Einde van de ventilator: koelchips maken laptops stiller en compacter

Frore vs. Ventiva

Of je nu een joekel van een gamelaptop koopt of een licht ultrabookje, de kans is groot dat er ergens in het binnenwerk een ventilator zit, of misschien wel twee of drie. Die onderdelen zijn eigenlijk ondingen: ze maken lawaai, zijn gevoelig voor stof en nemen in een mobiele pc veel ruimte in beslag. Hoewel koelsystemen de afgelopen jaren steeds geavanceerder zijn geworden, met nieuwe soorten koelpasta met vloeibaar metaal, en vaporchambers in plaats van traditionele heatpipes, blijven fans toch een noodzakelijk kwaad. Behalve in de allerlichtste apparaten die passief kunnen worden gekoeld, moet iets de warmte uit het apparaat blazen.

Ventiva en Frore zijn twee bedrijven die al jaren werken aan actieve koeling zonder ventilators. Op de CES begin deze maand waren ze ook weer aanwezig met werkende de­mon­stratie. Dat is niet de eerste keer, maar als we beide bedrijven mogen geloven, is het nu echt bijna zover dat de techniek ook in consumentenapparaten terechtkomt: nog dit jaar moet het zover zijn.

Memsdevices versus ionische wind

Zowel de AirJet Mini G2 van Frore als de Ionic Cooling Engine (ICE) van Ventiva is een rechthoekig apparaatje met een dikte van zo'n 3mm, dat een luchtstroom genereert zonder bewegende onderdelen. Je zou misschien verwachten dat beide bedrijven technisch ongeveer hetzelfde proberen op hun eigen manier, maar dat is totaal niet het geval.

Frore maakt gebruik van zogenaamde memsdevices: een combinatie van elektronische en mechanische componenten op een microscopische schaal. Ze worden gemaakt in een chipfabriek, met dezelfde lithografische technieken waarmee chips worden gefabriceerd, zij het op een grotere schaal: micrometers in plaats van nanometers. Tweakers schreef eerder een achtergrondverhaal over deze bijzondere groep onderdelen.

Frore AirJet Mini G2

De AirJet Mini G2 bevat piepkleine memsmembranen die op ultrasone frequenties trillen. Via sensoren die de temperatuur meten kan de amplitude worden aangepast aan de benodigde koeling. De trillende membranen zuigen lucht aan vanaf de bovenkant van het apparaatje, die vervolgens op hoge snelheid door heel precies ontworpen openingen wordt geperst. De pulserende luchtstroompjes zorgen ervoor dat de lucht zoveel mogelijk hitte opneemt van de heatspreader aan de onderkant van de AirJet, doordat de normaal gesproken statische luchtlaag rondom de heatsink daardoor wordt verstoord. De warme lucht wordt aan de zijkant van de AirJet weer uitgeblazen.

Dwarsdoorsnede van een AirJet-module. Beeld: Frore

Ventiva's ICE maakt geen gebruik van mems, maar van een elektrisch veld om de lucht in beweging te krijgen. Door de koeler loopt een heel dun draadje, genaamd de emitter, dat onder een hoge spanning wordt gezet, waardoor er een sterk elektrisch veld ontstaat. Dit veld trekt elektronen uit de luchtmoleculen rondom de emitter, die daardoor veranderen in positief geladen deeltjes, ook wel ionen genoemd. De ionen worden weggeduwd bij de emitter en vliegen richting de collector, een tweede elektrode die zich nabij de uitlaat bevindt, waar ze hun gestripte elektron weer terugkrijgen. Onderweg naar de collector botsen de ionen op miljarden normale luchtmoleculen en geven die hun snelheid mee, waarmee een luchtstroom op gang komt.

De Ventiva-koeler in de referentielaptop (zie verderop) bestaat uit drie ICE-elementen op een rij. Het dunne draadje in de eerste close-up is de emitter; op de tweede foto is de microcontroller te zien die het systeem aanstuurt.

Katalysator voorkomt uitstoot

Het principe dat er rondom een elektrode een luchtstroom ontstaat is al langer dan honderd jaar bekend, zo vertelt Ventiva-ceo Carl Schlachte, maar hoe je die luchtstroom vervolgens nuttig kunt gebruiken voor koeling was nog geen opgelost probleem. De uitdaging voor Ventiva en andere start-ups die zich bezighouden met 'ionische koeling' zit hem er onder andere in dat de apparaatjes niet te veel mogen kosten en in grote oplagen moeten kunnen worden gemaakt, om ze interessant te maken voor toepassing in consumentenapparatuur. Daartoe wordt de ICE volgens Schlachte gemaakt zonder zeldzame aardmetalen en met gebruik van standaard productietechnieken zoals stansen en spuitgieten.

