Na het debuut van de Notebook Best Buy Guide in april is dit de tweede editie. Zoals aangekondigd zijn deze editie de multimedia- en workstation-notebook aan de beurt. Met deze twee categoriën komen de tweakers die meer grafisch geweld en rekenkracht eisen helemaal aan hun trekken. Na weken van overleg in Complete Systemen & Laptops zijn de beste notebooks uit de markt gevist.

Aangezien een notebook kant en klaar wordt geleverd, is de Notebook Best Buy Guide anders van opzet dan de desktop-variant. Naast de beste koop zullen we in het kort drie alternatieven behandelen. Op deze manier bieden we de lezer informatie over vergelijkbare notebooks die mogelijk beter aansluiten op zijn of haar wensen. De keuze voor de alternatieven wordt onder andere gemaakt op grootte en prijs. Dit moet het gebrek aan upgrade-opties bij notebooks compenseren. De 'Best Buy' zelf wordt gekozen op basis van beoordelingen op allerlei vlakken. Naast specificaties zijn bij een notebook bouwkwaliteit en service erg belangrijk. Voor het uitroepen van de Best Buy gaan we, naast onze eigen bevindingen, uit van reviews en ervaringen van gebruikers.

Bij de selectie houden we geen rekening met het besturingssysteem. Notebooks zijn complete systemen en we kunnen niet altijd eisen stellen aan de meegeleverde software maar zijn hierbij afhankelijk van wat de fabrikant aanbiedt. Eisen dat er geen besturingssysteem mee mag worden geleverd zou het aanbod in zo'n grote mate doen slinken dat moeilijk van een Best Buy Guide kan worden gesproken.

Voor maatwerkadvies, het delen van ervaringen en andere meldingen gerelateerd aan de Best Buy Notebook wordt verwezen naar het forum. In het Complete Systemen & Laptops-forum hebben we daarvoor speciale topics geopend. De links naar deze topics staat onder de inleiding van elke notebook.

Alle genoemde prijzen zijn inclusief btw. De prijzen van de vijf goedkoopste webshops, onder de introductietekst, halen we realtime uit de pricewatch. De links boven de alternatieve notebooks verwijzen naar het product in de pricewatch.

De multimedianotebooks worden gekenmerkt door veelzijdigheid. Een multimedianotebook valt in de zogeheten desktopreplacement-klasse (DTR) van de notebooks. Zoals deze titel aangeeft kan dit type notebook een desktop vervangen. De geselecteerde notebooks combineren dan ook kracht met de voordelen van een notebook, zoals mobiliteit. Gamen, downloaden, films kijken, foto's bewerken, enzovoorts: deze krachtpatsers kunnen waar dan ook voor worden ingezet. Zo kunnen ze ook naast de televisie als mediacenter dienen. Voor minder dan 1300 euro valt een goed uitgeruste notebook te kopen.

Discussie over de multimedianotebooks kan worden gevoerd in [NBBG Aanschaf] Multimedianotebook juni 2009

Sony Vaio VGN-FW41M/H

Onlangs kwam Sony op de proppen met een nieuwe notebook in de FW-serie van zijn Vaio's. De notebook maakt gebruik van de nieuwe ATI Mobility Radeon HD 4650 die de standaard voor mid-range laptop-videochips een stuk hoger legt. Deze rappe videokaart wordt vergezeld door een zuinige Intel Core 2 Duo P8700 processor. Ook de blu-ray lezer en het full hd scherm zijn welkome specs in deze klasse. Last but not least heeft deze Sony een mooi ontwerp. Al met al is het volgens ons een prima multimedianotebook voor in de huiskamer. Het enige nadeel is dat de notebook op het moment van schrijven enkel te reserveren is.

Sony is één van de vele fabrikanten die gebruik maakt van bloatware. Naast de gebruikelijke brandsoftware en een 60dagen-trial van McAfee vinden we met name Vaio- en Sony-specifieke programma's terug bij de software. Voor alles wat met multimedia te maken heeft is wel een programma te schrijven lijkt men te hebben gedacht. Photoshop Elements en een trial van Microsoft Office ontbreken niet. Van die laatste softwaremaker komt ook het gebruikelijke Windows Vista Home Premium als besturingssysteem mee.

Sony wordt, net als bijvoorbeeld Apple, geprezen om het design. De Vaio ziet er dan ook elegant uit. Op de achterzijde van het scherm staat het bekende Vaio-logo. Eenmaal opengeklapt treffen we een 'chiclet'-achtig toetsenbord aan. Dit type toetsenbord wordt gekenmerkt door de afstand tussen de toetsen, die compleet los van elkaar staan. Voor velen zal de eerste keer typen even wennen zijn, maar na de gewenningsperiode typt het toetsenbord prettig. 

