Stemacteurs vrezen einde door AI, maar markt en techniek zijn (nog) niet zover

aiaiaiai

Ruim twee jaar geleden sloegen stemacteurs alarm: AI vormt een serieuze bedreiging voor het voortbestaan van het voice-overvak, zeiden de stemacteurs. Destijds bracht het Amerikaanse ElevenLabs een tool uit die stemmen kunstmatig kan nasynchroniseren in een andere taal. Daarnaast begonnen onder meer online nieuwskiosk Blendle en luisterboekaanbieder Storytel in de Benelux te experimenteren met de inzet van AI-stemmen.

Inmiddels is het gebruik van generatieve AI in media zichtbaar toegenomen – wat maar weer eens duidelijk werd door de stortvloed aan AI-gegenereerde kerstcommercials die deze winter op tv verschenen. Synthetische stemmen blijven daarbij enigszins onder de radar. Dat zou kunnen komen doordat ze moeilijker te herkennen zijn dan beelden, maar mogelijk worden ze ook gewoon minder gebruikt. In hoeverre worden AI-stemmen twee jaar na de noodoproep van stemacteurs ingezet en hoe ontwikkelt de technologie zich?

Niet 'echt' een AI-stem

Het bekendste voorbeeld van de inzet van AI-stemmen zijn in de Benelux waarschijnlijk de ALDI-reclames.'Mijn enthousiasme voor de AI-stemtechnologie is getemperd.' In april 2024 maakte de supermarktketen bekend dat zijn vaste stemacteur Diederik Ebbinge wordt vervangen door een AI-stem van het bedrijf Soundcircus. Hierover ontstond echter veel verwarring, want in werkelijkheid is dit een 'AI-stem' noemen wellicht wat overtrokken: er wordt nog steeds gebruikgemaakt van een stemacteur. Het bedrijf creëerde een synthetische stem op basis van de stemmen van tien ALDI-medewerkers en plakt dat stemgeluid over de voice-overstem.

Volgens de directeur van Soundcircus, Kees Kroot, gaat dit niet ten koste van het werk van stemacteurs. "De Kunstenbond beticht ons van broodroof, maar dat vind ik heel lelijk en vervelend. Wij geloven dat een stemacteur nog steeds nodig blijft, want alleen een echte stem kan de reclameboodschap overtuigend overbrengen. Wel biedt AI veel kansen, want je kunt er een nieuwe stem mee creëren die niet bestaat en daardoor echt dé stem van een bepaalde klant is. Dat is mijn insteek en dat vind ik er zo interessant aan."

Toch wil de speech-to-speechsoftware van Soundcircus maar moeilijk van de grond komen. Het bedrijf had er hoge verwachtingen van, maar na de ALDI bleven nieuwe klanten lange tijd uit. "Pas na een jaar kregen we onze volgende opdracht", zegt Kroot. Inmiddels wordt de technologie ook gebruikt voor reclames van een niet-gespecificeerde retailketen en voor de NPO-documentaire 'Milou's strijd gaat door'. Bij die laatste leest een AI-stemkloon van de overleden Milou haar dagboek voor.

"De opdrachten komen nu pas mondjesmaat binnen door allerlei angsten bij acteurs en vooral agentschappen", stelt Kroot. "Zij sturen een batterij advocaten op me af." Dat komt volgens de directeur voort uit wantrouwen, omdat ze Soundcircus ervan verdenken stemmen te 'jatten'. "Iedereen die in ons systeem komt, tekent een quitclaim en als we de stem gebruiken, betaalt de opdrachtgever een buy-out voor die stem", claimt Kroot. "Maar agency's zijn bang dat we daarmee gaan sjoemelen. Daarop loop ik nu spaak. Mijn enthousiasme voor deze technologie is daardoor wat getemperd."

Juridische strijd tegen ElevenLabs

De Soundcircus-directeur heeft een verklaring voor dat wantrouwen: ElevenLabs zou stemkloontechnologie een slechte naam hebben gegeven. Dat Amerikaanse bedrijf is momenteel de grootste partij die AI-stemsoftware aanbiedt, maar wordt ervan beschuldigd stemmen van stemacteurs te stelen. "Dan vind ik het ook helemaal niet gek dat iedereen heel sceptisch en terughoudend wordt."

Ook in Nederland speelt dit; vakblad INCT ontdekte dat ElevenLabs bij het invoeren van bepaalde tekstprompts stemmen kan genereren die sterk lijken op die van Sander de Heer en Jan Donkers, zonder dat deze Nederlandse stemacteurs daarvoor toestemming gaven. Het is onduidelijk of ElevenLabs zijn Voice Design-model zelf heeft getraind op audio van de stemacteurs, of dat dit model stemgeluiden genereert op basis van zijn voice library. Daarin kunnen gebruikers stemmen uploaden die anderen kunnen gebruiken, bijvoorbeeld voor het voorlezen van luisterboeken.

Gebruikers moeten wel bewijzen dat ze hun eigen stem uploaden door een specifieke tekst voor te lezen, maar deze verificatieverplichting bestaat pas een aantal maanden. In eerste instantie was het dus nog mogelijk om een ongeautoriseerde stem te uploaden. ElevenLabs heeft niet gereageerd op vragen van Tweakers.

De prompt waarmee ElevenLabs volgens INCT een stemkloon van Sander de Heer genereerde

Samen1Stem, een belangenvereniging voor stemacteurs, heeft ElevenLabs hierop aangesproken. "We hebben een heel pittige brief naar ze gestuurd", laat bestuurslid Ewout Eggink weten aan Tweakers. "Tot mijn verbazing zijn ze erop ingegaan en vroegen ze om welke stem-ID's het gaat. Dat is positief, want dat opent de deur om een gesprek te voeren."

Los daarvan onderzoekt Sander de Heer of hiervan ook een juridische zaak te maken valt, laat hij weten tegenover de VPRO Gids. Of een dergelijke procedure kans van slagen heeft, valt echter nog te bezien: in de Benelux geldt er geen auteursrecht op stemmen. In Denemarken is onlangs een wetsvoorstel ingediend dat de stem wél onder het auteursrecht laat vallen. Op basis daarvan werden er in Nederland Kamervragen gesteld of zoiets hier ook ingevoerd kan worden. De demissionaire minister van Justitie, Foort van Oosten, antwoordde dat 'het auteursrecht in de kern bedoeld is om de maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst in staat te stellen het werk te (laten) exploiteren'. "Introductie van een auteursrecht op iets dat op zichzelf beschouwd geen creatieve prestatie is (een stem of beeltenis) en dat tot doel heeft openbaarmaking te voorkomen, staat daar haaks op."

Kwestie van tijd

Op basis van de gesprekken die Tweakers heeft gevoerd met betrokkenen, is het 'transformeren' van een bestaande stem op basis van een AI-gegenereerde stemkleur tot dusver het voornaamste gebruiksscenario van AI-stemmen. Deze technologie wordt naast voor commercials bijvoorbeeld sinds kort ook in de Efteling gebruikt voor de stemmen van twee digitale personages bij de Fata Morgana. Ze zijn ingesproken door Efteling-medewerkers, waarna het pretpark met een speech-to-speechmodel een 'consistente stem' creëerde, zegt een woordvoerder tegen Tweakers.

Toch wordt er op nasynchronisatievlak soms al geëxperimenteerd met volledig synthetische stemmen, zonder stemacteur dus, al lijkt de technologie vaak nog niet klaar daarvoor. Zo synchroniseert YouTube veel video's automatisch na, maar die klinken nog duidelijk robotachtig. Ook Amazon experimenteert sinds kort met AI-gegenereerde nasynchronisatie voor enkele producties. Die werden online zo geridiculiseerd door de matige kwaliteit, dat Amazon ze offline heeft gehaald. Het bedrijf wilde tegen Tweakers niet zeggen wat de reden is van deze experimenten, maar gaf wel aan dat het enkele AI-dubs heeft verwijderd omdat 'ze niet voldoen aan de kwaliteitseisen van Amazon'.

Samen1Stem verwacht echter dat het slechts een kwestie van tijd zal zijn voordat de AI-technologie ver genoeg gevorderd is om ook in films en series gebruikt te kunnen worden. "De technologie ontwikkelt zich in een moordend tempo", zegt Eggink. "Een van onze bestuursleden was afgelopen zomer op een beurs en zag daar een AI-tool waarmee je zinnen kunt opdelen in stukjes en per stukje de emotie kunt bepalen. Je kunt zo bijvoorbeeld precies bepalen of iets verdrietiger of vrolijker moet worden uitgesproken." Adobe werkt aan zo'n feature om gesprekken te voorzien van andere emoties, onder de naam Corrective AI.

Aangezien Eggink denkt dat het onvermijdelijk is dat AI-voice-overs op den duur vrijwel niet te onderscheiden zullen zijn van 'echte' stemmen, pleit hij er ook vooral voor dat stemacteurs hiervoor gecompenseerd worden. "Er is heel veel materiaal, ongevraagd en zonder toestemming van de oorspronkelijke makers, in AI-modellen terechtgekomen en daarmee wordt nu geweldig veel geld verdiend", stelt het bestuurslid. "Maar de oorspronkelijke makers zien daarvan helemaal niets terug. Dat vind ik onacceptabel. Daarvoor moet iets geregeld worden, zoals een soort winstdeling waardoor de OpenAI's van deze wereld een gedeelte van hun winst laten terugvloeien naar het creatieve veld, bijvoorbeeld via collectieve beheersorganisaties als Norma."

Meer of minder werk voor stemacteurs?

'Acteurs staan op hun achterste benen omdat ze niet goed weten welke mogelijkheden AI biedt.'Niet iedereen deelt het sentiment dat AI binnenkort in staat zal zijn om het werk van stemacteurs in films en series volledig over te nemen. Andy van Veen en Niels Groffen van distributiebedrijf ND Pictures denken dat de technologie juist kansen biedt voor stemacteurs. Zij maken onder meer Nederlandse versies van animatiefilms en hebben daarbij geëxperimenteerd met AI. "In Bureau voor Harige Spionnen hebben we bijvoorbeeld twee AI-gegenereerde liedjes gestopt", vertelt Van Veen. "Niemand had het door."

Dat waren alleen nog uitzonderingen. De overige stemmen van hun animatiefilms worden nog wel door mensen ingesproken. "Stemacteurs zijn allemaal hartstikke bang dat ze binnenkort geen werk meer hebben", vertelt Groffen, die door zijn internetserie Stemmen van Toen nauwe banden heeft met de sector. "Aan de ene kant begrijp ik dat, maar aan de andere kant denk ik dat het zo'n vaart niet zal lopen. Je blijft het menselijke aspect nodig hebben, vooral in de tekstinterpretatie."

Van Veen en Groffen zien, net als Soundcircus, vooral potentie in stemkloontechnologie. Ze zijn geen onbekenden met deze technologie, want twee jaar geleden kloonden ze de stemmen van Nederlandse politici al voor de satirische NPO-serie De Achterkamer. Door de originele stem te klonen is het mogelijk om iedere taalversie van een film of serie hetzelfde te laten klinken, stellen de filmdistributeurs. Ook kunnen overleden acteurs hierdoor toch hun rol afmaken. Disney gebruikt al een AI-stemkloon van de overleden James Earl Jones voor de vertolking van Darth Vader. "Maar als je performance niet goed is, bijvoorbeeld doordat je degene die je probeert te imiteren niet kunt nadoen, klinkt het alsnog nergens naar", waarschuwt Groffen.

Het lied in deze trailer is AI-gegenereerd, maar volgens de makers had niemand dat door.

De filmmakers denken dat goede stemacteurs hiervan kunnen profiteren. "Als je je vak snapt en je hebt een goede stemkloon, kun je door AI niet alleen maar je eigen stem verkopen, maar ook de stem van een ander", stelt Groffen. De meeste acteurs staan er volgens hem alleen niet voor open om hun stemmenkloon in te leveren. "Ik had een paar jaar geleden een van de inspreekstudio's gebeld over de kansen van deze techniek, maar die moest er niets van weten. De studio's willen de acteurs te vriend houden en de acteurs staan op hun achterste benen omdat ze niet goed weten welke mogelijkheden AI biedt."

Je kunt je wel afvragen of AI-stemkloontechnologie niet ook ten koste gaat van het werk van stemacteurs. Er zijn immers mogelijk minder acteurs nodig om meer rollen te kunnen vervullen. Van Veen betwijfelt dat. "Ik denk dat je misschien zelfs meer acteurs nodig hebt als je dit doet. Want ik kan misschien een bepaalde stem goed nadoen, maar een ander kan Niels weer beter."

