Leeftijdscontrolewet van Californië geldt niet voor Linux en andere open source

De wettelijk verplichte leeftijdscontrole die de Amerikaanse staat Californië invoert voor ingebruikname van besturingssystemen en apps krijgt uitzonderingen voor Linux en andere opensourcesoftware. Dit staat in een aangenomen amendement voor de omstreden Digital Age Assurance Act (DAAA).

Nu Californië Assembly Bill 1856 heeft aangenomen, bevat de DAAA uitzonderingen voor onder meer Linux, meldt 9to5Linux. Het amendement past de definitie aan die de wet hanteert voor aanbieders van besturingssystemen. De toegevoegde uitzondering geldt voor personen en entiteiten die een besturingssysteem of applicaties aanbieden onder een licentie die anderen toestaat om de software te kopiëren, zelf te distribueren en aan te passen.

De DAAA gaat op 1 januari 2027 in en verplicht aanbieders van besturingssystemen en apps om de geboortedatum van gebruikers op te vragen wanneer die een account aanmaken. Het resultaat van deze leeftijdscontrole moeten ze dan in de vorm van een leeftijdscategorie delen met appstores en ontwikkelaars. De Californische wet is bedoeld om content en apps waartoe ze geen toegang mogen hebben af te schermen voor minderjarigen.

In de opensourcewereld speelde de afgelopen maanden onzekerheid over de impact van deze nieuwe wet. Naast privacyoverwegingen speelde daarbij ook de vraag of de leeftijdscontrole praktisch in opensourcesoftware te implementeren is.

Smartphone jongeren kinderen bron: Maskot / Getty Images
Bron: Maskot / Getty Images

Door Jasper Bakker

Nieuwsredacteur

03-09-2026 • 12:12

126

Submitter: kozue

Reacties (126)

Sorteer op:

Weergave:

Maar verandert dit de wet niet van een leeftijdscontrolewet naar een gebruikopensourcesoftwarewet?

Gaat nu z'n hele doel voorbij.
edit:
Nog wat argumentatie: Als je leeftijdsverificatie kan omzeilen door FOSS of Linux te gebruiken, dan gaan mensen massaal Linux gebruiken. Dit is an sich natuurlijk niet slecht, maar je krijgt door deze uitzondering een zeer duidelijke & wettelijke manier om de wet te omzeilen als burger, namelijk door Linux en FOSS te gaan gebruiken in plaats van je leeftijd door te geven, en dat lijkt me niet de bedoeling.

Hierdoor heb je als resultaat dat de wet geen leeftijdscontrolewet meer is, maar een "gebruik Linux anders gaan we je leeftijd controleren"-wet. Vandaar mijn eerste reactie.

[Reactie gewijzigd door MrFax op 3 september 2026 13:59]

Jij krijgt wel veel + stemmen maar wat jij zegt klopt ook niet helemaal.

Het betekend alleen dat Linux en opensource geen leeftijd check hoeven in te bouwen.

Als je bv discord gebruikt kan deze nog steeds de leeftijd check doen ook voor linux.

Het gaat zijn doel helemaal niet voorbij. Idee blijft het zelfde alleen nu moeten de apps die dat doen zelf aan de mensen vragen ipv aan het besturingssysteem.
Klopt, deze wet heeft app-stores op het oog: Als jij software uit een app-store van je besturingssysteem installeert zou je alleen software te zien moeten krijgen die geschikt is voor jouw leeftijd. In de originele definitie van de wet vielen de repo's van Linuxdistributies onder "app-store", althans, dat werd gevreesd en daarom is dat nu expliciet uitgezonderd.
In de originele definitie van de wet vielen de repo's van Linuxdistributies onder "app-store", althans, dat werd gevreesd en daarom is dat nu expliciet uitgezonderd.
De wet is krom omdat met open-source apps als browsers adult content kan worden aangesproken, die fictieve scheiding tussen content/apps is niet zo zwart/wit en deze uitzondering maakt het niet beter.

Het zou beter zijn af te dwingen dat er een scheiding tussen reguliere app-stores (of repo's) en adult app-stores/repos met leeftijdsverificatie zou zijn waarbij de app-store/repo uitbater verantwoordelijk is op straffe van (al dan niet tijdelijke) sluiting.

Maar goed, ik vraag me eigenlijk af of dit werkelijk een issue is als social media wel wordt toegestaan en ik ben er eigenlijk niet zo voor dat de overheid gaat bepalen wat gebruikers mogen installeren, voor kinderen heb je daar toch parental controls voor?
Het zou beter zijn af te dwingen dat er een scheiding tussen reguliere app-stores (of repo's) en adult app-stores/repos met leeftijdsverificatie zou zijn waarbij de app-store/repo uitbater verantwoordelijk is op straffe van (al dan niet tijdelijke) sluiting.
Dit wordt heel filosofisch, maar een browser is een stuk software waarop je andere software kan draaien (web apps of gewoon websites), die de onderliggende laag abstraheert, dus feitelijk een besturingssysteem. De genoemde "software" haal je binnen van een zelfgekozen server, een soort repository. Een closed source browser zou dus met de server moeten onderhandelen over de vraag of je oud genoeg bent om de gehoste website te benaderen?
Je geeft hier precies het probleem aan.

