Inleiding: de grens
Wie veel leest op Tweakers en grasduint door oude reacties, komt soms pareltjes tegen als deze over schermresoluties uit 2013: "720p is ook overkill op een 4,5" scherm, maar tegenwoordig zijn telefoons al snel 6" en dan voegt 720p wel wat toe. 1080p is inderdaad onzinnig." Het is een sentiment dat we al een aantal keer hebben gezien rondom schermontwikkelingen. Bij de stap naar smartphoneschermen met resoluties rond de 1280x720 pixels viel dat nog mee. Toen echter nauwelijks een jaar later de eerste berichten naar buiten kwamen over smartphones met schermen met full-hd-resolutie, was het een populair punt van discussie: kun je het verschil zien tussen een smartphonescherm met 1280x720 pixels en een met 1920x1080 pixels?
Een van de belangrijkste argumenten is een herhaling van wat de overleden Apple-topman Steve Jobs betoogde tijdens de presentatie van de iPhone 4 in 2010. Apple noemde dat scherm met 326ppi een Retina-scherm, omdat het menselijk oog op normale gebruiksafstand en met normaal zicht geen pixels zou kunnen onderscheiden. Dit argument hangt natuurlijk om die normale gebruiksafstand, die Jobs stelde op 25cm of meer. Inmiddels zijn de schermresoluties die waarde van 326ppi allang voorbij, maar er is een merkwaardige trend te zien. De resoluties blijven al lang gelijk en sommige fabrikanten hebben zelfs besloten resoluties softwarematig terug te schroeven. Schermen zijn klaarblijkelijk te scherp of in elk geval scherp genoeg.

Subpixel-lay-out van de Sony Xperia Z5 Premium (4k-scherm, links) en Sony Xperia Z5 (full hd)
De ontwikkeling van smartphoneschermen
Schermen in smartphones zijn snel scherper geworden. Waar een sprong in schermresolutie in bijvoorbeeld tv's maar zelden voorkomt en terwijl het ook bij monitoren en laptops vrij langzaam kan gaan, is er bij smartphones elk jaar een sprong te zien in de schermresolutie.

In 2010, op het moment dat Jobs de iPhone 4 met zijn Retina-scherm produceerde, werd Apple de duidelijke leider op dit gebied en dat bleef het Amerikaanse bedrijf tot 2013. Toen kwamen de eerste smartphones van in het Westen bekende fabrikanten met full-hd-schermen op de markt, zoals de Samsung Galaxy S4 en HTC One M7.
Deze grafiek geeft de ontwikkeling van het aantal pixels per inch weer van het scherpste scherm dat een fabrikant in een telefoon heeft gezet. Voor Samsung was dat in 2011 bijvoorbeeld in de Galaxy Nexus: een 4,65"-scherm met een resolutie van 1280x720 pixels. Waar in 2017 nog geen nieuwe modellen zijn, hebben we informatie uit het geruchtencircuit erbij gepakt en daarbij gegokt op de informatie waarin het scherm de hoogste pixeldichtheid heeft. Voor Apple gaat het daarbij bijvoorbeeld om de iPhone 8 Edition met 2960x1242 pixels en voor HTC is het de vermeende HTC U met 2560x1440 pixels op 5,5".
Je ziet één lijntje boven de 800 pixels per inch uitkomen. Dat is Sony, de enige grote fabrikant die tot nu toe een 4k-scherm op een telefoon zette. Het gaat om een 5,5"-lcd met 3840x2160 pixels. Tot aan 2015 groeide het gemiddelde flink, met een uitschieter van 26 procent scherpere schermen in 2013. In 2016 nam het aantal pixels per inch gemiddeld toe met 18 procent. Met de meest optimistische geruchten komt de groei in 2017 uit op 3,2 procent en als Apple het houdt bij het full-hd-scherm van de Plus-serie, is er helemaal geen groei. 
Er is trouwens wel iets af te dingen op ppi als meting voor de scherpte van het scherm. Dat komt door de gebruikte structuur van subpixels. Vrijwel alle lcd's werken met rgb-pixels: elke pixel bevat een rode, een groene en een blauwe subpixel.
