Volgens AI-bedrijven kunnen hun modellen in de toekomst ongekende schade aanrichten. Ook steeds meer vooraanstaande wetenschappers waarschuwen voor doemscenario's als we AI niet in toom houden. Maar experts wijzen erop dat de technologie nu al risico's meebrengt op het slagveld en in het cyberdomein. Hoe gevaarlijk is AI in oorlog en bij cyberaanvallen?
Er gaat geen week voorbij of er weer iemand ontslag neemt bij een AI-bedrijf en claimt dat deze technologie fikse existentiële risico's met zich meebrengt. Zo ging AI-onderzoeker Jacob Coxon een maand geleden weg bij Anthropic omdat het bedrijf 'gokt met onze levens'.
Het voormalige hoofd van OpenAI's veiligheidsteam, David Robinson, waarschuwt in een opinieartikel dat AI-bedrijven veel te onzorgvuldig te werk gaan. Ook een veiligheidsonderzoeker bij Google DeepMind, Josh Engels, verliet het bedrijf vorige maand uit bezorgdheid dat AI-systemen binnen vijf jaar voor 'immense schade' kunnen zorgen. "Ik weet niet zo zeker hoe groot die kans is, maar ik denk dat die groot genoeg is om dit het belangrijkste probleem van de wereld te maken."
AI-bedrijven ontkennen de geschetste risico's niet. Onlangs riepen Anthropic, OpenAI en xAI op om het tempo van de ontwikkeling van AI te verlagen, naar eigen zeggen om te zorgen voor regulering die de immense risico's kan beperken. Dat kun je natuurlijk simpelweg afdoen als marketing, maar het sentiment weerklinkt ook bij steeds meer onafhankelijke deskundigen. Onder meer AI-'godfathers' Geoffrey Hinton en Yoshua Bengio waarschuwen in een brief dat het vermijden van de risico's van AI een 'wereldwijde prioriteit' zou moeten zijn, net zoals het voorkomen van pandemieën en een nucleaire oorlog.
Tegelijkertijd vindt de derde AI-godfather, Yann LeCun, de doemwaarschuwingen maar overdreven. Hij maakt zich naar eigen zeggen totaal geen zorgen dat AI de mensheid kan uitroeien en zegt dat de huidige incidenten, waarbij AI-agents uit 'eigen' beweging bedrijven hackten, makkelijk voorkomen hadden kunnen worden.
AI heeft nu mogelijk al doden op zijn geweten
De meeste doemvoorspellingen gaan over de risico's die AI-modellen over tientallen jaren kunnen vormen. Volgens Marijn Hoijtink, professor internationale betrekkingen aan de Universiteit Antwerpen, leidt dat af van wat AI nú al kan.
Russische drone.
"Er zijn al tig voorbeelden van AI-modellen die een kritische rol spelen bij besluitvorming op het slagveld. AI selecteert en identificeert bijvoorbeeld mogelijk relevante doelwitten die daarna kunnen worden aangevallen." Daarnaast wordt AI ingezet om drones autonoom te laten vliegen en voorgeprogrammeerde doelwitten te laten aanvallen.
Het staat nog ver af van de claim van Anthropic dat er 10 procent kans is dat AI de mensheid in het komende decennium uitroeit, maar volgens Hoijtink kun je dus beargumenteren dat AI nu al wel mensen doodt. Dat gebeurt (nog) niet volledig zelfstandig en niet zonder menselijke betrokkenheid, maar ze stelt dat er op zo'n kritisch moment maar weinig ruimte is om beslissingen van de AI-agent tegen te houden. "Het is ook niet zo dat zulke drones met duizenden rondvliegen boven het slagveld, maar er wordt zeker mee geëxperimenteerd en getest."
AI maakt cyberaanvallen toegankelijker
Roy Lindelauf, hoogleraar Data Science in Militaire Operaties aan de Nederlandse Defensie Academie, vindt ook dat discussies over de potentiële existentiële dreiging van AI de huidige risico's vertroebelen. Volgens hem bevinden die risico's zich nu vooral in het cyberdomein. AI-agents zouden bijvoorbeeld gebruikt kunnen worden om vitale infrastructuur plat te leggen.
