Opensource is nu standaard voor maatwerksoftware Nederlandse gemeenten

Als Nederlandse gemeenten voortaan maatwerksoftware inkopen, zou dat standaard opensource moeten zijn, tenzij er een goede reden is om daarvan af te wijken. Dat blijkt uit de nieuwe leidraad van de Vereniging Nederlandse Gemeenten.

Maatwerksoftware is 'opensource, tenzij', vermeldt de toelichting op de richtlijnen Gibit 2025. Ook Common Ground, het initiatief van gemeenten om gezamenlijk software te laten maken, maakt in principe alleen gebruik van open source-software. Dat is nieuw ten opzichte van de vorige richtlijnen.

De broncode moet staan op een gitplatform zoals GitHub of GitLab en de vereiste licentie is de European Union Public License, zo staat in de toelichting. Ook dat is een wijziging, want daarbij komt het eigendom niet langer te liggen bij de leverancier. Het is niet verplicht om de richtlijnen te volgen, maar ze vormen wel een leidraad voor gemeenten bij de inkoop van software en afwijken kan in principe alleen met een goede motivatie.

Reacties (105)

[Triblade_8472]

Dit is toch niet nieuw..?

Bron uit 2024:

https://www.digitaleoverheid.nl/overzicht-van-alle-onderwerpen/open-source/beleid/

De overheid volgt het beleid ‘Open, tenzij’: software van de overheid moet zoveel mogelijk open source zijn, behalve als er goede redenen zijn om de software niet beschikbaar te maken.

[Pyronick]

Dit is toch niet nieuw..?

Bron uit 2024:

https://www.digitaleoverh...erpen/open-source/beleid/
[...]

Klopt, maar dat 'Open, tenzij'-beleid was in de praktijk vooral een richtlijn voor de Rijksoverheid. Gemeenten hebben veel autonomie en konden dat advies tot nu toe vrij makkelijk naast zich neerleggen.

Juist bij die lagere overheden valt nu de grootste winst te behalen, omdat alle 342 gemeenten exact dezelfde landelijke wet- en regelgeving moeten uitvoeren. Als ze vanuit één gemeenschappelijke open source basis gaan werken, voorkom je dat het wiel lokaal 342 keer opnieuw moet worden uitgevonden. Dat scheelt simpelweg een hoop belastinggeld en nutteloos dubbel (driehonderdtweeënveertig dubbel?) werk.

[Reactie gewijzigd door Pyronick op 5 maart 2026 19:20]

[Vaevictis_]

Centric is daar groot mee geworden elke gemeenten eigen maatwerk want ja wij zijn anders dan de buren.

[michelr]

En dat is vaak wel zo - de drang tot dit soort maatwerk komt vaak vanuit de Gemeente zelf, dus niet de leverancier hierop aankijken.

[codeneos]

Maar de leverancier zal ook niet zeggen: "moet je dat nou wel doen gemeente?" Die hebben er de afgelopen 30 jaan garen bij gesponnen.

[Reactie gewijzigd door codeneos op 6 maart 2026 01:56]

[jaccovanschaik]

Wat de leverancier zegt: "Ja hoor dat kunnen we voor u bouwen, in zoveel honderd uur á zoveel honderd Euro per uur." Wat de leverancier niet zegt: "We hebben al drie van dit soort projecten gedaan, we hebben dit zo goed als op de plank liggen, minus wat kleine wijzigingen. Wat ga jij met je bonus doen?"

[JaQ]

Zeker wel. Maatwerk zou in configuratie moeten zitten, niet in de code.

[Tassadar32]

Gemeenten zijn echt niet zo verschillend dat er 342 varianten nodig zijn. Misschien 4 of 5 maximaal en dat kan inderdaad met wat configuratie of kleine plugins afgehandeld worden.

[szjoin]

Maatwerk bepaalt (bij commerciële organisaties) het onderscheidende vermogen. Zo zullen bijvoorbeeld financiële en HR-processen doorgaans niet het concurrerende vermogen bepalen en heeft het voordelen om je daarin te conformeren aan een standaard dan wel ‘best practice’, mede omdat er wet- en regelgeving mee gemoeid is. Maatwerk komt veelal om de hoek kijken bij de wijze waarop je waarde creëert.

Ik vraag me daarom af wat het ‘concurrerende vermogen’ is van gemeenten en waar de wens om maatwerk vandaan komt. Ik heb geen ervaring met ambtelijke systemen, dus wellicht kan iemand uitleggen waarom een gemeente bepaalde systemen per se anders zou willen dan een aanpalende gemeente? In hoeverre is er binnen een gemeente sprake van ‘waarde creëren’?

[gron74]

Ik vind het wel grappig wat je zegt. Je hebt gelijk, maar nergens wordt zoveel maatwerk bijgeknutseld als in ERP systemen. Ik heb peperdure maatwerk in SAP en Oracle gezien. Dan denk ik: is dat nou echt wel nodig. Als je software inkoopt en je moet maatwerk erop maken, heb je dan wel de juiste software gekocht ... ? Mooie vraag voor managers en architecten in de IT 😉

[Aldy]

Wat ik begrepen heb, koop je nu geen software in, maar ga je direct naar de leverancier om maatwerk te kopen. En nu hangt het van de leverancier af of hij vertelt of dit reeds op de plank ligt en hangt het van de afnemer af of hij toch net iets anders wil.
En wat betreft de plank begrijp ik hieruit dat dit een Git....-plank betreft.
Als ik het mis heb, dan graag verbeteren.

[Calypso]

Gemeenten vallen ook onder de (zoals het vaak genoemd wordt) "Pas toe of leg uit" richtlijn. Echter, er wordt heel veel uitgelegd in Nederland (lees: gezocht naar redenen om het vooral niet "open" te doen). Centric wordt in de reacties al genoemd als partij die vooral voor elke gemeente "maatwerk" bouwt, maar zo zijn er legio applicaties die het mogelijk maken om vooral de eigenzinnige gemeente ambtenaar - die vindt dat zijn manier net even beter is dan wat al die anderen gebruiken - te faciliteren.