Samsung wisselde aanvankelijk veel af, maar gebruikt nu al enkele jaren dezelfde structuur. De naam is Diamond-pixels. De oledschermen van Samsung hebben weliswaar hetzelfde aantal pixels als lcd's met dezelfde resolutie, maar omdat die pixels subpixels delen, is het aantal subpixels twee derde van dat van lcd's. Dat leidt tot minder scherpte, al maakt het op hoge resoluties natuurlijk niets uit.
Fabrikanten: nu is het wel genoeg
Dat smartphoneschermen volgens fabrikanten nu scherp genoeg zijn, is af te leiden uit een paar belangrijke ontwikkelingen. De minst opvallende daarvan komt van LG, een van de grootste schermmakers ter wereld en bovendien een fabrikant die enkele jaren geleden de resolutie snel omhoog schroefde, naar 2560x1440 pixels in de LG G3 uit 2014.
/i/1403000838.jpeg?f=imagenormal)
Google Play-icoon op de LG G2 (full hd, links) en LG G3 (quad hd)
Sindsdien heeft LG de scherpte nauwelijks meer veranderd. De G5 heeft een iets hogere pixeldichtheid vanwege een iets kleinere diagonaal, 5,3" in plaats van 5,5", en de G6 heeft opnieuw een net iets scherper scherm door een verlenging van de display. LG ging tussen 2011 en 2014 van 233 naar 534ppi. Tussen 2014 en 2017 gingen de schermen van de Zuid-Koreaanse fabrikant van 534 naar 565ppi.
Een andere opvallende wijziging komt van die andere Zuid-Koreaanse fabrikant. Samsung zit ook al sinds 2014 op 2560x1440 pixels. Nu zou dat erop kunnen duiden dat Samsung problemen heeft met het produceren van oledschermen met hogere resoluties. Dat is mogelijk, zeker omdat Samsung met de Gear VR en andere accessoires een ecosysteem van virtualrealityproducten aan de man probeert te brengen. De fabrikant heeft dus veel belang bij schermen met hogere resoluties, maar tot nu toe zijn die niet verschenen.
Sterker nog, Samsung lijkt erop te hameren dat zelfs de huidige maximale schermresoluties alleen nodig zijn voor virtual reality. Gebruikers van een Galaxy S6 en S7 zullen merken dat als zij de update naar Android 7.0 hebben uitgevoerd, de telefoon standaard op een full-hd-resolutie staat. Pas als gebruikers hun Galaxy in de Gear VR steken, vraagt de telefoon uit zichzelf of de resolutie hoger mag; de Gear VR heeft die hogere resolutie nodig.
Niet alleen de Galaxy S6 en S7, ook de gloednieuwe S8 staat standaard op een lagere resolutie: 2280x1080 in plaats van 2960x1440 pixels. Het is een sterk signaal dat de fabrikant van mening is dat die hogere resolutie alleen nodig is voor vr en voor de rest in het dagelijks gebruik meer nadelen dan voordelen heeft.
De laatste aanwijzing dat fabrikanten het welletjes vinden, is het geringe aanbod van telefoons met 4k-schermen. Dat soort schermen zijn in productie. Sony bracht de Z5 Premium, de eerste telefoon met 4k-scherm, bijna anderhalf jaar geleden uit. Het ligt voor de hand dat de Japanse fabrikant het scherm ook aanbiedt aan andere fabrikanten, maar als dat zo is, heeft niemand toegehapt. Sony brengt zelf binnenkort de XZ Premium uit, de tweede telefoon met 4k-scherm, na de Z5 Premium.
Bovendien is het niet zo dat je de telefoon in 4k-modus gebruikt. De software geeft op de Z5 Premium alles weer in full hd, alleen beeldmateriaal in Sony's eigen apps maakt gebruik van de mogelijkheid van het scherm om zaken in 4k weer te geven. Voor dagelijks gebruik is die 4k-modus kennelijk geen goede optie, zo vindt Sony.