Degelijkheid is een ander sterk punt van deze Vaio. Het scharnier voelt solide aan, net als de rest van de notebook. Helaas constateerden enkele tweakers op voorgaande modellen met dezelfde behuizing, enkele haarscheurtjes. Het is echter moeilijk conclusies te trekken op basis van deze ervaringen. Bij het uiterlijk valt verder op dat de notebook schuin afloopt. Hiermee wordt werken op de laptop een stuk comfortabeler.

Naast design valt Sony traditioneel positief op met zijn X-Black-schermen. Ook bij de FW41M/H is dit een belangrijk onderdeel. Het scherm bestaat uit een 16,4"-full hd-scherm. Naast de hoge resolutie, 1920x1080 pixels, beschikt dit glossy scherm over duallamp-technologie. Door het gebruik van twee backlights in plaats van een wordt de kleurweergave een stuk beter.

Ondanks het grote scherm voelt de notebook niet groot aan. De afmetingen zijn vergelijkbaar met die van een doorsnee 15,6"-notebook. Daarmee past de notebook bijvoorbeeld in een 15,4"-notebooktas. Dit is mogelijk omdat Sony de rand om het scherm zo klein mogelijk heeft gehouden. Helaas geldt de vergelijking met 15"-modellen niet voor het gewicht. Met 3,3kg is de notebook toch aan de zware kant.

Als we naar de aansluitingen kijken moeten we helaas vaststellen dat Sony deze niet achteraan geplaatst heeft. Met name bij het koppelen van de laptop aan andere apparatuur geven interfaces aan de voorzijde een onhandige hoeveelheid bekabeling rondom de notebook. Naast drie usb 2.0-poorten vinden we ook een firewire-aansluiting. Om de notebook op de hdtv aan te sluiten is hdmi aanwezig en ook de d-sub-aansluiting, voor onder andere beamers, ontbreekt niet. Naast een cardreader voor Sony's Memory Stick is er ook een sleuf voor sd-kaarten beschikbaar. Verder zijn er de nodige audio-aansluitingen aanwezig en ontbreekt ook een expresscard-slot voor eventuele uitbreiding niet. Wel is het ontbreken van een esata-poort een gemis op deze notebook.

De temperaturen van de notebook zijn, mede door de videokaart, aan de hoge kant zodat het af te raden is de notebook lang op schoot te gebruiken. De accu maakt het mogelijk om, ondanks de puike specificaties, toch nog 2,5 uur zonder stopcontact te werken. In de energiebesparende modus kan één van de backlights worden uitgeschakeld om zo langer op de accu te werken. Overigens blijkt uit testen van de vorige Vaio-modellen dat er nog wel wat rek in de accutijd zit. Het is niet ondenkelijk dat met enige tweaks de 3 uur kan worden aangetikt.

Onder de kap

Laten we gelijk maar beginnen bij de meest opvallende chip die het moederbord huisvest, de ATI Mobility Radeon HD 4650. De chip wordt vergezeld door een totaal van 512MB aan gddr3-geheugen. Deze nieuwe videochip moet de HD 3650 aflossen in het mid-range-segment van ATI. Met een tdp van 35 Watt verbruikt deze chip maximaal 5 joules per seconde meer dan zijn voorganger. In ruil voor deze extra energieconsumptie worden de prestaties van de videochip verdubbeld. Met zo'n 6700 punten in 3Dmark06 staat de chip hoog in de mid-range-klasse voor laptop-gpu's. Daarmee evenaart deze chip, met 320 streamprocessors, de ATI Mobility Radeon HD 3850 in prestaties en laat deze zijn belangrijkste concurrent, de Geforce 9650M GT, ver achter zich.

De hogere energieconsumptie van de videochip wordt gecompenseerd met een zuinigere processor uit de Centrino-reeks van Intel. De Intel Core 2 Duo P8700 verbruikt maximaal slechts 25W. Dat is maar liefst 10W minder dan de meeste high-end-processors waarvan het typenummer met een T begint. Ondanks dit lage verbruik zet de processor prima prestaties neer. De processor is uitgerust met 3MB aan L2-cache en hij klokt op 2,53GHz. Ook Intel VT is aanwezig waardoor bijvoorbeeld de Windows XP Mode (XPM) in Windows 7 kan worden gebruikt. Middels een front side bus, welke op 1066MHz klokt, wordt de processor aan de Intel PM45-chipset gekoppeld.