En ja, leveranciers vinden dat fantastisch en werken daar graag aan mee.

[lamello12]

Ik mis hierin de intentie wat men hiermee wil bereiken. Ik denk dat het beter zou zijn dat de overheid zelf zijn verantwoording zou nemen en zelf een bedrijf opzet die de software van de gemeentes gaat maken met verplichte afneming. Dan wordt de overheid zelf geconfronteerd met de steeds wisselende taken en verantwoordelijkheden waaraan gemeentes MOET voldoen die opgelegd word door steeds wisselende wetten en regels. Men heeft dan ook zelf de controle over de source en men kan er mee doen wat men wil. Hou echter wel in het achterhoofd dat als men betaald in bananen je apen in dienst krijgt.

Valt me nog mee dat de overheid nog niet mee gaat in de AI-hype en verplicht stelt dat per 2028 alle software voor minimaal 40% AI gegenereerd moet zijn.

[Phazx]

Op dit moment is heel weinig opensource. Heel veel van de software is aangemerkt als "te beschermen belang", en ook al staat het tegendeel in de link die je deelt, men bij de architectuurraden vindt opensourcen een beveiligingsrisico. Voor legacy software valt daar misschien wat voor te zeggen, maar nieuwbouw valt in de regel net zo goed onder de TBBs.

[JakkoFourEyes]

de vereiste licentie is de European Union Public License

Dit volg ik niet helemaal. Sluit je hiermee niet heel veel open source software uit met een GPL license o.i.d.?

[Z_God]

De EUPL is in principe compatibel met de GPL. In zo'n geval zullen de GPL voorwaarden van toepassing zijn op de uiteindelijke binaries, maar het nieuwe maatwerk deel van de sources kan wel EUPL zijn.

[Stijnvi]

Laat mij beginnen door te zeggen dat ik deze stap enorm toejuich. Ik vraag me alleen af waarom deze eis specifiek wordt gesteld aan maatwerksoftware in plaats van aan reguliere software. Het lijkt me juist een stuk logischer om dit als eis te stellen aan reguliere software. Daar is namelijk bijna altijd een open-source variant van, en dat is ook het grootste deel van de software die er gebruikt wordt. Maatwerksoftware is juist een van de weinige gevallen waarin je zou moeten toestaan dat het niet open-source is.

[William_H]

Als het maatwerk is, moet er dus sowieso (zeer waarschijnlijk) iets nieuws gemaakt worden. Waarom zou je dat dan juist niet open-source maken. Door het open-source te maken hoeft het wiel niet 10x opnieuw uitgevonden te worden, en kunnen andere gemeenten ook profiteren van deze software. En dan zou dat in theorie ook nog goedkoper kunnen, want de software is er al.

[Sissors]

Maar voor iig de eerste gemeente gaat het heel veel duurder worden als een leverancier het niet aan meerdere partijen kan verkopen meer. Ik vermoed dat ook in de praktijk dat de impact van deze richtlijn beperkt gaat zijn, simpelweg omdat de offerte veel hoger gaat zijn dan bij closed source.

[HansvDr]

Als wij software maken leveren wij de source aan de klant. Waar de klant voor tekent is dat de software alleen voor eigen gebruik is. Dus zomaar bij een andere organisatie inzetten mag niet, ook al hebben ze de code.

En willen ze dat wel dan wordt het contract anders en inderdaad vele malen duurder.

[Sissors]

En als ik kijk naar de licentie waaronder het moet, EUPL, zit je bij dat laatste:

De licentiegever verleent u hierbij een wereldwijde, royaltyvrije, niet-exclusieve, voor een sublicentie in aanmerking komende licentie, om voor de duur van het aan het oorspronkelijke werk verbonden auteursrecht, het volgende te doen:

— het werk in alle omstandigheden en voor ongeacht welk doel te gebruiken;

— het werk te verveelvoudigen;

— het werk te wijzigen en op grond van het werk bewerkingen te ontwikkelen;

— het werk aan het publiek mede te delen, waaronder het recht om het werk of kopieën ervan aan het publiek ter beschikking te stellen of te vertonen, en het werk, in voorkomend geval, in het openbaar uit te voeren;

— het werk of kopieën ervan te verspreiden;

— het werk of kopieën ervan uit te lenen en te verhuren;

— de rechten op het werk of op kopieën ervan in sublicentie te geven.

Oftewel je staat eigenlijk al het eigendom van je werk af, dat kan, maar daar zal de leverancier flink geld voor willen zien vaak.

[Reactie gewijzigd door Sissors op 5 maart 2026 20:41]

[TheRien]

Tja dat verschilt per leverancier. Wij hebben MVO (maatschappelijk verantwoord ondernemen) hoog in het vaandel en moedigen klanten juist aan om de software te open-sourcen

[Sissors]

Maar open sourcen van software moet door de maker gedaan worden. De klant kan / mag dat nooit doen.

En als jullie ervoor kiezen om software open source te leveren dan mag dat natuurlijk, maar dan moeten jullie gewoon hogere prijzen rekenen om uit te kunnen. Dat of het is een dingetje voor de buhne, en er wordt nooit iets met de open source code gedaan en het is alleen het afvinken van een vakje.

[GigaHenk]

Misschien zie je het nog niet aan de oppervlakte, maar alles begint toch steeds meer Linux (open source) te worden. 10 jaar gelden werd ik uitgelachen in mijn bedrijf als ik dat zij dat Linux het stokje gaat overnemen. Nu lachen ze niet meer zo hard nu de leverancier de software naar AWS heeft overgeheveld en alle add-ons daar ook draaien. Daarnaast wordt PostGreSQL, Wireshark, Audicity en Python ook veel gebruikt. Nog niet alles, maar je ziet de verschuiving. Want niet meer bij elke klant meerdere Windows Servers, Microsoft SQL etc

Zeker met het hele anti Amerika beleid zullen ze wel moeten. En dan heb ik het natuurlijk niet over hoe dom het is ruzie te zoeken met alle grootmachten (VS, Rusland en China) op aarde.Hoe emotioneel gelijk je ook mag hebben.