Tegelijkertijd geeft Van Veen aan dat hij in de toekomst als experiment een animatiefilm wil uitbrengen waarin hij en Groffen alle stemmen zelf inspreken, die worden gekloond op basis van het Engelse origineel. Ook als AI onvoldoende blijft om stemacteurs volledig uit de roulatie te halen, is het dus de vraag of ze niet alsnog nadeel zullen ondervinden van de stemkloontechnologie, die langzamerhand wél steeds vaker wordt gebruikt.

_{Redactie: Kevin Krikhaar • Eindredactie: Marger Verschuur}

Reacties (150)

[HansvDr]

Het is van alle tijden. Werk wordt overgenomen door machines. Niets nieuws. Jammer voor de stemacteurs maar ze zijn niet de eerste groep die het overkomt.

[Barsonax]

Behalve het feit dat men massaal beschermd materiaal gebruikt van de acteurs zelf om die AI te trainen. Vervolgens gaat een of andere CEO ervandoor met al het geld en niet de acteurs.

AI legt de macht bij een heel klein groepje mensen en dat moeten we niet willen.

[Flozem]

Dat is precies het gevaar van AI imho. Op het moment dat AI en robotisering de mens volledig kunnen vervangen, verwacht ik dat de welvaart zich gaat concentreren bij de happy few, en de rest het nakijken heeft.

Gelukkig hoef ik dat niet meer mee te maken, maar ik vrees voor mijn kinderen en mogelijke kleinkinderen.

[Daoka]

Natuurlijk is het een mogelijkheid maar ik verwacht (en hoop) dat het iets mee zal vallen. Stel dat (bijna) al het geld bij de top 500 bedrijven / 2000 mensen zou zijn. Wat is geld / zijn bedrijven dan nog waard? Hoeveel kan Apple (of een andere bedrijf) nog verkopen als niemand geld heeft. Wat gaatn de top 2000 doen met hun geld als waarschijnlijk de bakker ook geen geld accepteert? En ik zie bedrijven ook geen nieuwe telefoon blijven ontwikkelen voor die 2000 mensen die het zouden kunnen kopen. Ook veel spullen van hun zouden ze niet kunnen gebruiken om te ruilen. Wat heef iemand aan een tv / pc / console als niemand elektriciteit heeft? Ook AI / robots kunnen niet verkocht worden. Ik denk dus dat het in hun eigen interesse is te zorgen dat mensen geld houden zodat hun geld waard blijft houden.

[Skyclad]

Kijk films als The Running Man of Elysium, dat soort 'schrikbeelden' zien de rijken als een ideaalbeeld voor de toekomst. Of kijk gewoon naar hoe het in Europa was een paar honderd jaar geleden, met alle macht bij wat edelen en zeer weinig geld bij de rest van de bevolking. Ze willen de nieuwe edelen/koningen zijn, waar ze eigenlijk niets meer hoeven te kopen omdat de bevolking 'gratis' moet werken om in hun eigen bestaansrecht te voorzien.

[Daoka]

Het verschil met vroeger is wel dat mensen vroeger wel konden werken en geld verdienen. Als AI dit overneemt dan verdienen wij geen geld. Als wij geen geld meer hebben kunnen we geen computers en telefoons meer kopen. Maar ook geen huur betalen of brood kopen. Ik vermoed dat we dan wel besluiten dat geld niets meer waard is. Want waar gaat de bakker (als dit werk ook al niet door AI gedaan wordt) het geld uitgeven zelfs al zouden de rijken 100 euro voor 1 brood zouden betalen? Hoeveel is Apple dan nog waard als hun miljarden niets kan kopen? Misschien dat ze hun eigen paradijsje kunnen creëren (zoals in de films) door al de robots maar het bedrijf is niets meer waard aangezien ze niets meer kunnen verkopen. Daarnaast zullen er ook gewoon bedrijven onnodig worden. Waarom zou Samsung nog bestaan als Apple (of andersom natuurlijk) ook telefoons verkoopt en er maar 10000 mensen zijn die überhaupt het kunnen kopen? Meta en Google zijn al falliet want mensen hebben geen computers. Amazon kan ook niets meer verkopen en zal dus ook wel failliet zijn voordat we überhaupt bij het eindpunt zijn die jij schetst.

Ik verwacht ieder geval dat de rijke mensen alleen rijk blijven zolang de economie blijft draaien.

[yo0k]

Het gaat niet van de één op de andere dag. En een klein groep kan niet besluiten dat geld waardeloos is.

Het zit misschien subtieler in elkaar en gaat veel geleidelijker dan je denkt, i.p.v. dat we in 1x in een situatie belanden waarbij we het niet meer pikken. En ik kan me goed voorstellen dat de mega-rijke groep, als het ooit zover zal komen, ook wel zal proberen te voorkomen dat mensen in opstand komen en geld nietig laten verklaren. Diverse films demonstreren dit principe best goed, al overdrijven ze natuurlijk een beetje om duidelijk een gedoemde wereld neer te zetten.

Veel van de niet-steenrijken kunnen nog steeds eten en drinken kopen, samen met onderdak, kleding en velen zelfs een iPhone, maar als dat het is maakt dat je nog niet erg welvarend, maar het is wel net voldoende om te voorkomen dat hele groepen in opstand komen. En als mens zullen we nog heel lang kunnen blijven concurreren met dure/duurdere robots in allerlei soorten werkzaamheden (kijk naar het type arbeid dat massaal plaatsvindt in China en India bijv., waar zelfs automatiseren in West-Europa of Noord-Amerika niet tegenop kan), dus er is wel werk waarmee je kan overleven (en als je heel hard werkt zelfs die iPhone).

Het is eigenlijk al een hele tijd zichtbaar over tientallen jaren heen dat de lonen van reguliere werknemers in westerse landen niet zo hard stijgen als de inflatie dat doet (dus de daadwerkelijke koopkracht neemt voor de meesten van ons af), terwijl het vermogen onder de zeer rijken maar blijft groeien. Dit zet zich op dit moment hard door, zeker als AI zijn beloftes gaat waarmaken. Maar het zal niet van de een op de andere dag gaan. Je (nu nog mooie en moderne) woning zal bijv. niet van de een op de andere dag zijn waarde verliezen. Men wordt niet in 1x arm. En nog steeds zullen er mensen met een beetje geluk zijn die vanuit een armoede situatie rijk kunnen worden.

Kijk bijv. naar de top 10 rijkste mensen op Wikipedia: The World's Billionaires. In 2017, minder dan net iets meer dan 8 jaar geleden, zat de top 10 nog met een vermogen van 40 tot 100 miljard USD per persoon. Tegenwoordig is dit 110 miljard tot 350 miljard USD per persoon. En als het Wikipedia artikel zou worden bijgewerkt met Elon Musk's huidige vermogen van 725 miljard USD, is dit getal nog extremer. En als Elon Musk daadwerkelijk de resultaten met Tesla gaat behalen die als doelen in zijn volgende pay package zijn geformuleerd, komt daar nog 1 biljoen bij de komende 10 jaar, alleen al via een extra pay package (en zijn huidige aandelen zullen ook nog (flink) groeien). 0,8 biljoen USD is blijkbaar het BBP van Zwitserland https://stories.theconversation.com/visualising-elon-musks-record-breaking-pay-deal/. We zijn (al lang) een richting ingeslagen, waarbij de verdeling van rijkdom extreem oneerlijk is en het alleen maar erger wordt.

[Reactie gewijzigd door yo0k op 13 januari 2026 17:54]

[Daoka]

Het gaat niet van de één op de andere dag. En een klein groep kan niet besluiten dat geld waardeloos is.

Ik zeg nergens dat het snel gebeurd. De reactie waar ik op reageerde had het over een scenario waar robots al het werk heeft overgenomen en mensen dus geen geld meer kan verdienen. Daarnaast zal het niet de kleine groep maar de grote groep (de arme mensen) zijn die besluit dat geld waardeloos is. Dit zal ook niet in 1 keer gebeuren maar waarschijnlijk zouden we weer meer gaan ruilen omdat niemand geld heeft en uiteindelijk dus nergens meer kan gebruiken. Dan verliest geld zijn waarde. Dit lijkt mij slecht voor de rijke mensen. Dus het lijkt mij dat bedrijven er eer baat bij hebben om de economie niet te slopen.

[yo0k]

Het is niet zo zwart-wit dat de machines letterlijk alle werk hebben overgenomen. Volgens mij zegt of bedoelt niemand dat ook letterlijk zo. De situatie in die films (bijv. Elysium of Hunger Games, om relatief recente films te noemen) is natuurlijk zodanig uitgekiend, dat de bevolking wel nog kan overleven of zelfs gelukkig kan leven, mits je maar hard genoeg werkt, tegen lage lonen (want dan kun je concurreren met de machine, net zoals veel arbeid in Azie nog steeds goedkoper is dan machine-productie in Europa), en de bevolking net niet in opstand komt of de middelen heeft om iets aan die situatie te doen (en deels niet anders weet, omdat de situatie van kinds af aan al zo was, of de rijke machthebbers gewoon te machtig zijn). Er is dus zeker nog wel een economie, maar het lijkt verre op de economie die wij van nu gewend zijn. Het gaat de rijkeren ook niet zozeer om de meeste innovatie, technologische ontwikkeling, of de meeste welvaart. Het lijkt eerder te gaan om winnen in het machtspelletje om het grootste stuk van de taart (ongeacht hoe groot die taart in absolute termen is). Kijk naar Venezuala, of Groenland, of Oekraine, of een Taiwan wat onder druk staat (of wat er op veel plekken in Afrika gebeurt door interventie van grootmachten en hele grote bedrijven). De grootste machten en rijkste groepen mensen proberen linksom of rechtsom ervoor te zorgen nóg rijker en machtiger te worden.

Nu zijn de omstandigheden in veel van die Hollywood wel extreem slecht, maar er zijn best wel wat overeenkomsten met bijv. 3e of 2e wereld landen, waar men ook gewend is geraakt aan de situatie, en verre van in opstand komt, ondanks dat er ook extreme rijkdom in die landen is. Ik denk bijv. aan enkele YouTube filmpjes of levensgevaarlijke werkomstandigheden in metaalfabrieken in India. Eigenlijk is dergelijke situatie niet zo heel veel anders als de situatie van het hoofdpersonage (gespeeld door Matt Damon) in Elysium, die ook gewoon werkt om te overleven, maar in een soort stralingskamer/oven een ongeluk krijgt waardoor hij nog maar 5 dagen heeft om te overleven, en daardoor pas in opstand komt en letterlijk moet vechten tegen een veel (technologisch) sterker leger. In deze film betreft het voornamelijk voor het vermaak nog soldaten van vlees en bloed, maar als je naar de oorlog in Oekraine kijkt is het niet onredelijk om aan te nemen dat over 10 á 25 jaar je als arme sloeber van vlees en bloed simpelweg volledig het onderspit delft tegen machines, nog meer dan dat je nu al doet.

In India komt men niet keihard in opstand en probeert men niet massaal alternatieve munten te introduceren (wat destabiliserend zou werken, voornamelijk voor de rijkeren). Er wordt ongetwijfeld meer onderhandeld en meer geruild. Daar hebben de rijkeren ook niet zoveel last van. Maar ook daar groeit het verschil tussen arm en rijk.

Ik heb het niet over een termijn van +/-25 jaar. Jij en ik zouden zoiets niet accepteren en het land zal niet zo snel veranderen dat we hier niets meer tegen kunnen doen (hoop ik). Maar ik heb het eerder over een periode van bijv. +/- 100 jaar of meer, waarbij de samenleving steeds meer uit mensen bestaat die zelf nooit anders hebben geweten (zoals zovelen in bijv. India).

Ik vond/vind die films ook niet geloofwaardig, en ik ben ook helemaal niet zo overtuigd van de kracht van generative AI op dit moment (het betreft enorm indrukkwekkende taalmodellen die werken op statistiek, maar het kan niet echt denken, beoordelen of reflecteren zoals een mens dat kan), maar als je ziet wat er allemaal plaatsvindt in de wereld (Venezuela, VS, Iran, Palestina, Oekraine, Rusland, China), je realiseert dat iig sinds de jaren 70 we weer in een trend zitten waarbij het verschil tussen arm en rijk groeit en het daarbij de laatste jaren wel erg hard gaat, het niet rooskleurig uitziet wat betreft allerlei banen die wel eens zouden kunnen komen te verdwijnen de komende (tientallen) jaren (of veel minder specialisatie vereisen en dus minder hoge-loon werknemers), en beseft dat het merendeel van de mensen op aarde in omstandigheden leeft die wij zwaar ondermaats vinden, terwijl het merendeel van de mensen daar bar weinig aan probeert te veranderen en wel degelijk gewoon het probeert het dagelijkse leven in stand te houden, zoals 'men' dat van de mensen verwacht, en vaak gewoon met de reguliere valuta betaalt (de kennis en middelen ontbreken ook om een alternatief op te zetten want opleiding zijn duur en de situatie is nou eenmaal zo), dan zie ik niet in waarom West Europese landen over een periode van +/- 100 jaar niet in dergelijke situatie beland zouden kunnen zijn.