Een website is ook een app, de scheiding tussen apps en content is er technisch (het is data) niet als je beide downloadt. En dat is dan bizar genoeg opeens weer een rechtvaardiging voor deze wet wat de ambiguïteit weergeeft.

Ik weet dat het hellende vlak geen argument in een debat is maar om dit idee te laten werken zal je dus voor elke app en internetaanvraag en identiteitscontrole moeten gaan doen en dat zie ik bepaald niet zitten.

Hoe dit probleem wel aan te vliegen weet ik ook niet.
Hoe dit probleem wel aan te vliegen weet ik ook niet.
Bij de slijterij of een videotheek ligt de verantwoordelijkheid voor de leeftijdscontrole bij de aanbieder. Niet bij het winkelcentrum of de buschauffeur. Ik denk dat de aanbieder van apps en websites voor volwassenen aannemelijk moet kunnen maken dat jij oud genoeg bent. Daar zijn al bewezen anonieme methodes voor; die functionaliteit inbouwen in je browser of besturingssysteem kan wellicht helpen, maar is niet noodzakelijk
En laat ons ook niet voorbijgaan aan de ouderlijke plicht... Ouders kunnen (en behoren niet) hun kinderen 24/7 te bespioneren, maar een opvoeding met voldoende aandacht en hier en daar toch een controlepunt zal al een aanzienlijk deel van de redenen om leeftijdsverificatie in te voeren, wegnemen.

Ik heb toen ik puberde ook de kans gekregen om te beginnen roken, om een playboy te scoren en toen ik volwassen werd, zijn er wel wat kansen geweest om drugs uit te proberen. In geen van de gevallen stonden mijn ouders over mijn schouder mee te kijken, en toch ben ik er niet op ingegaan (alhoewel - een playboy heb ik ooit zeker wel eens gehad :p)
Ik heb toen ik puberde
Ik denk dat je het gemak waarmee je tegenwoordig hard pornografisch materiaal op je eigen telefoon kunt krijgen moeilijk kan vergelijken met de moeite die pubers in de jaren 90 moesten doen om "vieze boekjes" in handen te krijgen.
Ieder tijdsgewricht komt met eigen moeilijkheden.Midden vorige eeuw werd gekenmerkt door ongekend hoge aantallen verkeersdoden - "een goede opvoeding" zal toen wellicht meer gefocust hebben op die paar auto's die door de straten raceten dan vandaag de dag (als je ziet hoeveel jongeren én ouderen er zich vandaag in het verkeer begeven terwijl ze haast "in" hun smartphone zitten...). Dat de omstandigheden vandaag de dag anders zijn dan 30 of 50 jaar geleden mag geen uitvlucht zijn om je kinderen onvoldoende te gidsen doorheen de gevaren van vandaag.

Ik wil enkel aanhalen dat een maatregel als deze in bepaalde mate nuttig kan zijn, maar nooit zonder voldoende aandacht door de ouders. Het feit dat overheden harde maatregelen "moeten" instellen die wellicht deels hun doel zullen missen, is nooit een surrogaat voor een goede opvoeding.
Het feit dat overheden harde maatregelen "moeten" instellen die wellicht deels hun doel zullen missen, is nooit een surrogaat voor een goede opvoeding.
Ik kan je niet volgen. Denk jij dat het aantal verkeersdoden is gedaald door opvoeding, of door overheidsingrijpen? De manier waarop wegen worden gepland, verplichting van gordels, handhaving van snelheidsregels, geen alcohol achter het stuur, airbags... Er zijn zoveel verbeteringen gekomen voor onze verkeersveiligheid, en slechts een heel klein deel heeft te maken met opvoeding. Andersom: als de overheid niet had ingegrepen had "goede opvoeding" heel weinig verschil kunnen maken.

