Pieken en dalen
De geschiedenis van Windows is er een van pieken en dalen. Windows XP was zo succesvol dat het een blok aan Microsofts been werd. Met opvolger Vista wilde Microsoft het besturingssysteem een nieuw en vooral moderner jasje geven. Het werd echter een flop, die iedereen zo snel mogelijk wilde vergeten, inclusief Microsoft zelf, hoewel niet alle kritiek terecht is. Windows 7 werd daarna wel weer succesvol en bij dit besturingssysteem waren alle plooien van Vista gladgestreken, zonder al te veel nieuwe grafische poespas.
Grafische poespas was er wel weer bij Windows 8 en opnieuw was de kritiek niet van de lucht. Microsoft liet gebruikers heen en weer slingeren tussen de oude Windows-desktopomgeving en een nieuwe 'Modern User Interface', die het besturingssysteem geschikt moest maken voor bediening met touchscreens, zoals bij tablets. Gebruikers liepen niet warm voor het 'nieuwe Windows' en Microsoft bleek bereid concessies te doen, hoewel het softwareconcern geenszins van plan lijkt van de ingeslagen weg af te wijken.
Windows 8.1 bracht verbeteringen voor gebruikers van pc's zonder touchscreen en hetzelfde geldt voor de daaropvolgende Update 1 van dat besturingssysteem, maar die verbeteringen hielden vooral in dat je niet meer met het nieuwe startmenu lastiggevallen hoefde te worden als je daar geen trek in had. Windows 8.1 en 8.1 Update 1 waren bescheiden bijwerkingen van Windows 8; de komende versie moet weer een echte grote upgrade worden. Blijkbaar om dat te markeren heeft Microsoft het besturingssysteem geen Windows 9 genoemd, maar is het meteen naar Windows 10 gestapt. Er was in de geschiedenis van Windows toch al niet veel logica aan te treffen in de naamgeving.
Windows 10 moet een aanzienlijke ommekeer worden en een van de belangrijkste veranderingen is wel dat straks een enkel besturingssysteem de basis vormt voor een reeks van apparaten, van internet-of-things-systemen tot mobieltjes. Voordat het zover is, heeft het concern nog veel werk te verrichten, maar de Technical Preview is inmiddels beschikbaar. We keken of Microsoft na het dal van Windows 8 weer op weg is naar een piek met Windows 10.
Het nieuwe startmenu
'Het nieuwe Windows', zoals Microsoft het noemt, is vanaf de grond opnieuw opgebouwd met mobile-first en cloud-first als belangrijke uitgangspunten. Daarmee doelt Microsoft op de hele Windows-familie, met voor ieder apparaat een aangepaste gebruikersinterface. Al die versies worden rond hetzelfde applicatieplatform opgetrokken, zodat ontwikkelaars straks hun apps universeel kunnen uitrollen naar de verschillende versies.
/i/2000550820.png?f=imagenormal)
Hoewel Windows 10 dus voor een scala aan apparaten een eigen look & feel krijgt, is de Technical Preview die Microsoft al heeft vrijgegeven de Enterprise-editie, die vooral op laptops en desktops is gericht. De Consumer Preview met meer grafische aanpassingen volgt in 2015, maar de markt van grote ondernemingen krijgt zo al de tijd om zich voor te bereiden. De veranderingen concentreren zich rond de 'traditionele' desktopomgeving, die bij Windows 8 nauwelijks nieuwigheden bevatte. Bij Update 1 kwamen er wel enkele wijzigingen en bij Windows 10 heeft Microsoft weer oog voor de oude omgeving.
De installatie van de Technical Preview van Windows 10, het starten en het inloggen verlopen bij het besturingssysteem identiek aan die procedures bij Windows 8. Een van de opvallendste wijzigingen na het starten is het startmenu. Dat was sinds jaar en dag een van de kenmerkende eigenschappen van Windows, tot Microsoft het schrapte bij Windows 8. Het fullscreen-startscherm dat eerst als Metro en daarna als Modern UI bekendstond, moest de functie van startmenu op zich nemen, niet alleen voor touchscreens, maar ook voor deskstops en laptops. Vooral gebruikers van deze computers bleken echter verknocht aan het oude startmenu en de roep om een terugkeer was luid. Microsoft bleek wel bereid te zijn de startknop terug te brengen en deed dat met Windows 8.1, maar volhardde in zijn streven de gebruikers over te hevelen naar de nieuwe startinterface.