Carl Schlachte. Foto: Ventiva

Een zelfontwikkelde microcontroller aan het einde van de module stuurt het systeem aan, zodat de computer de ICE-koeler kan aansturen alsof het een gewone ventilator is. Waar je bij een normale ventilator de snelheid aanpast door de spanning te veranderen, gaat dat bij de ICE door de stroomsterkte een heel klein beetje te veranderen. Het goed laten werken van de ICE is daarbij een stuk lastiger, zo vertelt Schlachte, door de invloed van stof. Wanneer er een stofdeeltje in de ICE-koeler vliegt, zal de microcontroller dat herkennen en het systeem heel even uitzetten, zodat het deeltje er met de luchtstroom weer wordt uitgeblazen. Zou de ICE dat niet doen, dan kan het stofdeeltje zelf een elektrische lading krijgen. In dat geval kan het stofje ergens in het systeem blijven plakken - of erger nog, tegen het draadje komen en kortsluiting veroorzaken. Die vonkjes kunnen het systeem uiteindelijk beschadigen.

Wanneer hij in gebruik is, genereert de ICE-koeler een klein beetje ozon, een stof die giftig is om in te ademen. Een beetje zoals een dieselauto, bevat de koeler daarom een katalysator: een laagje mangaandioxide op de heatsink waarover de luchtstroom heen wordt geblazen, dat zoveel mogelijk ozon terug omzet naar schone lucht. Op die manier blijft de luchtkwaliteit volgens Ventiva binnen de veilige grenzen.

Voor Fikkie niet schadelijk

De mechanische pompjes in Frore's AirJet veroorzaken geen uitstoot van schadelijke stoffen. Door de hoge druk waarmee de koeler lucht aanzuigt, kan hij ook blijven werken als de inlaat wordt voorzien van een stoffilter. Deeltjes die er toch nog inkomen, zouden volgens Frore weer worden uitgeblazen, zonder dat er op termijn delen van het systeem verstopt raken. Om daarbij te helpen kan de AirJet de richting van de luchtstroom omkeren, een truc die sommige laptopventilators ook toepassen om stofophoping te verminderen. Vooral die ongevoeligheid voor stof bleek interessant voor de fabrikanten die de AirJet tot nu toe al gebruikten in hun producten. Frore demonstreert bijvoorbeeld een krachtige 5G-hotspot voor Amerikaanse hulpdiensten die in een jaszak past, tegenover de traditionele passief gekoelde versie in een joekel van een gele koffer.

Waar je bij Ventiva's ICE-koeler alleen de luchtstroom zelf hoort, produceren de systemen die ik heb gezien met AirJets erin toch wel iets van geluid, dat bovendien een beetje hoogfrequent klinkt en daarmee vervelender is dan het lagere gezoem van een fan. De AirJet-koeling lijkt wel veel stiller dan een traditionele ventilator die op volle toeren draait. Zoals gezegd trillen de membraantjes in de AirJet op een ultrasone frequentie. Het geluid van de pompjes zelf is voor mensen dus te hoog om te kunnen horen, maar voor sommige huisdieren niet. Volgens Frore produceert de AirJet maximaal 50dB aan ultrasoon lawaai, waardoor Fikkie er geen last van zou moeten hebben.

LiquidJet: betere waterkoeling voor servers

Afgezien van de AirJet toonde Frore op de CES ook een waterkoelblok voor AI-gpu's in datacenters, de LiquidJet. Het heeft van buiten precies dezelfde afmetingen als een traditionele coldplate, maar net als de AirJet-koelchips zijn er door middel van lithografie microscopische kanaaltjes in gemaakt. Die kanaaltjes zijn kleiner en korter dan de lange, rechte kanalen in een traditioneel waterkoelblok, waarbij Frore het koelvermogen beter kan afstemmen op de plekken waar de hotspots in de gpu zitten. De LiquidJet wordt dus specifiek ontworpen op ieder type gpu waar hij op wordt geplaatst. Volgens Frore zou het koelblok dankzij zijn ontwerp tot 75 procent meer hitte van de gpu weg kunnen geleiden. Dat maakt onder andere een lager stroomgebruik mogelijk: het koelwater hoeft niet zo koud te zijn voor dezelfde gpu-temperatuur

Hoewel de AirJet een hoge luchtdruk kan genereren, is de maximale luchtstroom veel kleiner dan die van een ventilator. Dat beperkt de maximaal mogelijke koeling. Iedere AirJet G2 kan bijvoorbeeld maximaal 7,5W aan hitte afvoeren, niet veel meer dan de hitteproductie van een smartphonesoc. In een laptop zullen er dus meerdere AirJets noodzakelijk zijn. In een door Frore omgebouwde Samsung Galaxy Book5 Pro die als demo wordt tentoongesteld, zitten er bijvoorbeeld vier, die samen 24W aan hitte afvoeren. Iedere AirJet G2 verbruikt zelf zo'n 1,2W aan energie.

Ook de ICE-koeler van Ventiva maakt niet zoveel koeling mogelijk als een stel fikse fans, maar hij lijkt iets efficiënter, afgaande op het demomodel dat de fabrikant op de CES demonstreerde: een referentielaptop ontwikkeld in samenwerking met Compal. In het doorzichtige gedeelte achterin dat apparaat zitten drie ICE-koelers, waarvan er twee nodig zijn om de AMD-cpu met 28W-tdp gekoeld te houden. Het totale system power komt uit op 44W, waarvoor de derde ICE-module bijspringt. Het stroomverbruik van de koeler zelf bedraagt maximaal 3,7W, per ICE-module dus ongeveer evenveel als de AirJet G2.