Dat is natuurlijk geen enkel excuus om je kinderen dan maar slecht op te voeden, maar dan heeft ook niemand beweert.
Uiteraard zeg ik dat niet, en ik denk ook dat het voldoende duidelijk is dat ik het wél heb over regels die gericht zijn op de bescherming van minderjarigen. Om het nogmaals anders te verwoorden: als je je minderjarigen wilt beschermen, dan is een goede opvoeding belangrijker dan overheidsmaatregelen.
Er is echter helaas geen ouderschapsexamen en een kind kan zijn ouders niet kiezen. Dus enige bemoeienis in de opvoeding is misschien niet zo verkeerd. Niet zeggende dat opvoeding niet belangrijk is, maar je kan er niet zomaar vanuit gaan dat dit goed komt.
Denk jij dat het aantal verkeersdoden is gedaald door opvoeding, of door overheidsingrijpen?
Ehm, beide?
De manier waarop wegen worden gepland, verplichting van gordels, handhaving van snelheidsregels, geen alcohol achter het stuur, airbags... Er zijn zoveel verbeteringen gekomen voor onze verkeersveiligheid, en slechts een heel klein deel heeft te maken met opvoeding. Andersom: als de overheid niet had ingegrepen had "goede opvoeding" heel weinig verschil kunnen maken.
Daar gooi je nogal een mix van maatregelen op één hoop. Sommige, zoals hoe wegen worden aangelegd, komen voor 100% vanuit de overheid. Maar voor mijn gevoel komt geen alcohol achter het stuur voor een groot deel vanuit de maatschappij (het "opvoeding" noemen klinkt raar, want daarbij denk ik aan kinderen en die rijden geen auto). Ik heb geen daadwerkelijke cijfers, maar verwacht dat de pakkans niet bijster hoog is. Voor mijn gevoel drinkt het overgrote deel van de mensen niet omdat dat gewoon not-done is (~= omdat ze goed zijn opgevoed), niet omdat ze bang zijn voor een bekeuring.
[...]

Ehm, beide?


[...]

Daar gooi je nogal een mix van maatregelen op één hoop. Sommige, zoals hoe wegen worden aangelegd, komen voor 100% vanuit de overheid. Maar voor mijn gevoel komt geen alcohol achter het stuur voor een groot deel vanuit de maatschappij (het "opvoeding" noemen klinkt raar, want daarbij denk ik aan kinderen en die rijden geen auto). Ik heb geen daadwerkelijke cijfers, maar verwacht dat de pakkans niet bijster hoog is. Voor mijn gevoel drinkt het overgrote deel van de mensen niet omdat dat gewoon not-done is (~= omdat ze goed zijn opgevoed), niet omdat ze bang zijn voor een bekeuring.
Het aantal verkeersdoden vermindert door opvoeding? Ik kom dagelijks meerdere zwakkere weggebruikers tegen die het echt zouden ‘verdienen’ om aangereden te worden. Dat lijkt me allesbehalve goede opvoeding en binnen meer 50 en 80 kilometerzones zou dit absoluut vaker fout gaan.
Voor mijn gevoel drinkt het overgrote deel van de mensen niet omdat dat gewoon not-done
Dat ben ik met je eens, maar dat betekent niet dat ze op een dag wakker werden en dachten: vanaf nu drink ik niet meer als ik rijd. De mening van mensen is weldegelijk bij te sturen met je overheids(campagnes) en wetgeving, zelfs als de pakkans nihil is. Het is een signaal.

Heel makkelijk is dat signaal overigens niet, want het signaal dat je je telefoon niet moet gebruiken achter het stuur lijkt bijzonder effectloos. De opvoeding ontbreekt daar trouwens ook, gegeven hoe vaak ik ouders met kroos in de bakfiets met hun telefoon bezig zie.
In de jaren 80 kon je expliciete porno al bij het benzinestation kopen, het was vaak zwart-wit en niet in 4k met Dolby, maar expliciete boekjes (dus niet brave spullen als de Playboy/girl) waren in bijna elke plaats te koop. Of de buurjongen kon het voor je regelen, net als dat je met een doos diskettes naar school ging om spellen te kopiëren. Op BBS'en was heel veel akelig materiaal makkelijk verkrijgbaar en vanaf 1994 kon iedereen met een modem en abonnement Xs4all/Planet Internet (30 gulden voor 4 uur per maand) prima aan zijn ... komen.
Vooral dat laatste. Het moet aan de ouders zijn om te controleren wat hun kinderen doen. Ik ben helemaal geen voorstander van leeftijdscontroles, en al helemaal niet als dit niet 100% anoniem kan gebeuren. Dit soort controles gaat sowieso misbruikt worden voor andere doeleinden, maar het is natuurlijk makkelijker te verkopen als je zegt dat het voor de kinderen is...
Dat is niet zozeer de browser, maar de website die benaderd wordt.

en die liggen al een tijdje onder vuur dat ze leeftijdcontrole moeten toepassen.
Dat is nog de vraag wat valt onder een App-store. En waar moet deze aan voldoen. de micorsoft/apple/android store worden volgens mij gecontroleerd door hun zelf. Weet niet hoe het zit met de distro stores of daar een controle op zit of ze wel of niet een app willen hebben.

En voor de distro's wat is een appstore. is dat alleen de grafische schil?

en als je het install commando zelf intypt niet? Terwijl die gui's ook wel ze zelfde commando's uitvoeren maar dan met een klik op de knop.
edit:
Waarom is wat is zeg Irrelevant en wat hier boven gezegd wordt niet. Ik zeg percies het zelfde in anderen worden.

