Amandla Thomas-Johnson was een student met een Brits paspoort aan de Amerikaanse Cornell-universiteit toen hij in 2024 een pro-Palestijns protest bijwoonde. Nu is hij op de vlucht, via Canada en Zwitserland naar Senegal, en moet hij vrezen voor gevangenschap en mogelijk marteling. Weet je welk bedrijf de Amerikaanse immigratiepolitiedienst ICE hielp aan data over hem? Dat was Google, zonder mogelijkheid van bezwaar en zonder tussenkomst van een rechter. Mag dat? Nee, uiteraard niet.
Toen de ceo's van techgiganten vorig jaar bij de inauguratie van Donald Trump op de eerste rij zaten, was duidelijk dat zij de nieuwe Amerikaanse regering te vriend willen houden, zelfs als dat betekent dat zij meewerken aan zulke duidelijk illegale praktijken van een regering die lak heeft aan mensenrechten en democratie.
:strip_exif()/i/2008059044.jpeg?f=imagegallery)
Het is een van de vele manieren waarop bigtechbedrijven de afgelopen jaren negatief in het nieuws zijn gekomen. Het heeft in Europa veel gesprekken op gang gebracht over digitale soevereiniteit. Het is aan de politiek en aan grote bedrijven om ons op grote schaal los te maken van de Amerikaanse techelite. Maar wat kunnen we zelf doen?
Tweakers schreef de afgelopen jaren al veel artikelen over de vele manieren waarop je je eigen afhankelijkheid van big tech kunt verminderen, maar een van de lastigste hobbels om te nemen is de smartphone. Daarbij heb je praktisch alleen de keuze om je data te geven aan Apple of Google, via het duopolie van iOS en Android.
Veel tweakers flashen daarom custom roms die Android losmaken van Google, maar het flashen van custom roms is niet voor iedereen weggelegd. Wat nu als je een reguliere telefoon kon kopen met Android zonder Google? Dat kan, en dat is het onderwerp van deze review: de Fairphone 6, van de fabrikant uit Amsterdam, met /e/ OS van Murena, ook uit de Europese Unie.
De Fairphone 6 hebben we al eerder gereviewd, dus in dit geval gaat het alleen om de verschillen met de reguliere Android-versie van de Fairphone 6. Beide versies hebben we door ons testlab gehaald.
:strip_exif()/i/2008059046.jpeg?f=imagegallery)
Software: Android maar dan anders
Zodra je de telefoon opstart, is meteen duidelijk dat dit andere software is. Nadat het Fairphone-logo kort in beeld staat, verschijnt het Murena-logo. Murena maakt /e/ OS, het besturingssysteem op de telefoon.
Toch is het in de kern nog steeds Android, om precies te zijn Anroid Open Source Project. Toen Android net nieuw was, was er de Open Handset Alliance. Dat was een samenwerkingsverband van bedrijven die wilden werken aan Android. In de loop der jaren hebben veel bedrijven bijgedragen aan Android, maar Google nam al snel de leiding.
Google heeft sindsdien steeds meer elementen van Android afhankelijk gemaakt van Google. Denk aan Google Play Services, de Play Store, Play Integrity en SafetyNet. Zegt je misschien niet veel, maar apps van banken, apps van streamingdiensten en meer apps die met gevoelige data of drm werken, zijn afhankelijk van Google-diensten in Android. Zelfs pushnotificaties in Android zijn standaard afhankelijk van Google.
Een ander groot probleem: Android-telefoons sturen de hele dag door allerlei data naar Google. Het is een apparaat voor tracking in al onze broekzakken en tassen. Daar hebben we af en toe profijt van, zoals met de file-informatie in Google Maps, maar volgens veel critici is het ook problematisch. We geven helemaal vrijwillig al onze data aan dit Amerikaanse bedrijf, dat die gebruikt voor gepersonaliseerde advertenties of, als je een pro-Palestijnse Amerikaanse student bent, mogelijk nog erger.