De referentielaptop van Compal met Ventiva ICE-koeling

Legoën met koeling

Behalve meer stilte, minder bewegende onderdelen en potentieel minder last van stof, beloven de AirJet en ICE ook dat laptopfabrikanten hun systemen op een andere manier kunnen ontwerpen. De Ventiva-demolaptop die rondom de koeler is ontworpen, laat dat mooi zien. Het systeem is van binnen netjes verdeeld in verschillende rechthoekige zones, waarbij de koeling alleen aan de achterkant plaatsvindt. Dat kan desgewenst ook anders; fabrikanten kunnen 'legoën' met koeling op de manier zoals het hen uitkomt, en door de geringe dikte kun je de koelmodules eventueel ook verticaal stapelen. In tegenstelling tot bij traditionele fans is er bovendien geen extra ruimte bovenaan nodig om lucht aan te zuigen, wat extra dunne apparaten mogelijk maakt.

Mock-up van het moederbord in een laptop met ventilators, en met Ventiva-koeling

De grote ronde happen voor de fans in het moederbord van huidige laptops, zijn door de rechthoekige vormgeving van de koelchips niet meer nodig. Fabrikanten kunnen de vrijgekomen ruimte bijvoorbeeld benutten voor extra ssd's of geheugenmodules, of een grotere accu plaatsen. Het moederbord kan ook goedkoper zijn, doordat traces richting de aansluitingen aan de zijkant niet meer helemaal om de fans heen hoeven te worden geleid. Dat betekent dat het pcb dunner kan worden gemaakt en er potentieel geen signaalversterkers nodig zijn. Die besparingen elders maken dat Ventiva kan claimen dat zijn oplossing niet duurder hoeft te zijn dan traditionele ventilators, ook al is de koeler zelf wél duurder dan een fan – iets wat ongetwijfeld ook geldt voor de AirJet van Frore.

In de manier waarop de airflow door het systeem verloopt is er een verschil tussen Frore's AirJet en Ventiva's ICE. Door zijn hoge luchtdruk heeft de AirJet hele kleine openingen nodig, wat bijvoorbeeld blijkt aan de hand van de knalrode referentielaptops met een Qualcomm Snapdragon Elite X2-soc, die Frore demonstreert. Door de luchtdruk is het geen probleem als de luchtstroom eerst een wat langer pad neemt door de behuizing om de buitenkant af te koelen, voordat hij uiteindelijk de AirJet bereikt. Bij de Ventiva ICE-laptop zie je juist grote ventilatie-openingen en volgt de luchtstroom een zo kort mogelijk pad. Om de temperatuur van de behuizing onder controle te houden, passen laptopfabrikanten volgens Ventiva het beste een aparte ICE-module toe. In het demomodel van Compal is dat bijvoorbeeld de derde module die niet direct bijdraagt aan de processorkoeling.

Dit jaar de eerste fanloze laptop met actieve koeling?

Frore en Ventiva zeggen allebei een grote fabriek te hebben opgetuigd die hun koelchips in de enorme aantallen kan leveren die noodzakelijk zullen zijn, als ze eenmaal worden toegepast in producten die breed worden verkocht. Ventiva's nieuwe fabriek in Maleisië zou er bijvoorbeeld jaarlijks 750.000 kunnen leveren, zo zegt ceo Schlachte, wat op de langere termijn nog zou kunnen worden uitgebreid door meer productielijnen toe te voegen.

De productiecapaciteit is er, en zowel Frore als Ventiva hebben al samenwerkingen met grote partijen en demolaptops die specifiek rondom hun koelers zijn ontworpen. Toch moeten we nog heel even geduld hebben voordat er consumentenlaptops met koelchips in de winkel liggen. Toffe demonstraties geven op beurzen is één ding, maar er gaan jaren overheen voordat laptopfabrikanten dit soort vernieuwende oplossingen als goed genoeg kwalificeren voordat deze echt in een winkelmodel terechtkomen, zo ondervonden Frore en Ventiva.

Frore denkt dat het nog dit jaar gaat gebeuren: op de Computex in mei zou er een aankondiging moeten volgen van een consumentenapparaat met een AirJet erin. Of dat om een tablet of laptop gaat, wil de fabrikant nu nog niet zeggen. Ventiva zegt op zijn beurt dat een laptop het eerste apparaat zal zijn waarin we een ICE-koeler terug gaan zien. Hoewel het bedrijf nog niet wil zeggen van welke fabrikant die is, lijkt het aannemelijk dat het om Dell gaat: Schlachte wil tussen neus en lippen door wel toegeven dat er wordt samengewerkt met 'een grote speler uit Texas'. Dit jaar zullen er echter nog geen consumentenproducten met Ventiva-koeling uitkomen. Pas in 2027 moet het zover zijn.

_{Redactie: Friso Weijers • Eindredactie: Monique van den Boomen}

Reacties (88)

[Madrox]

Probleem is echter de prijs. Wat gaan deze dingen kosten? Hoeveel stroom hebben ze nodig? Beide punten die cruciaal zijn voor een succes, welke de fan doet verdrijven.

[Zoidberg_AvG]

De AirJet Mini G2 heeft 1.2 watt verbruik om max 7.5 watt te kunnen koelen.

