Isar Aerospace lanceert voor het eerst raket vanuit West-Europa in baan om aarde

Het Duitse ruimtevaartbedrijf Isar Aerospace heeft zijn Spectrum-raket succesvol vanuit Noorwegen in een baan om de aarde gebracht. Het is voor het eerst dat dit is gelukt met een lancering in West-Europa.

De Spectrum-raket van Isar Aerospace bereikte zaterdagavond omstreeks 22.20 uur Nederlandse tijd een baan om de aarde na een lancering vanaf het Noorse eiland Andøya. De raket heeft daarbij ook met succes vijf kleine satellieten de ruimte in gebracht, zogenoemde cubesats.

Het was nog nooit een bedrijf gelukt om een raket vanuit West-Europa in een baan om de aarde te krijgen. De meeste lanceringen door Europese ruimtebedrijven vinden niet in Europa zelf plaats. Zo lanceert de Europese ruimtevaartorganisatie ESA zijn raketten vanuit Frans-Guyana in Zuid-Amerika.

Er zijn eerder wel pogingen ondernomen, onder meer door Isar zelf. De eerste testvlucht van het Duitse bedrijf vond in maart van 2025 plaats, maar zijn Spectrum-raket stortte toen na 30 seconden neer. Ook een eerdere raketlancering van Virgin Orbit vanuit Zuidwest-Engeland mislukte.

Tijdens deze tweede testvlucht van Isar is het dus wel gelukt, al verliep de weg ernaartoe niet zonder slag of stoot. De lancering zou eerder dit jaar plaatsvinden, maar werd viermaal uitgesteld: eerst door een defecte klep, vervolgens door vissersboten, daarna door een lek in een drukvat en tot slot vanwege een lekkende heliumtank.

Isar Aerospace wil uiteindelijk in zijn fabriek meer dan dertig raketten per jaar bouwen. Die moeten in de toekomst in sneltreinvaart kleine tot middelgrote satellieten vervoeren voor andere partijen. Het bedrijf wil hiermee naar eigen zeggen 'soevereine Europese toegang tot de ruimte' bieden.

Wat voor raket is Spectrum?

De Spectrum is een orbitale tweetrapsdraagraket met een lengte van 28 meter en een diameter van 2 meter. De relatief compacte raket kan een lading van maximaal 1000 kilogram vervoeren in een lage baan om de aarde. De eerste trap heeft negen stuwmotoren, terwijl de tweede trap een enkele stuwmotor heeft. Isar heeft het aandrijvingssysteem zelf ontwikkeld.

Reacties (80)

[bzuidgeest]

Geen woord over reusable. Leuk nieuws maar er lopen nog veel te ver achter op dit gebied.

[Barsonax]

Ze bestaan pas sinds 2018.

En ook https://europeanspaceflight.com/esa-selects-four-companies-to-develop-reusable-rocket-technology/

Gaat echt wel komen, beetje geduld.

[bzuidgeest]

Geduld? Het tempo van Europese ruimtevaart lijkt neer te komen op dat Amerikanen 50 jaar op Mars wonen en de Chinezen op de maan voordat we onze raketten zelfs maar een eerste landing hebben gedaan.

We hoeven geen Amerika te worden, maar een beetje vlugger mag wel.

[thomasv]

Ik voel elke keer te veel FOMO bij elke technologie waar Europa maar in mee zou moeten aldus iedere keer dat ik een dergelijke reactie lees. We lopen in EU in ieder geval voor op EV en het gebruik van zonnepanelen. Zie ik bij de VS ook geen FOMO, maar meer de grote anti zelfs. Leg mij eens uit waarom wij vlugger moeten specifiek met herbruikbare raket technologie terwijl andere grootmachten op de wereld zich niet druk maken of de wereld nog te bewonen is over 100 jaar?

[William_H]

China zet ook vol in op zonnepanelen en andere niet CO2 producerende technologie. Ook heb ik nog niet gehoord dat zij zich zo druk maken om herbruikbare raketten. Overigens is Ariane Space daar wel degelijk mee bezig.

[Terracotta]

China heeft al wel degelijk een eerste rakettrap opgevangen. Ze lopen voor op de EU, dat klopt, maar dit is al een goede start.

[bzuidgeest]

China is ook gewoon bezig met herbruikbare raketten. Nog niet met zoveel succes, maar veel verder dan wij. Zij testen al met echte raketten.

[Sissors]

Hoe lopen we in Europa voor op die gebieden? Misschien lopen we voor op het kopen van die dingen vanuit andere werelddelen, maar niet op het zelf maken ervan. En om nou ons zelf op de borst te slaan omdat we heel veel spullen van andere landen kopen?

Leg mij eens uit waarom wij vlugger moeten specifiek met herbruikbare raket technologie terwijl andere grootmachten op de wereld zich niet druk maken of de wereld nog te bewonen is over 100 jaar?

Nou een herbruikbare raket lijkt mij beter voor de aarde dan eentje die ergens in veel stukjes neerkomt. Daarnaast is er zoiets als strategische autonomie. Waardoor we dan bijvoorbeeld Oekraine zelf van een Starlink alternatief zouden kunnen voorzien, ipv dat we alleen vanaf de zijlijn kunnen roepen hoe verschikkelijk Elon is met Starlink, zonder dat we zelf iets beters kunnen bieden?