Verder bevat de notebook alles wat we mogen verwachten van een multimedia-notebook. Twee ddr2-so-dimms van elk 2GB zorgen van een totaal van 4GB aan werkgeheugen in dual channel-modus. De keuze voor ddr2 is begrijpelijk: ddr3 biedt geen enkel voordeel voor de beperkende fsb op Intel-processors. Data kan worden opgeslagen op een notebookschijf van 500GB. Deze harde schijf draait op 5400rpm. Dit mag langzaam klinken vergeleken met de desktop-hdd's, maar voor notebooks is het wel een acceptabele snelheid. Aan de andere kant is het ook wel het minimum dat bij een systeem in deze prijsklasse verwacht mag worden.

Draadloos internet ontbreekt uiteraard niet en de gebruikte module kan met alle typen netwerken overweg. Bluetooth speelt vandaag de dag ook een belangrijke rol in de communicatie met de computer en een goede bluetooth 2.1 + edr-module is dan ook aanwezig. Voor de gamer die zich geen lag kan veroorloven in een wedstrijd kan altijd worden uitgeweken naar een gigabit-lan-verbinding over de kabel.

Een blu-ray-lezer heeft deze notebook ook zodat ook nieuwe generatie mediadragers afgespeeld kunnen worden. Helaas is het niet mogelijk om te blu-ray schijfjes te branden met deze combodrive. Dvd's en cd's gaan daarentegen prima. Het is echter de vraag of men deze feature wel gaat missen in een tijdperk waarin internet de belangrijkste rol in de distributie van media lijkt te hebben. Een feature die de laptop wel mist is een interne tv-tuner. Daarmee wordt, zonder verdere randapparatuur, het kijken van tv beperkt tot live streams en herhalingen via internet.

Conclusie

De Sony Vaio luidt een nieuwe generatie notebooks in. Met de nieuwe generatie videochips weet deze laptop de portabiliteit en accuduur van de vorige generatie multimedianotebooks te combineren met de kracht van de high-end-klasse. Zeker het grote 16,4"-full-hd-scherm in combinatie met de dual lamp-technologie van Sony geven deze notebook extra punten voor beeldweergave. De FW41M/H is een zeer complete, aantrekkelijke multimedianotebook met innovatieve features.

Pluspunten

+ Dual lamp,  full-hd-scherm
+ Snelle videokaart
+ Ondanks het grote scherm toch compact

Minpunten

- Ontbreken van een tv-tuner
- 3,3kg is relatief zwaar
- Plaatsing van de aansluitingen 

Alternatieven

BTO 15M30+

Deze BTO moet de ware tweaker aanspreken. Het Build To Order-concept stelt je in staat om de notebook naar eigen wens te configureren. Het basismodel is met een Nvidia GeForce 9800M GS en een Intel Core 2 Duo T9500 een echt 15,4"-gamemonster. De 15M30+ kost €1295,00 bij BTO.

Onbekend MSI GT735-038NL

In december werd deze 17"-desktopvervanger nog gekroond tot winnaar in deze categorie. In de lijst met alternatieven is deze, op het AMD Puma-platform gebaseerde, krachtpatser nog altijd een geschikte keuze. Met name de HD 3850 videokaart stelt de notebook in staat games prima af te draaien op het grote scherm.

Score: 5Onbekend Acer Aspire 7730G-844G100BN

Voor wie niet meer dan 1000 euro wil besteden voor een desktopvervanger is deze Acer 7730G het bekijken waard. Met een Core 2 Duo P8400-processor en GeForce 9600M GT bevat deze notebook prima specificaties. Ook in deze notebook ontbreekt een blu-ray-lezer niet.

Een mobiel werkstation moet vooral krachtig zijn. Of het systeem nu gebruikt gaat worden door mensen die werkzaam zijn in de grafische sector of door programmeurs: een workstation is een werkpaard. We zoeken dus een notebook met een snelle processor, een rekenmonster als gpu en een behoorlijke lading ram-geheugen. Portabiliteit is minder van belang, evenals uiterlijk en multimediafunctionaliteit. Een krachtig systeem mag wat kosten dus het budget voor het workstation is op 2000 euro vastgesteld.

Dell Precision M4400

De keuze is bij deze Notebook Best Buy Guide op de Dell Precision M4400 gevallen. Dit systeem is bij NBBG-volgers van het eerste uur geen onbekende: in december kreeg de M4400 ook al de eer om de term 'Best Buy' te mogen dragen. Sinds die tijd heeft Dell de notebook van een snellere cpu voorzien, terwijl de concurrentie wat ons betreft dit aanbod nog niet heeft kunnen overtreffen. In de onderstaande configuratie kostte het systeem op moment van schrijven 2039,66 euro inclusief btw, waarmee we het budget dus licht overschrijden.