Even een hedendaagse Nederlandse ontwikkeling: als je nu opgroeit in Nederland, dan heb je op dit moment al het vooruitzicht dat het de eerste werkende jaren (of zelfs 10-20 jaar) behoorlijk lastig gaat worden om aan een koopwoning te komen, tenzij je een (significant) bovengemiddelde baan krijgt, wat betekent dat je minder snel vermogen opbouwt via je woning, of zelfs een groter deel (het meeste) van je salaris kwijt bent aan huur. Dit is al significant anders dan dat het bijv. 20 jaar geleden was. Dat is nu gewoon de status quo voor bijv. een tiener, hij weet niet anders. En dit is geen probleem wat over 5 á 10 jaar helemaal is opgelost (want het woningentekort groeit nog, terwijl de economie al jaren meezit). Laten we hopen van wel. Maar mogelijk is dat niet zo. En stapje bij beetje wordt het verschil tussen arm en rijk groter... En AI lijkt een middel te zijn waarmee deze trend zich kan voortzetten of zelfs kan versnellen.

[Reactie gewijzigd door yo0k op 13 januari 2026 23:15]

[Daoka]

Het is niet zo zwart-wit dat de machines letterlijk alle werk hebben overgenomen. Volgens mij zegt of bedoelt niemand dat ook letterlijk zo.

De reactie waar mijn orginele bericht op was. Quote van de bericht van Flozem.

Dat is precies het gevaar van AI imho. Op het moment dat AI en robotisering de mens volledig kunnen vervangen, verwacht ik dat de welvaart zich gaat concentreren bij de happy few, en de rest het nakijken heeft.

Deze scenario heeft het wel over volledig werk overnemen. Op deze zin ben ik ingegaan. Daarnaast zeg ik dus dat het voor bedrijven dus niet handig is om de economie te vernielen omdat dan dus geld niets meer waard zal zijn.

mits je maar hard genoeg werkt, tegen lage lonen (want dan kun je concurreren met de machine, net zoals veel arbeid in Azie nog steeds goedkoper is dan machine-productie in Europa)

Lonen daar zijn lager maar de kosten ook. Nu weet ik het niet zeker maar ik verwacht dat we in verhouding (bij lage inkomen) in verhouding aardig hetzelfde zal zijn. Iemand die dus het minimale verdient zal rond kunnen komen maar echt veel sparen niet. Ik verwacht dat het daar ongeveer hetzelfde zal zijn. Ze kunnen de huur en boodschappen doen en dan blijft er niet veel over. Daarnaast is een machine natuurlijk anders als een robot met goede AI. Een machine die gemaakt is om in te pakken kan geen pallet verplaatsen en andersom. Bedrijven kopen dus machines per taak. Maar de robot kan het allebei en nog veel meer.

En stapje bij beetje wordt het verschil tussen arm en rijk groter... En AI lijkt een middel te zijn waarmee deze trend zich kan voortzetten of zelfs kan versnellen.

Ik denk niet dat het probleem echt is dat het verschil tussen arm en rijk groter wordt. Zal de wereld er anders uit zien als de elite 100 keer meer geld hebben? Ik verwacht niet echt aangezien ze ons geld nog steeds nodig hebben om rijker te worden. Dus ik verwacht dat de prijzen zoals we ze nu kennen niet heel anders zou zijn. Natuurlijk is het wel een beetje een probleem omdat we jalours kunnen zijn en wensen dat we meer zouden hebben. Maar ik verwacht dat het echte probleem zich gaat voordoen als de arme kant dus niet meer "normaal" kan leven. Dat we geen dak boven onze hoofd meer hebben, geen eten en drinken meer kunnen betalen en geen geld meer hebben voor ontspanning. En ja natuurlijk (zoals je zei) kan de mens aan andere situaties wennen. Maar achteruit gaan is natuurlijk moeilijker dan nooit beter geweten te hebben. Uiteindelijk zou de mensen er wel aan wennen maar ik denk wel dat het langer gaat duren dan die 100 jaar die je noemt. Ik denk dat er wel lang verhalen blijven rond blijven gaan van "vroeger hadden we".

[Reactie gewijzigd door Daoka op 14 januari 2026 06:36]

[Flozem]

Vergeet niet dat geld een middel is en geen doel an sich. In die zin zou het de elite niets moeten uitmaken. Het geld tot dat moment hebben ze namelijk kunnen aanwenden om te investeren in hun utopia.

[yo0k]

De reactie waar mijn orginele bericht op was. Quote van de bericht van Flozem.
[...]

@Flozem schrijft dus "kunnen vervangen". Dat is wat anders dan "gaan vervangen". Je lijkt dat laatste erin te lezen. Maar eigenlijk beschrijft @Flozem het dus perfect: het gaat om de mogelijkheid om mensen te vervangen. Zodra dat gebeurt, verlies je je onderhandelingspositie als mens en moet je gaan concurreren met de machine. Je werkt wordt commodity wat heel makkelijk vervangen kan worden als je meer vraagt dan een bepaald minimum tarief, terwijl het eerst nog een specialisme was, waar je een bijpassend tarief voor kon krijgen. Deze constante druk op je onderhandelingspositie zorgt altijd voor een race to the bottom. Dat is het patroon wat op allerlei manieren telkens in de economie terugkomt.

Kijk naar een China (wat grotendeels nog steeds een lage-loon land valt te noemen) of een ander lage-loon land. Daar concurreert allerlei menselijk arbeid met robots: je kan bijv. als mens glazen goedkoper (of iig zeer competitief geprijsd) maken dan machines en zo met machines concurreren, maar je werkt dan wel vele uren per dag in redelijk matige omstandigheden (al lijkt me dit niet de meest verschrikkelijke fabriek) en je bent vooral makkelijk(er) expendable (want stel men begint een loonsverhoging te eisen, dan valt men gewoon terug op het automatisch geproduceerde product): https://npo.nl/start/video/mondgeblazen-glas_1/meer-informatie . Dit glasproductie voorbeeld is een willekeurig voorbeeld wat we te binnen schoot waarbij men als mens nog concurreert met een machine. Je ziet dit echter in talloze arbeid terug, bijv. in de kledingindustrie. Die mensen die daar werken in de functies waarbij het product of de dienst worden 'gemaakt' kunnen nog best gelukkig zijn en voor hun is dit "normaal". Rijk zullen ze echter zeker niet worden, maar ondertussen worden wel andere mensen rijk van hun arbeid en slechte positie.

Dit principe lijkt dus flink toe te gaan nemen met AI, is mijn punt. Dat zie je hier terug bij de mensen die de stemmen 'maken' in het stemacteur voorbeeld. Voorheen, met alleen automatisering/mechanisering, bleef deze spanning tussen mens en machine voornamelijk beperkt tot vooral de lopende-band achtige werkzaamheden, maar met AI, als de ontwikkelingen zich de komende decennia zo doorzetten, zijn nog maar weinig banen veilig.

Ik denk niet dat het probleem echt is dat het verschil tussen arm en rijk groter wordt. Zal de wereld er anders uit zien als de elite 100 keer meer geld hebben? Ik verwacht niet echt aangezien ze ons geld nog steeds nodig hebben om rijker te worden.

Mijn oren klapperen terwijl ik dit lees. Waar jij lijkt aan te twijfelen of het gaat gebeuren, is het mijns inziens al duidelijk aan het gebeuren (en het gebeurt de laatste jaren schaamteloos in het open en in toenemende mate). Zie de rijksten van de wereld die (nog meer dan ooit) bepalen wat de politieke agenda is, waarbij de grootste vermogende mensen in de VS zelfs organisaties in Europa flink sponsoren om vaak behoorlijk rechtse partijen te laten professionaliseren en groeien, en campagnes voeren om meer verdeeldheid te veroorzaken. En in dat laatste lijkt men toch wel behoorlijk te slagen, zie hoeveel problemen die we niet opgelost lijken te krijgen en verdeeldheid we hebben. Natuurlijk spelen een hoop factoren hierin mee en is inmenging vanuit het buitenland maar een kleine factor bij sommige problemen. Echter zie ik het grote verschil tussen arm en rijk in de wereld vaak als een van de belangrijkste onderliggende krachten.

Om een of andere reden lijk je te interpreteren dat ik denk dat 'de rijken' de economie helemaal willen 'vernielen' of 'slopen', terwijl ik volgens mij heel goed beschrijf dat dat niet is wat men wil. Er moet wel degelijk nog economie zijn en een verdeling van rijkdom. Je benoemt verder het "normaal" kunnen leven. En daarbij is mijn punt dus de hele tijd: wat "normaal" wordt geacht, kan veranderen. Jij en ik accepteren mogelijk geen salaris van minder dan 2.500 euro per maand. Dat biedt een zekere koopkracht en zorgt ervoor dat je niet heel arm bent. Maar in vergelijkbaar geschoold werk, stond je er in ditzelfde land in de jaren 70 mogelijk nog beter voor. In veel soorten werkzaamheden, voornamelijk daar waar er meer met 'de handen' gewerkt wordt, is het salaris gecorrigeerd voor inflatie al afgenomen. Het "normaal" van nu is wat dat betreft al heel anders dan het "normaal" van de jaren 70. En ondanks dat we op dit moment flinke vergrijzing hebben en tekort aan mensen, waardoor veel lonen gelukkig omhoog zijn gegaan de laatste jaren (nadat ze soms wel 10-20 jaar nauwelijks waren gestegen), lijkt de lange termijn trend door te zetten, en lijkt hier nog een schepje bovenop te doen, doordat veel meer soorten werk vervangbaar worden door automatisering.

[Reactie gewijzigd door yo0k op 18 januari 2026 17:03]

[Daoka]

Flozem schrijft dus "kunnen vervangen". Dat is wat anders dan "gaan vervangen".

Op het moment dat AI en robotisering de mens volledig kunnen vervangen,

Zoals ik de reactie lees staat er (en misschien heb ik het fout en dat Flozem het inderdaad bedoelde zoals jij het zegt) is dat de huidige AI niet goed genoeg is maar in de toekomst wel. Of te wel ze kunnen het niet niet maar in de toekomst kunnen ze het wel. En niet kunnen als in er is een mogelijkheid zoals we kunnen naar het park of we kunnen naar het zwembad.

Daarnaast verwacht ik niet dat we als mens hoeven te concurreren in de meeste gevallen. Ik verwacht dat robots / AI het in de meeste gevallen gewoon gaat winnen. Zonder dat de maatschappij veranderd zal veel minder salaris gewoon een probleem worden. Om jouw 2500 euro per maand te gebruiken. Als we hier dan nog ongeveer één derde van overhouden zit je op 833. Genoeg mensen die dan net of geeneens de huur kunnen betalen, laat staan de boodschappen. Dit gaat veel problemen opleveren. Daarnaast (en dit is de hoofdreden waarom ik dit denk) verwacht ik dat de technologie wat verder is dat het maken van de robots niet super duur zal zijn. De robots die de materiaal zelf mijnen en de robots die zelf de onderdelen maken en in elkaar zetten. De technologie zal beter zijn dus bijvoorbeeld betere accu en dus minder vaak of minder lang laden en sterkere materiaal en dus minder slijtage. Daarnaast zijn robots qua werk universeel waar mensen vaak maar 1 ding doen. Een elektricien zal vaak niet goed zijn in lassen, houtbewerking, computers, glazen blazen, ect.

Om een of andere reden lijk je te interpreteren dat ik denk dat 'de rijken' de economie helemaal willen 'vernielen' of 'slopen', terwijl ik volgens mij heel goed beschrijf dat dat niet is wat men wil.

Ik zeg ook niet dat het goed is voor de rijken om de economie te slopen. Als dit gebeurt dan zou er kunnen gebeuren wat ik zeg. En dan zijn de rijken ook niet meer rijk. Daarom verwacht ik dus dat ze het juist wel in stand willen houden.