/i/2001469257.jpeg?f=imagenormal)
Waarom het genoeg zou zijn
Recente ontwikkelingen bij enkele van de grootste smartphone- en schermproducenten ter wereld - Samsung, LG en Sony - wijzen erop dat zij smartphoneschermen wel scherp genoeg vinden. Ze geven echter geen publieke statements over het waarom van die ontwikkelingen. Het is dus giswerk, maar er zijn diverse redenen te verzinnen. De belangrijkste is dat het verschil nauwelijks te zien is. Wie op een Galaxy S8 de resolutie wisselt van maximaal naar de verlengde versie van full hd, moet goede ogen hebben en dichtbij zitten om het verschil te kunnen zien. In het dagelijks gebruik is dat effect al snel weg. Als het nu al lastig te zien is, waarom zou de resolutie dan verder omhoog moeten?
Daar komt bij dat een hogere schermresolutie op verschillende fronten nadelige gevolgen heeft. Het eerste betreft de grafische prestaties; de gpu moet meer pixels aansturen en daardoor komt de framerate bij gelijke omstandigheden lager te liggen. Een 4k-scherm heeft 2,25 keer zoveel pixels op het scherm als een quad-hd-display met 2560x1440 pixels. Ten opzichte van een full-hd-scherm is het aantal pixels zelfs keer vier keer zo groot.
/i/2000904609.jpeg?f=imagenormal)
Behalve op de grafische prestaties kan het ook een nadelig effect hebben op de accuduur. Dat hebben we kunnen meten op de Z5 Premium, die we van full hd via wat tweaks op 4k-modus hebben gezet en waarmee we vervolgens onze browsetest hebben gedraaid. Het resultaat kwam op 4k bijna twintig procent lager uit.
Dat is ook logisch, want een scherm met hogere resolutie heeft meer pixels om aan te sturen. Dat gebeurt met allemaal individuele transistors die allemaal een beetje stroom nodig hebben. Bovendien moet bij kleinere pixels de backlight feller branden voor dezelfde helderheid.
Vervolgens zijn er nog argumenten waar we als gebruikers weinig van te zien krijgen. Schermen met hogere resoluties zijn lastiger om te produceren en zijn, door de bank genomen, duurder. Dat betekent dat de hele telefoon duurder moet zijn als de fabrikant en retailers dezelfde marge willen hebben. Het is onbekend hoe groot dat effect precies is, maar het scherm is een van de duurste componenten van een telefoon.

Tot slot
Het is lastig te schatten hoe het verder zal gaan op de mobiele markt. Voorlopig lijken schermen met resoluties rond quad hd voldoende, terwijl budgetopties veelal blijven steken op lagere resoluties. Als displays met quad-hd-resoluties goedkoper worden en dus ook zullen verschijnen in budgettelefoons, ontstaat pas de eerste grote druk om de resoluties te verhogen. Om de prijs van high-end smartphones te rechtvaardigen, moet er op de specsheet immers voldoende verschil met goedkopere toestellen te zien zijn.
In dat licht is het ook logisch dat fabrikanten iets anders zijn gaan doen met displays. Als quad-hd-schermen dit jaar verschijnen in midrange-telefoons, dan is het enige wat high-end modellen van LG en Samsung onderscheidt niet de resolutie, maar de beeldverhouding. De beide Zuid-Koreaanse fabrikanten zijn voor de recentste iteraties van hun topmodellen overgestapt op langere schermen.
Het zou ook niet gek zijn als de race om de scherpste schermen ten einde kwam. Telefoons bleken eind 2014 al groot genoeg en zijn sindsdien inderdaad niet of nauwelijks groter geworden. Het is verrassend dat zelfs in de smartphonemarkt, die draait om snelle vooruitgang, soms even pas op de plaats wordt gemaakt. Niet elke keer als iets meer wordt, maakt dat van een smartphone een beter toestel. Of, zoals Tweakers opmerkte in de review van de eerste telefoon met quad-hd-scherm: meer pixels zijn niet altijd beter.
/i/2001087699.jpeg?f=imagenormal)