[Reactie gewijzigd door Williams123 op 3 september 2026 13:10]

Ik zou zeggen dat er helemaal niets van klopt. Het risico voor de ontwikkeling en inzet van open source software zou anders te groot zijn in de zin dat je de hele sector om zeep helpt in de VS. Dat is nog eens aan je doel voorbijgaan.
Dat is het probleem niet. Als elke distro het zou moeten doen. Kan ik het forken en het voor mij zelf gebruiken omdat dat mag. Wanneer ik het ter download stel dan zou dat misschien ook moeten maar ik hoef mij niet aan de Amerikaanse wet te houden. Dan zou er een Europese wet moeten komen die ook zo iets gaat doen.

Bij micorsoft etc kunnen ze iemand aanpakken dus microsoft. Bij opensource/distro kunnen ze wel achter de groep aan gaan die het onderhoudt. maar zoals ik zei je kan het forken. Ze kunnen niet achter iedereen aangaan.

Dat een grote partij zoals red hat zegt dat ze dan de stekkers eruit trekken wanneer dit gebeurt staat een deel los van wat de bedoeling hiervan is.
En jij denkt dat mensen hierdoor massaal Linux gaan draaien? Ik zou het graag zien, maar ik betwijfel het sterk. Ik denk dat het zo precies goed werkt, er is weer een klein duwtje erbij om open-source te gaan, maar voor de meesten is het gewoon slikken van de controle, en doorrrrr.
Hooguit gaan technisch georienteerde pubers nu een Linux-distro draaien om even stoute sites te bekijken, en ontdekken ze dat er iets anders bestaat dan Windows en Apple, en daarna weer terug naar het mobieltje.
Hooguit gaan technisch georienteerde pubers nu een Linux-distro draaien om even stoute sites te bekijken
Ik kan me voorstellen dat leeftijdsverificatie via meerdere wegen kan verlopen. Bijvoorbeeld als het niet op het OS is geïmplementeerd dat de leeftijdsverificatie via een telefoon kan verlopen.
Het is weer een extra prikkel: Als jij onder Windows lastiggevallen wordt met legitimatieverzoeken en onder Linux gewoon je ding kunt doen, dan is dat weer een extra puntje dat Linux aangenamer maakt. Het lijkt mij sterk dat het voor iemand de enige reden gaat zijn om voor Linux te kiezen, maar het kan wel degelijk een rol spelen in het lijstje van afwegingen die iemand maakt.
Dat zou ook andersom uit kunnen pakken:

Als jij onder Windows lastiggevallen wordt met legitimatieverzoeken, maar daarna werkt het wel, terwijl je het onder Linux helemaal niet aan de praat krijgt, dan is dat weer een extra puntje dat Windows makkelijker maakt.

Als een website aan Windows kan vragen of de gebruiker oud genoeg is (en naar Microsoft kan wijzen als de gebruiker daar omheen werkt), maar het voor Linux zelf moet implementeren (en zelf aansprakelijk zijn), dan zie ik het goed gebeuren dat we websites gaan krijgen waar je met Linux botweg niet welkom bent.
Ik denk niet dat er massaal over zal worden gestapt door 1 ding, maar als je alles naast elkaar legt komen er steeds meer van die duwtjes. Windows met z'n anti-gebruiker updates (zoals pushen van ongewenste MS spullen), updates die dingen kapot maken, W11 die oude computers niet ondersteunt, etc. Dit ding op zichzelf zal niet zo veel verschil maken, maar het in het grote geheel is het zeker wel een stap vooruit.
Windows 11 heeft allemaal rare bugs die ik zelfs onder Windows 10 nooit ben tegengekomen. Zo lockt het soms mijn profiel, waardoor ik in veilige modus moet opstarten om iets met mijn account te doen waardoor het de volgende keer wel weer werkt. Dit is iets recents en zou door een update kunnen komen. Daarom heb ik nu ook een tweede admin account gemaakt.

Maar de echte reden om Windows 11 nog te gebruiken op dit apparaat met een Qualcomm Snapdragon X is dat ik er nog geen (Ubuntu) Linux op heb kunnen installeren, omdat de device tree er nog niet geschikt voor is.

Op deze laptop met ook een Qualcomm Snapdragon X heb ik al wel Ubuntu draaien en naar Windows 11 ga ik alleen om updates te installeren, vooral die voor de firmwares.
Nee, dit is een farce. De eisen aan appstores, ontwikkelaars en websites om leeftijdscontroles te doen zullen niet verdwijnen. Als die op Linux die controle niet kunnen doen, omdat die API niet bestaat, dan wordt er echt geen duur ander mechanisme bedacht. Dan wordt Linux gewoon niet ondersteund.