/i/2000551155.png?f=imagenormal)
Met Windows 10 is Microsoft toch overstag gegaan. Bij een klik op de startknop verschijnt het oude opklapmenu, met daarop de lijst veelgebruikte programma's en links naar bijvoorbeeld de folders met documenten, afbeeldingen, de pc-instellingen en de verkenner. Gebruikers kunnen zelf kiezen wat in de lijst moet komen te staan en hoeveel items dat moeten zijn. Via het rechtermuisklikmenu zijn onderdelen zoals programma's vast te 'pinnen' op het startmenu, maar ook op de taakbalk.
Microsoft heeft daarnaast geluisterd naar de kritiek van veel desktopgebruikers dat ze de zoekfunctie en de uit-, slaap- en herstartopties alleen bij de Windows 8-interface voor touchscreens konden vinden. Hetzelfde was het geval voor de accountinstellingen. Boven aan het startmenu van Windows 10 prijken nu de naam en een afbeelding van de gebruiker, met een link naar zijn of haar account, en daarnaast zit prominent de uitknop, met optionele slaap- en herstartmogelijkheid.
Bij het openen van het startmenu in Windows 10 is het invoerveld voor zoeken het eerste item in de lijst, net als vanouds bij Windows 7. Via het invoerveld kunnen ook applicaties direct gestart worden. Daarnaast heeft Microsoft de zoekfunctie op de taakbalk geplaatst, zodat deze ook op te roepen is zonder het startmenu te hoeven openen. De zoekfunctie is bovendien sterk uitgebreid. Niet alleen begint Windows met zoeken op je systeem zodra je begint met het invoeren van een term, maar ook zie je direct resultaten van internet. Microsoft gebruikt hiervoor standaard zijn Bing-zoekmachine, wat het marktaandeel van Bing waarschijnlijk flink zal vergroten. Een mogelijkheid om een andere zoekmachine te kiezen troffen we zo gauw niet aan.
Wie dacht dat Microsoft zijn pogingen zou staken om ook desktop- en laptopgebruikers naar de Modern UI-interface, en daarmee naar apps 'nieuwe stijl', te lokken, komt bedrogen uit. In het startmenu van Windows 10 zijn namelijk de live tiles van die apps geïntegreerd. Het startscherm dat Microsoft met Windows 8 introduceerde, is daarmee onderdeel geworden van het traditionele startmenu. Standaard heeft Microsoft al tien apps voor je in het venster geplaatst, waaronder de Store, Mail en Calendar.
Apps toevoegen kan door in het startmenu op All Apps te klikken en ze naar het venster te slepen. De grootte van het vensterdeel met live tiles past zich automatisch aan. Verder heb je bij de tegels dezelfde mogelijkheden als bij Windows 8; je kunt ze pinnen, unpinnen, de-installeren en uitschakelen, en ook is de grootte van iedere individuele tegel aan te passen.
Wie alle tiles 'ontpint', houdt een startmenu over dat vergelijkbaar is met dat van Windows 7. Wie heel veel apps vastpint, krijgt een startscherm dat zo breed is als het hele scherm. Overigens is via de taakbalk-instellingen de optie te activeren om Windows 10 met het fullscreen-startscherm van Windows 8 te starten, voor wie daar behoefte aan heeft. Aan dit scherm heeft Microsoft nog niets veranderd bij de Technical Preview.
/i/2000551180.jpeg?f=imagenormal)
Apps in een venster
Bij Windows 8 introduceerde Microsoft een app-platform dat op Apples en Googles leest is geschoeid, met apps van relatief beperkte omvang, via een downloadwinkel te installeren en voor een belangrijk deel op touchscreengebruik gericht. Het platform kwam maar moeizaam van de grond, mede omdat veel gebruikers de nieuwe omgeving links lieten liggen. Waar de App Store en de Play Store inmiddels meer dan een miljoen apps bevatten, moet de Windows Store het nog doen met slechts iets meer dan 172.000 apps, ondanks het enorme marktaandeel van Windows.