Dat lost Murena op door in /e/ OS gebruik te maken van MicroG. Dat is een framework van opensourcesoftware waardoor veel apps denken dat je Google gebruikt, maar waarbij tracking niet mogelijk is. MicroG staat standaard in /e/. Een Google-account toevoegen kan wel, maar /e/ rapporteert dan automatisch valse apparaatinformatie, wat je privacy beschermt.
Voor het overige is het Android zoals je het kent, met de instellingen en notificaties die bekend zijn. De launcher is standaard Bliss Launcher. Dat is een launcher zonder applade die alle apps als iconen op homescreens plaatst. Sommige mensen zullen dat fijn vinden, maar ik vind het lelijk en ook onhandig, dus ik verving hem snel door een eigen launcher.
Murena levert in /e/ naast een launcher ook andere zaken mee. Die heeft Murena deels zelf ontwikkeld, deels gebaseerd op LineageOS en in een enkel geval komen ze van een andere dienst, zoals OpenKeyChain en Nextcloud Notes. Murena is geen grote organisatie, en dat is her en der te zien. Soms staan Engels en Nederlands door elkaar. De grootste glimlach had ik in de Galerij-app, waar de tijdlijn 'Spoelen' heet en waar je foto's weggooit in 'Afval'. Het is Nederlands, maar niet gebruikelijk in de interface van een galerij-app en het zou goed zijn als Murena dat nog kan aanpassen. Het maakt een interface duidelijker als functies hetzelfde heten als in de apps die mensen kennen.
| App | Bijzonderheden / Bron |
|---|---|
| Appstore | App Lounge |
| Browser | /e/ OS browser op basis van Cromite |
| Weerapp | Blissweather |
| Berichtenapp | Berichten, geforkt van QKSMS door /e/ |
| Camera-app 1 | Camera, gemaakt door /e/, donker icoon |
| Camera-app 2 | Camera, gemaakt door Fairphone |
| Contactenapp | Op basis van LineageOS |
| Galerijapp | Galerij, gemaakt door /e/ |
| Mapsapp | Van Magic Lane |
| Pdf-lezer | MJ PDF, gemaakt door /e/ |
| Muziekapp | 'LineageOS Twelve'-app |
| Notitiesapp | Synchroniseert met Murena Cloud, gemaakt door /e/, gebaseerd op Nextcloud Notes |
| OpenKeychain | OpenPGP voor Android, officiële app |
| Recorder | Ontwikkeld door LineageOS |
| Rekenmachine | Android Calculator uit AOSP |
| Takenapp | Gebaseerd op OpenTasks |
| Workspaceapp | Voor een werkprofiel, gemaakt door /e/ |
:strip_exif()/i/2008049436.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049438.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049440.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049442.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049444.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049446.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049448.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049450.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049452.jpeg?f=imagegallery)
Leven zonder Google
Voor Tweakers heb ik de afgelopen 140 jaar 18 jaar honderden reviews van smartphones mogen doen, en in de loop van de tijd is het overzetten van een heel digitaal leven steeds makkelijker én complexer geworden. Het instellen van een nieuwe telefoon is, in mijn geval, een dagtaak geworden. Toch wilde ik mij onderdompelen in een wereld zonder Google.
Daarom had ik een paar regels opgesteld. In principe kwam big tech er niet op bij deze reviewtelefoon. Geen Gmail, Google Maps, Gemini en andere diensten. Dat sloot direct uit dat het een werktelefoon zou worden, want DPG — en dus ook Tweakers — werkt met Google-diensten.
Waar ik de overstap naar custom roms zonder Google eerder moeilijk vond, was dit echt een makkie. Alle apps die ik wilde waren te installeren via App Lounge. App Lounge is een proxy naar de Play Store, dus je kunt alle apps vinden en installeren die je gewend bent. Het liefst gebruikte ik opensourceapps uit F-Droid, dat ik meteen installeerde, maar daar staan lang niet alle apps in en ook veel alternatieven ontbreken. Om mijn gebruik van /e/ mogelijk te maken zonder dat ik iedereen moet overtuigen om op Signal over te stappen, heb ik toch met pijn in het hart WhatsApp geïnstalleerd.