Dit is regulatory outsourcing. Een simpel principe: Leg functionele verplichtingen op aan een bedrijf, leg aansprakelijkheid bij dat bedrijf, het bedrijf kiest de gemakkelijkste/goedkoopste oplossing, die oplossing wordt de facto verplicht voor gebruikers.

Met andere woorden, het blijft een anti-open-sourcewet.
Ik kan me voorstellen dat als je Linux, of een ander platform dat deze verificatie mist, gebruikt dat ze de verificatie bijvoorbeeld via een app op je telefoon laten verlopen
Dat is hoe ik het ook zie. Veel Linux fans lezen voorbij deze consequenties. Geen leeftijdscontrole op OS niveau betekent dan simpelweg geen dienstverlening.
"regulatory outsourcing"

Dit gaat alleen nooit gebeuren want niemand in OSS/Linux wil ooit leeftijdsverificatie. Ik blijf bij mijn punt.
De keuze die OSS/Linux heeft is de volgende:
  • Je implementeert dit alsnog en doet mee.
  • Je implementeert het niet, waardoor steeds minder software en diensten beschikbaar komen op jou platform. Je platform wordt niet meer gebruikt, anderen wel.
In beide gevallen is de uitkomst hetzelfde: iedereen gebruikt een OS met ingebouwde leeftijdscontrole functies. Dat is het effect van regulatory outsourcing.
Ja maar zoals het in de tekst van de wet staat, krijgt Linux en OSS volledig uitzondering van de wet. Dat is niet hetzelfde als waar jij op doelt.
Als die op Linux die controle niet kunnen doen, omdat die API niet bestaat, dan wordt er echt geen duur ander mechanisme bedacht. Dan wordt Linux gewoon niet ondersteund.
Dat is jouw interpretatie. Maar een uitzondering voor Linux betekent imho ook een uitzondering voor de software die de check moet uitvoeren, op dat platform. Anders zou het nogal nutteloos zijn: je moet een check uitvoeren maar die is niet beschikbaar? Dit is imho helemaal niet anti-opensource, maar misschien juist een duwtje dat Linux nodig heeft om wat meer marktaandeel te pakken.
ik denk dat het omgekeerd is: als je het model van opensource bekijkt zou dit betekenen dat het aanpassen en herdistribueren omwille van de verplichte leeftijdscontrole bijna niet meer mogelijk is. Wie is er dan uiteindelijk aansprakelijk voor de leeftijdscontrole? Het zou te veel liability vragen oproepen en alle opensource voordelen fnuiken. Het is net omdat dat het doel van de wet zou voorbijschieten dat deze niet onder de verplichting vallen.
Ik weet niet wat het doel zou moeten en wat je daar zelf onder verstaat, maar als dit in de praktijk als een soort gebruikopensourcesoftwareaanmoediging fungeert, valt dat alleen maar te prijzen, tenzij je zelf graag ziet dat mensen propriëtaire software gebruiken.

Het zou je sieren om daar ook eerlijk voor uit te komen in plaats van een simpele zin te schrijven over dat deze wet zijn doel voorbijgaat.
Zodra je de waarheid vertelt of iets wat de mensen niet aanstaat wordt je gedownvote. De text waar we allemaal op reageren is ook zeer karig maar krijgt wel allemaal +.
En een 'een account is verplicht bij een OS'-wet...
Kan iemand mij uitleggen wat er zo gevaarlijk is aan een operating system dat het leeftijdscontroles vereist ?

Dat het voor bepaalde apps en bepaalde websites nodig is kan ik inkomen, maar voor het operating systeem zelf ?

En wat doe je dan met Linux die op servers draait ? Wat is de geboortedatum van de root account ? Slaat nergens op
Volgens mij begon het eigenlijk met dat Facebook leeftijdscontroles zou moeten inbouwen maar daar geen zin in had. Dus toen is Meta gaan lobbyen om de controles een niveau hoger te krijgen, de appstore, en dus het OS, moesten het maar gaan controleren.
En zo ontstond een generatie met een voorkeur voor open source.
Niet indien sites en apps weigeren content te serveren indien het OS geen leeftijdsverificatie controle kan overleggen. Dan zal veel niet werken onder open source en dus juist iedereen naar gesloten source jagen.
De vraag is natuurlijk welke sites/apps ook daadwerkelijk een controle uit moeten voeren. Als het doel is om kinderen te beschermen tegen sites/apps waar ze geen toegang mogen hebben dan behoort er voor alle andere sites/apps geen verplichting te zijn om een check uit te voeren.

De vraag is natuurlijk waar ligt de grens, is dat bepaalde expliciete volwassen content of gaat het ook om instant messaging sites/apps? Er is namelijk best wel wat te zeggen dat je als ouder wil dat je kind pas toegang heeft tot instant messaging vanaf een bepaalde leeftijd.