De oplossing is, zo lijkt Microsoft te denken, om gebruik van de 'nieuwe' apps in de traditionele omgeving mogelijk te maken. Groot struikelblok hierbij was dat de apps altijd fullscreen, individueel dan wel naast elkaar, getoond werden. Bij Update 1 van Windows 8.1 liet Microsoft de taakbalk al staan bij apps, om het idee te geven dat de app in de traditionele desktopomgeving draaide, maar bij Windows 10 gaat Microsoft verder. Alle apps worden nu in een venster gedraaid en kunnen vergroot, verkleind en verplaatst worden.
/i/2000551186.jpeg?f=imagenormal)
Rechtsboven in de titelbalk is er de optie om de vensters te maximaliseren, te minimaliseren of te sluiten, zoals standaard altijd het geval is bij Windows-programma's. Wat verkleinen betreft zijn er grenzen; apps kunnen tot slechts een bepaalde hoogte aangepast worden en bij het versmallen van vensters geeft de app soms de melding dat een bredere weergave vereist is.
Linksboven in de titelbalk is een menu op te roepen met specifieke opties voor de app. Anders dan bij Update 1 van Windows 8.1 gaat het niet om ouderwets aandoende grijze menu's, maar is de weergave netjes aangepast aan de app. Je kunt hier de fullscreen- of projectieweergave activeren, maar ook content delen. Verder is er de intrigerende Play-optie voor afspelen op een ander apparaat. Hier zie je ook de instellingen en heeft Microsoft eveneens een zoekoptie geplaatst. Al deze opties verschijnen in een kolom rechts op het scherm, op de plek van de Charm-bar. Die Charm-bar is grotendeels verdwenen bij pc's zonder touchscreen; alleen via de toetscombinatie Windows-toets+C is hij nog op te roepen.
Windows 8 had al snap-mogelijkheden om applicaties met een vooraf bepaalde grootte aan een zijkant of boven of onder vast te zetten. Windows 10 kan vier programma's tegelijk in een hoek van het scherm vastzetten, zodat automatisch het hele scherm gevuld wordt. Bij het snappen van minder apps kan Windows 10 de ruimte daaromheen automatisch opvullen met andere openstaande applicaties, die dan in een miniatuurvenster getoond worden.
Op papier lijkt dit handig, maar omdat veel apps begrensd zijn wat het verkleinen betreft, lukt het niet om met vier vensters het scherm te vullen; de ruimte boven of onder is te klein. Bij Internet Explorer kan dit bijvoorbeeld wel, maar dat is een uitzondering. Het werkt dus niet intuïtief om programma's naar een kant of hoek te slepen, omdat lastig te voorspellen is hoe Windows de weergave aanpast. Het overkwam ons meer dan eens dat we een app een kwart van het scherm wilden laten innemen, maar dat hij fullscreen werd weergegeven. Misschien moet dit nog uitgewerkt worden en moeten de apps ervoor aangepast worden.
Task View biedt een totaaloverzicht van het aantal openstaande programma's en apps. Deze functie heeft een eigen knop op de taakbalk. De functionaliteit is vergelijkbaar met Mission Control van OS X, maar ook met alt+tab van Windows zelf. Task View toont alle openstaande programma's in een enkel overzicht, zodat je snel de software kunt aanklikken waarmee je wil werken. Ook kun je programma's die je niet meer gebruikt zo afsluiten. Als je verschillende exemplaren van een programma hebt openstaan, toont Task View deze apart, maar tabs van Internet Explorer worden niet apart weergegeven. Als de collectie openstaande applicaties te groot wordt om in het overzicht te worden weergegeven, toont Task View pijltjes om naar boven en beneden te scrollen.