[Guru Evi]

Het verschil tussen vandaag en de koningen van vroeger is kapitalisme. Vroeger werkten de meeste mensen (behalve de koningen) als slaven. Slavernij brengt echt niet veel in het laatje qua productiviteit. Zelfs met al de LLM/robotica, er zullen altijd mensen zijn die 'diensten' kunnen aanbieden die de LLM/robot niet kunnen doen. En daar zit de meerwaarde. Mensen zullen zich aanpassen, zoals altijd al het geval is geweest, de toegevoegde waarde in de economie zorgt dat iedereen rijker is.

Vandaag zijn er veel minder mensen die moeten hard en ongezond werk leveren op de boerderij, het ging van ongeveer 80-90% op de boerderij aan het begin van de negentiende eeuw naar minder dan 10% aan het begin van de 2000s, maar dat wilt niet zeggen dat 80% van de bevolking vandaag werkeloos zijn. Ook fabriekwerk is gehalveerd in de laatste 50 jaar.

Eventueel zullen we kantoorwerk (en je kunt dit vandaag al zien met het debat rond afstandswerken) ook aanzien als ongezond, zwaar, werk, net zoals de boerderij. Vertel ons opa hoe het was 40u per week te werken om rond te komen, en je moest er zijn om 8u 'smorgens?

[Reactie gewijzigd door Guru Evi op 13 januari 2026 21:57]

[Cid Highwind]

Waarom verkopen wanneer je het ook kunt verhuren als abonnement aan kunt bieden?

[Martymarty]

Daar zijn toch al constructies voor?
Afbetaling, lease, abbonnementen.

[Daoka]

Hoe ga je het (af)betalen? Er is geen werk want AI doet dit al in deze scenario en je hebt / krijgt geen geld. Ik zie dus geen reden waarom ze je dus een lease/abonnement zouden geven aangezien je dit dus nooit (terug) kan betalen.
CC @Cid Highwind

[Reactie gewijzigd door Daoka op 13 januari 2026 11:01]

[Cid Highwind]

Klinkt als een mooie manier voor bedrijven om af te kunnen romen van uitkeringen of basisinkomens.

Maar realistischer: kapitalisme vindt z’n weg om z’n eigen inkomsten niet op te laten drogen. Vraag en aanbod, in combinatie met prijselasticiteit, zullen hun werk doen.

Werk is er sowieso, vooralsnog hebben we in westerse landen werknemers te importeren. Betekent andersom wel dat het waarschijnlijk werk is waar de slachtoffers van AI gekozen noch voor gestudeerd hebben.

[Daoka]

Dan ga je er van uit dat er überhaupt een uitkering is. Als 90% van het geld bij de rijke bedrijven is heeft de overheid ook geen geld voor uitkeringen. Van de bedrijven verwacht ik het ook niet te krijgen aangezien ze dan geld weggeven om het weer terug te krijgen zonder winst.

En vraag en aanbod wordt natuurlijk ook minder naarmate het geld opdroogt. Als ik moet kiezen tussen eten en een tv dan weet ik het wel.

Werk is er sowieso, vooralsnog hebben we in westerse landen

Hier zeg je wel heel iets belangrijk bij. Vooralsnog. De scenario ging natuurlijk niet over nu maar over 20 jaar (of meer) als AI slim genoeg is om dingen te doen, robot lichamen hebben en in overvloed zijn om bijna al het werk te doen.

[Cid Highwind]

Ja wat dat betreft is het afhankelijk van je koffiedik / glazen bol, iets wat uiteen kan lopen van utopisch tot dystopisch.

Ook commerciële bedrijven hebben noodzaak voor inkomsten. Aan de ene kant lijkt dat niet altijd aan eigen handelen af te leiden, aan de andere kant, minder koopkrachtige regionen worden ook massal van smartphones, TV's en mobiliteit voorzien.

Zoals gezegd wordt er een nieuwe balans gevonden, ongetwijfeld niet in het voordeel van de gemiddelde melkkoe burger.

Maar de opmars naar financiering / abonnementen is al lang en breed ingezet. Voor telefoons kennen we dat concept natuurlijk al sinds meer dan een kwart eeuw, waar je, om de kosten van een dure telefoon niet op te hoeven hoesten, hetzelfde bedrag betaalt maar dan in abonnementsvorm.

[madcow22]

Dat is in amerika al bijna zo top 10% is 50% van alle consument uitgaven.

[Thekilldevilhil]

Nou daar hoef je niet bang voor te zijn hoor. Dat is al gebeurd. Een modaal salaris in de VS 65000 per jaar en het gemiddelde vermogen van een huishouden zo'n 400K is. Als we dan even kijken naar wat een CEO verdient: https://aflcio.org/paywatch/highest-paid-ceos
En dat is basis salaris. Voorbeeld, het salaris van Jamie Dimon (JPM) is zo'n 40 miljoen per jaar, of zo'n 760 miljoen inclusief performance bonus.
Wat vermogen betreft, de top 10 rijkste Amerikanen hebben een vermogen van meer dan 130 miljard. Mag je zelf het sommetje maken

Het geld zit al lang bij die happy few. En nu heb je daarbij de zeer efficiënte propaganda op dat je miljardairs vooral niet te vele moet belasten (trickle down economics) omdat het de gemiddelde mens zou schaden en de conclusie lijkt me duidelijk. Een van de symptomen is dat er een (tot) 1100 miljard euro dure bonus voorgesteld is voor onze favoriete weldoener (/s), Musk.

Het kan altijd nog erger, maar daar hebben we AI helemaal niet voor nodig. Het verschil tussen het gemiddelde salaris van een bedrijf in vergelijking to het salaris van de CEO loopt al sinds mensenheugenis op.

[Reactie gewijzigd door Thekilldevilhil op 13 januari 2026 09:04]

[EvaluationCopy]

Het 'komische' aan dit verhaal is natuurlijk dat Trump en consorten terug willen naar de jaren '50 (Zie ook de Heritage Foundation voor wat betreft de visie en plannen hierachter).

Wat er níet in die plannen staat is dat de belastingen worden teruggebracht naar die van de jaren '50.

'Acht decennia geleden, op een cruciaal keerpunt in de Amerikaanse geschiedenis, kregen de rijksten van de VS te maken met een federaal belastingtarief van 94 procent op hun inkomen boven de $200.000, het equivalent van ongeveer $3,5 miljoen vandaag.'

Oftewel: terug naar de cultuur van toen (mensen van kleur mogen weer achterin de bus plaatsnemen), zonder de bijbehorende eerlijke(re) verdeling van welvaart.

[spoonman]

Gelukkig hoef ik dat niet meer mee te maken, maar ik vrees voor mijn kinderen en mogelijke kleinkinderen.

Ik denk wel dat wij het nog gaan meemaken. Mijn plan voor de komende jaren: hypotheek aflossingen doen om maandelijkse kosten te verlagen, en beginnen nadenken over andere job, met waarschijnlijk lager loon.

[biggydeen2]

Ja en dan opeens valt je afbetaalde huis in box 3 en mag je flink betalen. Zolang je voordeel hebt van renteaftrek of andere zaken moet je nooit sneller gaan aflossen. Helemaal niet in NL.

[kikibu]

Is dat niet ook het plot van die film Elysium? De rijke mensen wonen op een ring in de ruimte in alle luxe terwijl alle mensen op aarde arm zijn en tussen de werkrobots leven.

[pietvelleman]

Voor je kinderen en kleinkinderen moet je sowieso vrezen... Maar of AI het grootste probleem wordt, waag ik te betwijfelen.

Overigens wel interessant: De helft van de Tweakers vindt AI sowieso gebakken lucht, een hype, een bubbel die gaat ontploffen, etc. Maar jij ziet dat waarschijnlijk anders.

[Flozem]

nu je het vraagt… ja; dat zie ik anders. Ik las laatst dat men al bezig was met de ontwikkeling van autonome drones. Zou zomaar een Skynet achtige situatie kunnen worden al dan niet onder leiding van echte mensen…

zodra de autonomie een bepaald niveau bereikt, heeft de elite de plebs niet meer nodig: uitroeien die bende.

En nu zet ik mijn aluhoedje weer af. ;)

[HansvDr]

Iedereen kan er gebruik van maken. Dus de macht gaat van een paar stemacteurs naar iedereen.

Vroeger kon bijna niemand een website maken; na de komst van CMS-systemen kan (bijna) iedereen dat.

Vroeger kon alleen de trein lange afstanden afleggen; na de komst van onder andere de auto kan bijna iedereen dat.

Vroeger hadden kranten grotendeels het alleenrecht op nieuws; na de komst van internet kan iedereen publiceren en lezen.

Vroeger konden alleen fotografen goede foto’s maken; na de komst van telefooncamera’s kan bijna iedereen dat.

Vroeger konden alleen drukkerijen boeken en flyers produceren; met printers en print-on-demand kan iedereen publiceren.

Vroeger was muziek opnemen iets voor studio’s; met laptops, goedkope software en thuisapparatuur kan iedereen opnemen en uitbrengen.

Vroeger konden alleen grote winkels een breed assortiment aanbieden; met webshops en platforms kan bijna iedereen iets verkopen.

Vroeger was videoproductie iets voor omroepen en filmstudio’s; met smartphones en YouTube/TikTok kan iedereen video’s maken en verspreiden.

Vroeger was navigeren iets met kaarten en lokale kennis; met GPS op je telefoon kan iedereen overal de weg vinden.

Vroeger was professionele vormgeving vooral voor bureaus; met templates en tools kan bijna iedereen een nette poster, logo of presentatie maken.

Vroeger was data-analyse iets voor specialisten; met spreadsheets en BI-tools kan bijna iedereen grafieken, dashboards en analyses maken.

Vroeger was een reis boeken iets via een reisbureau; met vergelijkingssites en online boeken kan bijna iedereen het zelf regelen.

Vroeger was onderwijs vooral lokaal en klassikaal; met online cursussen kan (bijna) iedereen leren van overal.

Vroeger was klantenservice vooral telefonisch en duur; met chat, selfservice en kennisbanken kan iedereen sneller geholpen worden.

[divvid]

let wel, ik ben zeker niet tegen AI of AI gegenereerde stemmen, video's of audio, maar je vergist je in de skills die nodig zijn voor een hoop taken. Niet alles kan overgenomen worden door AI met gejatte content.

De mens zal zich veel meer gaan richten op taken waar AI's op stuk lopen.

Iedereen kan er gebruik van maken. Dus de macht gaat van een paar stemacteurs naar iedereen.

Nog nooit het verschil gehoord tussen een goede stem acteur en een AI stem?

Recent voorbeeld: Het audioboek van onze knuffelcommando Ray Klaassens, Groeipijn... Op Spotify staat het, door hem zelf ingesproken, boek: een spannend verhaal dat je in één keer afluistert, omdat het gewoon pákt.

Op 'passend lezen' (een dienst voor slechtzienden) staat hetzelfde boek, ingesproken door AI (of een wel hele slechte stem acteur, dat durf ik niet te zeggen). Na drie zinnen zet je het audioboek gewoon UIT, niet te hachelen.

Vroeger kon bijna niemand een website maken; na de komst van CMS-systemen kan (bijna) iedereen dat.

met de nodige problemen, ze zien er hetzelfde uit en als het stuk is, is er alsnog een ITer nodig

Vroeger kon alleen de trein lange afstanden afleggen; na de komst van onder andere de auto kan bijna iedereen dat.

Vroegah... toen de treinen nog reden en er geen files stonden. Nu kom je bijna nergens meer zonder file of spoorvertraging

Vroeger hadden kranten grotendeels het alleenrecht op nieuws; na de komst van internet kan iedereen publiceren en lezen.

en nog steeds.... iets met DPG en Mediahuis???........de rest is onvindbaar of wordt weggezet als nepnieuws. Hoogtepunt van nieuwsconsumptie was toch echt rond 1990-2005, met spits en metro krantjes. Nu moet je je door heel wat paywalls heen worstelen om überhaupt nog wat relevant nieuws te lezen.

Vroeger konden alleen fotografen goede foto’s maken; na de komst van telefooncamera’s kan bijna iedereen dat.

Het is maar wat je 'goed' vindt. Een phone foto kan technisch prima zijn, maar compositie, timing en expressiekracht is nog steeds een skill

Vroeger konden alleen drukkerijen boeken en flyers produceren; met printers en print-on-demand kan iedereen publiceren.

Alleen doet niemand dat.

Vroeger was muziek opnemen iets voor studio’s; met laptops, goedkope software en thuisapparatuur kan iedereen opnemen en uitbrengen.