Ook Hoijtink ziet hier mogelijkheden in. "Er zijn al voorbeelden van eerdere door mensen gemaakte virussen die veel schade hebben veroorzaakt." Ze verwijst naar het cyberwapen Stuxnet, dat in 2007 het uraniumverrijkingsproces van een complex in Iran wist te saboteren.
Het is niet moeilijk om je voor te stellen dat AI het ontwikkelen van zulke cyberwapens een stuk toegankelijker maakt. "Je hebt veel minder kennis nodig om over dezelfde vaardigheden of kwalificaties te beschikken", zegt Lindelauf. "Een kind van twaalf kan dingen waar je vroeger een heel team voor nodig had. Dat is wel een gevaar waar we ons goed bewust van moeten zijn."
Rol van AI bij nucleaire besluitvorming
Hoewel AI-agents worden ingezet voor oorlogsvoering, is het gebruik van AI bij de inzet van kernwapens volgens Hoijtink een rode lijn waar niemand overheen wil gaan. "De internationale gemeenschap is het erover eens dat de keuze om nucleaire wapens in te zetten een beslissing is die we niet aan AI moeten overlaten."
Wel zou AI een ondersteunende rol kunnen gaan spelen in het nucleaire besluitvormingsproces. Dat gebeurt volgens haar ook al bij 'conventionele' oorlogen, zoals in Oekraïne. "Het gaat dan om scenariosimulatie. AI voorspelt dan wanneer een aanval waarschijnlijk is en welke tegenreacties daarop kunnen volgen."
Volgens simulaties zijn AI-modellen nogal agressief in hun besluiten. Zo hebben Britse onderzoekers 21 oorlogssimulaties uitgevoerd met AI-modellen. In 95 procent van de gevallen eindigden die in een nucleaire ramp. Lindelauf is echter kritisch op dit soort onderzoeken. "Voor deze simulaties gebruiken de onderzoekers speltheoretische argumenten, maar die slaan heel vaak nergens op."
Lindelauf promoveerde in de speltheorie, een wiskundige methode om strategische beslissingen bij bijvoorbeeld onderhandelingen te voorspellen. "Bij de speltheorie bepaal je van tevoren de mogelijke strategieën in de speelrondes. In de onderzoeken bepalen de taalmodellen de strategieën. Na iedere ronde konden ze echter bekijken welke besluiten er waren genomen en hun theoretische strategieën nog aanpassen. Dat is niet realistisch."
Hoe houden we AI-modellen in toom?
Toch snapt Lindelauf dat de huidige AI-race vaak vergeleken wordt met de wapenwedloop. "Dat ging om echt destructieve wapens. Dat zou AI in potentie ook kunnen zijn. Alleen is de proliferatie veel lastiger tegen te houden. Het is software, dus met een druk op de knop zit het aan de andere kant van de wereld."
En de Europese AI-wetgeving dan?
In Europa is een AI-wet van kracht die AI-modellen moet reguleren. Alleen laat deze wetgeving militaire toepassingen van AI buiten beschouwing. "Dat heeft vooral een politiek-institutionele reden", legt Hoijtink uit. "De Europese Unie gaat niet over veiligheids- en defensiekwesties. Dat ligt bij de individuele lidstaten. De meeste Europese landen willen wel dat volledig autonome wapens verboden worden, maar het is de vraag of er een totaalverbod komt. Landen die dichter bij Rusland liggen, zoals Estland en Polen, staan namelijk veel meer open voor dit soort toepassingen in oorlogsvoering."
De vraag is dus wat de beste manier is om de snelle verspreiding van schadelijke AI-modellen in te dammen. Lindelauf gelooft daarbij in regulering en internationale afspraken. Volgens hem is de Nederlandse Defensie Academie betrokken bij het initiatief Responsible AI in the Military Domain (Reaim). "We organiseren ieder jaar een top waar meer dan honderd landen bijeenkomen om te proberen afspraken te maken over hoe we verantwoord met AI in het militaire domein moeten omgaan."