Hoewel deze 1 op 6 verhouding niet direct een showstopper hoeft te zijn is de module niet krachtig genoeg om een laptop CPU te kunnen koelen.

https://www.notebookcheck...technology.1024554.0.html

[com2,1ghz]

Ik heb geen verstand van deze techniek, maar is dit dan ook toepasbaar op grotere schaal om woningen te koelen? Een COP van 6 is wel heel veel.

[terror538]

Nee. Het gaat hier over het koelen van iets wat ver boven de omgevingstemperatuur ligt met lucht op omgevingstemperatuur, die kan je dus niet verder koelen dan de omgevingstemperatuur.
Bij een woning wil je, doorgaans, koelen tot onder de omgevingstemperatuur, wat dus (in principe) niet lukt met lucht beweging alleen.

Er bestaan wel systemen waar je b.v. de koelte van de bodem gebruikt om ventilatielucht voor te koelen (een paar buizen door je koele kruipruimte bij wijze van spreke), dat heeft natuurlijk wel enig effect.

Ik betwijfel of deze "fans" wel efficiënter zijn (in m3 lucht per watt) dan gewone (doorontwikkelde) fans. De argumenten voor deze dingen zijn de formfactor en evt. onderhoudsvrijheid (geen lagers, schijnbaar geen of minder stof)

[Dutch_CroniC]

Klopt, er is in de bodem/zij-/achterkant van b.v. laptop geen intake meer nodig. Dus wordt er geen stof ingezogen, kan alles dunner gemaakt worden en is er alleen een outtake in de behuizing. Daar komt genoeg druk op te staan dat er geen lucht naar binnen kan komen.

[hoosterb]

Lijkt me vreemd. Als er lucht uit gaat, zal er toch echt ergens lucht binnen moeten komen, het is geen apparaat dat lucht maakt! In het artikel wordt er ook gesproken over krachtige werking bij het membraamtype, waardoor een stoffilter mogelijk wordt en bij de andere met de ionisatiedraad het kort uitschakelen van de ionisatie om stofdeeltjes niet te ioniseren. Er zal dus gewoon een luchtinlaat en een lucht uitlaat moeten zijn.

[MikeyMan]

Ventilatie is geen koeling...

[com2,1ghz]

In het artikel gaat het om een product die koelt en geen ventilatie bevat.

[MikeyMan]

Neehoor. Het gaat over het verplaatsen van lucht. Dat is ventilatie.

Dat dit er vervolgens voor zorgt dat het koelt is omdat de verplaatste lucht koeler is dan het te koelen object.

[Ghostier]

Het gaat om zoals Mikeyman al aangeeft semi-passieve ventilatie. De Frore werkt op trillingen, en de ventiva op basis van die elektrisch veld om op die luchtionen druk uit te oefenen.
Het staat daarentegen al heel netjes in het artikel dus, als men hier vragen over heeft zou ik gewoon controleren dat je het artikel goed gelezen hebt.
De referentie naar koeling is in de zin van dat het warmere object met behulp van deze koeler wordt. Maar het wordt dus niet door een zelf koelend object afgekoeld zoals dat bij een koelkast ofzo zou zijn.
Om te zeggen dat het niet om een product die koelt zoals Mikeyman aangeeft vind ik dus zelf te ver gaan. Het product koelt dus wel af, alleen kan niet voorbij de temperatuur van de omgeving komen qua temperatuur, zonder dat daar nog een ander techniek wordt uitgevoerd die daar eventueel wel voor zou kunnen zorgen.

(Zo zie je dat er in serverruimtes vaak van meerdere technieken worden gebruikt het luchtverplaatst zicht op een ander koel object die ook voor circulatie zorgt en dan kant de warme lucht dus over die koudere 'buizen' sneller bij een stabiele temperatuur gehouden worden om optimaal te kunnen blijven functioneren.)

[raceeend9]

Er wordt een andere techniek gebruikt om lucht te verplaatsen als ik het goed lees in het artikel. Dit betekent nogsteeds dat de lucht wordt gebruikt als geleider, het wordt alleen op een andere manier in beweging gebracht.
Het lijkt mij daarom niet dat je hiermee een huis gemakkelijk kan koelen, tenzij de lucht koeler is dan het huis.
Dit is in chips wel zo aangezien deze in een huis temperatuur aanwezig zijn en richting de 100°C gaan.

Als je een huis koelt met een AC, gebruik je de eigenschap van het gas om de thermische massa te verplaatsen. Namelijk, wanneer je het gas samenperst wordt het heet, en als je het gaat uitzetten neemt de temperatuur af.

[Zoidberg_AvG]

Die 1-op-6 kun je geen COP noemen omdat het een wezelijk andere functie is dan wat een airco of warmtepomp doet.

Een CPU koeler brengt energie van een warm punt naar de omgeving die kouder is dan de CPU, een soort geforceerde dissipatie dus, je verplaats hiermee energie in de richting die het sowieso van nature al op gaat, van warm naar koud.

Een warmtepomp of airco doet precies het tegenovergestelde, het verplaatst energie van de koude naar de warme omgeving, dit is vele malen complexer en kost meer energie.