Dat was het moment dat het meeste pijn deed. Mails, appjes, bankieren: alles deed het gewoon zoals ik zou verwachten. Om te checken of veel meer mensen een moeiteloze overstap konden maken, heb ik nog veel meer apps geïnstalleerd. En slechts één werkte niet.
Laat ik beginnen bij bankieren: ik heb de apps van alle grote banken in Nederland en België geïnstalleerd, zoals ING, ABN Amro, BNP Paribas, KBC en Belfius, maar ook nieuwere en kleinere banken, zoals Triodos, Bunq en Revolut. Wanneer ik er niet kon inloggen, probeerde ik een nieuwe rekening te openen. Daarbij moet je onder andere een paspoort scannen en een gezichtsscan doen. Dat lukte allemaal vlekkeloos. Geen enkele bank gaf een melding dat het niet lukte.
Ook streamen ging zonder problemen. Ik probeerde dat met Plex, NPO en Videoland en alle drie gaven geen problemen. Inloggen en streams starten werken precies zoals ik gewend ben. De maximale resolutie die ik zag is 1080p. Chatten en videobellen werkt met apps als WhatsApp en Discord.
Het ging alleen een klein beetje mis met apps die gebruikmaken van locatiediensten, zoals Thuisbezorgd en Uber. Ik gaf ze toestemming voor een precieze locatie, maar dat werkte niet: ze moesten gokken. Toen ik een Uber wilde nemen van de locatie die de software doorgaf aan de app naar de plek waar ik daadwerkelijk was, kostte dat 46 euro. Nu zijn de benzineprijzen de laatste tijd gestegen, maar deze prijs liet mij vooral zien hoe precies de 'precieze locatie' was. Navigatie had daar geen last van en werkte wel met de juiste locatie. Thuisbezorgd weigerde de locatie gewoon en ik moest hem handmatig invullen. DigiD werkt ook, itsme kon ik als Nederlander niet verifiëren.
De enige app die echt niet wilde starten is de Nederlandse Museumkaart. Een gebruiker van deze telefoon had me daarop al gewezen en dat bleek ook bij mij zo te zijn. Voorlopig kom ik musea in met een fysieke kaart dus.
Nu was ik al bezig met weggaan bij big tech, dus voor mij is de overstap makkelijker dan voor veel anderen: ik heb al een Proton-abonnement en een Nextcloud in mijn nachtkastje. Waar ik bij vorige telefoons die ik probeerde te ontgooglen tegen allerlei problemen aanliep, was dat hier niet het geval. Het was vlekkeloos. Voor het eerst zag ik een Google-loos digitaal leven voor me zonder echt grote compromissen.
Nu zie ik de reacties al volstromen en ja: /e/ is niet gericht op beveiliging. De SELinux-policy's zijn verlaagd, /e/ gebruikte in elk geval eerder signature spoofing om de verificatie te omzeilen en dat soort zaken. Wie op zoek is naar een veiligere Android-versie, kan beter terecht bij GrapheneOS of vergelijkbare projecten. Deze versie van Android is gericht op een leven zonder Google.
Ik liep tegen één vervelende bug aan in /e/. Als ik aan de rand van mijn wifibereik kwam — ik kan niet bevestigen of ontkennen dat ik een deel van deze review in de zon op mijn terras heb gedaan — dan verbrak de telefoon de wifiverbinding sneller dan andere telefoons en wilde hij niet opnieuw verbinden. In die gevallen was een herstart nodig. Dat gebeurt niet bij naar buiten en naar binnen lopen waardoor wifi verbreekt; het is alleen bij een langer verblijf aan de rand van het bereik.
De camera's vergeleken
Het is letterlijk dezelfde telefoon met dezelfde camera-app. Murena levert ook een eigen camera-app mee die er wat gedetailleerder maar ook rommeliger uitziet. Daarin staat altijd de tijd, resterende opslag, iso en sluitertijd in beeld. Die app noemt de camera's Lens 1 en Lens 2. De interface is een mix van Engels en Nederlands, en ik kan me niet voorstellen dat veel casual gebruikers van de camera weten wat een instelling als 'Allow RAW voor expo bracketing' betekent.