Discussie over de workstation-notebooks kan worden gevoerd in [NBBG Aanschaf] Workstation-notebook juni 2009

De Precision-lijn van Dell is voor professionele gebruikers die net wat meer eisen stellen op het gebied van de prestaties, hetgeen vooral in de cpu- en gpu-keuzes tot uiting komt. Zoals bekend verondersteld mag worden geeft Dell klanten de mogelijkheid de configuratie aan te passen, iets waar we bij de Precision M4400 ook gebruik van hebben gemaakt. We kozen de configuratie met productcode W05M4403 omdat deze versie de krachtigste processor bevat, maar wisselden de cpu om voor een nog sneller model en gaven het scherm een hogere resolutie.

De M4400 is wat uiterlijk betreft identiek aan de Dell Latitude E6500, eveneens een zakelijke Dell met 15,4"-scherm, op de achterkant van het scherm na. Die bevat bij de Precision reliëf, waar die van de Latitude vlak is. De behuizing van de Precision en de achterkant van het scherm zijn van een magnesiumlegering gemaakt.

De Latitude E6500 staat bekend als een zeer robuuste notebook en bij de Precision is dit dan ook niet anders. Vooral de scharnieren van het scherm, toch vaak een zwakke schakel, zijn erg stevig. Degelijkheid is altijd een zeer belangrijke eigenschap bij een laptop die veelvuldig gebruikt gaat worden onder wisselende omstandigheden. Onderweg gebruiken is bij de M4400 goed te doen: met zijn gewicht van 2,65kg is het systeem misschien geen lichtgewicht, maar voor een laptop met deze specificaties is het ook absoluut geen zware jongen, hetgeen mede door het gebruikte materiaal zal komen.

Zoals gezegd hebben we geen genoegen genomen met het standaard-scherm van de M4400 met productaanduiding W05M4403. Het scherm met resolutie 1440x900 kon volgens ons beter vervangen worden door een paneel met meer pixels. Vandaar de keuze voor 1920x1200-scherm dat overigens wel 2ccfl-backlights heeft. Dell biedt wel de mogelijkheid een scherm met dezelfde resolutie en met led-backlights te integreren, maar met die mogelijkheid zouden we ons budget overschrijden

Overigens moet gezegd worden dat lang niet iedereen het fijn vindt om met een 15,4"-scherm met 1920x1200-resolutie te werken, maar met het oog op de doelgroep leek dit ons toch de juiste keuze. Bij de keuze voor een 17"-Precision zouden we teveel concessies moeten doen op de onderdelen, of ook weer ons budget moeten overschrijden.

De interfaces zijn mooi verdeeld over de laptop. Aan de voorzijde zien we geen enkele interface en aan de zijkanten zijn de usb- en audio-poorten en de vga-out zover mogelijk naar achteren geplaatst, terwijl de displayport en lan-aansluiting helemaal aan de achterkant zitten. De gebruiker zal dus weinig last van aangesloten kabels hebben, of hij of zij nu rechts- of linkshandig is. Wel zal de bezitter van een monitor die geen displayport-aansluiting heeft een displayport-naar-hdmi- of displayport-naar-dvi-adapter moeten aanschaffen.

Met de expresscard- en pcmcia-sleuven en de esata-aansluiting zijn er genoeg mogelijkheden tot uitbreiding, al moet er voor het gebruik van esata voor een externe schijf wel een usb-poort opgeofferd worden. Een dockingstation kan resterende wensen voor meer aansluitmogelijkheden in vervulling laten gaan. Volgens Dell kunnen er dan bijvoorbeeld twee 30"-schermen aan de M4400 gehangen worden, die vervolgens beiden een maximumresolutie van 2560x1600 pixels kunnen weergeven.

Met de 6cell-accu moet de M4400 het bij flink gebruik moeiteloos twee tot tweeënhalf uur volhouden. Bij licht gebruik, zoals websurfen, is meer dan drie uur ruim haalbaar. Wie zeker wil zijn van lange accuduur haalt de 9cell- of de platte 12cell-accu in huis.