(En als de aarde over 100 jaar door China en de VS niet meer bewoonbaar is, wat schieten wij dan er precies mee op dat we ver achterlopen op flink wat gebieden? Het is niet alsof wij een schoner alternatief kunnen bieden).

[0rbit]

Mensen die denken dat de aarde over 100 jaar niet meer bewoonbaar is, die zouden eens gedwongen een cursus "geologie voor angstige nerds" ofzo moeten ondergaan. Ik wordt echt zo moedeloos van dat soort mensen. Het is religie geworden. Dat is het al sinds de Club van Rome. 60 jaar voorspellingen over verdoemenis en malaise. Er is niks van uitgekomen. De oogsten zijn sinds die tijd ook steeds gegroeid. We zijn allemaal rijker en gezonder geworden. Ondertussen is het waarschijnlijker dat we een Kalifaat gaan vormen, maar daar mag je nog steeds (25 jaar na Fortuyn) niks over zeggen. Leeft Marcel van Dam eigenlijk nog?

[bzuidgeest]

China heeft veel meer zonnepanelen en windmolens geplaatst dan wij. China loopt voor met ev techniek en gebruik.

Het idee dat Europa voor zou lopen met die twee dingen is gewoon niet waar.

En Amerika geen fomo? Check again. Ai bedrijven onderling zijn er een school voorbeeld van om maar wat te noemen.

En waarom wij vlugger moeten? Omdat herbruiken goedkoper kan dan iedere keer een nieuwe bouwen. Omdat onze toegang tot de ruimte niet door de handen van onbetrouwbare landen moet gaan. Omdat we niet gechanteerd willen worden door een Amerika, China of Rusland (theoretisch) dat kinetic impacters of nukes boven ons heeft hangen en we er niets tegen kunnen doen. Het is de ultieme high ground. Laat staan, wil je nou werkelijk dat het zonnestelsel vol zit met Amerikaanse koloniën? Of Chinezen? Dat is nog ver weg, maar ruimte ontwikkeling gebeurd niet in een dag.

[0rbit]

Er gaat echt nooit een grote Mars-kolonie komen. Er is daar niks wat interessant is of nut heeft. Alles wat je er naartoe stuurt, inclusief, internetverkeer, is minstens 28 minuten onderweg. Meestal veel langer. Al eens een spelletje gespeeld met een ping van 1,5 miljoen ms? Ook economische aspecten mag je niet vergeten. Er is daar niks wat ook maar op een of andere manier weer kosteneffectief weer naar de aarde gestuurd kan worden.

Op de maan is verder ook niks te doen. Goed, dat ding is dan nog zo dichtbij dat je er tenminste militair wat mee zou kunnen. Dit werd overigens al in de jaren '60 geplanned. Het is er nooit van gekomen en het is uit militair oogpunt volgens mij ook niet meer nodig.

Misschien moeten we een beetje van het technologie-fetishisme af?

[willieverhoef]

En wie zegt dat een herbruikbare raket milieu vriendelijker is? Het terugkeren kost veel energie en duurdere materialen. Een booster die je uit zee vist is stuk, maar de materialen kun je wel weel omsmelten. Dit zie je nu zelfs bij moderne auto's gebeuren als er iets stuk is... Dan is het gewoon vervangen van het hele onderdeel.

[bzuidgeest]

We zeggen dat die sneller is en sneller telt ook mee. We zijn nu niet zelfstandig op dit gebied, kunnen ons niet verdedigen. Net als het aftakelen van onze legers ineens een probleem is zonder Amerika. Iedereen was even vergeten dat we onze v eigen broek moeten kunnen ophouden en onze verdediging niet aan een onbetrouwbare leugenachtige partij moeten overlaten. En dat hadden ze ook voor Trump al kunnen weten. Het afglijden van Amerika is al lang aan de gang.

[MonoKid]

Typisch tweakers, dan ís er eens een Europees alternatief dat net uit de wieg komt, en zitten we nog te navelstaren en te zeuren

[bzuidgeest]

Het is gewoon een punt waar onze onafhankelijkheid schort en het is de ultieme high ground. Wat als Trump besluit een paar kinetic impacters te lanceren om ons te chanteren?

[low-res]

We kunnen beter aan technologie werken om deze planeet weer in orde te krijgen.

[bzuidgeest]

Dat ben ik met je eens, maar de realiteit van deze wereld is anders. Wat als Amerika on chanteert met de vernietiging van onze satellieten, wapens in de ruimte heeft etc. En ons dwingt hun olie en kolen te kopen. Hoe is de wereld dan geholpen? Voor onze veiligheid en afhankelijkheid is het gewoon nodig om mee te kunnen komen.

Iedereen dacht ook dat we altijd het Amerikaanse leger hadden om ons te helpen. Dat nato altijd zou bestaan. En kijk nu eens. Heel Europa moet adhoc zijn legers gaan opbouwen en opknappen omdat we onze eigen broek niet kunnen ophouden zonder Amerika. Amerika kan na Iran zijn eigen broek niet eens ophouden, hun voorraden raketten zijn ernstig klein geworden.