Misschien wel het enige dat ook echt gebeurt. Spotify heeft voor een democratisering gezorgd, maar ook vroeger waren een tapes en white-labels

Vroeger konden alleen grote winkels een breed assortiment aanbieden; met webshops en platforms kan bijna iedereen iets verkopen.

Totdat je service nodig hebt.

Vroeger was videoproductie iets voor omroepen en filmstudio’s; met smartphones en YouTube/TikTok kan iedereen video’s maken en verspreiden.

zie muziek, zit helaas ook veel rotzooi tussen

Vroeger was navigeren iets met kaarten en lokale kennis; met GPS op je telefoon kan iedereen overal de weg vinden.

totdat GPS uitvalt, dan komen die oude skills goed van pas. Overigens: vakantie frankrijk 2025. Google maps kortste route --> 763km. Eigen kaart route 654km, met een mooiere weg.

Vroeger was professionele vormgeving vooral voor bureaus; met templates en tools kan bijna iedereen een nette poster, logo of presentatie maken.

Vandaar dat de grafische dienst van onze organisatie het zo druk heeft.

Vroeger was data-analyse iets voor specialisten; met spreadsheets en BI-tools kan bijna iedereen grafieken, dashboards en analyses maken.

of het er duidelijker van wordt? Goede data analyse is ook daadwerkelijk de data begrijpen en keuzes maken zodat de juiste conclusies zonder bias getrokken worden.

Vroeger was een reis boeken iets via een reisbureau; met vergelijkingssites en online boeken kan bijna iedereen het zelf regelen.

met zelf online boeken kan je ook in een bouwval of horror-hotel terecht komen. Zoals mijn ouders in de jaren '80 op de bonnefooi ergens heen reden met de camper kan niet meer, alles moet je van te voren boeken. Het is er niet leuker op geworden

Vroeger was onderwijs vooral lokaal en klassikaal; met online cursussen kan (bijna) iedereen leren van overal.

dat is één van de weinige mooie ontwikkelingen, maar voor het ontwikkelen van goede online cursussen is nog steeds veel didactisch talent nodig.

Vroeger was klantenservice vooral telefonisch en duur; met chat, selfservice en kennisbanken kan iedereen sneller geholpen worden.

oh ja, AI chats, daar hebben we echt goede ervaringen mee....not. Zowat het meest verguisde stukje uit de AI hype.

[Reactie gewijzigd door divvid op 13 januari 2026 11:40]

[vanviegen]

Ik zie dat je bij elk item in de opsomming een cynische opmerking hebt weten toe te voegen. Maar wat wil je nou eigenlijk zeggen?

[divvid]

misschien kun je dat zelf bedenken, tenzij je een AI bent, dan moet je het antwoord ergens 'stelen'

[vanviegen]

Prima, dan vul ik het voor mezelf in: je vindt cynisch zijn wel stoer en volwassen overkomen.

De discussie ging echter over het verschuiven van banen, en dat dat iets van alle tijden is. En daar heb je volgens mij precies niks over gezegd, met heel veel woorden.

[divvid]

banen verschuiven, maar ik wordt een beetje moe van al die mensen die zeggen dat vroeger ......

AI gaat inderdaad een hoop werk 'wegnemen', maar ook opleveren. Met de wat 'cynische' benadering geef ik aan dat de 'argumenten' van @HansvDr toch echt wat genuanceerder liggen. Er is en zal nog steeds veel ruimte zijn voor humane ambacht, simpelweg omdat men dat zal prefereren ipv een eenheidsworst uit een AI tool.

[HansvDr]

Tja: jij wilt dat allemaal niet, en dat is prima. Alleen: de meerderheid gaat het wél gebruiken, en voor steeds meer dingen ook. De drempel zakt, het wordt “goed genoeg” voor veel toepassingen, en dat schuift werk weg bij stemacteurs, reisbureaus, websitebouwers, enzovoort. Jammer voor wie daar volledig van afhankelijk is.

Pas je aan of word werkeloos.

[divvid]

Blijkbaar accepteer jij dus als werk van 'uitmuntend' naar 'goed genoeg' gaat. Alsof de McDonalds een Michelin ster krijgt. Zoiets.

10 Mijn punt: op een gegeven moment wil je toch net weer wat meer of beters. AI gaat je dat op dit moment niet leveren en als het dat wel gaat doen: goto 10

Sinds AI heb ik meer werk dan ooit. Net zoiets als dat 'automatisering' in de jaren '80 banen zou kosten.....Niet dus.

25 jaar geleden vroeg een recruiter 'wat wil je doen over 5 jaar'. Mijn antwoord was: dat weet ik niet, want dat werk bestaat nog niet. (recruiter keek schaapachtig). Sindsdien is dat eigenlijk altijd uitgekomen. Technieken die in mijn vak 'state of the art' waren in 2000 bestaan domweg niet meer.

Wat wel blijft is een bak ervaring om iets nuttigs van bullshit te onderscheiden. Ik verwacht echt niets anders de komende jaren dan mee te groeien met de goede dingen van AI en de bullshit te laten voor wat het is.

[Reactie gewijzigd door divvid op 13 januari 2026 16:55]

[HansvDr]

Het gaat er niet om of IK iets goed genoeg vind maar of de massa dat gaat vinden. Die bepalen waar nog geld voor betaald wordt en of een vak rendabel blijft.

en schijnbaar heb jij je prima aangepast. Uitstekend.

[Reactie gewijzigd door HansvDr op 13 januari 2026 16:59]

[Patriot]

Vroeger was klantenservice vooral telefonisch en duur; met chat, selfservice en kennisbanken kan iedereen sneller geholpen worden.

lol

[Kurai Hoshi]

Ja.. vroeger toen je nog iemand met kennis van zaken en de mogelijkheid je echt te helpen aan de lijn kreeg. Nu zitten we met een callcenter medewerker die als iets buiten het voorgekauwde scenario valt helemaal niets voor je kan betekenen. En met ai chats ben je helemaal gaar. Maar gelukkig is het goedkoper geworden!

[gesmurfed]

Dat is juist het probleem: skills worden vervangen door geld.

[Mathijs Kok]

Dat is juist het probleem: skills worden vervangen door geld.

Geld in de zin van dat je betaald voor toegang tot die skills? Maar dat was natuurlijk altijd al zo, of het nu websitebouwers of AI services zijn, je zal ervoor moeten betalen.

[Barsonax]

Nee bedrijven stellen hun AI modellen via een subscription of gratis aan je beschikbaar. Op elk moment kunnen ze de voorwaarden aanpassen. De controle ligt bij een kleine groep mensen. Ze kunnen ook beïnvloeden hoe de modellen reageren (verkiezing beïnvloeding iemand?)

Dat is iets heel anders dan bijv een camera die vanaf het moment dat je em koopt niet zomaar op afstand kan worden uitgezet of dat je ineens een subscription moet afnemen.

AI is een centraal systeem en camera's zijn decentraal in deze context.

Nog even los van het feit dat het auteursrecht ver te zoeken is.

[Reactie gewijzigd door Barsonax op 13 januari 2026 09:29]

[Horla]

Vroeger was klantenservice vooral telefonisch en duur; met chat, selfservice en kennisbanken kan iedereen sneller geholpen worden.

Ik ben letterlijk nog nooit door een chat of kennisbank (ik veronderstel dat je een faq) bedoelt geholpen. Onlangs nog bij de ikea tegen een probleem met een aankoop gelopen (de variera dekselhouder). Eén van de buisjes heeft een scheve interne schroefdraad. De variera heeft (zogezegd) echter geen onderdelen dus ik kan geen vervangend buisje bestellen en een bestelbonnummer stond nergens op mijn (digitale) factuur. Ik kon dus niet verder met het formulier en het enige dat de chat deed, was mij doorverwijzen naar datzelfde formulier. Een mens spreken via de chat is blijkbaar onmogelijk (meerder malen achter gevraagd in de chat).

[HansvDr]

Ontwikkelingen gaan hard. En het zijn voorbeelden die op heel veel punten nu al gelden.

En daar krijgen stemacteurs nu dus ook last van. Jammer voor hun maar niets bijzonders.

[kippewit]

Veel van je voorbeelden gaan over het "democratiseren" van mogelijkheden. Zodat iedereen nu wat dingen kan. Dat is prima, maar ik heb er een probleem mee als bedrijven of mensen het gaan gebruiken in een professionele context. Het legt de lat voor "goed" en "mooi" in deze wereld een behoorlijk stuk lager, en dat is heel jammer. Je krijgt op termijn een grijze, "goed genoeg" wereld. Een zesjescultuur in het hele leven.

Ik vind het prima dat oma nu kerstkaarten kan maken, of dat een treinliefhebber zelf makkelijk een site kan maken met een blog, of dat mensen veel vakantiefoto's maken.

Waar ik wel een probleem mee heb: elke hond met een hoed op kan zich nu "ontwerper" noemen omdat ze met Canva kunnen werken en een hele hoop bedrijven gaat daar in mee. Die zijn namelijk lekker goedkoop, en het ontwerp "ziet er prima uit". Tot je natuurlijk gaat kijken naar consistente strokediktes, visuele letterspatiëring of regelafstanden in teksten. Ziet er allemaal niet uit. De leek vindt het prima, maar de wereld wordt er niet mooier op.

Zelfde met sites. Ik vind het enorm triest dat (ook grote bedrijven) zo weinig moeite in hun site steken, dat het echt gewoon weer hetzelfde wordpress template is. Of zelfs merken die zichzelf als "luxe" en "onderscheidend" presenteren, die wel allemaal hun dure, exclusieve producten verkopen via dezelfde Shopify template. Doe eens wat meer moeite.

Ik vind het echt een teloorgang van alles wat deze wereld mooi, spannend en verrassend zou kunnen maken. Allemaal dezelfde eenheidsworst. Allemaal "goed genoeg".

[HansvDr]

Dat begrijp ik maar het is de realiteit.

Zoals dat bij heel veel werk is gegaan.

Als de massa het alternatief goed genoeg vindt zal het origineel verdwijnen.

[kippewit]

Dat kan. Maar een oprechte vraag: word jij daar blij van? Maakt het jou niet uit dat de wereld 1 grote eenheidsworst wordt, waar "goed genoeg" de standaard wordt? Zijn de mooie dingen, de creatieve dingen, de tot in de details afgewerkte dingen, niet wat het leven de moeite waard maakt?

[HansvDr]

Ik laat het op mij afkomen. Meegaan met de ontwikkelingen is wat ik meestal doe.

En het is natuurlijk niet zo dat alles eenheidsworst wordt, ook met hulpmiddelen zal er verschil in kwaliteit zijn. En al ik iets goed genoeg vind kan ik daar zeker blij van worden, dat doe ik nu ook. Ik heb geen bijzondere auto maar voor mij goed genoeg dus ben ik er blij mee, net als mijn telefoon, computer.

[aaahaaap]

Vroeger had je menselijk contact, nu niet meer.

[HansvDr]

Dat klopt. Kijk naar de jeugd, spreekt niemand meer aan, durft niet te bellen alleen maar appen en soms mailen.

Ik doe beide, ik gebruik heel veel nieuwe middelen zodra ze er zijn maar vergeet niet zomaar wat er was.

Een fotograaf huur ik nooit meer in, vroeger wel.
CD's of LP's koop ik tegenwoordig bijna nooit meer, ik stream bijna alles, vroeger kocht ik heel veel cd's en lp's

Maar een 4K Blu Ray wil ik nog wel regelmatig kopen.

Ik rijd niet meer naar de stad om inkopen te doen, dat doe ik allemaal online. Ik ga nog wel naar de stad voor een restaurant. De bioscoop bezoek ik veel minder nu ik veel prima thuis kan zien maar soms ga ik nog.

De supermarkt in het dorp bezoek ik nog steeds bijna dagelijks, net als de bakker.
De sportclub bezoek ik nog steeds

Maar goed, goed genoeg is voor iedereen anders.

[Reactie gewijzigd door HansvDr op 13 januari 2026 16:28]

[cyble]

Alsof je dus onderdelen van de stoommachine gebruikt om een verbrandingsmotor mee te maken. Wat dus uiteindelijk weer terugkomt op hetzelfde. Het is spijtig, maar dat is wel hoe het gaat wanneer je vooruit wilt komen.

Er zal ook wel iemand opstaan over een aantal jaar die een bedrijf opricht wat zijn of haar AI traint op basis van alle bestaande AI modellen. Zoals je vroeger ook meta zoekmachines had zoals metacrawler. En dan komt er een AI model dat zichzelf traint met een slimmer algoritme dan de rest zoals google deed. En zo is er altijd iemand groter, sterker, beter.

