nooit achterhaald wordt. Je maakt de drones, als je ze niet nodig hebt, verkoop op de open markt en maak een betere.

[biomechanical]

Ah, en daarom kopen ze tanks om Nederlandse grondgebied te beschermen? Tanks die in oorlogstijd in Polen en Duitsland kapotgeschoten worden.


Nederlands grondgebied en burgers bescherm je het beste door de Nederlandse infrastructuur te beschermen. Dus marine schepen, en luchtafweergeschut die ICBM's kunnen uitschakelen. Bouw schuilkelders en fabrieken die oorlogsmateriaal en/of munitie maken. Daar verdedig he Nederland, hun burgers, de infrastructuur en de navo mee, niet met tanks. Niet met extra "stealth" vliegtuigen, maar door ondersteuning en beveiliging.
Als iemand echt denkt dat er Russische soldaten over de grond, de Nederlandse grens oversteken, dan is die niet geschikt als generaal of minister van defensie. Wil Rusland alleen Nederland aanvallen, dan moeten ze door de Noordzee, waar, volgens mij, defensie weinig heeft aan tanks, een andere mogelijk is door de lucht, waar tanks, volgens mij, weinig tegen kunnen doen. De enige andere manier, via de grond, is onmogelijk omdat ze dan door (minimaal) 2 navo landen moeten.

In een oorlog met Rusland, China of noord Korea, hebben we niets aan tanks om Nederland te beschermen, tanks vs kernkoppen? Dan winnen de kernkoppen. Tanks zijn verdomt slecht in het neerschieten van ICBM'S, duikboten of vliegtuigen die kernwapens vervoeren. Luchtafweergeschut, marine schepen en goede "non stealth" (En dus goedkopere) vliegtuigen zijn daarvoor wel geschikt (en niet alleen in oorlogstijd, maar ook in vredestijd om te patrouilleren.)


Probleem is wel dat men niet zo goed kan pronken met luchtafweergeschut, fabrieken en schuilkelders (welke het beste verborgen gehouden moeten worden, willen ze effectief zijn). En marineschepen die we nodig hebben in de Noordzee, daar Jan men wel mee pronken, als je teminste teveel geld uitgeeft zodat ze wereldwijd gebruikt kunnen worden.


Nederlands grond grenzen word verdedigt door Duits en Belgisch grondgebied, en door de Noordzee, niet door tanks of "stealth vliegtuigen".


Ik ben niet tegen uitbreiding fan ons leger, of tegen de hoge kosten. Maar tegen de leugens en halve waarheden die men gebruikt om de bevolking over te halen om geld te geven. En om de jeugd over te halen om in dienst te treden.

Ons leger zal, in geval van oorlog, de meeste "hardware" verliezen in Polen of andere grens landen. En de meeste soldaten zullen ook daar sterven.


Sinds dat indonesie geen Nederlands grondgebied meer is, is er geen enkele soldaat op Nederlands grondgebied gesneuveld (ongelukken daargelaten) en er zijn toch een flink aantal soldaten gesneuveld.


Wees eerlijk en doe wat je belooft. Geef geld uit aan wat je beloofd en vertel ook waar de soldaten zullen vechten en sterven ipv het sprookje dat ze Nederland beschermen ik geval van oorlog met Rusland.


Ergens in 1980 heeft men ooit berekent dat, in geval van oorlog tussen de navo en Rusland, de munitie, na 1 week op zou zijn. 1 week, in een tijd dat men zich had voorbereid op een oorlog. Hoe lang denk je dat het nu zal duren voordat de munitie op is. En hoe snel een land dan kernwapens gaat gebruiken?

Bouw infrastructuur om wapens en munitie te maken. Bouw bunkers en luchtafweergeschut om deze en burgers te beschermen en bouw marine schepen om de infrastructuur te beveiligen. Daar word Nederland, en de navo beter van. Plus, het levert geld en banen op, beschermt de infrastructuur in de Noordzee en toch ondersteunt het de navo. (een haven die beschermt word door schepen welke gebouw zijn om op de Noordzee te functioneren ipv wereldwijd, luchtafweergeschut die de haven kunnen beschermen tegen (kern) bommen en (kern) raketten. Infrastructure heeft om voertuigen te repareren en te bewapenen en de mensen die dit doen ook kunnen beschermen. Dat alles is belangrijker dan een paar extra tanks of manschappen in Polen, een grote haven die kapot is geschoten is en zonder munitie en werkende voertuigen te komen zitten

[Zenomyscus]

Ik snap het punt, maar met meer chips ben je er natuurlijk ook niet. Uiteindelijk moet er ook vanalles om de chip heen gebouwd worden en daar hebben we ook te weinig van. Daarnaast mag wat mij betreft de productie en de voorraad van munitie flink omhoog. Zelfs als je genoeg chips en drones hebt moet je genoeg vuurkracht hebben. Wat een rare tijd leven we in.