[thomas1907]

"Als als", als mijn moeder ballen had was zij mijn vader

Er is gewoon ontwikkeltijd verbonden aan nieuwe technieken, dat zie je in China toch ook. Waarom zo'n haast met een technoligie die het niet bij elke lancering waard is om te gebruiken?
Je doet nu net alsof het allemaal voor niks is omdat het niet herbruikbaar is

_{en dat halve engels in een zin is ook niet om aan te zien}

[Reactie gewijzigd door thomas1907 op 6 september 2026 15:00]

[bzuidgeest]

Als je moeder ballen had, had je twee vaders. Dat is hoe dat gaat tegenwoordig. Kan gewoon met adoptie.

Waarom ik het waard vind heb ik al vele malen uitgelegd.

[Terracotta]

Doe er dan iets aan, investeer erin, ga bij hen werken.

Dit is een major milestone en een eerste nodige stap naar meer.

[Sabas]

Een militaire aanval op onze kritieke infrastructuur is geen chantage, dat is oorlog.

[bzuidgeest]

En wat is je punt? Want een oorlog moet je wel kunnen winnen.

[Terracotta]

Een oorlog met de EU zou voor de Amerikaanse economie een ramp zijn.

[3raser]

Je staat vrij om zelf een Europees alternatief voor SpaceX te lanceren. Ga nu niet de partij die wel zijn best doet om ruimtevaart toegankelijk te maken afvallen vanwege het feit dat ze achter lopen. Als het allemaal zo eenvoudig was dan was het al gedaan of niet soms?

[MonoKid]

Je kan hetzelfde stellen van één van de andere grootmachten. Dat de VS dit zou doen, lijkt me bizar, we hebben onze veiligheidsgaranties in Europa de afgelopen +/- 3 decennia sowieso uitbesteed aan de Amerikanen. Ze hebben niet eens militaire ruimtevaardigheden nodig om ons te chanteren. Ik zie er verder ook weinig nut om zo'n hypothetische what-if te verdedigen.

We kunnen in alle geval maar beter Europese innovatie toejuichen, toch? Ook al staat die in de kinderschoenen, er tenminste één partij die, ondanks alles, het risico durft nemen.

[Pep7777]

Ja dat, als je niks doet gebeurt er zeker niks

[Baserk]

Blijkbaar heeft iemand een flesje azijn bij de maaltijd gedronken, gezien de vele zure oprispingen.

[Cergorach]

Hebben we haast of zo? Moeten we met spoed op de maan of Mars terecht komen?

Daarnaast betwijfel ik of de Amerikanen wel 50 jaar eerder ergens terecht komen... Tja, als raketten zouden werken op dromen en loze beloftes, wellicht, maar volgens mij werkt het niet zo...

Het doel voor de EU/Europa is momenteel niet langer afhankelijk te zijn van de VS voor hun infra (satellieten). Daarbij is het zelf doen, belangrijker dan efficiëntie. Eerst stap #1 zetten voordat je stap #2 zet en niet zoals veel de hele VS Elon stack doet, voordat je stap #1 zet, al stap #5 beloven en dan anderhalve decennia later nog lang niet zover zijn voor de prijs die 'belooft' was...

Daarbij denk ik dat we ook niet zo een enorme hoeveelheid satellieten hoeven te lanceren voor eigen gebruik als bv. de VS doet.

[bzuidgeest]

Ik maak mij vooral"zorgen" over earth orbit. Het is de ultieme high ground. Musk heeft werkende herbruikbare raketten die hij in hoog tempo kan bouwen. Voor wij 1 Arianne klaar hebben kost jaren. Als Amerika wapens gaat plaatsen in een baan om de aarde om ons te chanteren, of china, hebben we een probleem

Strategisch is het de ultieme high ground en wij moeten ook daar onafhankelijk zijn.

[Cergorach]

ISAR is van plan 30+ raketten per jaar te produceren.

Wapens in een baan rond de aarde is niet zo schrikwekkend als je zou denken, (herbruikbare) wapens die voldoende dreiging vormen voor effecten op aarde wegen heel veel, kosten heel veel en zijn uit te schakelen met veel kleinere, lichtere en goedkopere oplossingen. Zie hoe dat de VS afgaat in de drone oorlogsvoering, peperdure raketten gebruiken om elcheapo drones uit te schakelen.

"ultieme high ground" Ik denk dat je teveel Star Wars kijkt en bent vergeten wat daar de gevolgen van zijn geweest... Anakin - benen = Darth Vader => dood Obi Wan

[Sissors]

Vraag is wel wat voor een raketten. Want deze Spectrum raket heeft een payload van 1000kg. Een enkele Falcon 9 doet 20000kg, dus met hun 30+ raketten zitten ze op 1.5 Falcon 9 lancering. (Of ruwweg een kwart Starship).

[willieverhoef]

Want ? Een satelliet moet 10.000 kg wegen ? Of we moeten er 100 gelijk in de ruimte zetten. Denk dat juist satellieten erg klein en compact moeten zijn. Dit omdat de na 5 jaar weer in de atmosfeer verbranden. Dus 500 oliebollen per jaar die naar beneden storten geloof ik van starlink en dat wordt alleen maar meer.