[Reactie gewijzigd door GigaHenk op 6 maart 2026 15:46]

[HansvDr]

Dat zeg ik, uurtarief keer heel veel en anders gewoon niet

[haling]

En willen ze dat wel dan wordt het contract anders en inderdaad vele malen duurder.

Waarom is het dan duurder? Het kost dan toch precies even veel uren (en dus geld) om het te maken? En als anderen er gebruik van willen gaan maken zullen die ook vast (betaalde) support voor nodig hebben, dus meer geld!

[Sissors]

Als je iets 1x maakt, en 3x verkoopt (al dan niet met wat aanpassingen), kan je dat voor de helft van de prijs doen en nog meer eraan overhouden dan als je het maar 1x mag verkopen. En natuurlijk het kan in situaties best goedkoper alsnog zijn voor gemeenten, maar dan moet wel de eerste het extra hoge tarief betalen zodat het uit kan.

Daarnaast volgens de Google AI (dus neem het met een korreltje zout, maar ik vermoed dat het klopt), maar EUPL code mag geen closed source componenten hebben in principe. Dus je kan niet een subcomponent van een ander hergebruiken (tenzij die helemaal opensource is). Bestaande functies van je eigen bedrijf erin stoppen kan, maar ook die moet je dan compleet opensource maken. Oftewel niet alleen de nieuwe code die je maakt voor de gemeente (bijvoorbeeld) moet opensource, ook alle bestaande zaken die je gebruikt in dat programma.

[i-chat]

je kunt code 1x maken en 3 keer verkopen en 150% van de prijs binnenharken.

je kunt ook 200% van de prijs vragen en dan gaaan gemeentes actief op zoek naar deelnemers om dan vervolgens met zijn 20en die prijs te betalen.

voordeel: vroeg of laat onstaan er gewoon bepaalde pakketten die door alle (of de meeste) gemeenten worden gebruikt zodat opleiding of omscholing minder nodig is, dat gemeentes alleen voor specifieke maatwerk plugins nog apparte afhankelijkheden hebben.

is dit slecht voor die software bedrijven, niet per se, want onderhoud en bugfixes gaan nog steeds nodig zijn, en hoewel ze misschien wat minder gemeentes als klanten hebben gaan ook de algehele maatschappelijke kosten omlaag lagere gemeente belasting zorgt ook weer voor blijer personeel.

[Sissors]

Dat je personeel blijer wordt omdat hopelijk de gemeente waar ze zelf wonen de belasting kan verlagen is wel een beetje vergezocht .

En ik snap je punt echt, maar het betekend wel dat je als bedrijf echt een uurtje factuurtje bedrijf wordt, en minder zelf zal opbouwen (en natuurlijk het gaat hier over maatwerk, maar ook bij maatwerk kan je een eigen codebase opbouwen).

[Tassadar32]

Omweg: klein beetje opensource software maken die zwaar leunt op je eigen online dienst die closed source is en waar je lekker per jaar voor kan afrekenen per klant. Er staat nergens in de EUPL dat een stuk software alleen mag communiceren met een diensten die ook opensource zijn.

[i-chat]

dat kun je 5 keer doen en dan komen gemeentes met de aanbestedingseis dat software volledig lokaal werkt en dat closed-source componenten alleen mogen als dat echt noodzakelijk is (om dan vervolgens na een x aantal jaren een ander bedrijf te vragen een opensource alternatief te zoeken voor jouw closed-source component

[sassas]

Dan is het dus geen open source en krijgen jullie de opdracht niet punt.

[HansvDr]

Oke, dan niet. komma

De enige manier hoe het kan voor ons met deze voorwaarden is het uurtarief flink omhoog. Als ze dat willen betalen dan valt er te praten.

En anders maar niet. Punt.

[i-chat]

punt is dat het nog steeds de code is van DAT bedrijf en dat zij dus het beste weten hoe de boel werkt,
implementaties, aanpassingen en bugfixes zullen dus door hen worden gedaan tenzij....

het enige verschil is dat ze dus hetzelfde pakket niet meer aan tien verschillende gemeentes als nieuw mogen verkopen met een net iets andere UI per gemeente. want laten we eerlijk zijn, denk maar niet dat maatwerk geen leentjebuur doet bij eerdere projecten.

[Triblade_8472]

Als je iets laat ontwikkelen, kan je vooraf eisen stellen. Het moet immers nog gebouwd worden. Met kopen/licenseren is het product er al.

De tijd komt nog wel dat standaard software naar open source gaat, maar stapje voor stapje.

[Stijnvi]

Als je iets laat ontwikkelen, kan je vooraf eisen stellen. Het moet immers nog gebouwd worden.

Klopt, maar het lijkt me juist dat die ontwikkeling dus vele malen duurder is als het open-source moet zijn, omdat de leverancier afstand doet van het eigendom. En één gemeente kan deze hoge up-front kost waarschijnlijk niet betalen. En dan wordt er dus alsnog gekozen voor closed source.

Toevoeging: open-source is dus een goede eis voor collectieve inkoop, maar wanneer een kleine gemeente maatwerksoftware wil zal het waarschijnlijk heel lastig worden om dit te kunnen betalen als de eigenaar afstand moet doen ervan.

[Reactie gewijzigd door Stijnvi op 5 maart 2026 19:05]

[Llopigat]

Als het maatwerk is dan is het sowieso raar dat de leverancier eigendom houdt vind ik. Je huurt ze in om iets voor je te bouwen.