Onder de motorkap

Met de Intel Core 2 Duo T9600, met zijn kloksnelheid van 2,8GHz, hebben we over de snelheid weinig te klagen. Een quadcore was natuurlijk mooi geweest, aangezien steeds meer professionele grafische applicaties ondersteuning voor multicore bieden, maar deze optie biedt Dell niet. Voor de Core 2 Extreme X9100, waarvan de coreklok op 3,06Ghz loopt, moeten we te diep in de buidel tasten. Voor de T9600 hoeft vreemd genoeg niets extra's neergeteld te worden ten opzichte van de standaard-cpu van de gekozen M4400, de Intel Core 2 Duo T9550, die zijn werk op 2,66GHz doet. We zouden dus een dief van onze portemonnee zijn als we niet voor de T9600 zouden gaan.

De Nvidia Quadro FX770M is gebaseerd op de GeForce 9600M GT, een mobiele grafische kaart voor de consumentenmarkt, maar is geoptimaliseerd voor veeleisende applicaties die in de professionele grafische markt gebruikt worden, zoals cad-software. De Quadro-videokaart ondersteunt Nvidia's CUDA, zodat de gpu voor andere zware rekentaken ingezet kan worden door bepaalde applicaties.

Dell biedt niet de mogelijkheid ddr3-geheugen te kiezen; we zijn gebonden aan 800MHz ddr2-geheugen. We kiezen voor 4GB en rusten het systeem uit met Windows Vista Business 64bit, zodat ook al het geheugen aangesproken kan worden. Wie nog flink wat geld te besteden heeft, kan voor 8GB gaan. Voor werkstations geldt: hoe meer geheugen hoe beter, maar hier hangt wel een flinke prijskaart aan. 

De harde schijf is een flink minpunt van deze notebook. Deze is namelijk maar 320GB groot en roteert bovendien op een niet indrukwekkende 5400rpm. Een 500GB-hdd of beter nog een 7200rpm-model met een opslagcapaciteit van 250GB pasten simpelweg niet in het budget. Schrale troost is dat via esata een externe opslagdisk aangesloten kan worden.

Helaas kunnen we geen blu-ray-drive door Dell in laten bouwen. Nu is dit voor de doelgroep misschien geen must, maar nu blu-ray aan populariteit wint en het scherm toch 1080p kan weergeven was het een leuke extra geweest, vooral voor een notebook in deze prijsklasse.

Conclusie

Dell heeft met de Precision M4400 een zeer robuuste notebook op de markt gezet die flink wat paardenkrachten voor zijn geld biedt. De snelle processor en de mobiele Quadro-kaart van Nvidia maken het systeem tot een krachtpatser, terwijl het gewicht alleszins acceptabel blijft en er veel mogelijkheden voor uitbreiding zijn. Dit laatste zal vooral welkom zijn voor de gebruiker die meer opslagcapaciteit wenst: deze is standaard aan de magere kant maar kan via esata worden uitgebreid.

Pluspunten

+ Snelle processor
+ Nvidia Quadro-videokaart
+ Robuust

Minpunten

- Relatief weinig opslagcapaciteit en niet zo'n snelle harde schijf
- Gebruiker heeft mogelijk nog een displayport-naar-dvi of -hmdi-adapter nodig
- Geen blu-raydrive

Alternatieven

Onbekend Asus W90VN

Deze Asus vormt een waardig alternatief voor de Dell M4400. Op belangrijke punten scoort de W90VN zelfs beter. Zo is er 6GB in plaats van 4GB aanwezig en is het scherm met een diagonaal van 18,4 inch aanzienlijk groter. Bovendien heeft de Asus maar liefts 640GB aan boord en is er met de GeForce 9800M GS een erg krachtige videokaart ingebouwd.

Onbekend Fujitsu Siemens Celcius H270

Dit mobiele werkstation lijkt op de gekozen Dell. De laptop van Fujitsu Siemens beschikt over dezelfde videokaart, een langzamere processor en slechts 160GB opslagcapaciteit. De hdd roteert echter op 7200rpm, de 4GB aan ram-geheugen is van het ddr3-type en het 15,4"-scherm kan standaard 1920x1200 pixels weergeven. Bovendien is er een dvi-dl-aansluting aanwezig, wat voor bezitters van een monitor met die scherminterface een voordeel is.

Onbekend Sony Vaio VGN-Z21XN/B

Misschien een wat vreemde eend in de bijt, maar dit alternatief is toegevoegd voor de mensen die graag een mobieler werkstation willen voor onderweg. Vandaar een laptop met een 13,3"-scherm die 1,5kg weegt. De Intel Core 2 Duo P9500 loopt op 2,53Ghz en is dus snel te noemen, er is 4GB ddr3-geheugen aanwezig, wat ook genoeg is, en de grafische kaart betreft de mobiele GeForce 9300M GS. Kortom: dit is een krachtig systeem voor onderweg.