Sterker nog, het is verwarrend dat de telefoon twee camera-apps heeft. Aan de andere kant: Samsung levert al jaren twee browsers, twee appstores, twee galerijapps en twee kalenderapps mee met zijn telefoons, dus het staat succes niet in de weg.
/i/2008059056.png?f=imagegallery)
/i/2008059054.png?f=imagegallery)
/i/2008059058.png?f=imagegallery)
/i/2008059064.png?f=imagegallery)
/i/2008059062.png?f=imagegallery)
/i/2008059060.png?f=imagegallery)
Deze foto's zijn gemaakt met de veel geliktere camera-app van Fairphone, omdat die ook in dezelfde versie op de Google-versie van de telefoon staat. Daardoor zijn zo veel mogelijk elementen gelijk. Het enige dat niet gelijk was, was de coördinatie van de fotograaf. Die probeerde wel telkens exact dezelfde foto te maken, maar ja.
Toch zijn er enkele conclusies te trekken, want opvallend genoeg wijken de foto's wel iets af. Het is niet veel, maar als het licht lastiger wordt, lijkt de Google-versie van de telefoon iets beter met het beschikbare licht om te gaan. Dat is duidelijk zichtbaar in meerdere foto's. Dat is onverwacht, omdat er dus zo veel hetzelfde is, maar de beeldverwerking werkt op de achtergrond kennelijk toch net anders. De Fairphone 6 met Google Android presteert beter.
:strip_exif()/i/2008049420.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049398.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049418.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049410.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049424.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049396.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049412.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049408.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049422.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049400.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049432.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049388.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049426.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049390.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049430.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008049386.jpeg?f=imagegallery)
Alle testen: er is nauwelijks verschil
Natuurlijk hebben we de Murena-versie van de Fairphone 6 ook in ons testlab uitgebreid getest. Het is een bijzonder exemplaar, want we hebben een telefoon met precies dezelfde hardware en alleen andere software. Wat denk je, maakt dat iets uit?
Het verschil tussen de Fairphone 6 met Google Android en /e/ OS is klein. Bij onze accutest op mobiel netwerk zien we een teruggang van ongeveer een half uur en dat is niet niks, maar het is minder dan 10 procent. Het is de vraag of je dat merkt in de dagelijkse praktijk. Wie dacht dat je zonder Google Play Services en tracking van Google een veel betere accuduur zou halen, komt dus bedrogen uit. Er is geen duidelijk verschil.
Om het resultaat in context te zetten, zetten we de Fairphone 6 naast andere populaire telefoons in de middenklasse. Daarbij valt op dat de Fairphone 6, ook in deze editie, het een stuk beter doet dan de Fairphone 5, maar minder dan veel van de concurrenten. Dat komt ook door de accucapaciteit van 4415mAh. Een iPhone is efficiënter; vergeleken met andere telefoons zonder iOS scoort de Fairphone ongeveer gelijk. Per 100mAh kan hij ongeveer negentien minuten browsen, net als de telefoons van Samsung, OnePlus en Google. De lagere score op de browsetest komt dus alleen door de kleinere capaciteit van de accu.
De /e/-versie heeft dezelfde hardware als de andere Fairphone 6-exemplaren, maar toch wilden we controleren of er verschil zit in de prestaties van de processor. Het antwoord is nee: deze resultaten zijn praktisch gelijk. De software heeft dus geen impact op de prestaties. Dat is verwacht, maar toch interessant. Software kan immers verschillend omgaan met de capaciteiten van de processor en koeling. Dat gebeurt dus niet.
Bij 3DMark is het verschil opnieuw klein. De /e/-versie doet een klein beetje beter, maar niet genoeg om een verschil in de dagelijkse praktijk te kunnen merken. Ook opvallend: de stabiliteit is bij beide telefoons uitstekend en je hoeft dus niet te vrezen voor prestatieverlies bij langdurig gamen bijvoorbeeld.