Als ik een huis laat bouwen dan blijft het ook geen eigendom van de aannemer en kan ik wie ik wil er aan laten werken. Ja, ik weet het, vergelijkingen gaan vaak scheef. Maar toch.

[Reactie gewijzigd door Llopigat op 5 maart 2026 19:10]

[latka]

Ik kan de projectontwikkelaar ook vragen om het te bouwen en aan mij te verhuren. Dan is het niet van mij en zijn de maandelijkse kosten te behapstukken. Nadeel: je betaald uiteindelijk meer (vandaar ook dat een projectontwikkelaar hier wel in mee kan gaan)

[Stijnvi]

Daarnaast gaat het hier niet om een huis wat door één gezin bewoond kan worden, maar software die oneindig vaak verkocht kan worden. De ontwikkelaar kan bij closed-source dus ook hopen de software uiteindelijk aan nog meer gemeenten te verkopen.

[Reactie gewijzigd door Stijnvi op 5 maart 2026 19:52]

[jpsch]

Maar een architect kan wel rechten hebben en zich bemoeien met verbouwingen e.d.

[sassas]

Je wordt nooit eigenaar van gesloten software van deze bedrijven. Je mag het huren voor een periode, ondertussen loop je jaarlijks tegen flinke verhongen aan (MS wel 30 soms 60%). Je kan niet zo maar overstappen omdat de code gesloten is. Het is een bescherming voor bedrijven die er een potje van maken en op winstmaximalisatie uit zijn. Dus ASAP mee stoppen. Zo pakken wij de controle weer terug.

[lenwar]

Dat heeft er niets mee te maken. Open Source is niet per definitie vrije software. Als ik software op github zet, en het openbaar maak, en ik zet er geen licentie bij, ben ik nog steeds de copyrighthouder, en mag niemand het gebruiken.

(Of dat in de praktijk een slimme zet is om te doen, is weer een ander verhaal)

[sassas]

Dat is dan een zinloze exercitie . Niemand heeft er wat aan. Open source is per definitie wel vrij. De een meer dan de ander: Open source licenties bepalen hoe broncode gebruikt, aangepast en verspreid mag worden, met keuzes variërend van maximale vrijheid tot strikte "copyleft" regels. Belangrijke types zijn permissieve licenties (MIT, Apache, BSD) die weinig beperkingen opleggen, en copyleft licenties (GPL) die vereisen dat aanpassingen open source blijven.

Ik ben wel benieuwd welke licentie de overheid dan eist.

[lenwar]

Nou ja. Dan geldt natuurlijk dat "iedereen er naar kan kijken" en "zoeken naar fouten", je mag het alleen niet kopiëren/hergebruiken in eigen code.

https://docs.github.com/en/enterprise-server@3.16/repositories/managing-your-repositorys-settings-and-features/customizing-your-repository/licensing-a-repository

You're under no obligation to choose a license. However, without a license, the default copyright laws apply, meaning that you retain all rights to your source code and no one may reproduce, distribute, or create derivative works from your work. If you're creating an open source project, we strongly encourage you to include an open source license. The Open Source Guide provides additional guidance on choosing the correct license for your project.

Nogmaals. Ik zeg niet dat het een slimme zet is Ik vind het zelfs een beetje een nutteloze actie om het zo te doen.

De overheid publiceert meestal onder de EUPL (European Union Public License):

https://github.com/MinBZK/nl-wallet
https://github.com/MinBZK/woo-besluit-broncode-digid <-- Digid

https://interoperable-europe.ec.europa.eu/collection/eupl/news/eupl-or-gplv3-comparison-t
Er zitten schijnbaar echte verschillen in GPL3 en EUPL. (EUPL omvat ook SAAS, GPL3 schijnbaar niet.)

[CrazyBernie]

Drie goede redenen denk ik :

1. Maatwerk is dit makkelijk voor vast te leggen omdat de opdrachtgever betaald.
2. Er gaat waarschijnlijk heel veel geld verloren omdat vrijwel hetzelfde maatwerk op meerdere plaatsen gebouwd wordt. Bij open source kunnen gemeentes makkelijker samenwerken of bestaande investeringen uit nutten.
3. Vendor lockin voorkomen.

Uiteindelijk is dit de op maat naar dit ook voor reguliere software regelen natuurlijk.

[Tassadar32]

Open source client die leunt op cloud backend waar je lekker per licentie af kan rekenen. Er valt altijd wel een manier te vinden om malicious compliance te doen.

[sassas]

Dat is nu juist niet de bedoeling meer want licenties kosten geen geld. Je hoeft je infrastructuur ook niet meer zo in te richten dat je zo min mogelijk licenties nodig hebt. Het levert dus ook nog eens meer vrijheden op.

[Remzi1993]

Het is gewoon goed dat ze ergens beginnen. Je moet met iets beginnen en zoals andere al aangeven bij maatwerk software kan je eisen makkelijker eisen stellen als opdrachtgever omdat je het laat maken ipv iets afneemt dat als bestaat.

[Ed Vertijsment]

Ik vind dat, ook als medewerker van een organisatie die common ground projecten (dus open source) markt volstrekt logisch.

indien off the shelf beschikbaar is dat bijna altijd goedkoper, je wilt dan niet die keuze uitsluiten omdat het niet open source.

je wilt niet Windows voor desktop uitsluiten omdat het closed is, en nee, Linux is dan niet (altijd) goedkoper.

[sassas]

Linux is altijd goedkoper. Geen licentiekosten. Flexibeler, stabieler en meer kwaliteit dus minder onderhoud. Een onderhoudscontract kan je net als voor windows afsluiten maar is optioneel en hoeft dan ook niet voor elke werkplek.

[Ed Vertijsment]

Als organisatie kijk je altijd naar de TCO (total costs of ownership), dan veranderd het nodig nogal. Een typische medewerker is bekend met Windows + Office, als je die moet gaat omscholen naar Linux + LibreOffice (over de hele organisatie heen, dus IT + frontoffice) ga je gigantische kosten krijgen, daarnaast zul je waarschijnlijk je IT infra moeten herzien wat ook niet gratis is.