Moreel verwerpelijk, maar rationeel innovatief.

[HummerHealey]

Dat is niet altijd zo. Ik experimenteer nu met AI zangers. Je speelt de melodie, je voegt de tekst toe, tweakt wat en goede jongen die het verschil nog hoort. Deze AI is getrained door zangers die daar gewoon voor betaald krijgen. Dat kan in dit geval ook gewoon zo gebeuren omdat deze AI op een beperkt aantal stemmen getraind kan worden.

[enetrati]

Ik denk dat het daarom ook een harde beperking moet zijn in de reikwijdte van het gebruik dan de technische mogelijkheid tot het gebruik.

Het is beleid en handhaving wat nu op dit moment faalt. Zorg voor betere handhaving en passend beleid dan is het ook minder aantrekkelijk om er gebruik van te maken.

Ik besef mij dat dit natuurlijk een aanname is. De technische mogelijkheid blijft natuurlijk nog steeds bestaan, en daarmee is de kans op misbruik aanwezig. Maar daarom is verscherpte handhaving noodzakelijk.

[meller14]

helemaal eens, ik hekel mij daar ook enorm aan.

[Bkim]

Always has been, always will be

[Frankyfreeze]

Ik maak me hier nooit zo druk om, ik ben liever gelukkig en daar heb je niet veel geld voor nodig. Die rijken lijken allemaal heel hard te doen alsof ze gelukkig zijn, ik vermoed dat ze denken dat als ze er maar heel veel van hebben en er hard genoeg in geloven/faken geld opeens gelukkig maakt.

Op dit moment zien de meeste rijken er nogal gestressed en ongelukkig uit tbh hopelijk vinden ze snel een goeroe die ze voor 10k over wat hete kolen laat lopen want dat zal zeker helpen

[tw_gotcha]

Ben het daar deels wel mee eens. Mijn broer is opgehouden met zijn fotozaak (2007) omdat hij niet kon concureren tegen de mediamarkt e.d. maar ook omdat iedereen met zijn mobieltje ging fotograferen. Auto fabrikanten zijn volledig geautomatiseerd, etc etc

[Reactie gewijzigd door tw_gotcha op 13 januari 2026 16:19]

[spep]

Ik gebruik het om mijn kleine shorts te voor zien, van een nederlandse stem ( die klinkt als frits wester van rtl ) ipv me nogal zwaar Limburgs dialect stem

[Webgnome]

En wat vind Frits Wester daar van?

Waarom niet een stem waarvoor betaald is aan een persoon?

[MSalters]

Die stem klinkt misschien nog wel meer als de broer van Frits Wester. Alleen, dat is geen bekende stem, dus dat weten we niet.

Dat is dus ook een probleem met auteursrecht. Hoe toon je het aan? "Klinkt een beetje als" is geen geweldig argument.

[Luminair]

Een groot deel van het probleem hierbij (en ook bij LLMs en Diffusion Models), is dat wij dat niet weten—maar de maker van het model wél. De waarschijnlijkheid is dat Frits Wester best tussen die miljoenen uren audio zit die zijn gebruikt om te trainen, maar ElevenLabs geeft dat niet prijs. Vind ik best kwalijk, dat (model-trainers hun bron datasets publiceren) mag wel verplicht worden, want al die mensen hun audio word nu gewoon gebruikt om dat commercieel product te verreiken zonder dat ze er iets voor terug krijgen.

[Reactie gewijzigd door Luminair op 13 januari 2026 19:44]

[imagica]

Ik ben het met jou eens in deze, veel aanklachten zijn gebaseerd op 'lijkt sterk op', 'klinkt bijna als' etc.
Naast dat er mogelijk vele mensen op de aarde rondlopen met stemmen die heel sterk op die van mij lijken, heb je ook mensen die anderen heel goed kunnen imiteren zodat ze 'bijna' klinken als de persoon in kwestie.

Ikzelf ben (hobbymatig) veel bezig met ComfyUI, voor video (Multitalk) gebruik ik soms AI generated audio, niet met modellen die getraind zijn op bestaande mensen, maar op audio vectors die specifiek getraind zijn voor de aspecten van een stem (timbre, bas) en emotie vectors. Het model zelf kan geen 'bekende' stemmen generen of iets wat er op lijkt zonder hiervoor on-the-fly te trainen aan de hand van een audio sample van 10 seconden, hieruit worden de toonhoogten en vectoren geextraheerd om de ingegeven text te generen aan de hand van deze vectoren.(Ter informatie, VibeVoice model is gemaakt door Microsoft)

[elmuerte]

Ik denk dat Frits Wester wel gevoel kan leggen in de uitgesproken tekst, maar die Al nog niet.

"[deze] Al is echt een toegevoegde waarde voor de samenleving."

Dat kan je op heel veel manier uitspreken die veel verschillende resultaten zal hebben.

Het enige wat de Al zou kunnen is jou uitspraak van die zin veranderen zoals het klinkt als een bekend persoon. Als jij niet goed bent in het gevoel in die zin de plaatsen zal Al dat niet echt voor je gaan fixen.

Je merk ook heel goed het kwaliteitsverschil in nieuws lezen. "Simpel" voorlezen van feiten is al een kunst.

[tw_gotcha]

Dat komt allemaal uit de context. Een mens kan die zin een intonatie geven en een Ai nog niet zo goed.

Lang geleden een tentoonstelling in Tate gallery in London waar dezelfde zin werd uitgesproken door 4 personen, een zwarte man en vrouw en een blanke man en vrouw. Dat roept steeds een ander gevoel op bij de kijker. Context is enorm belangrijk.

Maar er zijn stemacteurs die SpongeBob inspreken en met alle respect, daar maakt het geen zak uit denk ik.

[Marve79]

AI reclames ergert iedereen zich al rot aan, laat staan wanneer voice overs door AI worden gedaan.

Ik moet nog zien of ze dat even goed krijgen als bij een echt mens, even empatisch. En dan zonder dat wij het door hebben.

[player-x]

De voice acteur markt, is hetzelfde als de traanolie en paard en wagen markt.

• In 1903 werd petrochemische olie ontwikkeld, binnen 1.5j was de walvisjacht over.
• In 1910 Ford komt met de Ford-T, 2j later zijn er geen paard-en-wagens meer in de steden.

Als iets goedkoper of beter gedaan kan worden, dan gebeurt dat, of we het willen of niet.
En AI voice begint heel goed te worden.

Hetzelfde geldt voor eenvoudig administratief werk, dat overgenomen wordt door AI.

Op zich is het geen probleem, meer vrije tijd voor de mensen, het enige probleem dat er is, is dat burgers, multinationals weg laten komen, om geen belasting te betalen, door op partijen en mensen te stemmen, die vooral naar lobbyisten ipv burgers luisteren of zelfs hun zakken door ze laat vullen.

Als een progressief rechts persoon, ben ik niet tegen bedrijven die winst maken, maar wel teleurgesteld in mijn medemensen, dat ze dat niet in de gaten hebben, dat CEOs een 400x gemiddeld salaris verdien.

[LOTG]

De voice acteur markt, is hetzelfde als de traanolie en paard en wagen markt.
In 1903 werd petrochemische olie ontwikkeld, binnen 1.5j was de walvisjacht over.
In 1910 Ford komt met de Ford-T, 2j later zijn er geen paard-en-wagens meer in de steden.

Een paard en wagen is toch niet het zelfde als een auto? Ja beide zijn een vervoersmiddel maar duidelijk anders.

Het doel van AI voice actors is juist dat je geen verschil merkt en denk dat het een echt persoon is.

Een beter voorbeeld zou zijn dat iemand je een Ford-T probeert te verkopen die er uit ziet als een Ford-T en rijd als een Ford-T maar een goedkope replica is.

Vooruitgang is prima, maar zelf vind ik het vervangen menselijke aspecten (stem, uiterlijk etc.) door synthetische alternatieven geen vooruitgang, maar eerder een stap naar een dystopische toekomst waar niets meer echt is.

[player-x]

Een paard en wagen is toch niet het zelfde als een auto? Ja beide zijn een vervoersmiddel maar duidelijk anders.

De Ford Model T vervangde de koets, en de Model TT en vergelijkbare vrachtwagens deed dat voor de paard-en-kar.
Ik noem de Model T en TT als algemeen voorbeeld als de eerste die in de revolutionaire omslag.

En ja, achter paard en wagen/koets zat ook een hele infrastructuur, die in maar 2 jaar weg viel, hooi/voer van boeren, stalhouders, en straat schoonmakers die de stront van de straat moest ruimen.

Hoe is dat een andere revolutie/omslag voor de mensen die dat werk deden?

[lenwar]

Uiteraard geen speld tussen te krijgen, en het klagen van beroepsgroepen is ook van alle tijden. Graansjorders wiens werk wordt overgenomen door een graanzuiger in de haven, telefonistes vervangen door automatische telefooncentrales, bankbalie-medewerkers door PIN-automaten, enzovoorts.

Het enige dat hier anders is, is dat het om artistiek werk/(klein)kunst gaat. En dan voelt het anders dan wanneer het om ‘dom werk’ gaat.

Dat meer vrije tijd komt natuurlijk ook samen met een WW-uitkering voor heel veel mensen en dat is op z’n minst zuur. Mogelijk dat men weer aan ander gepast werk komt, maar voor op het moment is het natuurlijk wel zuur

[DonChaot]

Het enige dat hier anders is, is dat het om artistiek werk/(klein)kunst gaat. En dan voelt het anders dan wanneer het om ‘dom werk’ gaat.

Waarom eigenlijk? Een stem als James Earl Jones is slechts een genetische meevaller. Een stemacteur hoeft niet te investeren of te trainen. Het is slechts een kwestie van geluk dat anderen die bepaalde stem aangenaam vinden wat hem waarde geeft.

Maar we zullen zien hoe dit verder gaat. Ik vermoed dat de Only Fans meiden de volgende zullen zijn, ook dat is waarschijnlijk binnenkort prima door ai te doen.

[Cid Highwind]

Een stemacteur is meer dan slechts de klank van z’n stem. Net zoals reguliere acteurs meer zijn dan slechts een knappe kop of lichaam, iets wat hen tevens nog altijd lastig te vervangen laat zijn door een kunstmatige kloon.

Maar goed, het is allemaal een kwestie van tijd en rekenkracht.

[lenwar]

Een mooie stem hebben of kunnen opzetten (voor bepaalde doeleinden) is wat anders dan kunnen acteren. Een (stem)acteur laat een karakter tot leven komen en geeft een karakter een persoonlijkheid.

Maar. Eerlijk is eerlijk. James Earl Jones is dan ook wel een vreemde één in de byte (niet als enige). We (her)kennen James Earl Jones kijken vooral als de stem van 'hooggeplaatste autoritaire karakters' (Mufasa, Darth Vader, de koning van Coming to America, generaal James Solomon uit Command & Conquer, meerdere varianten van de Kerstman, enz, enz.) En ondanks dat dit compleet andere soorten karakters zijn, hebben ze ook veel overlap. (we zien dit bij meer acteurs, die veelal dezelfde 'soort' karakter-types spelen.) (( Neemt niet weg dat hij ook compleet andere dingen heeft gedaan natuurlijk. Maar daar is hij 'minder' bekend van. ))

[Ps3gamer91]

Hoe bedoel je ''meer vrije tijd voor mensen''? De mensen die al dan niet hun baan verliezen kunnen dan toch niet op hun lauweren rusten? Wellicht begrijp ik je verkeerd, maar ik denk dat de werkloosheid wel kan stijgen des te meer AI bepaalde functies overneemt.

[player-x]

Laat ik het zo zeggen, ik zou er geen probleem mee hebben om maar 2~3 dagen in de week te werken.

Wellicht begrijp ik je verkeerd, maar ik denk dat de werkloosheid wel kan stijgen des te meer AI bepaalde functies overneemt.

Ja, dat is een probleem, omdat we onze samenleving daar niet op hebben ingericht.

Maar als we nu eens zeggen, dat alles weer echt degelijk en repareerbaar gemaakt moet worden, dan kunnen we prima leven zonder absurd veel grondstoffen te gebruiken.

Is het idealistisch, ja best wel, is het mogelijk, ja, denk het wel, gaan we het doen, nee vast niet!

[Exhonor]

Op zich is het geen probleem, meer vrije tijd voor de mensen

Dit lijkt mij een heel naïeve manier om ernaar te kijken.

Het kapitalisme gaat dit gewoonweg niet toelaten. Het enige dat gaat gebeuren is dat AI ervoor gaat zorgen dat mensen het werk niet meer kunnen doen wat ze willen doen en waar ze een passie voor hebben en in plaats daarvan worden geforceerd om wat anders te doen.