De Snapdragon 7s Gen 3 is een solide soc, maar in de huidige midrangemarkt geen hoogvlieger. Vooral op grafisch gebied kan hij niet op tegen concurrenten van andere merken, die vaak luxere socs in hun telefoons stoppen. Dat is verder niet erg, want het is toch geen reden om deze telefoon te overwegen.
De prijs van vrijheid
Het is geen slechte tijd voor wie een smartphone wil zonder big tech. De beste optie was lang, ironisch genoeg, het kopen van een Google Pixel-telefoon. Voor wie flashen niet erg vindt, kan mogelijk binnenkort een Motorola kopen en er GrapheneOS op zetten. Er is wel een verschil: je moet het zelf doen. Bij de Fairphone 6 kan dat ook, maar je kunt ook 50 euro extra betalen en de Murena-versie kopen.
Het is voor het eerst dat ik een ontgooglede telefoon tegenkom die de overstap zo makkelijk maakt. Je moet nog steeds zelf stappen zetten om los te komen van Google, maar het ligt niet meer aan de beschikbaarheid van apps of het door hoepels moeten springen om diensten werkend te krijgen.
De beperking zit uiteindelijk in de hardware. De Fairphone is de beste telefoon die je kunt kopen voor de planeet en voor je geweten, maar het is slechts één telefoon. Als je andere wensen hebt — een lagere prijs bijvoorbeeld, een beter camerasysteem of een groter scherm — dan heb je pech. Murena heeft meer telefoons in het aanbod zitten, maar die zijn niet van gerenommeerde merken.
Zoals wel vaker is Fairphone een voorbeeld voor de rest van de telecomindustrie. Flashen is voor veel mensen eng en custom roms hebben vaak nadelen, zoals de beperkte ondersteuning voor het ontgrendelen van de bootloader bij smartphonemakers. Als meer fabrikanten telefoons uitbrengen die je kunt kopen met en zonder Google, zou dat een verademing zijn.
Zelfs als volgende maand Samsung, OnePlus, Xiaomi en Motorola dat zouden doen, blijft de Fairphone 6 met /e/ OS een erg aantrekkelijke telefoon voor een specifieke doelgroep. Het is de eerlijkste, duurzaamste en meest repareerbare optie op de markt, en in de versie met Murena is het daarnaast de enige optie voor wie weg wil van big tech of wie de afhankelijkheid van fabrikanten buiten Europa zorgelijk vindt worden. Het is te hopen dat deze telefoon een keerpunt vormt, waarbij de prijs van vrijheid voor veel meer mensen opweegt tegen de voordelen van die vrijheid.
Redactie: Arnoud Wokke • Testlab: Denny Verwoert • Eindredactie: Monique van den Boomen
:strip_exif()/i/2007586344.webp?f=thumbmedium)
/u/225781/crop623788092b330_cropped.png?f=community)
:strip_exif()/u/301098/crop5809d8482f9c7_cropped.gif?f=community)
:strip_exif()/u/25859/test2.gif?f=community){kind=small}
. We hebben met z'n allen de afgelopen 10+ jaar honderden miljarden in Google, Apple en de niet-zo-ethische fabrikanten geïnvesteerd. Dat is de enige reden dat hun diensten en producten zo "goed" zijn. Als we dat ook willen van Fairphone en e/os/ zullen we moeten investeren in die bedrijven. En tijdelijk genoegen moeten nemen met íets minder.
:strip_exif()/u/47330/ava.gif?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/1054197/crop5ad4ec0b091b1.jpeg?f=community){kind=small}
/u/152942/crop687206d7bca78.png?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/75578/crop5935346597d2a_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
/u/98125/Tweakers-_avatar.png?f=community){kind=avatar}
/u/94702/klein.png?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/626791/crop564370e7da94e_cropped.gif?f=community){kind=small}
/u/143137/crop5d1c4f96268ca_cropped.png?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/161314/1285883144966.jpg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/99162/crop5fbeb65712858_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
/u/94596/crop643fb12fd4e6d.png?f=community){kind=small}
/u/176086/crop5f0823fa5e8d6_cropped.png?f=community){kind=small}