Licentiekosten zijn voor een organisatie maar een fractie van de TCO, support is echter veel duurder. Daarnaast heb je het over meer kwaliteit, dat is uiterst subjectief. Nu ben ik (in tegenstelling to wat je misschien zou denken) meer fan van Linux dan van Windows maar VINDT voor de gemiddelde gebruiker voor gemiddeld werkt Windows veel geschikter dan Linux, deels ook gewoon omdat de gemiddelde gebruiker ermee overweg kan.

Het is 2026, de meme "This year will Be the Year of the Linux Desktop" is al ff oud...

[lamello12]

Als je niet verder kijkt dan de licentiekosten heb je gelijk. Als je verder kijkt en er eens mee gaat werken dan blijkt dat je het gebrek aan licentie kosten ruimschoots gaat compenseren door uren te spenderen om problemen op te lossen. Als ik zelf kijk naar mijn Voron 3D printers die zowel een RasPi3 als een RasPi4 hebben dan is het hemeltergend hoe dingen omvallen/ niet werken door gebrek aan standaardisatie.

Mijn ervaring is nu dat linux documentatie niet te vertrouwen is als de distributie en versie nummer niet exact overeenkomen.

[Reactie gewijzigd door lamello12 op 6 maart 2026 17:23]

[R_Zwart]

Open source varianten van commerciële software zijn het vaak net niet. Ik heb bijvoorbeeld nog nooit een open source applicatie gevonden die beter is dan Lightroom of Capture One. Libre Office en Open Office zijn het ook net niet t.o.v. MS Office. Daarnaast kan je nog te maken hebben het gepatenteerde functionaliteit die je mogelijk wel nodig hebt. En zo zijn er nog wel meer zaken te bedenken.

[Stijnvi]

Tja ik denk dat dat een beetje het kip en het ei verhaal is. Zo goed als alle Europese overheden en overheidsorganisaties draaien op het office pakket van Microsoft. Er vloeien dus honderden miljoenen of misschien wel miljarden euro's per jaar naar Microsoft. Al zou maar een fractie daarvan naar iets als LibreOffice gaan, dan denk ik dat je het al heel veel beter zou kunnen maken.

[sassas]

Net niet is ook een bekend excuus. De juiste sjablonen gebruiken en je hebt een 1 op 1 vervanging.

[HansvDr]

Gewoon AI gebruiken. Kan de ambtenaar het zelf maken en aanpassen.

Zal net zo goed werken als de ambtenaar zelf

[Macshack]

Echt weer zo'n tegendraadse afspraak. Bij de overheid snapt men echt niks van investeren, zo blijkt. Ja lekker al je code open source maken waar je al die tijd aan gewerkt hebt, of misschien wel op de plank hebt liggen maar nu open source moet worden omdat je een opdracht voor de gemeente wilt doen.

Of, dit trekt partijen aan die nog weinig ervaring hebben en op deze manier toch aan werkervaring kunnen komen. Wat de kwaliteit meestal niet ten goede komt. Of partijen gaan hogere bedragen rekenen. Of de gemeente gaat toch weer voor een internationaal bedrijf want die heeft software dat 70% past bij de behoefte van de gemeente.

Dit collectief denken gaat uitlopen tot collectief berooft worden. En niemand begrijpt waarom het steeds duurder en slechter wordt.

[CAPSLOCK2000]

Echt weer zo'n tegendraadse afspraak.

Hoezo tegendraads? De overheid probeert al jaren die kant op aan het bewegen. Het gaat allemaal niet soepel, maar de intentie is er. Alle beleid op dit gebied is gericht op openheid van broncode, protocollen, bestandsformaten, etc. Dit is gewoon de volgende stap in een lang lopend proces.

Ja lekker al je code open source maken waar je al die tijd aan gewerkt hebt, of misschien wel op de plank hebt liggen maar nu open source moet worden omdat je een opdracht voor de gemeente wilt doen.

Het gaat over maatwerk, dat ligt bijna per definitie niet op de plank.

[HansvDr]

Ook bij maatwerk gebruik je heel veel zaken die je eerder ontwikkeld hebt.

Maar goed, open source betekent niet dat de overheid kan doen met de code wat ze willen, alleen dat ze de code hebben.

[strigi]

Open Source garandeert de vier vrijheden. Het is een term die beschermd wordt door de Open Source Initiative.

De EUPLv1.2 licentie is open source licentie en garandeert dat de gebruiker de code mag gebruiken, bestuderen, aanpassen en delen, allemaal zonder verdere kosten.

Wat dit betekent voor de toekomst is dat er steeds meer open source bibliotheken en frameworks voor overheden komen. Voor het beheer en aanpassingen zullen ambtenaren of marktpartijen betaald worden.

De belangrijkste winst is dat de lock-in waar overheden nu mee te maken hebben verdwijnt en dat er eerlijke prijzen betaald zullen worden.

[HansvDr]

Er is ook gewoon een licentie mogelijk dat de klant de broncode krijgt maar dit niet aan derden mag verstrekken of er zelf mee de markt op mag.

[Tassadar32]

Maar dat is dan niet de EUPL die hier verplicht word voor gemeenten.

[HansvDr]

Dat begrijp ik.

Maar goed, voor ons is het met deze licentie niet meer de moeite waard om voor overheden te werken tenzij ze 4x zoveel willen betalen als nu.

We gaan het meemaken.

[sassas]

Precies de reden waarom de overheid van dit soort bedrijven af wilt. Ga er maar vast aan wennen dat we niet meer voor gesloten licenties gaan betalen (vendor lock) maar voor het onderhoud eventueel via subscriptions.