Onderdeel van Task View is de optie 'Add a desktop'. Hiermee kun je als gebruiker nieuwe lege desktop-omgevingen aanmaken, net zoals met Mission Control bij OS X. Dit is vooral handig als je een volle desktopomgeving voor bepaalde taken hebt en graag voor een andere taak met een schone lei wil beginnen. Ook kun je zo bijvoorbeeld een desktopomgeving voor privétaken scheiden van je werkomgeving. De functionaliteit is duidelijk nog niet helemaal af, want bij ons crashten sommige vensters en apps openden zich niet altijd in nieuw aangemaakte desktops. Ook kun je de achtergrond per desktop en de volgorde niet wijzigen.
Verkenner en cmd
De verkenner heeft bij Windows 8 een flinke metamorfose doorgemaakt en daar borduurt Microsoft met Windows 10 op voort. Schokkende wijzigingen zijn er niet, maar er is wel een opvallende ster linksboven verschenen. Hiermee kunnen gebruikers aangeven wat hun favoriete mappen of items zijn binnen het systeem. Die komen vervolgens bij het Home-scherm van de verkenner te staan zodat populaire bestemmingen snel te bereiken zijn.
Daarnaast is er de functie 'Frequent folders'. Ook dit is een overzicht van populaire folders, maar op basis van gebruik. Windows 10 houdt dit bij om de meest gebruikte mappen centraal in het Home-scherm te plaatsen.
Ten slotte zijn er wat kleine grafische wijzigingen doorgevoerd. Microsoft heeft enkele icoontjes een opfrisbeurt gegeven Zo is er een cirkelvormige Share-knop met ronde bolletjes bij de Share-tab gekomen. Deze opent een menu aan de zijkant van het scherm voor het delen van content.
/i/2000551190.png?f=imagenormal)
De Command Prompt, of cmd, leek een vergeten onderdeel, maar bij Windows 10 blijkt het ineens de nodige opknapbeurt gekregen te hebben. Zo ondersteunt de commandline nu een groot aantal toetscombinaties voor het selecteren van tekstdelen of lijnen, en voor het kopiëren en plakken van tekst.
Daarnaast zijn er uitgebreide experimentele instellingen, voor bijvoorbeeld het transparanter maken van het venster, line wrapping en wrap text output on resize. Die laatste functies passen de tekstweergave aan aan de grootte of breedte van het scherm.
Nieuwe start of terug naar af?
Microsoft zet met de Technical Preview van Windows 10 de lijn voort die het met Update 1 van Windows 8.1 al trok. Het concern wil desktop- en laptopgebruikers tevreden stellen en daarvoor moet het gekleurde tegel-startscherm wijken en het startmenu terugkomen. Microsoft had zich heel wat moeite kunnen besparen door direct het startmenu uit te rollen zoals Windows 10 dat bevat.
Het startmenu is namelijk zoals het in Windows 8 had moeten zitten; wie geen behoefte heeft aan de gekleurdetegel-apps kan ze weghalen en zo voorkomen nog lastig gevallen te worden met de live tile-interface. Wie wel regelmatig apps uit de Microsoft Store haalt, kan die mooi in het startmenu plaatsen. Voor de vensterweergave geldt hetzelfde. Apps zijn nu een stuk bruikbaarder.
Task view is een mooie verbetering die helpt het overzicht te houden en ook Add desktop is op papier een welkome toevoeging, als het beter uitgewerkt wordt dan nu. Het zijn allemaal evolutionaire stappen die Windows tot een beter besturingssysteem voor pc-gebruikers maken. Tegelijk moet geconstateerd worden dat Microsoft die stappen al een tijd terug had moeten zetten.
Met het overslaan van de Windows 9-naam wekt Microsoft de indruk dat het om een flinke update van Windows gaat, maar afgaande op de Technical Preview is dat geenszins het geval. Het lijkt eerder op een nieuwe update voor Windows 8.1. Het is echter nog veel te vroeg om conclusies te trekken. Zodra de Consumer Preview volgend jaar verschijnt, weten we meer. In afbeeldingen en video's verschenen bijvoorbeeld al een notificatiescherm en de persoonlijke assistent Cortana en ook komt de uiteindelijke versie met DirectX 12. Daarnaast is het afwachten hoe Microsofts visie voor een Windows voor veel apparaten en met universele apps zal uitpakken.