Anders gezegd, de AirJet Mini G2 kan je huis alleen koelen als het buiten veel kouder is dan binnen, maar niemand heeft behoefte de woonkamer te koelen als het buiten rond het vriespunt is.

[Tennie]

Is niet geheel waar, koude-energie bestaat eigenlijk gewoon niet, warmte-energie weer wel, dus een koeltechnisch apparaat zal altijd de warmte van het ene naar het andere punt brengen, alleen in verwarmingsmodus zal deze het proces omdraaien tov airconditioningsmodus.

[Zoidberg_AvG]

Is niet geheel waar, koude-energie bestaat eigenlijk gewoon niet, warmte-energie weer wel

Ik spreek nergens over koude-energie of warmte-energie, ik vermijd liever beide termen en spreek gewoon over energie.
warm en koud zijn nogal relatieve begrippen en zorgen vaak voor verwarring, als je als wil aangeven dat het om warmte-energie gaat kan je beter de term thermische energie gebruiken.

een koeltechnisch apparaat zal altijd de warmte van het ene naar het andere punt brengen, alleen in verwarmingsmodus zal deze het proces omdraaien tov airconditioningsmodus.

Maar dat is toch wat ik zeg, in de regel zal het in je huis rond de 20 graden zijn en ga je verwarmen als het buiten kouder is en koelen als het buiten warmen is, de energie loopt dan dus altijd van een koudere plek naar een warmere plek. Je werkt bijna altijd tegen de richting van dissipatie, waarbij de energie van warm naar koud gaat, in.

Natuurlijk is het theoretisch mogelijk om je airco energie van een warme naar een kouder plek te laten transporteren, maar dat zal in de praktijk nauwelijks voorkomen. je kan hem op koelen zetten als het binnen 20 graden is en het buiten vriest, maar dat doet niemand, en ook de airco op verwarmen zetten als het buiten 35 graden lijkt me niet logisch.

[Tennie]

Ah ja, dat klopt wel. Gezien het een geforceerd systeem is gebruik je het daardoor in een andere situatie, maar ook weer niet; koelkast, vriezer(in sommige gevallen). COP wordt in de koeltechniek inderdaad alleen genoemd, gezien het bij dat koeltechnisch proces hoort. Toch is COP de verhouding tussen elektrische (in) energie en thermische energie (warmte verplaatsing), wat je bij cpu-koelers best zou kunnen gebruiken. Elektrisch kost het 1.2 watt en verplaatst 7.5 watt thermische energie/warmte.

[LaMoS]

COP staat voor Coefficient Of Performance, oftewel de coëfficiënt van het geleverde werk, een term in gebruik in de thermodynamica en onder het bredere publiek voornamelijk als een indicatie van de efficiëntie van een warmtepomp.

Nu is het gebruik van de term COP niet exclusief aan een warmtepomp en is het hier ook van toepassing (zij het wel verwarrend); want er worden 6 eenheden arbeid geleverd voor 1 eenheid elektriciteit, dus een COP van 6.

[Nas T]

Die COP is van toepassing op warmtepompen, wat iets anders is dan een ventilator.
Bij die warmtepompen verplaats je warmte via verschillende media. Je hebt sowieso het koelmiddel, maar ook de media aan opnemende en afgevende kant (wat overigens aan beide kanten ook lucht kan zijn)

Een ventilator doet alleen iets in lucht. Als je daar een COP op loslaat, zou je deze Scythe Slip Stream (500rpm max) kunnen nemen, welke ongeveer 1 watt vebruikt (minder zelfs volgens de spec) en ik gok >50 watt aan warmte kunnen verplaatsen. Die zou dan een COP van >50 hebben.

[Nas T]

Ik vraag me af, los van de prijs, waar dit product praktisch gebruikt kan worden.
Al deze producten zijn airflowgeneratoren, net als ventilatoren (fans).
Ik lees hier dat de AirJet 1,2 watt verbruikt, waardoor ik het nu in een smartphone betwijfel.
En dan zou zoiets 7,5 watt kunnen koelen. Ik heb zelf thuis een Scythe ventilator die 500rpm max draait, die verbruikt minder dan een watt en koelt effectief denk ik >50watt. Die 500rpm is praktisch onhoorbaar, in de ordegrootte van 10~15dBa (of minder).

Voor een computer lijkt me dit totaal onpraktisch, voor een smartphone/tablet verbruikt het denk ik te veel, voor een laptop zou het kunnen, maar dan misschien meerdere van deze units. Maar dan denk ik ook: waarom zou je dit willen en geen ventilator? Want zo extreem krap zit je bij een laptop niet qua ruimte.

Ik ben trouwens heel erg gericht op totale stilte bij computers. Als in dat de ventilatoren niet hoorbaar zijn als er geen omgevingsgeluid is, ook onder vollast.
Voorheen lukte me dat aardig (vorige computer was alleen de chipsetventilator hoorbaar), zelfs met een Ryzen 3950X en een RTX2070 videokaart.

Nu heb ik een 9950X3D en een RTX5080. Ik merk dat de 9950X3D het niet meer trekt met dezelfde koeler (Scythe Mugen 4) en voor grafische kaarten zijn er geen aftermarket coolers meer, dus ik kies voor waterkoeling.