[HansvDr]

Onze code is helemaal niet gesloten. De klant krijgt altijd de code. Ze mogen zelfs een andere partij inhuren voor het onderhoud. Wat niet mag is er mee de boer op en bij anderen uitrollen.

Niks gesloten of vendor lock.

En als dat niet meer mag maar ik alles moet weggeven en iedereen er mee mag wat ze willen dan doen wij hier niet aan mee.

[Macshack]

Hoezo tegendraads?

Tegendraads in de zin van dat zo de markt en systemen niet werken. Zoals ik al aangaf in mijn eerdere post pakt dit alleen maar negatief uit. Voornamelijk voor de belastingbetalers/inwoners. Als de incentives niet in lijn liggen met belangrijke evolutionaire basisprincipes, ben je tegendraads bezig. De uitkomst hiervan is op z'n zachts gezegd suboptimaal.

Het gaat over maatwerk, dat ligt bijna per definitie niet op de plank.

Dat lijkt mij sterk. Maatwerk betekent niet dat alles opnieuw bedacht hoeft te worden. Alleen specifieke componenten. Sterker nog, veel bedrijven zullen het als maatwerk verkopen, maar hebben belangrijk aspecten al klaar liggen. Dit doe je de meeste engineering-gerelateerde vakgebieden.

Je kunt ook stellen. Dat de gemeente, of het rijk, eigenaar wordt van de code met de afspraak dat deze niet zomaar online gedeeld mag worden. Hier zal wel allemaal een prijskaartje aan hangen. Maar dan heb je denk ik al 90% van de problemen opgelost zonder dat de code op straat komt te liggen.

Het lijkt er een beetje op, dat iemand opensource heeft geroepen en dat een doel op zich is geworden, in plaats van dat het doel het voorkomen is van lock-in en mogelijk herhaalde kosten bij andere gemeentes.

Begrijp me niet verkeerd. Het delen met andere gemeentes is al niet marktconform. Maar daar kun je in de prijs wel wat mee regelen. Je zou ook kunnen afspreken dat er bij gebruik van andere gemeentes extra licentiekosten betaald moeten worden. Waarom zou je zo maar 1 windows licentie mogen kopen en deze vervolgens op al je computers mogen installeren?

[Caelorum]

[...]

Tegendraads in de zin van dat zo de markt en systemen niet werken. Zoals ik al aangaf in mijn eerdere post pakt dit alleen maar negatief uit. Voornamelijk voor de belastingbetalers/inwoners. Als de incentives niet in lijn liggen met belangrijke evolutionaire basisprincipes, ben je tegendraads bezig. De uitkomst hiervan is op z'n zachts gezegd suboptimaal.


[...]

Dat lijkt mij sterk. Maatwerk betekent niet dat alles opnieuw bedacht hoeft te worden. Alleen specifieke componenten. Sterker nog, veel bedrijven zullen het als maatwerk verkopen, maar hebben belangrijk aspecten al klaar liggen. Dit doe je de meeste engineering-gerelateerde vakgebieden.

Ik kan de uitleg niet zo goed zien. Ja, het werkt tegen als wat jij maakt ook echt maatwerk vereist omdat het een uniek en nieuw probleem is. Echter lopen gemeentes echt zelden en vaak zelfs nooit tegen een uniek probleem aan.

Je kunt ook stellen. Dat de gemeente, of het rijk, eigenaar wordt van de code met de afspraak dat deze niet zomaar online gedeeld mag worden. Hier zal wel allemaal een prijskaartje aan hangen. Maar dan heb je denk ik al 90% van de problemen opgelost zonder dat de code op straat komt te liggen.

En dan? Dan gaat de gemeente naar een concurrent en laat hun er verder aan werken en dan ligt je code net zo goed op straat vanuit bedrijfsperspectief.

Het lijkt er een beetje op, dat iemand opensource heeft geroepen en dat een doel op zich is geworden, in plaats van dat het doel het voorkomen is van lock-in en mogelijk herhaalde kosten bij andere gemeentes.

Dat is alleen niet het enige doel. Ze willen ook gewoon vrij in de markt kunnen bewegen. Daarnaast is er al heel lang de wens om investeringen vanuit de overheid ook ten goede te laten komen van het bedrijfsleven en de inwoners. Door de code te laten publiceren is dat ook mogelijk.

Begrijp me niet verkeerd. Het delen met andere gemeentes is al niet marktconform. Maar daar kun je in de prijs wel wat mee regelen. Je zou ook kunnen afspreken dat er bij gebruik van andere gemeentes extra licentiekosten betaald moeten worden. Waarom zou je zo maar 1 windows licentie mogen kopen en deze vervolgens op al je computers mogen installeren?=

Persoonlijk snap ik je analogie niet. Het gaat hier niet om licenties.

Daarnaast als de markt nu bang is dat ze nu verlies gaan draaien, dan moeten ze wellicht hun verdienmodel herzien. Misschien toch meer richting supportcontracten gaan, sturen op contracten voor doorontwikkeling en contracten voor implementatie van de opensource software.

Of als het echt zoveel minder winstgevend is, omdat de ontwikkelingskosten niet dekkend waren, dan kunnen alle marktpartijen de kosten voor ontwikkeling verhogen. Dat is dan ook eerlijker ten opzichte van bedrijven die de ontwikkeling wel kunnen doen, maar de operationele kant niet.

[Reactie gewijzigd door Caelorum op 6 maart 2026 14:38]

[Z_God]

Bij maatwerk krijgt de ontvanger doorgaans sowieso het eigendom en dus de source code. Er worden nu vooral standaarden afgesproken over het licentiemodel en beschikbaar stellen.

[Macshack]

De source code krijgen is niet hetzelfde als open source.

[Z_God]

Precies daarom is nu voortaan duidelijk hoe gemeentes om moeten gaan met source code in hun eigendom zodat het vervolgens wel als herbruikbare vrije en open-source software beschikbaar is.