Echter: Als de leeftijdsverificatie onderdeel moet worden van de verzoeken naar een website is het geen probleem om dit via een extensie (of aanpassing van de browser als de broncode openbaar is) toe te voegen. Hoe moet er gecontroleerd worden of het legitieme of vervalste informatie is?

Bij apps ligt dat wel iets anders, omdat deze over het algemeen via een store geïnstalleerd worden en er dan ook iets meer af te dwingen is, zolang het onderliggende OS tenminste weer niet vervangen is door een variant waar bijvoorbeeld de leeftijd domweg aangeeft dat de gebruiker geen kind is...
De vraag is natuurlijk waar ligt de grens, is dat bepaalde expliciete volwassen content of gaat het ook om instant messaging sites/apps? Er is namelijk best wel wat te zeggen dat je als ouder wil dat je kind pas toegang heeft tot instant messaging vanaf een bepaalde leeftijd.
Ik denk dat het nog wel verder gaat en dat je moet denken aan iedere site waar kinderen in contact zouden kunnen komen met andere mensen, commerciele content, user-generated content en AI-generated content en alles wat niet helemaal voorspelbaar en vooraf controleerbaar is of speciaal voor kinderen is gemaakt. Dan blijft er niet heel veel van internet over.
Het is voor mij zelfs niet ondenkbare dat alles met reclame een leeftijdscontrole gaat eisen om "kinderen te beschermen tegen ongepaste reclame".
Niet indien sites en apps weigeren content te serveren indien het OS geen leeftijdsverificatie controle kan overleggen. Dan zal veel niet werken onder open source en dus juist iedereen naar gesloten source jagen.
Persoonlijk gebruik ik je website dan gewoon niet en ga ik naar een concurrent. Ja het is jammer dat ik mogelijk naar een 'shady' alternatief moet, maar dat is dan maar zo. Ik ben inmiddels een maand oid gestopt met Reddit omdat de mobiele website niet meer werkt en ze een account / app verplichten. Dan maar niet. En als een overheid sites gaan verbieden omdat ze geen leeftijdcheck uitvoeren dan ga ik liever terug naar Tor of alternatieven. Mijn internetbezoeken blijven waar dat kan anoniem. Als dat moeilijk wordt ga ik liever opzoek naar alternatieven. En als dat niet kan ga ik liever stoppen met 'internet'. Ik ga binnenkort wat Linux distros proberen. Ik heb er lang tegenaan gehikt, maar mede door het gebruik van AI kan ik makkelijker overschakelen. Ten eerste kan ik een andere IDE gebruiken voor ontwikkeling, ik doe steeds minder met Visual Studio (niet beschikbaar op Linux). En ten tweede kan de AI mij helpen de overstap te maken. Ik heb gewoon een computerhulpje die mij makkelijk de eerste stappen laat zetten. Ik wil dat mijn computer weer van mij is. Niemand heeft daar wat mee te maken. Big tech niet. Een overheid niet. Niemand.
Wat zal jij opgelucht en tevreden zijn straks met je nieuwe OS:-)
Een jaartje of twee nu (prive) volledig over naar Linux. Het was precies wat ik dacht toen ik over was, eindelijk weer volledig de baas over mijn eigen PC :)
Ik heb Reddit ingesteld op mijn mobiele browser met altijd openen in desktop modus. Ziet er hetzelfde uit als mobiel en werkt wel.
Meer mensen van Chrome naar firefox die met het oude plugin model wel de header: "age-verification: success" door kan zetten wellicht? Geen idee hoe de os/webserver koppeling eruit moet gaan zien.
Wishful thinking...dit is natuurlijk een doorn in het oog van allerlei instanties (bedrijven, overheden, etc.) en er komt vast wel een aanpassing in wetgeving of verplichting voor ontwikkelaars of distributies. Het is afwachten, maar niet te vroeg juichen (helaas).
De volgende stap is de wet die het OS verplicht al jouw documenten te hashen en op te sturen. Je zou maar iets illegaals hebben. Klinkt dystopisch, maar is al de wens.
Zal eerder zijn: als de website of app het niet aan het os kan vragen mag de app niet starten. Daarmee sluit je de keten ook (en is linux ineens minder interessant voor een groep mensen)
Of het OS zegt gewoon altijd "42". Opgelost.
Die is al een generatie geleden onstaan. Dat is nu juist de reden dat de huidige en toekomstige generaties robuuste en eenvoudig te gebruiken besturingssystemen en applicaties tot hun beschikking hebben.
Ik snap niet waarom opensource hier een voorkeursbehandeling moet krijgen. Dat je zegt van x-aantal gebruikers, kan ik nog ergens begrijpen.
Ik heb nu /e/os, dat is volgens mij ook open source. Ik zou dus niet onder die wet vallen?
Waarschijnlijk omdat de wet helemaal niet bedoeld is voor de repo's van Linuxdistributies: Daar is geen materiaal te vinden dat voor kinderen ongeschikt is.

