Aantal gebruikte AI's door Nederlandse overheden neemt in jaar toe van 8 tot 81

Nederlandse overheden gebruiken samen 81 AI-toepassingen. Dit is 'flink' meer dan in 2024, toen TNO nog 8 generatieve-AI-toepassingen telde. Bijna de helft van de toepassingen wordt dagelijks gebruikt.

Op dit moment gebruiken Nederlandse overheden, zoals ministeries, gemeenten en provincies, 37 AI-toepassingen dagelijks, schrijft TNO in de Overheidsbrede Monitor GenAI. Vooral gemeenten gebruiken generatieve-AI-toepassingen, met 34 stuks. Het gaat hierbij vooral om chatbots die ondersteunen bij het verwerken van informatie.

Het gros van de toepassingen, 63 van de 81, is bedoeld om medewerkers te ondersteunen. Het gaat bijvoorbeeld om ChatGPT-achtige chatbots, zoals DefGPT van het ministerie van Defensie, die ingezet kunnen worden bij meerdere taken of juist specifiekere taken, zoals het opzoeken en analyseren van informatie.

Van de toepassingen zijn er 14 waarbij burgers de eindgebruikers zijn. Het gaat hier voornamelijk om gemeentelijke chatbots. Zo is er de Chatbot Virtuele Gemeente Assistent, die door 25 gemeenten wordt gebruikt en opensource is.

De foundation models achter de generatieve-AI-toepassingen zijn vaak Amerikaans. Dat geldt voor 44 toepassingen, ofwel 54 procent. Bij een groot deel van de toepassingen – 34, ofwel 42 procent – is onbekend wat het land van oorsprong is. Slechts één toepassing gebruikt een Nederlands model en twee andere gebruiken AI-modellen uit andere EU-landen. Overheden onderzoeken volgens TNO hoe ze minder afhankelijk kunnen worden van Amerikaanse leveranciers.

Reacties (38)

[IndigoX]

AI is geen telbaar zelfstandig naamwoord!

Het is juister om te zeggen: "aantal gebruikte AI modellen" of "aantal gebruikte AI algoritmes" of "aantal gebruikte automatiseringen met AI"

AI is een wetenschappelijke discipline, net als wiskunde of biologie. Omdat AI een discipline is, zou je niet "een AI" moeten zeggen, net zoals wij niet "een biologie" zeggen.

[Reactie gewijzigd door IndigoX op 3 december 2025 09:48]

[vharten]

In de Trouw stond hier laatst in een artikel iets over:

In ‘Welke AI gebruik jij?’ verwijst AI niet naar het fenomeen kunstmatige intelligentie zelf, maar naar een concrete toepassing daarvan: een chatbot of taalmodel. In die betekenis is AI zelfs een meervoud mogelijk: ‘Welke AI’s gebruik jij?’

https://www.trouw.nl/cultuur-media/heeft-ai-een-meervoud~b3fe3da7

Geschreven door Peter-Arno Coppen en Ton den Boon, beiden neerlandici.

[3raser]

AI is een afkorting. Zou het dan geen A.I. en A.I.'s moeten zijn?

[vharten]

Nee, want afkortingen die letter voor letter worden uitgesproken, krijgen geen punten.

Zie https://onzetaal.nl/taalloket/afkortingen-algemene-regels

[Tusk]

ik heb 30 jaar geleden geleerd dat afkortingen bestaande uit meerdere worden punten tussen de letters krijgen zoals. t.a.v. en m.u.v. Enkele woorden die worden afgekort alleen een punt achter de laatste letter zoals jl. en as.

Maar volgens Taaladvies is het a.s.....is dit veranderd of heeft mijn docent Nederlands dit verkeerd uitgelegd?

[vharten]

edit:
vraag verkeerd gelezen

[Reactie gewijzigd door vharten op 3 december 2025 19:11]

[Settler11]

Mm, volgens mij is het altijd met punten want 'as' is ook gewoon een Nederlands woord. Wellicht heeft je docent Nederlands dat wel correct verteld en heb jij niet opgelet!

[Reactie gewijzigd door Settler11 op 3 december 2025 19:47]

[xoniq]

GPU? CPU? KM?

Ga zo maar door.

[PB.]

Toen het werkwoord "googelen" ontstond, begreep iedereen gelijk wat daarmee bedoeld werd.

Als ik hoor "we gebruiken drie AI's in onze organisatie", dan weet ik pas wat er bedoeld wordt, op het moment dat ik doorgevraagd heb wat de andere persoon met een "AI" bedoelt.

Gaat het om mixture of experts? Dan lijkt drie me weinig.
Gaat het om een LLM implementatie? En is copilot in de browser dan een andere AI dan de Copilot 365 app? En wat als ik de API's van diezelfde copilot in een andere applicatie gebruik?

Wat als ik een LLM gebruik voor iets anders dan een chat interface? Is dat dan een andere AI? En tellen ze ook mee dat ze AI gebruiken in hun marketing voor fotobewerking?