[cricque]

En je cpu undervolten ? Zodat hij wat koeler loopt ? Zou toch kunnen helpen qua temperatuur en zoveel prestatieverlies heb je niet.

Maar back on topic, het idee is zeker niet slecht, maar lijkt me niet voldoende om een laptop koel te houden. En een laptop die gaat throttlen, nee bedankt. Een laptop is leuk voor onderweg en daar stopt het. Het kan nooit even krachtig zijn als een desktop door het mindere stroomverbruik. Zolang het voor mij geen standje helikopter is en je het met moeite hoort is het allemaal ok. Ik heb in meer dan 35 jaar computer gebruik genoeg "jet engines" gehad om het zo te zeggen.

En tegenwoordig moet alles zo dun mogelijk zijn, dus veel ruimte is er niet. Ik heb hier ook al jaren zo een coolpad met 2 fans eronder voor de laptop. Mensen bekijken je dan zo raar ... van wtf is dat. En een ingenieur vertelde mij ooit eens ... bij elke x aantal graden verkort je de levensduur met x aantal tijd. De juiste waardes ken ik niet meer, maar dacht dat het bij elke 10 graden extra halveer je levensduur.

[WillySis]

Deze techniek heeft een beperkte koelcapaciteit, maar door gebruik te maken van heatpipes kunnen er meerdere elementen worden geplaatst. De koelprestaties worden daardoor verbeterd.

Deze koelmethode is voornamelijk bedoeld voor "zuinige" CPU's en GPU's die niet zo heel veel warmte produceren. Dat betekent in de praktijk dat de mainstream laptops hiermee aardig gekoeld kunnen worden, misschien wel met iets meer throtteling. De gaming laptops zullen hier niets aan hebben.

In de desktop computers mogen de CPU en GPU over het algemeen veel meer stroom gebruiken en die worden daardoor ook veel heter. Lucht en waterkoeling zal daar gewoon standaard blijven.

[japie06]

Dan zou het alsnog in niche of luxere producten een weg kunnen vinden. Die kunnen dan stiller en dunner gemaakt worden, tegen een premium prijs.

[Kale Kiwi]

“Die besparingen elders maken dat Ventiva kan claimen dat zijn oplossing niet duurder hoeft te zijn dan traditionele ventilators, ook al is de koeler zelf wél duurder dan een fan – iets wat ongetwijfeld ook geldt voor de AirJet van Frore.”

Probleem is dus (volgens fabrikanten althans) niet de prijs omdat de besparingen minimaal evenveel zijn.

[bantoo]

MEMS kan doorgaans op termijn heel goedkoop worden, de bodem kan nog wel eens goed uitvallen.

[deepvreezo]

Goed punt over het stroomgebruik van de koeler zelf. Ik heb daarover nog een zinnetje aan de tekst toegevoegd voor zowel de AirJet Mini G2 als de Ventiva ICE.

[Martinspire]

Ik vind het mooie techniek, maar heb nog wel wat bedenkeningen over de lange termijn. Die bewegende membranen lijken mij nogal gevoelig voor stof en zo (en ik vind niet dat je dan kunt zeggen dat er geen bewegende onderdelen in zitten). En bij die andere helemaal. Daar heb je niet alleen dat die ozon na een tijdje niet meer om wordt gezet (lijkt mij), maar ook dat er dus stof in dat systeem kan komen en dan werkt ie gewoon niet of nauwelijks meer. Mijn PC heeft ook wel wat zitten voor mijn ventilatoren maar uiteindelijk komt er toch nog wel ergens stof in de kast voor.

Ik denk dat dit van de eerste paar producten afhangt of dit een succes gaat worden.

[Snikker]

Het stof probleem hebben ze in principe opgelost. Doordat ze hard lucht kunnen aanzuigen kunnen er filters gebruikt worden voor de inkomende luchtstroom.

Ze kunnen dan ook weer de luchtstroom omdraaien om de filters weer wat schoon te blazen.

[Wailing_Banshee]

Ja, dat zijn ook mijn bedenkingen. Ik heb net afgelopen weekend de batterij van m'n laptop vervangen en tegelijkertijd maar even de ventilatoren schoon gemaakt, gewoon door er even de stofzuiger op te zetten (wel even de ventilator vast houden natuurlijk!).

[Roelof3]

Proficiat

[Wailing_Banshee]

Omdat je een gewone ventilator kunt schoonmaken? Hoe zou je dat voor je zien bij zo'n fan-loze ventilator? Moet je dan de hele unit vervangen als hij niet meer goed koelt? En hoe makkelijk zou dat dan gaan?

[Mathijs Kok]

Lees het artikel nog eens een keer.

[Roelof3]

Stond dit maar precies zo uitgelegd in het artikel...

[Wailing_Banshee]

In het artikel staat dat de lucht die door het filter gaat schoon moet zijn. Maar de lucht in mijn ruimte is niet schoon. Dus ergens gaat er een laagje stof ontstaan. Ergens zul je iets van een filter nodig hebben. Zijn die filters net zo makkelijk schoon te krijgen als een ventilator? (en btw, de stofzuiger die ik gebruik om ventilatoren schoon te maken kan blazen en zuigen, toch zal ik het een stofzuiger blijven noemen).