Het zorgt wel voor een GPL-conflict: Gebruikers hebben het recht om hun software aan te passen, dus ook leeftijdschecks eruit te slopen. Gezien het beginsel "De vrijheid of de dood voor het programma" zou een dergelijke wet de GPL doen vervallen en daarmee de facto het gebruik van open-source-software in Californië verbieden. Dat is een stap die de politici niet durven te nemen.
Op windows en macos is ook geen materiaal te vinden dat niet geschikt is voor kinderen, dus dat is niet anders dan bij linux.
Het ligt vrij simpel: bij open-source is er geen centraal orgaan verantwoordelijk. Bij closed-source wel. Een wet heeft iemand nodig om verantwoordelijk te houden in dit soort gevallen.
Natuurlijk wel. Dat je applicatie open source is betekent niet ineens dat je je niet aan de wet hoeft te houden.

Als jij een applicatie aanbied in Nederland dan valt dat onder Nederlandse wetgeving. Een Nederlandse rechter zou bijvoorbeeld Github dan kunnen dwingen om die applicatie hier niet meer te distribueren.
Nog een reden voor Amerikanen om over te stappen op Linux.
Of juist niet.
De Californische wet is bedoeld om content en apps waartoe ze geen toegang mogen hebben af te schermen voor minderjarigen.
Dat was het doel, kinderen beschermen. Maar in de open source wereld blijkt dat erg lastig te zijn, waarvoor ze nu dus een uitzonderingspositie krijgen.

Lijkt me voor ouders juist reden om je kinderen bij open source weg te houden.
In de repo's van Linuxdistributies is niet zoveel software te vinden die ongeschikt is voor kinderen, dus ik denk niet dat dat het effect zal zijn. Wel zullen die ouders zich moeten gaan legitimeren om software op hun Windows- of Mac-bak te installeren en daar ergernis aan ondervinden.
Dat is maar de vraag.
Under California’s Digital Age Assurance Act(new window), operating systems must collect a user’s age during account setup and categorize users into age groups: under 13, 13 to 15, 16 to 17, or 18 and older. Instead of asking every website to check a user’s age, the operating system that your computer runs on determines the user’s age category once and then shares that information with apps when requested — indefinitely. 
https://proton.me/blog/age-verification-operating-system

Het probleem is dat leveranciers van apps en websites eindverantwoordelijk zijn voor de leeftijdscontrole. Die gaan dus een aanroep naar het OS doen. Als dat niet gaat, dan zal men verdere dienstverlening weigeren.
Het besturingssysteem zegt in alle gevallen gewoon "leeftijd is in orde".
Ja dat begrijp ik maar als de leverancier van de app of website eindverantwoordelijk is, accepteert die dan een dergelijk antwoord? Zodat ze later aangeklaagd kunnen worden wegens het serveren van hun adult content aan kinderen?

Of zullen ze gewoon dienstverlening gaan weigeren als een OS geen gegarandeerde leeftijdsindicatie ondersteunt?

Ik ben bang dat het echt het laatste gaat worden.
Het blijft open-source, dat zal dan een kat-en-muis-spel worden. Het besturingssysteem kan zich voordoen als een ander besturingssysteem.

Ik verwacht overigens dat Linuxsystemen wel degelijk een mogelijkheid gaan inbouwen om eerlijk je leeftijd te communiceren, maar ook een mogelijkheid om te liegen. Immers, de eigenaar van de computer is de baas, de computer doet wat zijn baasje wil.
Inderdaad, een kat-en-muis spel. Dan krijg je hetzelfde als we zien met AOSP Android en apps die de PlayServices vereisen.

En dat beseffen ouders zich ook. Dus open source betekent voor hun, ik verlies de controle wat mijn kinderen op Internet doen. Alleen gesloten source, of genoeg kennis om de open source zelf dicht te zetten, is in staat mijn kinderen te beschermen.
Als jij als root-gebruiker kunt instellen "gebruiker Maartje is minderjarig", dan zal dat voor veel ouders afdoende controle zijn.
Ik verwacht overigens dat Linuxsystemen wel degelijk een mogelijkheid gaan inbouwen om eerlijk je leeftijd te communiceren, maar ook een mogelijkheid om te liegen. Immers, de eigenaar van de computer is de baas, de computer doet wat zijn baasje wil.
Ik niet, het voordeel van Linux is dat je het kunt aanpassen waarna die ID check eruit gehaald kan worden. Daarnaast kan het eigenlijk ook niet omdat in geval van Windows 11 er sancties, wet en regelgeving kunnen worden opgelegd aan Microsoft om hieraan te voldoen iets wat bij Linux onmogelijk is omdat het open-source is.