Volgens hem zijn veel landen bereid om gezamenlijk afspraken te maken, alleen zijn vooral de Verenigde Staten en China terughoudend. Dat terwijl zij juist de AI-race leiden. Hoijtink onderstreept dat. "Het eerste jaar, in Den Haag, was de conferentie nog een redelijk succes, maar ieder jaar scharen steeds minder landen zich achter de conclusies. Dit jaar, in Spanje, kwam Amerika maar met een erg kleine delegatie en heeft het land, net als China, de conclusies uiteindelijk ook niet ondertekend."
Willen AI-bedrijven écht gereguleerd worden?
Als grootschalige landelijke regulering uitblijft, zit er dus niets anders op dan de AI-bedrijven zichzelf te laten reguleren. Veel AI-reuzen willen dat naar eigen zeggen ook. "De meeste grote spelers in dit domein, zoals Anthropic, geven aan dat ze hun modellen verantwoord willen uitbrengen", zegt Lindelauf. "Dat vind ik wel enigszins hoopgevend."
Hij gelooft dat dergelijke claims niet alleen maar voor de bühne zijn. Wel vermoedt hij dat marketing er een rol bij speelt. "Je laat aan de ene kant zien hoe goed je modellen zijn. Aan de andere kant kan ik me ook voorstellen dat zo'n bedrijf risico-inschattingen maakt en op een gegeven moment denkt: als er wel echt een groot incident zou gebeuren, straalt dat negatief op ons af."
Volgens hem werken techbedrijven hard aan strenge guardrails voor AI-modellen. Hij noemt als voorbeeld het Open Agent Safety Platform van Nvidia. "Dat bestaat aan de ene kant uit software die als het ware de AI-agent controleert. Maar de AI-agent zou daar niet bij moeten kunnen." Een tweede tool is aan de hardware toegevoegd. Die komt in actie als een agent toch grenzen overschrijdt, bijvoorbeeld door de eerste tool uit te schakelen.
Hoijtink vindt het moeilijk om te zeggen in hoeverre de beloftes van AI-bedrijven oprecht zijn. Ze willen namelijk tegelijkertijd het Amerikaanse belang steeds meer dienen, ziet ze. "Een aantal jaren geleden waren bedrijven nog veel minder bereid om met het Amerikaanse ministerie van Defensie samen te werken. In 2018 was er nog een hele controverse omdat Google in opdracht van het Pentagon een algoritme ontwikkelde voor het classificeren van dronebeelden. Nu zien we dat die bedrijven constant in de rij staan om miljoenencontracten van Defensie binnen te halen."
"In die context is het moeilijk om te geloven dat ze zichzelf echt gaan reguleren, want daarmee gaan ze in tegen het Amerikaanse discours", vervolgt Hoijtink. "Het is een heel dubbelzinnige boodschap. Ze zijn natuurlijk bang dat ze een concurrentieachterstand oplopen als ze zichzelf gaan reguleren en andere bedrijven dat niet doen. Daarom blijven ze fors investeren in betere AI-modellen. Op dit moment zie je dat het verlangen om de AI-wedloop te winnen nog veel sterker is dan het verlangen naar regulering."
Redactie: Kevin Krikhaar • Eindredactie: Monique van den Boomen
:strip_exif()/i/2008035360.jpeg?f=imagenormal)
/i/2008421370.webp?f=imagenormal)
/u/94596/crop6ac4baab4c648_cropped.png?f=community)
/u/27299/hoofd.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/342772/switch2.jpg?f=community)
:strip_exif()/u/7013/spunky_main.gif?f=community)
/u/627287/crop5f8ef98351ddc_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/398657/crop5880bd73194ae_cropped.jpeg?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/23158/crop6639d39f6d4f1_cropped.jpg?f=community)
:strip_exif()/u/285020/crop6085b8acc4f0d_cropped.gif?f=community)
:strip_exif()/u/303120/42261.gif?f=community)
/u/486492/crop570394e125bb4_cropped.png?f=community)
/u/376581/crop5f12b7dc19843_cropped.png?f=community)