[Roelof3]

Staat wel dat je 't eruit blaast als de stroming omdraait

[aminam]

voor de volgende keer, traditionele stofzuigers genereren vaak een boel statische elektriciteit waarmee je electronica kunt opblazen. Geperste lucht of gespecialiseerde blazers zijn iets veiligere opties.

[JSBach]

Ik deel je vrees. Het probleem van stof (fysieke verstopping) blijft. Het gebruik van filters verplaatst het probleem naar de filters. Bij het aardige principe van Ventiva verwacht ik ook elektrochemische vervuiling aan de emitter en collector, zeker in iets minder schone lucht. Het materiaal van de emitter en collector zal op den duur (elektro)chemisch veranderen, zelfs als daarvoor inerte edelmetalen worden gebruikt. De tijd zal het leren, maar het is vooral op papier een leuk principe…

[Xfade]

wellicht dat het ultrasone gedrag meehelpt om hemzelf stof vrij te houden.

[GameNympho]

Wanneer hij in gebruik is, genereert de ICE-koeler een klein beetje ozon, een stof die giftig is om in te ademen. Een beetje zoals een dieselauto, bevat de koeler daarom een katalysator: een laagje mangaandioxide op de heatsink waarover de luchtstroom heen wordt geblazen, dat zoveel mogelijk ozon terug omzet naar schone lucht. Op die manier blijft de luchtkwaliteit volgens Ventiva binnen de veilige grenzen.

Wat nu als deze techniek ook in serverruimte gebruikt gaat worden, meerdere pc`s in een ruimte, hoe is de luchtverhouding dan met dat opgewekte ozon? Alle kleine beetjes worden toch een grotere hoeveelheid en is dit dan veilig?

[D.nukem]

Waarom heb ik het gevoel dat ik tegen een Peltierkoeler aan zit te kijken met een luxer jasje?

Vooralsnog lees ik veel marketingmateriaal waar ik geen objectieve waarde uit kan halen, hopelijk als de echte testen en vergelijkingen (ik kan ze niet vinden, maar ben wel nieuwsgierig) naar boven komen dat ik blij verrast wordt.

PS: De warmte die van het koelblok komt moet uiteindelijk alsnog uit de kast gezogen worden, ventilators zul je altijd blijven houden, tenzij je een laptop-PCoven wilt ontwerpen.

[Zoidberg_AvG]

Waarom heb ik het gevoel dat ik tegen een Peltierkoeler aan zit te kijken met een luxer jasje?

Een peltier is volledig solid state en werkt heel anders. Ook heb je met een peltier een koellichaam nodig aan de warme kant, deze module is eigenlijk koellichaam en fan in een pakket

Ben ook wel benieuwd hoeveel energie deze nieuwe techniek gebruikt ten opzichte van van hoeveel hij kan koelen, dat is namelijk de grote achilleshiel van peltiers, ze verbruiken ongeveer net zo veel als wat ze aan koelvermogen hebben. met een 100 watt cpu heb je nog eens 100 watt nodig als je met een peltier werkt

PS: De warmte die van het koelblok komt moet uiteindelijk alsnog uit de kast gezogen worden, ventilators zul je altijd blijven houden, tenzij je een laptop-PCoven wilt ontwerpen.

De module zorgt zelf voor luchtstroom, dus als je de kant waar de warme lucht uitkomt naar de buitenkant van je device brengt zou je gewoon fanless kunnnen werken.

[Reactie gewijzigd door Zoidberg_AvG op 29 januari 2026 07:45]

[Snikker]

In de Linus Tech Tips video die @TV_NERD heeft gelinkt hebben ze het over 1W gebruik en daarmee kunnen ze een chip van 5W koelen.

Die video is 2 jaar oud, volgens dit artikel kunnen ze nu 7,5W koelen. Hoeveel die 7,5W gebruikt weet ik niet, maar zal ongetwijfeld richting die 1W zijn.

Ze kunnen meerdere van deze koelchips combineren, zelfs verticaal stapelen en in dit artikel staat dat ze 28W-tdp kunnen koelen met twee van deze units en er is een derde die kan bijspringen om het het hele systeem met gebruik van 44W voldoende te koelen.

[Reactie gewijzigd door Snikker op 29 januari 2026 08:06]

[PaulHelper]

Total heat dissipation (@ 85C die temperature, 25C ambient)
7.5W
Maximum noise (inside device at 50cm)
21 dBA
Maximum power consumption
1.2 W

Uit de data sheet van hun. Zit zelf niet in de dan ratios, maar misschien kun jij vertellen of dit slechter normaal of erg goed is?

Een snelle Google lijkt te zeggen tussen 2 en 10 w erg afhankelijk van de rpm natuurlijk. Maargoed die kunnen dan soms wel 60-200w koelen. Dat zijn nogal grote ranges. Verder heb ik het idee dat ze nog niet zo veel kunnen koelen omdat je dan 10 van die dingen nodig hebt wat denk ik te veel ruimte in neemt

[_Pussycat_]

warmte die van het koelblok komt moet uiteindelijk alsnog uit de kast gezogen worden, ventilators zul je altijd blijven houden, tenzij je een laptop-PCoven wilt ontwerpen.