[R_Zwart]

Waarom is het een probleem om het open te maken? Het werk wordt betaald en vervolgens kan je ene contract voor support en life cycle management verkopen. Goed voor een continue cash flow.

En als je het niet wilt, biedt je het gewoon niet aan. Als die gesloten software genoeg waarde vertegenwoordigt zijn er wel andere klanten te vinden.

[Reactie gewijzigd door R_Zwart op 5 maart 2026 20:31]

[CrazyBernie]

Probleem voor de leveranciers is dat ze nu hetzelfde maatwerk in kleine aangepaste vorm aan tientallen gemeentes kunnen verkopen want die weten niet van elkaar dat dat maatwerk al een keer gemaakt is. Wanneer je dat verandert dan zullen er best wat leveranciers het moeilijk krijgen want hun verdien model is eigenlijk oneigenlijk gebruik van maatwerk wat al door meerdere mensen betaald is. Maar omdat de overheid als geheel een groot genoege opdrachtgever is zullen er altijd partijen komen die dit wel willen doen en dan zijn we allemaal beter af (op de orginele partijen na dan).

[Macshack]

Probleem voor de leveranciers is dat ze nu hetzelfde maatwerk in kleine aangepaste vorm aan tientallen gemeentes kunnen verkopen want die weten niet van elkaar dat dat maatwerk al een keer gemaakt is.

Hoe zo is dit een probleem. Dit gebeurt niet anders dan bij andere bedrijven. Ik denk dat je dit het beste kan oplossen door af te spreken dat de volgende gemeentes extra licentiekosten betalen.

Maar omdat de overheid als geheel een groot genoege opdrachtgever is zullen er altijd partijen komen die dit wel willen doen en dan zijn we allemaal beter af (op de orginele partijen na dan).

Dit is dus hoogstwaarschijnlijk niet waar. Want als je weet dat je maar één keer dit werk ergens kan verrichten en daarna niet nog een keer mag verkopen. Gaan de kosten dus omhoog. En omdat het maatwerk is. Zal het hoogstwaarschijnlijk in zijn huidige vorm niet eenvoudig aansluiten bij andere gemeenten. Dus dit zal waarschijnlijk betekenen, dat de gemeente gewoon meer gaat betalen. Verder heb ik geen vertrouwen in de overheid dat zij een perfecte lijst bijhouden zodat andere gemeenten kunnen zien dat het al voor eerdere gemeenten al gemaakt is.

De overheid lijkt gewoon geen verstand te hebben van de problemen die ze proberen op te lossen. En maken het daardoor alleen maar duurder of van slechtere kwaliteit.

[Macshack]

Waarom is het een probleem om het open te maken? Het werk wordt betaald en vervolgens kan je ene contract voor support en life cycle management verkopen.

Support schaalt niet voor kleine en midden grote bedrijven. Je support moet namelijk mee schalen met eerdere diensten die je geleverd hebt. Dat is gewoon veel duurder. Je wilt liever gewoon een oplossing maken met daarna een beperkte periode waarin je hier en daar wat aanpast. Ander blijf je bezig, en is het moeilijk om te diversifiëren.

En als je het niet wilt, biedt je het gewoon niet aan.

Hier zit dus juist het punt. Als het bedrag hoog genoeg is, zullen er altijd partijen zijn die hiermee akkoord gaan. Maar dat betekent hogere kosten voor de gemeenten. Dan zou je misschien denken dat andere gemeentes hier wel gebruik van gaan maken. Maar hoe gaan andere gemeentes dit ontdekken? Denk je echt dat de (lokale) overheid de discipline heeft om dit goed te documenteren en vinden in al hun systemen?

[Miki]

En jij snapt niks van de overheid en belastingen die de gemeenschap betaald. Het idee achter het openbaar maken van de code is dat de maaksoftware met gemeenschapsgeld is betaald en dus eigenlijk toebehoort aan de gemeenschap > by the public for the public.

Dat neemt echter niet weg dat de overheid nog steeds overheidsopdrachten (aanbestedingen) op de markt kan zetten waarbij betaald wordt voor het schrijven van de op maat gemaakte software. Daarbij vermoed ik zelf dat het alleen nog maar meer innovatie aanjaagt omdat de code openbaar is en andere partijen of individuen op kunnen voortborduren of verbeteren.

[Macshack]

En jij snapt niks van de overheid en belastingen die de gemeenschap betaald.

Ik speelde het niet op de persoon maar hield het algemeen. Ik snap best wel veel van de overheid en belastingen. Maar ik denk dat de overheid gewoon een slechte track record heeft op dit gebied.

Het idee achter het openbaar maken van de code is dat de maaksoftware met gemeenschapsgeld is betaald en dus eigenlijk toebehoort aan de gemeenschap > by the public for the public.

Alleen dat in veel gevallen de public vaak om lastenverlichting vraagt en niet per sé om maatwerk. Op grote schaal is marktwerking het meest democratische systeem dat er bestaat. En dit soort kunstmatige ingrepen kunnen enorme cobra-effecten veroorzaken die alleen maar netto negatief uitpakken.

Zoals ik al aangaf in mijn betoog, zijn er manieren om hetzelfde te bereiken zonder de code open source te hoeven maken. Open source werkt voornamelijk omdat er ook winst te behalen is door degene die het publiceert en onderhoudt.

Verder software-technisch gezien, zou het meer de uitzondering zijn dan de regel dat reeds bestaande oplossingen gevonden kunnen worden door andere gemeentes of bruikbaar zijn voor de volgende partij die hier verder op gaat door ontwikkelen.

Je krijgt hogere kosten en/of partijen die niet geschikt zijn om maatwerk te leveren.

[peewee.]

Maar dan doe je door opdracht voor de gemeente toch niet? Wat is er gebeurd met "de klant is koning"? Als je het gevraagde niet op de plank hebt liggen ben je toch ook niet verontwaardigd als de gemeente niet jouw photoshop wilt kopen in plaats van het officepakket waarnaar ze op zoek zijn?