[Sissors]

Nee? Ik snap deze niet? Ze willen 30 raketten per jaar omhoog gaan schieten. Maar 30 raketten per jaar van dit formaat, is dus 1.5 Falcon 9s. Oftewel gewoon aantal raketten bekijken is niet een goede methode om te zien hoeveel je ermee kan, maar het is eerlijker om de totale payload te vergelijken. En dan is het niet zo indrukwekkend. En om dan ervoor te gaan dat we ook niet meer willen kunnen, sorry maar dat valt onder "cope" bij mij.

[equit1986]

wapens vanuit de ruimte zijn helemaal niet praktisch. ICBM's zijn veel sneller, accurater en gevaarlijker dan stationare "wapens" in de ruimte. Genoeg over te vinden op het interwebz, maar wapens vanuit de ruimte voor chantage is bijna niet te doen en te duur. Een ICBM kan dat namelijk allemaal ook wat een ruimte wapen kan, en dan nog eens veel beter, sneller en accurater.

[bzuidgeest]

Dat betwijfel ik een beetje, een icbm met een kernkop heb je niet veel aan, want daarna is de boel radioactief. En kinetic impacter vanuit de ruimte, als die van hoog genoeg komt is vernietigend en laat geen radioactief materiaal achter.

Het is misschien niet morgen, maar als onze vijanden eerder een ruimte infrastructuur krijgen dan wij dan kunnen ze ons op allerlei manier dwarszitten. Onze satellieten vernietigen etc etc.

[CivLord]

Wanneer je die kernkop op de ICBM vervangt voor een blok beton (of roestvrij staal) heb je ook een kinetic impactor.

[CivLord]

Een ICBM moet gelanceerd worden. Dat kan snel gaan, wanneer je voorbereid bent, maar de lancering is te volgen. Je weet door wie je aangevallen wordt en hebt kans om tegenmaatregelen te nemen.
Een ruimtewapen is permanent aanwezig en kan na een korte de-orbit burn binnen een paar minuten ergens inslaan. De beperking is dat je enkel aan kan vallen binnen een bepaalde marge onder de omloopbaan en dat je moet wachten tot je ruimtewapen binnen bereik van je doelwit is. Het voordeel is dat het wapen is ingeslagen voordat het doelwit weet wat er aan de hand is.

[Jazco2nd]

Geduld? Het tempo van Europese ruimtevaart lijkt neer te komen op dat Amerikanen 50 jaar op Mars wonen en de Chinezen op de maan voordat we onze raketten zelfs maar een eerste landing hebben gedaan.

We hoeven geen Amerika te worden, maar een beetje vlugger mag wel.

SpaceX heeft er 14 jaar over gedaan om reusability succesvol te bereiken.

[bzuidgeest]

En wij hadden er ook 14 jaar over mogen doen. De lengte van het ontwikkel traject is niet mijn issue. Wanneer ze er mee gestart zijn is het issue.

[Jazco2nd]

Ze? Dit is gewoon een startup. Niet een land dat bedacht dat ze deze technologie nodig hadden.

En voordat je zo een startup in Europa kan opzetten ben je sowieso jaren verder, totaal geen "klimaat" voor hier. Superlastig om investering te krijgen. In Europa zit al het geld vast in spaarrekeningen en pensioenen.

[bzuidgeest]

Dat klopt allemaal, maar de ze is de Europese Unie en die had eerder moeten denken aan onze strategische autonomie en daar is dit soort dingen onderdeel van. En wat kapitaal betreft. Ja het Draghi heeft daar waar aangevlogen over. Maar implementeren is traag. De Europese banken zijn nog steeds aan het trillen van de laatste crisis.

[g4wx3]

Banken maken heel veel winst, geen incentives om risicovolle investeringen te proberen. Particulieren worden kappot belast, hebben geen geld op te investeren, ondernemers investeren in hun eigen bedrijf, met alle voordelen, zoals Belastingsaftrek, geen btw.

Dan nog de vrijmetselaars (advocaten, dokters, architecten) die hebben vaak geen benul wat ze met hun geld kunnen doen, hooguit belegen ze via een bank plan.

Rijke families zijn bezig met patrimonium beheer ipv investeren in start ups.

Hier in Europa zijn er geen durfkapitalisten.

[Reactie gewijzigd door g4wx3 op 7 september 2026 06:15]

[sdziscool]

buitenom een beetje orbitten rondom de aarde zelf valt er echt niets te zoeken op de maan noch mars voor Europeanen in mijn opinie. Het is heel leuk als prestigeproject maar dit kan ons best missen.

[bzuidgeest]

Ik denk dat dit heel kortzichtig is. Nu waren Mars en maan maar illustreerde voorbeelden.

Het punt is dat als we onafhankelijk willen zijn. Souverein. Dan zullen we onze eigen broek moeten kunnen ophouden. Ook met onze verdediging. Op de grond en in de ruimte.

[sdziscool]

Best een mooi streven, maar de ruimte heeft ons echt heel weinig te bieden. soeverein kan ook zonder ruimtevaart verder dan rond onze eigen aarde heen.