Technisch begrijp ik meer dan de gemiddelde Nederlander van AI, maar taalkundig AI gebruiken op deze manier begrijp ik niet.

[jellybrah]

"Artificial intelligences" klinkt ook niet inderdaad ;)

[Jefrey Lijffijt]

Ik vind het zorgwekkender dat er in het Tweakers bericht niet duidelijk wordt wat er nu geteld is. Enerzijds gaat het over toepassingen, wat dus over manieren van gebruik gaat, anderzijds gaat het over tools, wat geen toepassing is, maar een applicatie (waarbinnen je een toepassing kunt uitvoeren). Het feit dat de redacteur van Tweakers hier geen onderscheid tussen weet te maken reflecteert het grote maatschappelijke probleem dat mensen veel te weinig weten van waar ze mee bezig zijn als het over AI gaat. De impact is enorm en de risico's ook (het kabinet Rutte III is gevallen over het ondoordacht gebruik van data en analyse daarvan). Ik zou toch graag zien dat Tweakers heldere terminologie weet te gebruiken.

[ZinloosGeweldig]

Toepassing en applicatie betekent letterlijk hetzelfde...

[Reactie gewijzigd door ZinloosGeweldig op 3 december 2025 11:53]

[redniels]

Nederlands is moeilijk, laat ze.

[Tusk]

*AI-algoritmes als we dan toch bezig zijn ;)

[ApexAlpha]

Als "AI" een verkorting is van "AI-model" dan is het toch juist?

Net als App voor Applicatie of zo.

[Reactie gewijzigd door ApexAlpha op 3 december 2025 10:47]

[sky-]

Maar dat is het niet. AI betekent kunstmatige intelligentie.

[ApexAlpha]

taal ontwikkelt zich, en ik denk dat het merendeel AI nu als AI-model bedoeld a la ChatGPT.

[bantoo]

Is er ook iets taak specifiek aan deze botsof is het gewoon een wrapper met een logo van de overheid er op? Ieder beunbedrijf lijkt nu zo'n chatbot te hebben met nul features.

[ApexAlpha]

Dit is gewoon een wrapper rondom ChatGPT dat door Microsoft per kruiwagen elk Nederlandse overheid binnen wordt geloodst zonder enig nadenken.

Het enige Europese "foundational model" is Mistral. Dus de rest zijn wrappers rondom andere models, 99% ChatGPT via MS Copilot denk ik.

Je zou ook een Europese startup kunnen gebruiken: https://textcortex.com

Maar dat is een 'risico', want niet Microsoft. Vroeger had je een uitspraak: "No manager was ever fired for buying IBM."

In Nederland kun je 1 op 1 overzetten: "No manager was ever fired for buying Microsoft."

Microsoft heeft de NL overheid volledig overgenomen van binnenuit.

[ReyHyper]

Mistral wordt bij de rijksoverheid toegepast in de vorm van "Vlam AI" in samenwerking met een flink deel van de ministeries. "Eigen AI" Rijksoverheid

Ms oriëntatie is overigens voor belangrijk deel het gevolg van de beoogde gebruikers: bij welke organisatie wil jij werken wanneer wordt gewerkt met voor jou onbekende software? Anderzijds is het kostbaar om een hoge leercurve in te moeten gaan met elke ambtenaar die je aanneemt, zeker met oog op grote getalen benodigd flexibel inzetbaar personeel.

Kortom: het geschetste beeld is wat ongenuanceerd maar daarmee niet onwaar er kleven zeker risico's om als overheid met startups zaken te doen. Denk aan informatieveiligheid en privacy.

[ApexAlpha]

Vlam is een goed begin, maar je link zegt dat het nog niet bestaat... In 2026 de eerste pilot...

Dan denk ik dat we nu nog in een situatie zitten van >99% CoPilot / ChatGPT gok ik.

[ReyHyper]

Dat is correct. Het is niet van de plank idd als bijv co pilot in ms producten.

[ZinloosGeweldig]

Een hoop GPT (níét CoPilot en ChatGPT, dat zijn specifieke implementaties van GPT van respectievelijk Microsoft en OpenAI), Claude en Gemini inderdaad.

Maar dan op eigen infrastructuur, in een eigen of open implementatie.

Als we het hebben om loskomen van Amerikaanse shit, dan is het meer ontwikkelen van eigen taalmodellen natuurlijk ook gewenst, maar loskomen van Amerikaanse dienstverleners waar je data door verwerkt wordt, is ook al een belangrijke stap.

Een wrapper rondom ChatGPT (de dienst van OpenAI) zou zijn: een GUI die je API calls naar api.openai.com laat maken.

Een GUI waarmee je je zelf draaiende GPT Taalmodel aanspreekt, met bijbehorende systemprompts etc., dat is een implementatie van GPT.