Een "efficiëntie" slag gaat niet zorgen voor meer vrije tijd, het gaat alleen zorgen voor hogere winstmarges voor de bedrijven.

[Klaus_1250]

meer vrije tijd voor de mensen,

Zo werkt de wereld niet. Tenminste, we hebben ervoor gekozen om hem niet zo te laten werken. Er is gewoon bepaald dat mensen 40-80 uur per week moeten werken om een basisinkomen te hebben. Voor een kleine minderheid werkt het anders.

De keuze die er is, maar heel lastig is in de context van globalisering, is om te kiezen voor een basisinkomen voor iedereen. Daarmee krijgt iedereen een basisinkomen, in feite gebaseerd op de inkomsten van de maatschappij uit automatisering en AI. Maar het financiële systeem hierachter is best lastig op te tuigen. Ideologisch is het nog lastiger.

[HuisRocker]

En AI voice begint heel goed te worden.

Wanneer dat je voorbeeld is van 'begint heel goed te worden' is er wat mij betreft vooral sprake van een gebrek aan fatsoenlijk beoordelingsvermogen over het onderwerp ter sprake...
Na iets meer dan 10 seconden luisteren kon ik die vreselijk repeterende en compleet zielloze AI-slop stem echt niet meer aanhoren en moest het uit!

Ben zeer benieuwd hoe anderen dit beoordelen, als dit gemiddeld als 'redelijk tot goed' beoordeeld zou worden en echt overal in toegepast gaat worden luister (en dus kijk) ik in de toekomst dus echt helemaal nergens meer naar.

[Bartdoek]

Vind je dat echt, of heb je inherent al een negatief gevoel bij AI? Ik vind dat het in korte tijd verbazingwekkend veel beter is geworden. De voice mode van ChatGPT klinkt al heel natuurlijk: What's New with ChatGPT Voice. Denk aan korte pauzes midden in de zin, hier en daar korte twijfel, variatie in intonatie en snelheid. Ja, het is natuurlijk niet perfect, maar besef wel dat dit het slechtse is wat het ooit nog zal zijn. In principe kunnen ze hierop verder bouwen en verfijnen. En hoe vervelend ik een AI klantenservice ook vind, ik moest aan mijzelf toegeven dat ik wel verbaasd was hoe goed de Booking.com AI telefoonlijn mij met de juiste persoon kon verbinden. Op zich prima als een eerste lijn, zolang je altijd ook maar een echte medewerker kan spreken. Er zit echt wel veel waarde in goede AI voice, en we zijn nu op het punt dat het gewoon goed verstaanbaar is en je er een natuurlijk gesprek mee kan voeren. Dat is een heel grote prestatie vind ik.

[HuisRocker]

Vind je dat echt, of heb je inherent al een negatief gevoel bij AI?

Als ik het niet 'echt zo zou vinden' had ik het ook niet zo gezegd. Dus ja, het voorbeeld dat hij geeft is voor mij, heel letterlijk, niet om aan te horen.

Dat ik in z'n geheel nog niet 'erg onder de indruk ben' van AI in alle houdige vormen komt doordat AI nog niets van de grote beloftes heeft waar gemaakt, als jij dat als "een negatief gevoel bij AI" wil betitelen is dat vooral 'jou mening over mijn (door jou gegokte) mening' en dat mag. Maar ik zie het anders...

[The Zep Man]

AI reclames ergert iedereen zich al rot aan, laat staan wanneer voice overs door AI worden gedaan.

Om AI-reclames te consumeren moet je uberhaupt aan reclame blootgesteld worden. Zoals je het omschrijft, klinkt het alsof ik niets mis.

[Thalaron]

Je gebruikt dus ook geen YouTube? Of mogelijk de betaalde variant. De gratis versie zit er in ieder geval vol mee (ook met andere mega irritante reclames overigens). Ik gebruik YouTube daardoor ook nog amper (niet genoeg om een abonnement te verantwoorden).

[iAR]

Je kunt reclames best aardig uit je leven bannen, zelfs op YouTube.

[The Zep Man]

Klopt. In de browser. Op de smartphone. Op het grote scherm. Als offline video's. Het kan allemaal zonder reclame (zelfs in-video, dankzij SponsorBlock), zonder een cent te betalen aan YouTube.

Overweeg wel om je favoriete videomakers op andere manieren te steunen. Dat kan zonder Google te steunen.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 13 januari 2026 07:27]

[iAR]

Nou, zoveel favoriete videomakers zijn er niet meer. In 2025 nam het aanbod behoorlijk af. Toen mijn Indiase pro-abonnement afliep ging mijn kijktijd ook drastisch naar beneden. En daar ben ik eigenlijk ook wel blij om.

Overigens, als je steunt buiten Google om is er wel een ander platform dat er beter van wordt, kofi, patreon, etc.

[The Zep Man]

Overigens, als je steunt buiten Google om is er wel een ander platform dat er beter van wordt, kofi, patreon, etc.

Dergelijke platformen hebben niet of veel minder een scheve machtsverhouding. YouTube is de enige noemenswaardige partij op de markt en daarom een noodzakelijk kwaad bij gebrek aan een gezonde markt en regulering. Laat de Google investeerders dat maar sponsoren als ze zo graag de grootste en enige willen zijn.

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 13 januari 2026 17:39]

[Thalaron]

Daar moet ik dan nog eens naar kijken (voor de langere video's die mijn interesse wekken).

[Sjah]

Op het grote scherm? Leg me eens uit hoe ik dat doe op google Tv Streamer, zonder phonehome-software alternatief te moeten installen, want als je de vraag stelt is het veilig blijft het meestal stil..

[The Zep Man]

Op het grote scherm? Leg me eens uit hoe ik dat doe op google Tv Streamer, zonder phonehome-software alternatief te moeten installen,

SmartTube is een alternatieve opensource client. Die had laatst een incident met dat hun builds besmet waren met iets, maar de hoofdontwikkelaar was daar volledig transparant over en inmiddels is dat probleem opgelost.

Een ander alternatief is Kodi met de juiste add-ons.

[Sjah]

tJa, nog steeds niet overtuigd dat het veilig is, zeker niet vwb die Kodi addon, en dat er wat was met SmartTube zegt ook wel iets. Verder dank voor je antwoord.

[Reactie gewijzigd door Sjah op 13 januari 2026 14:03]

[Jan-Remco]

Ik gebruik Brave om Youtube te bekijken. Geen last van reclame!

[zx9r_mario]

En smarttube op Google TV Chromecast :)

[Azenomei]

Adblocker?

[Botmeister]

Youtube reclames? Kun je dat eten?

Wel last van ietwat verslechterde laadtijden op YT maar dat staat in schril contrast met het aantal reclames dat je anderzijds zou moeten bekijken. En als het ooit onmogelijk wordt gemaakt dan kijk ik geen YT meer. Leven zal prima verder gaan zonder.

Grootste ergernis van YT is al ik bij iemand ben die geen reclameblokkades heeft

[BarôZZa]

AI voice overs zijn al gigantisch populair op Tiktok. De nieuwe generaties storen zich er niet aan. Op de advertentiemarkt gaat het de standaard worden, want je kan gepersonaliseerde advertenties genereren voor bijvoorbeeld elk product in een webshop, net zoals nu met tekstadvertenties van Adsense gedaan wordt.

Overigens stoor ik me trouwens net zo hard aan alle door mensen gemaakte advertenties en bijbehorende voice overs.

of wel eens nagesynchroniseerde series gezien, zoals bij de Duitsers? De lat voor AI ligt heel laag en dan heb je de echte stemacteur

[Cid Highwind]

Je bedoelt die van Lidl , waar ze nota bene Arnold Schwarzenegger voor hebben weten te strikken?

Het gebruik van AI zou daar een significante verbetering zijn. Misschien is dat ook wel één van de beste use cases: Celebrities voice-overs in talen te kunnen laten doen die ze zelf niet machtig zijn. Op die manier houdt men nog eigendom over stem en beeltenis.

Al had ik van Arnie wel verwacht dat hij de Duitse taal nog machtig zou zijn, maar dat is een ander verhaal.

[Marcel Br]

Arnie is een Oostenrijker, geen Duitser. En ja dat maakt verschil. Niki Lauda wel eens gehoord?

[Cid Highwind]

Met een beetje moeite is ook dat voor de normale Duitser te verstaan. Moeite van beide kanten, in de regel. Maar goed, een AI oplossing is daar dus wel beter dan een voice-over die nog het meeste doet denken aan de slechtste vorm van Duitse dubs. IYKYK.

[Mathijs Kok]

Ik moet nog zien of ze dat even goed krijgen als bij een echt mens, even empatisch. En dan zonder dat wij het door hebben.

Mmmm als het zo goed is dat je het niet door hebt, heb je het niet door he? Jij hoort een hele hoop AI stemmen per dag waarvan jij niet weet dat het door AI is gemaakt. Geloof me, dat punt zijn we al lang voorbij.

Empatie is een parameter, voor een stem acteur en een AI bot. Voor beide moet de opdrachtgever instructies geven en ik zie niet in waarom een AI bot minder empatisch zou kunnen zijn dan een stem acteur die geen gevoelens heeft over het product. In beide gevallen zou de empatie 'gemaakt' zijn.

[cyble]

Niet "of", maar "wanneer".

Wat er nu kan, had je 10 jaar geleden zelfs al nooit kunnen voorstellen dat we zo ver konden zijn. Zelfs een paar jaar geleden, toen iedereen nog 6 vingers had, zei iedereen "haha AI gaat nooit goede geloofwaardige afbeeldingen van mensen genereren". En dat ging toen nog over afbeeldingen, niet eens video's.

[MSalters]

Dat is dus waarom we het hier over speech-to-speech hebben. Daarmee kan iedereen inspreken, inclusief dus Aldi medewerkers. Dat treft dus specifiek de duurste stemacteurs.

[freaq]

Tsja voelt een beeyje dubbel,
Als gamedeveloper is het idee dat je een echt dynamische conversatie kan hebben met een karakter juist erg interessant.

Er is nu erg veel protest tegen, maar ik denk dat over een paar jaar het heel normaal is dat RPG’s een soort backstory hebben en een acteur bepaalde lines opneemt maar wat Je uiteindelijk hoort her-geintepreteert is door ML

Wat ook goed kan zijn, als je hem bestolen heb t (deed ik nooit in oblivion) kan hij dan hetzelfde zeggen met een andere toon,
Mogelijk boos of triest, of bitter,
Mogelijk zelfs wanhopig,

Afgezien van hoe je een queste hebt afgehandeld kan hij exht wat aners gaan doen,

In Arc raiders is het ook erg gaaf dan de robots echt “physics gevaseerd” looen hebben geleerd of vliegen, en dat ze dus echt realistisch reageren.

Ik begon 13 jaar geleden als eerste echt met Houdini veel te doen met procedural content generation voor AAA, en iedereen was boos op me “stealing my job” en dat was het niet, voornamelijk was het saai werk automatiseren en daardoor Meer tijd voor qualiteit mogelijk maken,

Bij AI hoor ik nu hetzelfde, en deels ben ik zelf ook “geimpact” waarom
Procedural doen terwijl AI dat soms nog beter kan (zeker in self driving waar ik nu werk)

En ik snap de angst, maar er zitten ook heel veel mooie mogelijkheden aan, en ik hoop dat mensen dat ook gaan zien.

En niet alles ML is AI slop.
Eigelijk kijk ik juist uit naar kleine teams die met ML echt nieuwe ervaringen gaan maken, de games inustrie doet eigk al 10 jaar hetzelfde (of zo voelt het iig naar mij) en dit kan de vernieuwing zijn die broodnodig is om het weer interessant te maken.

[Reactie gewijzigd door freaq op 13 januari 2026 06:09]

[Sandor_Clegane]

Het is prima als AI "en/en" is alleen is het nu "of/of". Het is dus niet hoe kan het helpen jouw werk beter te maken, maar meer hoe kunnen we jou vervangen.

In een ideale wereld voor de studio's betalen wij ze maandelijks voor niks. Letterlijk.

Als je dit niet aanpast,en dit is een sociaal probleem, gaat het alleen maar bergafwaarts omdat het haaks staat op wat goed is voor een stabiele samenleving.

[joker1977]

Zoals het weefgetouw, de stoom-machine, de verbrandingsmotor, de computer, de rekenmachine, GPS hiervoor ?