Ik begrijp dat door science fiction het een heel cool concept lijkt, maar in de realiteit is het gewoon heel veel moeite voor heel weinig benefit, de populatie is ook hard aan het inzakken dus binnen 100 jaar is er weer meer dan genoeg ruimte voor alle mensen op aarde. Qua grondstoffen is de ruimte ingaan het ook nauwelijks waard.

[pvdheu]

Het is belangrijk om te beseffen dat de stap naar reusable voor Europa veel sneller zal gaan omdat al bekend is hoe dit kan worden gedaan. Het werk hiervoor is met name door SpaceX als gedaan.

Ik snap het argument wel, maar denk ook dat de eerste stappen hierin toch echt van de pad komen (success eerste vlucht) en daad werkelijk in orbit de satellieten loslaten (success vlucht twee) best grote stappen zijn. SpaceX had aanzienlijk meet lanceringen nodig voordat ze überhaupt in orbit kwamen met Falcon.

I verwacht echt dat de ontwikkelingen in Europa erg snel zullen gaan, zeker nu de politieke wil er is.

[i-chat]

een bekende astronoom (even zijn naam kwijt) zij daar het volgende over.

zodra wij technisch ontdekt hebben hoe we mars kunnen terraformen zodat er een leefbare atmosfeer is, kunnen we diezelfde tech ook gewoon gebruiken om onze eigen aardkloot weer leefbaar te maken en dat zonder de kosten van duizenden raketvluchten...

op mars wonen is een farse, het enige dat je daar misschien wilt is mijnbouw, maar tegen de tijd dat we daar echt aan toe komen is het honderden zoniet duizenden malen goedkoper om dat met onbemande drones te doen dan met mensen in ruimte pakken of een hele nieuwe atmosfeer.

[I_IBlackI_I]

Ter vergelijking, SpaceX is in 2002 opgericht en had in 2008 de eerste baan om de aarde met Falcon 1. Dus Isar gaat iets langzamer, maar er zit wel een gigantisch verschil in beschikbaar budget.

[KoffieAnanas]

Voordeel is wel dat ze lering kunnen trekken uit SpaceX en de Chinese lanceringen. Het is vaak voordeliger om later te beginnen nieuwe techniek te gebruiken en de ontwikkeling vaak een stuk sneller. Isar hoeft niet van scratch te beginnen.

[vinkjb]

Moeten ergens beginnen toch, dit is een mooi begin van Europese ambities hopelijk.

[sympa]

Dit gaat toch meer over de plek van lanceren dan over de gebruikte raket? Dichter bij de evenaar lanceren is gunstig voor geosynchrone banen want dan pak je de omtreksnelheid van de aarde mee. Dichter bij de polen is beter voor satellieten die over de polen moeten vliegen, want dan zit die oost-weste-snelheid alleen maar in de weg.

[bzuidgeest]

zeker daarom zeg ik zowel leuk nieuws als dat we nog te ver achter lopen. Beide dingen kunnen tegelijk waar zijn weet je.

[ronaldmathies]

De eerste reeks van SpaceX faalde ook allemaal toen hadden ESA, NASA, etc.. al vele Succesvolle lanceringen gehad. Je moet ergens beginnen, je gaat niet of 0 naar 100 in één keer.

[bzuidgeest]

Ik zit er niet mee als ze een paar keer falen. Maar de ruimte is de ultieme high ground en ik vertrouw China en Amerika niet om er geen wapens te plaatsen. En hun raket tien around is met de Falcon vele malen hoger dan de onze.

[IStealYourGun]

Het hergebruik zegt niet alles. De goedkoopste raket (Indisch) is ook niet herbruikbaar, nadeel is dan weer dat hun cadans een stuk lager ligt dan bij een spacex

Daarnaast is hergebruik ook niet "gratis" en komen er nog logistieke kosten bij te zien alsook extra hardware, wat dan weer impact heeft op je payload. Het is dan ook maar de vraag of het economisch interessant is bij een kleine raket. Ik vrees ervoor.

[Blokker_1999]

Geen woord over reusable. Leuk nieuws maar er lopen nog veel te ver achter op dit gebied.

Er is op dit moment welgeteld 1 bedrijf in heel de wereld dat succesvol ladingen in een baan om de aarde kan brengen en in bepaalde gevallen, maar niet altijd, de eerste trap van die raket weer naar de aarde kan laten terugkeren voor een geslaagde landing.

Is dat dan de gouden standaard waar we iedereen aan moeten houden?

Waarom slaagt China, India, Japan, ESA, maar ook Amerikaanse bedrijven zoals ULA en Blue Origin er niet in ondanks de vele malen grotere budgetten en de vele langere staat van dienst en is het hier direct een schande wanneer een bedrijf een eerste succesvolle lancering weet te realiseren maar daarbij niet spreekt over herbruikbaarheid?

Als jij morgen een kind hebt en dat kan niet onmiddelijk de 100m sprint in onder de 10 seconden lopen vanaf de eerste stap dat het zet, ga jij dat dan een mislukking noemen?

[bzuidgeest]

1 onbetrouwbaar land dat wapens dat plaatsen wel eens niet zou kunnen schuwen, en dan?

China is verder dan wij. Die hebben hun eerste succesjes al.