[Robbierut4]

Het idee van het advies is dat elk europees land doet waar het goed in is. Wij hebben veel kennis over schepen en over chips, dan maken we die. Een ander land is goed in tanks ontwikkelen en bouwen, top, leveren we aan hun de chips en kopen tanks terug.

Dat is efficienter dan dat elk land zijn eigen tank gaat ontwikkelen en bouwen.

[Marrtijn]

top, leveren we aan hun de chips en kopen tanks terug.

Dan vertrouw je dus dat andere Europese landen genoeg maken voor heel Europa, en dat dan ook eerlijk gaan verdelen in crisistijd. Stel dat we alle munitie focussen bij CSG en Rheinmetall en de pleuris breekt daadwerkelijk uit, wie denk je dat als laatste de kogels zal krijgen?

[Reactie gewijzigd door Marrtijn op 6 februari 2026 23:30]

[K0L3N]

Als dusdanig de pleuris uitbreekt dat de EU elkaar niet steunt dan is Nederland sowieso klaar. Het hele idee achter de EU is sowieso altijd al geweest dat als je samen afhankelijk van elkaar bent dat het niet interessant meer is elkaar tegen te werken. Dus zeker voor defensie is dat een goede zaak. Kijk maar wat er gebeurt nu we te afhankelijk waren van alleen de US.

[NMN1665]

Ja Nja deels waar. Damen is grotendeels papier. En Nederland heeft geen werven om schepen uit de grond te stampen. Echter is wat jij zegt helaas niet wat er gebeurt. De verschillende defensie industrieën vertrouwen elkaar niet. Zie F126, zie Frans Duitse tanks etc.


Velen roepen dat Nederland schepen kan bouwen. Echter niemand koopt de onze. Iedereen roept dat Hollandse signaal apparaten de beste zijn. In de waarheid is het nu Frans. En wil iedereen van de Nederlandse radars af.

[MikeyMan]

Met chips kun je niet schieten. En die fabrieken moeten ook beschermd worden. Dus ja, Investeer in productie capaciteit. Maar ook in wapens.

[sympa]

Dit lijkt mij een zinvolle richting. En ik denk niet alleen chips, maar ook energiebronnen (accu's), motortjes, en technieken voor straal-en raketmotoren.

Veel hiervan hebben we wel in de EU.

[Scribe]

Hoop dat dit inderdaad ook een mooie loopplank kan zijn naar Europese processors en technologie in een verre toekomst waar er vrede is...

[R_Zwart]

Dual use werkt twee kanten op. Voor defensiedoeleinden profiteer je dan de veel snellere ontwikkelingen in de commerciële sector en andersom profiteert de commerciële sector van de grote budgetten dei beschikbaar zijn. Grootste uitdaging zal zijn dat mensen bij defensie moeten wennen aan spullen die niet klassiek milspec zijn. Maar wel veel goedkoper waardoor het ook niet erg is als het wat kwetsbaarder is.

[Clu3M0r3]

Knetters!! We moeten (wellicht ook in Europees verband) alle militair deskundigen maar rappoklappo terzijde schuiven en de experts van de DNB als totale paladijnen gaan aanbidden.

[tweaker29789]

Ze geven toch geen strategisch advies, maar een advies over potentiele investeringen.


Ipv een hele nieuwe keten optuigen voor oorlogsmaterieel dat andere EU landen al produceren, adviseren ze het versterken van relevante industrie die we al hebben. Ook met het oog op de tijden na een evt. oorlog.

Dat is gewoon zinnig advies. Om te voorkomen dat we weer tanks gaan aanschaffen om ze vervolgens weer op de schroothoop te gooien.

[Clu3M0r3]

Awel, je hebt 10000000000000000% gelijk.

[Martinspire]

Ik denk dat Nederland inderdaad prima een productie-land kan worden voor militaire toepassingen, of het ontwikkelen van producten. Ik heb niet het idee dat wij hier snel aangevallen gaan worden door onze buurlanden en die nemen ook vrij makkelijk ons mee on het verdedigen van hun eigen grenzen. Eer dat er fysiek gevochten wordt in Nederland, moeten aardig wat andere hordes genomen worden voor ze hier komen en dan is het waarschijnlijk toch al te laat. Dus nee, laat Nederland maar een ondersteuningsland zijn en gebruikt worden voor productie, training en ontwikkeling. Daar hebben we als land ook meer aan dan dat je inderdaad munitie gaat fabriceren. En ik denk dat onze buurlanden daar ook wel genoeg andere bronnen voor kunnen vinden. Qua prijs ga je die concurrentie toch niet winnen.

[Reactie gewijzigd door Martinspire op 6 februari 2026 20:38]

[Finder]

Je kan het niet maken om hier jarenlang de industrie, de visserij en de boeren weg te pesten met allerlei bedachte milieuproblemen en als het dan politiek uitkomt zowat een van de meest vervuilende industrieen (munitie, tanks) hier op te starten omdat de oorlog in Oekraine opeens hip genoeg is om onze eigen hypocriete regels weer te laten varen.