Aan alle ontwikkelingen zitten zeker negatieve kanten, maar ook positieve. De maatschappij en de markt bepalen uiteindelijk zelf wel welke kant het op gaat. En ja, ik snap best dat de macht van de grote bedrijven heel groot is, dus dat goed in de smiezen te houden en actief in te perken waar nodig is zeker belangrijk.

Maar ik weiger mee te "huilen" met de stem-acteurs in deze. Deden zij waarschijnlijk ook niet bij de invoering van de zelfscan-kassa's.

De hele ontwikkeling van LLM, AI, robotificatie en dergelijke stop je nl. niet. Zal misschien nog enkele decennia duren, maar dan zie je geen taxi-chauffeur meer in Nederland, bijvoorbeeld. Vermoedelijk ook geen vrachtauto-chauffeur meer. En duw dat wat verder, geen stratenmakers meer - om nog maar te zwijgen van tientallen "kantoor-banen".

Beter om je alvast voor te bereiden daarop.

[Azenomei]

De maatschappij en de markt bepalen uiteindelijk zelf wel welke kant het op gaat.

Het grote geld en de gierigheid dwingen ons vanzelf welke kant het op gaat.

Ik heb het even voor je gefixt.

En ik kijk ook uit naar de onvermijdelijke taxi/vrachtwagen chauffeurs rellen en in de brand gestoken zelf rijdende taxi's/vrachtwagens.

[Reactie gewijzigd door Azenomei op 13 januari 2026 07:44]

[freaq]

Het grote geld komt van de mensen die kiezen uit te geven.
Dat “grote geld” komt niet uit het niks.
Ze kiezen waar ze in investeren, en waar ze voor lobbyen sure,
Maar ze kunnen niet mensen dwingen het product te kopen.

En dat lijkt zoeiwso een probleem te zijn,
Enorme uitgaven maar weinig inkomsten op het moment voor de AI giganten

[Azenomei]

"Maar ze kunnen niet mensen dwingen het product te kopen."

De miljarden marketing industrie zegt wat anders. Dwingen is misschien te kort door de bocht, maar het komt er wel op neer.

[freaq]

Zat projecten waar miljarden in gepompt is waar uiteindelijk de consument niet in mee ging,

Bijv google+

[Wolfos]

Ik denk dat mensen te makkelijk denken over gamedialoog. Kwantiteit is juist daar enorm ondergeschikt aan kwaliteit. Mensen slaan cutscenes over, klikken dialogen door, om maar zo snel mogelijk weer te kunnen spelen.
Dus wat je schrijft kan maar beter doelbewust zijn.

Misschien leuk dat je niet tien keer "Patrolling the Mojave almost makes me wish for a nuclear winter" hoeft te horen, maar hoe vaak heb je dat überhaupt nog in games? Nu ze niet meer op een DVD hoeven te passen is het makkelijker om gewoon een paar extra variaties te schrijven. Dan weet je ook zeker dat alles klopt.

[freaq]

Hangt heel erg van de game af.
Tis niet alsof de voice acting kwaliteit van vele grote openwereld rpg’s hoog is
Vele mmo’s is het gewoon fetch quest van x <insert variable local monster>

En ja ik weet dat je in games werk, ik
Ook.

Maar nu kan je dus een dynamisch gesprek hebben, “hey dank voor het verslaan van die draak die ons terroriseerde gisteren, als dank wil ik je deze week 10% kortong geven in onze wapenswinkel.

Of “heb je die draak nog steeds jiet verslagen, ik geef je 10% korting vandaag mits je er wat aan doet.

Zelfde 10% korting welke het systeem regelde, maar de flavour is anders en gebaseerd op de context van de game.

En dat maakt voor een meer cohesieve en interessante ervaring denk ik.

En je kan nu dus doorvragen, of zeggen hey hoe zit dat nou ook alweer zonder dat hetzelfde stukje tekst exact herhaald wordt,
Dus ik zie zeker wel potentie.

[Reactie gewijzigd door freaq op 13 januari 2026 16:18]

[iqcgubon]

Reclame is sowieso al slop, dus boeien.

Maar games, films,.. Zijn kunst. Laat ons als mensen aub het monopoly op kunst behouden. Dat is het allerlaatste waar een AI zich mee zou moeten bezig houden maar in plaats daarvan zet iedereen net daar op in. AI moest saaie taken overnemen zodat wij terug meer mens konden zijn, maar neemt nu het menselijke aspect ook gewoon van ons af. Ronduit triestig.

Gelukkig zijn er steeds meer, en steeds luidere anti-AI stemmen te horen. Maar die horen managers blijkbaar helaas nog niet.

[djwice]

We hebben natuurlijk wel al een tijdje stem acteurs die dingen voor ons in spreken, de trein aankondigingen, route planner, telefoon menu of interactie bij een call center.

Die digitale stem heeft het werk al over genomen van een mens, het wordt niet meer elke keer opnieuw gezegd door een medewerker.

De nieuwe techniek zorgt er voor dat als je een tekst wijziging hebt, je de spreker niet opnieuw de studio in hoeft te sleuren, maar de melding gewoon in kunt typen: "Fijn dat u ons belt, het is wat drukker dan u van ons gewend bent aan de telefoon, want onze website is tijdelijk niet bereikbaar.", "Zullen we u terug bellen als er een medewerker beschikbaar is? Of wilt u direct geholpen worden door onze computer stem assistent?".

We zien met de nieuwste versies dat mensen de computer zelfs spontaan bedanken aan het eind van het gesprek voor het helpen.

[Reactie gewijzigd door djwice op 13 januari 2026 08:00]

[joker1977]

Ik ben het niet strikt oneens met je, maar de gedachte dat je AI buiten bepaalde aspecten kunt houden is naief en zinloos.

Pandora's box is allang geopend en die krijg je niet meer dicht. Vechten tegen de bierkaai, niet doen.

In plaats daarvan zet in op wat je als artiest uniek maakt in deze wereld en doe dat. En als je je (hopeloos) afvraagt wat je uniek maakt, dan moet je je misschien afvragen wat de houdbaarheid is van je inkomsten cq. beroep.

Dat klinkt hard, maar hij die de geschiedenis kent, kent de toekomst. En dit heeft zich al verscheidene malen in de geschiedenis afgespeeld, bij diverse beroepen.

[iqcgubon]

Maar nog nooit bij creatieve beroepen.

[joker1977]

Je had vroeger troubadours of een bard, denk dat die sinds de komst van platen en radio wel redelijk klaar zijn. Ongetwijfeld zijn er wel meer voorbeelden te vinden van artistieke/creatieve beroepen die vrijwel zijn uitgestorven.

Bovendien, is de groep "creatieve beroepen" dan echt zo anders dat dat beslist wel beschermd moet worden tov. bv. vrouwen die vroeger kleding weefden ?

[freaq]

ML is al 20 jaar in gebruik voor motion capture (van de opporvlakte tracker extrapoleren naar de onderhuidse joint posities)

Dit is niet nieuw. En er is geen zwart wit grens.
Het gaat alleen veel harder.

[SMGGM]

Ik snap de drang van belangenorganisaties om massaal ten strijde te gaan en elk tech bedrijf proberen aanklagen, maar ergens is dit wel dubbel. Eigenlijk is deze evolutie niet te stoppen. Vooral bedrijven van eigen bodem massaal gaan aanklagen maakt meteen dan op wereldniveau dat onze tech met een serieuze handicap moet concurreren. In vele andere landen zal de wetgeving een heel stuk lakser zijn waardoor zij zich volledig kunnen ontplooien zonder de nachtmerrie aan rechtszaken.

Het is natuurlijk een moeilijke. Moet je dit dan laten gebeuren, wetende dat dit aan het gebeuren is? Bij het schrijven stel ik me net de vraag of er in de IT eigenlijk iets gelijkaardigs aan de gang is door ontwikkelaars. Je hebt daar natuurlijk wel een gigantisch bron aan open bron software waaruit modellen getraind kunnen worden.

[Wolfos]

Hoeveel game studios hebben zichzelf wel niet kapot gemaakt door mee te gaan in de vorige hype van aandeelhouders - de live service game?

Stemacteurs gebruiken is een bewezen methode die al decennia werkt. Er is geen noodzaak om hiervan af te stappen.
Zolang de technologie niet klaar is, en duidelijk zoveel slechter klinkt dan acteurs, is het goed om bedrijven te beschermen tegen de druk van aandeelhouders om hierin mee te gaan. Als stemacteurs écht niet meer nodig zijn dan hoeven ze die contracten met vakbonden ook niet meer te respecteren.

Ik acht de kans veel groter dat een game faalt omdat de stemmen als robots klinken, dan dat ze 1% teveel budget hebben uitgegeven.

[Finraziel]

Ik moest bij de titel vooral direct aan audioboeken denken, maar dat zie (of hoor ) ik voorlopig echt niet gebeuren... Althans, het zou me nog niet zo verbazen als iemand het wel probeert maar ik verwacht dat de kwaliteit zoveel minder is dat ik vooral heel erg hoop dat het nog ver weg blijft. Een audioboek inspreken is echt een kunst en volgens mij zit de huidige AI techniek misschien pas op 10% van wat nodig is.

[Neelon]

De markt en techniek zijn voor nog wel meer dingen nog lang niet klaar voor AI, dat weerhoudt de bedrijven niet van het toch zo veel mogelijk inzetten hiervan om zo veel mogelijk mensen weg te bezuinigen onder de drogreden van "bedrijfsresultaten streamlinen).

[djwice]

Een automatische persoonlijk ingesproken boodschap bestaat al lang. Gebruikt bij de jaar nota van Nuon meer dan 10 jaar terug, Sinterklaas journaal waar jou naam wordt uitgesproken in een video, VoorLief een band begin deze eeuw die voor heel veel namen een Valentijnsdag liedje in zong, tot aan verjaardagsnummers met je eigen naam op Spotify.

Samengesteld uit verschillende opnames, nooit de hele tekst in 1x zo uitgesproken.

Er was ooit iemand die de stem en video van een nieuwslezer helemaal had gesampled en geknipt zodat hij hem alles kon laten zeggen.

Nu kan iedereen met een beetje computer ervaring dat. In de US is Sora 2 heel populair, mensen genereren filmpjes met hun vrienden die er uitzien als echt. Je kunt je persona incl. geluid delen voor hergebruik voor die filmpjes en mensen doen dat massaal.

[marhalm]

Wat een nare wereld leven we straks in, waarin alles gegenereerd is en nep. En alles om een beetje geld te besparen. Bah daar wil ik niet in leven 😑

[TEMwave]

Gelukkig hebben we dadelijk een overtuigende AI stem die in je oor fluistert: "het komt wel goed".

[cricque]

Als het West Vlaams kan dan moet je je zorgen beginnen te maken.

Die AI stemmen haal je er momenteel toch goed uit hoor, zelfs met een crappy audio set. Maar kijk eens naar bijvoorbeeld Shrek..... Probeer maar een Eddy Murphy na te bootsen. Dat een "simpele" ad AI tekst zal krijgen staat zeker vast. Maar zo een film/cartoon ofzo zijn we nog niet hoor en al zeker niet als het West Vlaams moet zijn. Daar spreek je niet van Brugge maar eerder van "Breuhhhhhe" bijvoorbeeld.

Het spreken lijkt mij wel gemakkelijker te realiseren dan het te interpreteren. Zeker omdat je hier in Vlaanderen wel zowat in elk dorp/gemeente/stad een "plaatselijk" dialect hebt al dan niet regio gebonden. Zo zijn er verschillen tussen Leuven en Zaventem ... en ik spreek "een dialect" tussen Leuven en Zaventem in. Dan zijn er de nog vele (van origine Franstalige woorden) woorden die je gebruikt. Bijvoorbeeld "clignateur" is een richtingsaanwijzer. Dan heb je de streek van Sint-Truiden - Tienen bijvoorbeeld waar ze met ich en uch mensen aanspreken. In Aalst noemt een emmer een "haker". Uiteraard zal dit niet gebruikt worden in "de standaard" dingen, want iedereen moet dat kunnen verstaan. Maar als het iets plaatselijk is dan vind ik dat de AI het plaatselijk dialect moet klappen (=spreken). Ik heb een hekel aan ABN spreken. En voor de inwijkelingen moet je het niet doen hier want die spreken toch geen Nederlands. Zelfs in het dorp waar ik geboren ben heb je een dialect en er wonen met moeite 4500 mensen nu?

[YLA]

Dit weekend waren ze hier op tweakers aan het lachen omdat ik tas koffie zei… benieuwd of er hier bij jou ook zoveel reacties komen. Maar ik ben het met je eens hoor, maar dat komt wel.