[Peter Triac]

Nog een stap verder is de holy grail om ook de tweede trap reusable te maken.
Dit grenst aan "onmogelijk" dus makkelijker gezegd dan gedaan.
Dat bevat de experimenten in Boca Chica (Texas) met Starship waarvan de laatste een "te zachte landing" maakte bij Australie.
Daardoor weigerde hij te zinken waardoor er niets anders op zat om hem te bergen mbv de FORTE van Bos Kalis en in een paar maanden tijd (..) even terug te varen.
Ook niet echt goedkoop...
https://www.instagram.com/p/DckTZp2lDzE/
https://www.basenor.com/blogs/news/starship-40-recovered-from-indian-ocean-heading-home

[Reactie gewijzigd door Peter Triac op 6 september 2026 15:20]

[AMD and INTEL]

Komt nog wel. PLD space en MaiaSpace zijn iniedergeval van plan om reuseable raketten te maken, en dan kan Isar niet achterblijven.

Maar even om in perspectief te brengen: toen SpaceX begon duurde het 4x om in orbit te komen, en Isar nu op de 2e keer al gelukt.

Europa loopt wat achter, ja, maar het is een process, je kan niet ineens van 0 naar 100 gaan. Je gaat van 0 steeds stapjes omhoog, en hopenlijk nu we de eerste stappen gezet hebben, gaat het in een sneltrein belanden.

Dit negatieve elke keer als iemand iets bouwt in Europa lijkt echt op dat mensen niet weten hoe technologie zich ontwikkelt.

[Reactie gewijzigd door AMD and INTEL op 6 september 2026 12:00]

[bzuidgeest]

Ik denk dat ze een prima ding doen, maar we zijn er als eu v veel te laat mee begonnen. Wat als Trump wapens in orbit zet? Turnaround tempo is belangrijk. Of als China dat doet?

[klakkie.57th]

Moet dat dan ?

Hangt toch volledig van het kostenplaatje af ? Stel dat deze raket “spotgoedkoop” is ivm een herbruikbare raket 🤷🏻‍♂️

[bzuidgeest]

Zou kunnen, maar is hij niet. Voor strategische doelen moet onze toegang net zo goed zijn als die van de rest. Anders zijn China en Amerika de baas in de aarde en Amerika is zeker geen vriend, voor China zijn we een afzet markt, niets meer. Wat als die Demete knuppels wapens gaan plaatsen, tempo is belangrijk.

[thomas1907]

Wat verwacht je? Dat ze meteen herbruikbaar zijn? De Falcon 9 was ook niet meteen herbruikbaar, er moeten toch echt ontwikkelingen plaatsvinden.
Puur omdat 1 bedrijf nu een herbruikbare raket heeft betekend niet dat een herbruikbare raket het waard is voor elke lancering

[Robit]

Het lijkt mij dat de reden dat het zo lang heeft geduurd om een raket uit West-Europa te lanceren is dat voor de beste efficiëntie de lanceerrichting naar het oosten moet zijn [1]. Hierom worden de raketten van de ESA vaak vanuit Frans-Guyana gelanceerd, aangezien je natuurlijk niet wilt dat er boost-stages en degelijke op bewoond gebied vallen, laat staan wat de gevolgen van een ongeluk zouden kunnen zijn.

[1] https://www.skyatnightmagazine.com/space-missions/best-place-to-launch-rockets-from

[Blokker_1999]

Er zijn 3 dingen die helpen omdat je minder brandstof en minder vermogen nodig hebt

• lanceerrichting richting het oosten omdat de draairichting van de aarde je helpt een hogere laterale snelheid ten opzichte van de grond te behalen
• hoe dicht je tegen de evenaar zit en ook hier gaat het weer om diezelfde draaisnelheid van de aarde. Die ligt het hoogste ter hoogte van de evenaar
• hoe hoog je zit. Lanceren vanop een bergtop zou betekenen dat je net iets dichter bij de ruimte zit en ook daar heb je weer minder brandstof nodig om tot op een bepaalde hoogte te komen

[I_IBlackI_I]

Waarbij deze lancering:

• Richting het noordwesten
• Boven de poolcirkel
• Vanaf zeeniveau

Dus vandaar dat de capaciteit gewoon minder is, maar wél volledig binnen Europa.

[Skit3000]

De kans op een ongeluk wordt ook weer kleiner zodra je een herbruikbare raket hebt die naast de lanceerinstallatie kan landen. Als zoiets betrouwbaar genoeg is, kan je het risico nemen deze (vaker) boven bewoond gebied te laten vliegen.

Overigens kan je rond Valencia in Spanje in theorie een raket lanceren die ruim 1.500 km oostelijk over de Middelandse Zee kan vliegen. Misschien dat het wel tijd wordt om daar een lanceerbasis te maken zodat Europa niet al haar raketten eerst de halve wereld over hoeft te slepen.

[CivLord]

De kans op een ongeluk wordt ook weer kleiner zodra je een herbruikbare raket hebt die naast de lanceerinstallatie kan landen. Als zoiets betrouwbaar genoeg is, kan je het risico nemen deze (vaker) boven bewoond gebied te laten vliegen.

Wanneer je nog naast de lanceerinstallatie kan landen heb je hooguit een klein technisch mankement. Bij een ongeluk heb je geen controle meer en kan je de raket niet meer latan landen.