Vervolgens moeten we ons ook eens gaan beseffen dat een implementatie van een taalmodel verder kan gaan dan "Een generieke chatbot" (ChatGPT kloon).

[Reactie gewijzigd door ZinloosGeweldig op 3 december 2025 14:33]

[RobVI]

VLAM is trouwens een afkorting van Veilige Lokale AI Modellen.

[supersnathan94]

In Nederland kun je 1 op 1 overzetten: "No manager was ever fired for buying Microsoft."

Zouden we eens mee moeten beginnen. Misschien wordt er dan eindelijk eens inhoudelijk gekeken naar functionaliteit.

[i-chat]

De taak zal informatie voorziening zijn dus de promt zal iets zijn als


een digitale assistent maar geef enkel antwoorden op basis van deze bronnenlijst

als je geen antwoord kunt geven met een nauwkeurigheid van 90% of beter laadt dan de chatmodule voor een chat met een menselijke medewerker

[xxtremexx]

De onderzoeksmethode is vrij beperkt, iets dat TNO Vector zelf ook erkent. Er zijn bijvoorbeeld slechts 17 interviews afgenomen. Wat ik nog belangrijker vind: deze gesprekken zijn uitsluitend gevoerd met deelnemers die al betrokken zijn bij GenAI-toepassingen binnen overheidsorganisaties. Dat zorgt meteen voor een gekleurd beeld. Ik vraag me vooral af hoeveel ambtenaren GenAI gebruiken zonder dat dit officieel is vastgelegd. Welke bots worden er ingezet? Voor welke taken? En welke data wordt daarbij gedeeld? Dit zou zomaar een heel ander beeld kunnen opleveren en mogelijk een aanzienlijk veiligheidsrisico blootleggen.

[kdekker]

Dat is nog bar weinig, als je realiseert dat Windows 11 zelfs in notepad al AI heeft toegevoegd (zie: Enhance Your Writing with AI in Notepad - Microsoft Support). En ook in Office zit het (CoPilot guide). Dus met een markt waar AI een beetje op alles geplakt wordt, verliest het ook een stuk betekenis als het hier niet meer context wordt gegeven.

In het artikel van TNO lijkt het over generatieve AI te gaan. Dat is al iets nauwkeuriger, maar daar valt wellicht notepad ook al onder, als AI voor jou een stukje tekst schrijft. En verder vertelt het niet zo heel veel meer dan 'kijk-eens-wij-bij-overheid-doen-ook-al-aan-ai'.

Met enig cynisme: Over 5 jaar - als er nog mensen met hersens zijn - komt er een parlementair onderzoek waarom parlement en burgers alleen maar dommer geworden zijn en hoe we er iets aan kunnen doen?

Leren we dan niet hoe we de smartphone geadopteerd hebben en nu jaren later datzelfde ding op het voortgezet onderwijs verbieden? Ik zou een iets kritischer houding willen zien.

[jpsch]

Ondersteunen bij het verwerken van informatie? Je zou verwachten ondersteunen bij het verwerken van gegevens om te komen tot informatie.

[NotWise]

Precies, je haalt informatie uit gegevens. Je zit die fout veel.

[punishedbrains]

Vooral gemeenten en samenwerkings-verbanden, dat verbaast mij weer helemaal niks. :)

[ApexAlpha]

Overheden onderzoeken volgens TNO hoe ze minder afhankelijk kunnen worden van Amerikaanse leveranciers.

Tijd voor een onderzoekscommissie met 20 politici die samen nog geen gameboy kunnen opstarten om een mooi rapport te schrijven hierover.

Of gewoon dit: nieuws: Europees AI-bedrijf Mistral komt met nieuwe AI-modellen en maakt ze o...

Maar dat is te simpel.

[xoniq]

om een mooi rapport te schrijven hierover.

Hoezo? Daar hebben ze toch 81 AI's voor?

[Metalfreak]

Nu zijn het er dan dus 82

[Reactie gewijzigd door Metalfreak op 3 december 2025 09:31]

[xoniq]

Men heeft geen humor meer tegenwoordig of zien de ironie niet in tegenover dit nieuwsartikel en het schrijven van rapporten. Aangezien ze tegenwoordig ook hun verkiezings programmas niet meer zelf schrijven.

[watercoolertje]

"Aantal gebruikte AI's" ?
Graag gewoon correct taalgebruik, zeker in berichtkoppen..

Begin dan met het goede voorbeeld, quotes gebruiken zoals het hoort (de tag dan niet de letterlijke quote'jes), niet alles dikgedrukt (wat voegt dik gedrukt dan nog toe?) en geen 2 punten aan het einde van je zin...

Mij maakt het overigens niks uit, vandaar dat ik 3 punten achter mijn zin zet en je vast grammaticale/spellingsfouten kan vinden, en mijn zinnen te lang zijn

[Reactie gewijzigd door watercoolertje op 3 december 2025 10:50]