Macbook air en Surface Pro met Snapdragon werken prima zonder ventilator.

[The Zep Man]

Klopt. Voor die modellen is de behuizing het koelblok.

[pegagus]

Ik lees in het artikel juist meerdere vormen van transport. Want juist daar is het om te doen. Een koelblok is al heel oud en dat zal niet veranderen. Het gaat er juist om, om er lucht langs te krijgen. In het plaatje van de airjet module is het vrij duidelijk uitgewerkt wat het principe is. Die is nog steeds niet anders dan die van de ventilator: lucht aanzuigen, warmte opnemen, druk opbouwen en gecontroleerd aan een bepaalde kant laten uitstromen.

[Keypunchie]

Een dunne vormfactor doet ook een
hoop, uiteraard. Zie de Macbook Air.

Ergens is de “desktopkast” misschien zelf ook wel achterhaald., als ontwerp. In ieder geval vanuit perspectief van “heat management” is het niet ideaal.

[Davey400]

Waarom heb ik het gevoel dat ik tegen een Peltierkoeler aan zit te kijken met een luxer jasje?

Geen idee, want buiten dat beide technieken bedoeld zijn om warmte te verplaatsen zijn er technisch gezien geen overeenkomsten.

[TV_NERD]

Linus tech tips heeft hier 2 jaar geleden al een mooie video over gemaakt. Lijkt me een leuke toevoeging voor mensen geïnteresseerd in dit type koeling.

[Hoboist]

Zelf vond ik deze wel mooi.

[Crusader]

hoewel informatief, gaat dat filmpje over vaporchambers, dat is niet waar dit artikel over gaat.

[Hoboist]

Och je hebt helemaal gelijk. Ik kan mijn bericht helaas niet meer intrekken.

[Cid Highwind]

Om maar meteen te definitieneuken zodat we kunnen voorkomen dat we hier hetzelfde gaan doen als bij “kabelloze” speakers of laders: Een fan hoeft niet per sé bewegende schoepen te hebben.

Een fan, of een ventilator, is een apparaat wat een luchtstroom genereert. Die dyson zuilen zijn ook fans, de hier besproken zaken zijn dit eveneens. Of in goed Nederlands: Laptops met een koeling van dezer aard zijn niet ventilator-vrij. Er vindt immers actieve ventilatie middels een daarvoor bedoeld mechanisme plaats, het is geen passieve afgifte van warmte door enkel een heatsink. Iets wat je tevens als ventilatie kunt zien, hetzij passief, maar wat dan natuurlijk geen fan is.

[rsnubje]

Maar die Dyson zuilen hebben zover ik weet ook daadwerkelijk een fan aan de onderkant om lucht aan te zuigen.

[Cornicum]

Klopt, de Dyson heeft een reguliere ventilator in het voetstuk.

Daarbij moet ik wel @Cid Highwind gelijk geven dat het twijfelachtig is of het ventilator-loos is.

EHD-ventilatoren (Ionische wind/koeling, niet de dakafvoer variant) worden daarom vaak ook bladeless genoem, ipv fanless.

Soms word het wel fanless genoemd, dus het is een discussie punt.

[S0epkip]

Die Dyson zuilen hebben gewoon een traditionele fan in de base zitten trouwens, die is ook niet ventilator-vrij :)

[Pietopdeheuvel]

Heel mooi, maar als ik nu een processor heb die X watt verbruikt, hoeveel watt extra verbruikt deze koeling dan?

[rayhvh]

Niet echt een handige afkorting. Deze bestaat al voor "Internal combustion engine" en de Amerikaanse troepen. Zou zelf toch wat anders bedacht hebben.

[rsnubje]

En de InterCityExpress ;)

[cold_as_ijs]

Koelers zonder bewegende delen, waarvan 1 een membraan heeft dat beweegt

[PinusRigida]

Het zal zich moeten bewijzen, maar daar dient R&D voor, ik sta wel open voor een alternatief voor fans.


Ook dit zal ik eerst moeten zien horen en dan geloven: "Het geluid van de pompjes zelf is voor mensen dus te hoog om te kunnen horen, maar huisdieren zouden er wel last van kunnen hebben."

...want dat beweert men ook van die ultrasone anti-muggenapparaatjes "te hoog voor mensen om te horen" maareuh... ik ben heel erg menselijk met mensenoren maar ik hoor die dingen weldegelijk.

[Clu3M0r3]

Volgens Frore produceert de AirJet maximaal 50dB aan ultrasoon lawaai, waardoor Fikkie er geen last van zou moeten hebben.

Ik zet daar voorzichtig een vraagteken bij. Eind jaren 70 begin jaren 80 hadden kennissen van me een Philips KTV met AB, die AB werkte met ultrasoon geluid. Als ze die AB gebruikten liep hun hond de kamer uit, die kon niet tegen dat gepiep.

[Roel1966]

Ha, wij hadden ook een Philips tv met zo'n ultrasoon afstandsbediening.

[Clu3M0r3]

Dank voor deze bevestiging.

[Roel1966]

Ha, ja alleen hadden we geen hond

[Clu3M0r3]

Gelul van een dronken aardbei.

[Knallmeister]

Deze tweaker kent zijn/haar klassiekers. Hulde!