Wat jij volgens mij bedoelt is dat wanneer je kort na de lancereing constateert dat er iets mis is waardoor je niet in een baan om de Aarde kan komen, nu in de meeste gevallen de raket op afstand tot ontgploffing gebracht wordt. Boven bewoond gebied heb je dan een probleem, omdat je de bewoners opzadelt met een regen van brokstukken en (vaak giftige) brandstof.

Wanneer je in zo'n geval de raket terug kan laten keren voor een landing op het lanceerterrein heb je een enorm voordeel. Alleen loop je dan ook tegen grote problemen op.
Bij de Falcon 9 kan alleen de eerste trap veilig landen. De tweede trap valt in zo'n scenario alsnog geheel of in brokken terug. En de eerste trap kan het structureel niet aan om te landen wanneer de tweede trap nog niet is afgestoten. De eerste trap kan het structureel zelfs niet aan om te landen wanneer niet vrijwel alle brandstof is opgebruikt. Dat betekent dus dat de eerste trap eigenlijk alleen kan landen wanneer het normale profiel van lancering en loskoppeling van de tweede trap op de geplande hoogte is gevolgd.
Er zijn dus niet zoveel gevallen waarin het kunnen landen een extra veiligheid biedt. Wat natuurlijk wél een groot voordeel is wanneer de eerste trap gepland kan landen is dat je eventule bewoners onder het lanceerpad niet standaard 'trakteert' op de brokstukken van de eerste trap. (Zoals nog wel steeds in bv Kazachstan gebeurt, onder het lanceerpad van de Russische ruimtebasis Baykonur.)

Met een systeem als Starship heb je wat meer flexibiliteit, omdat ook de tweede trap kan landen. Maar ook daar zijn de trappen er qua structuur alleen op gebouwd om 'leeg', vrijwel zonder brandstof te landen. Natuurlijk kan je een overschot aan brandstof opbranden door te hooveren, of een groter deel van de landing op lage snelheid uit te voeren (dat moet natuurlijk wel kunnen met de wind). Maar wanneer de beslissing om de lancering af te breken komt door een gebrek in de brandstofsystemen, kan dan onmogelijk zijn.

Kortom je moet er dus eigenlijk altijd rekening mee houden dat het een keer kan voorkomen dat de raket die je lanceert als een ongeleid projectiel ergens onder het lanceerpad crasht.

[Skit3000]

eventule bewoners onder het lanceerpad niet standaard 'trakteert' op de brokstukken van de eerste trap

Het punt wat ik probeer te maken is dat de kans dat er iets mis gaat boven bewoond gebied met een raket die maar één keer vliegt, groter is dan een raket die herbruikbaar is. Stel dat je vanaf Scheveningen zou lanceren richting het oosten, dan komt bij eenmalig gebruik de draagraket gegarandeerd ergens neer in Polen. Daarnaast moet je elke keer alles opnieuw maken, wat de kans op een productiefout vergroot. Heb je een herbruikbare raket, dan kan er ook altijd iets mis gaan, maar dat zal dan waarschijnlijk óf bij lancering zijn (omdat er ergens een slang los is geraakt na de vorige vlucht) óf bij de landing (die dan weer in Scheveningen is, dus die laat je dan bij wijze van spreken in zee storten).

Begin je de lanceringen vanaf Scheveningen allemaal in noord-westelijke richting, dan is dat misschien minder efficiënt, maar zo bouw je wel vertrouwen op. Later kan je dan alsnog kiezen om boven land te vliegen (bijvoorbeeld eerst klimmen boven zee, en daarna noordelijk afbuigen boven Texel naar het westen).

Landen met een volle draagraket zal niet snel gebeuren, al is dat theoretisch natuurlijk wel mogelijk. Als dat ding eenmaal op snelheid komt, dan is die snelheid vooral horizontaal en niet verticaal. Ik denk dat er best wel wat krachten komen kijken om 'm dan een u-bocht te laten maken.

Lanceer je vanaf Valencia over de Middelandse Zee, dan vlieg je wellicht over Mallorca en het zuidelijke deel van Italië. Dat is ver genoeg van de lanceerlocatie dat de kans klein is dat er juist op zo'n moment iets gebeurt, dat de brokstukken op één van die twee plekken neerkomen. Gaat er iets fout bij de lancering (bijvoorbeeld verkeerde richting of snelheid) dan kan de raket tot ontploffing worden gebracht voordat het eerste eiland is bereikt. Gaat er later iets fout (motor die uitvalt of minder krachtig werkt dan gedacht) dan kan je alsnog wachten tot het hele gevaarte voorbij een punt is waar brokstukken op land zouden kunnen vallen, om daarna pas de boel af/op te blazen.

[CivLord]

Het maakt niet zoveel uit of de kans groter of kleiner is met een herbruikbare raket, wanneer je deze over bewoond gebied lanceert. Het gaat er om dat die kans niet 0 is.

Welke kans zou jij als commercieel bedrijf acceptabel vinden om bij een mislukte lancering brokstukken op München, Berlin, Warschau of Moskou te laten regenen?
Faillissement is in zo'n geval 100% zeker, strafrechtelijke vervolging zeker niet uitgesloten.