[Macshack]

Mijn punt is juist dat als de vijver kleiner wordt, tarieven doorgaans hoger worden. Vraag blijft gelijk, aanbod gaat naar beneden. Daarbij komt dat het enorm weinig voordeel biedt om het opensource te maken. Dat de gemeente de source code krijgt met bepaalde afspraken/licentie is volgens mij voldoende. Verder kan men zich afvragen wat het effectieve voordeel werkelijk is. Maar goed. Het is iig redelijk.

[Dan the Man]

Lid 3 bepaalt ten slotte dat de Leverancier volledig gerechtigd en in staat dient te zijn om de Programmatuur te publiceren. Dat houdt in dat er geen intellectuele eigendomsrechten van anderen in de weg mogen staan aan publicatie, en dat er geen gebruik gemaakt mag worden van open source-programmatuur met een zogeheten “viraal effect”. Dat viraal effect heeft te maken met het copyleft-principe dat in sommige open source-licenties voorkomt. Copyleft houdt in dat wanneer iemand bestaande open source-software gebruikt, aanpast of combineert met eigen software, de nieuwe of afgeleide software onder dezelfde open-source licentie beschikbaar moet worden gesteld.

Dat de Overheid GPL-ed software als Linux uitstuilt, lijkt me een goede aanleiding voor de FSFE en andere Nerd-clugs om in aktie te komen.

[strigi]

Waar lees je dat copy-left niet zou mogen? De genoemde licentie, EUPLv1.2, is copy-left en kan goed gecombineerd worden met veel gangbare licenties.

[Z_God]

Er staat juist expliciet dat dit wel mag:

Het kan mogelijk zijn dat een leverancier gebruik maakt van bestaande (onderdelen van) open source-software, of verder werkt aan bestaande (onderdelen van) open source-software. Die software zal dan reeds een licentie hebben. Als deze onverenigbaar is met de EUPL, bijvoorbeeld vanwege copyleft-elementen, is het niet mogelijk om het uiteindelijke resultaat onder de EUPL te publiceren. In dit geval biedt lid 2 de mogelijkheid om niet voor de EUPL, maar voor een andere licentie te kiezen. Dit moet dan wel al van tevoren worden aangegeven, zodat de opdrachtgever niet voor verrassingen komt te staan. Het is ook mogelijk om in deze situatie de programmatuur op te splitsen, waardoor het ene deel wel, en het andere deel niet onder de EUPL wordt gepubliceerd

(lid 3).

In zo'n geval zullen de binaries bijvoorbeeld onder de GPLv3 vallen, terwijl de source code verschillende licenties heeft. De source code van het maatwerkdeel kan dan EUPLv1.2 zijn.

[Hennie-M]

Klinkt als een heel goed idee!
Nu maar hopen dat grote gemeenten met veel geld niet hun eigen fork gaan maken van het Burgerzakensysteem en dat de kleine gemeente maar achter de leverancier/ groep aan moet hobbelen omdat die geen developers kunnen/willen inhuren maar een dienst willen afnemen.

[laptopleon]

Klinkt mooi, maar werkt dit ook echt in de praktijk?

Toen grotere projecten verplicht openbaar moesten worden aanbesteed, gingen overheden de voorwaarden zodanig opstellen, dat alleen het bedrijf overbleef waar ze zaken mee wilden doen.

Zelfs iets onschuldigs als de nieuwe huisstijl voor de gemeente Goeree-Overflakkee was zodanig dichtgetimmerd dat niemand anders ook maar een schijn van kans had. Een van de voorwaarden was bijvoorbeeld dat je ervaring moest hebben met het maken van huisstijlen voor een gemeente. Ook moest je drie grafisch vormgevers in vaste dienst hebben, jaarcijfers tot jaren geleden overleggen. Totale onzin.

[Hydranet]

Ik ben benieuwd hoe dat straks gaat wanneer wetten zoals die in Colorado en California in Europea ingevoerd gaan worden m.b.t opensource besturing systemen. Als voorbeeld deze.

https://www.pcgamer.com/software/operating-systems/a-new-california-law-says-all-operating-systems-including-linux-need-to-have-some-form-of-age-verification-at-account-setup/

Mag hopen dat dit alleen toegepast kan worden op corporate Linux distributies, want community distributies daar zit geen bedrijf achter maar vrijwilligers over de hele wereld. Zal ook afhangen hoe die wetten van papier naar de werkelijkheid vertaald gaan worden.

[Reactie gewijzigd door Hydranet op 5 maart 2026 19:32]

[Tassadar32]

"at account setup"
Geen account opzetten, probleem opgelost.

[mbbs1024]

En hoe dat dan gehandhaafd gaat worden.
Gaan California dan een "great firewall" opzetten en VPNs verbieden om het onmogelijk te maken om een OS te downloaden en te installeren waar die funktie niet inzit, of gaan ze iedereen een boete sturen als ze merken dat iemand met zo een OS op het internet komt ?

[Lord Anubis]

titel 'is'

artikel 'zou'

wet 'richtlijnen' als in voorkeur


Lekker geschreven artikel weer.

[Dan the Man]

Lid 3 bepaalt ten slotte dat de Leverancier volledig gerechtigd en in staat dient te zijn om de Programmatuur te publiceren. Dat houdt in dat er geen intellectuele eigendomsrechten van anderen in de weg mogen staan aan publicatie, en dat er geen gebruik gemaakt mag worden van open source-programmatuur met een zogeheten “viraal effect”. Dat viraal effect heeft te maken met het copyleft-principe dat in sommige open source-licenties voorkomt. Copyleft houdt in dat wanneer iemand bestaande open source-software gebruikt, aanpast of combineert met eigen software, de nieuwe of afgeleide software onder dezelfde open-sourcelicentie beschikbaar moet worden gesteld.