De enige reële mogelijkheid is om bevolkte gebieden te vermijden, zoals je in je laatste alinea ook schrijft.

[Skit3000]

De kans dat je met de auto ongeschonden op je bestemming komt is ook niet 0%, en toch stappen mensen elke ochtend weer in.

Juist grote steden zijn trouwens goed te vermijden, of door er omheen te sturen of door tijdig de vlucht af te breken. Dat Isar in eerste instantie vanuit Noorwegen lanceert is heel slim, maar als ze 10 lanceringen zonder problemen uit hebben gevoerd zou je best iets meer risico kunnen accepteren, eventueel met extra instructies voor hoe mensen het beste kunnen schuilen als er toch iets mis gaat (als er ter hoogte van Berlijn iets mis gaat zit de raket al tientallen kilometers hoog en zal het zeker tien minuten duren tot brokstukken de grond raken, dus er is tijd genoeg om mensen te waarschuwen).

Het alternatief is voor altijd afhankelijk blijven van lanceerinstallaties buiten de EU, wat ook er voor zorgt dat de EU zelf niet genoeg capaciteit op kan bouwen en afhankelijk blijft van raketten van andere naties (die op elk gegeven moment de toegang kunnen ontzeggen).

[MSalters]

Dit ging om een lancering naar een inefficiënte baan. (Boven de poolcirkel). Dan maakt de lanceerplaats zelf weinig uit

[cebe]

Isar claimt een schaalbare productie te hebben, die voorop loopt in de wereldwijde ruimtevaartindustrie.

90 Procent van de toegevoegde waarde van de raket wordt in de eigen fabriek gerealiseerd met 400 personeelsleden en zo ' n 500 miljoen euro aan risico privé vermogen. Dat is niet veel meer van 1 euro per eu inwoner.

De meest complexe onderdelen worden 3d geprint en zijn van hoogwaardige metalen.

[dasiro]

Als je ziet waar Andøya op de kaart ligt, dan is dat niet West-Europa, maar Noord-Europa

Bestand:Europa kaart klein alt.png - Wikipedia

[SHIFTER [NL]]

Toevallig stond ik op het achterdek van het cruiseschip te zoeken naar het noorderlicht toen deze raket voorbij kwam. Was leuk om een keer in het echt te zien!

[old_spice]

Too little, too late. Zoals gewoonlijk. De EU kennende zal er wel weer bakken met subsidie heengaan zonder dat dit enig resultaat boekt.

[Maarten69]

Nou, kunnen we het ook iets positiever benaderen?

[MontyMole]

"Isar Aerospace wil uiteindelijk in zijn fabriek meer dan dertig raketten per jaar bouwen. Die moeten in de toekomst in sneltreinvaart kleine tot middelgrote satellieten vervoeren voor andere partijen. Het bedrijf wil hiermee naar eigen zeggen 'soevereine Europese toegang tot de ruimte' bieden. "

Klimaat en "duurzaamheid " zijn plots van geen belang meer blijkbaar..

[fruitbakje]

Op welke manier werken de lancering van deze raket Spectrum en klimaat en duurzaamheid elkaar tegen?

offtopic:
Als ik zelf even nadenk over bijvoorbeeld CO2 en equivalenten (om het simpel te houden), ja er wordt ongetwijfeld CO2 uitgestoten tijdens de productie. Maar die extra productie van deze 30 raketten valt natuurlijk in het niets vergeleken met de productie van andere dingen die we in de EU gebruiken. Dus deze 30 raketten niet bouwen om daarmee die CO2-emissies te voorkomen, dat schiet niet op.
Dan heb je nog de brandstof. Bij de verbranding ervan, ja als het nou RP-1 was geweest (zoals op de Falcon 9), dan komt daar een een bak CO2 (en equivalenten) bij vrij. In dit geval is het propaan, wat al een stuk schoner is dan RP-1 (en dus een stuk schoner dan de Falcon 9, waar de satellieten waarschijnlijk anders bij mee waren geweest). Bij de productie ervan, tsjah als ik het goed begrijp is het een bijproduct van het raffineren van olie. En dat is ook de enige bron. Dan zou ik alle CO2-uitstoot gewoon maar scharen onder de raffinage van al die oliën (kerosine, benzine, diesel, enz). Want zelfs als we deze 30 Spectrum-raketten niet hadden gelanceerd, was die CO2-productie er toch wel geweest.
Dus ja, ik denk dat het, zeker vergeleken met andere hoe-krijg-ik-mijn-satelliet-de-ruimte-in-methodes, deze niet eens zo verkeerd is. Zo van, als we alle cargo van die 30 toekomstige raketten op andere manieren de lucht in hadden geschoten, had dat best waarschijnlijk meer CO2-uitstoot opgeleverd. Wil je überhaupt niet dat we lanceringen hebben? Dus geen enkele lancering meer in de hele wereld? Prima, daar gaan we een stuk meer CO2-uitstoot mee besparen (nog laaaaaaaaang niet zo veel om überhaupt een meetbaar effect te hebben op klimaatverandering natuurlijk). Maar dat is een hele andere discussie .

[Mayonaise]

Leuk nieuws, maar Noorwegen ligt niet in West-Europa.