Daarnaast, de UK schijnt al sinds 2023 een methode te hanteren (Online Safety Act 2023) en vanaf het moment dat het van kracht werd, zag men ineens een stijging in VPN gebruik ontstaan om de controles op websites etc. te omzeilen.
Een vergelijkbare situatie is wellicht PDF's met DRM. Okular is in staat om de DRM te eerbiedigen, maar ook om deze te negeren. Dat is simpelweg een vinkje in de instellingen. Voor jou die zelf zijn computer beheert, is dat een wassen neus, zodra je een PDF met DRM tegenkomt verzeker je dat dat vinkje uit staat. Een systeembeheerder kan zijn gebruikers evenwel controle over dat vinkje ontnemen en zo alsnog DRM afdwingen voor zijn gebruikers.

Iets dergelijks zou hier ook voor de hand liggen: Leeftijdsverificatie wel implementeren, zodat ouders bijvoorbeeld kunnen instellen dat hun kinderen minderjarig zijn, maar de beheerder is te allen tijde degene die bepaalt. Als de beheerder van mening is dat altijd "leeftijd voldoet" moet worden gecommuniceerd, dan zal het systeem nooit de wil van de beheerder negeren.
Website vraag age-hash op bij os en gaat naar agehashcheck.microsoft.com om te horen of het klopt laagje crypto (en je device-id erbij) en veel plezier om dat te omzeilen.
Dat is nu exact waar deze wet van af wil: websitespecifieke technieken. Het doel is dat het beturingssysteem de verificatie doet, niet de cloud.
Provide a developer or covered application store who has requested a signal with respect to a particular user with a digital signal via a reasonably consistent real-time application programming interface that identifies, at a minimum, which of the following categories pertains to the user:
(A) Under 13 years of age.
(B ) At least 13 years of age and under 16 years of age.
(C) At least 16 years of age and under 18 years of age.
(D) At least 18 years of age.
Het antwoord van het besturingssysteem aan een website is dus A, B, C of D en niet een hashcode.

[Reactie gewijzigd door dmantione op 3 september 2026 14:03]

Dat klinkt niet alleen als een slechte wet qua idee, maar ook nog zo lek als een mandje qua uitvoering.
... Immers, de eigenaar van de computer is de baas, de computer doet wat zijn baasje wil.
Ik wou dat iedereen dat zo zag.

Google, Apple en MS ziet dat niet zo. Vooral Google doet zijn uiterste best om te zorgen dat je helemaal niks te zeggen hebt over welke hardware/software dan ook.
Het probleem is dat leveranciers van apps en websites eindverantwoordelijk zijn voor de leeftijdscontrole. Die gaan dus een aanroep naar het OS doen. Als dat niet gaat, dan zal men verdere dienstverlening weigeren.
In het geval van een app vanuit een appstore en met medewerking van het besturingssysteem is het wel af te dwingen dat de informatie redelijk correct is.

Vanuit een website wordt dat alweer een stuk lastiger, bij mijn weten is er op dit moment geen WebAPI beschikbaar om de leeftijd te controleren. Zolang er geen WebAPI is kan een website de contole ook niet uitvoeren.

Zo'n beetje alle browsers zijn tegenwoordig gebaseerd op een open source onderlaag. Dus ondanks dat de wetgever wel af kan dwingen dat Google Chrome, Mozilla Firefox, Apple Safari, Brave, MS-Edge, Opera, etc een check in gaan bouwen kan men niet afdwingen dat de gebruiker daadwerkelijk die browser ook gebruikt voor het bezoek aan alle websites.

Grote kans dat er varianten van eerder genoemde browsers ontstaan op basis van de open source equivalenten (voor zover beschikbaar) met een aanpassing die tot gevolg heeft dat de leeftijdcheck foute informatie doorgeeft. Ook op gesloten besturingssystemen als MS-Windows, Apple MacOS en Android (hoewel op die laatste het mogelijk lastiger is om de alternatieve browser geïnstalleerd te krijgen) - zolang de gebruiker maar in staat is om zelf de software ergens vandaan te halen zonder dat er een appstore noodzakelijk is...
Dus het karakter van een open source laag in de welbekende browser zorgt er dan voor dat kinderen alsnog in aanraking met ongewenste content kunnen komen. Die open source browser bouwer maakt het mogelijk dat kinderen in aanraking komen met ongewenste content.

Hoe lang zal het dan duren voordat die browser bouwer dan aangeklaagd wordt?
Het is mij niet helemaal duidelijk wat je bedoeld met "open source browser bouwer".

Bedoel je dan Google/Mozilla (om het maar even bij twee voorbeelden te houden), als zij een product leveren met daarin de controle dan voldoen zij gewoon aan de wet. Waarom zouden ze dan aangeklaagd moeten worden? Voor het feit dat ze de broncode beschikbaar maken?

Of bedoel je een derde partij die op basis van de Chromium/Mozilla source-repositories een browser maken die de check effectief ongedaan maakt? Ja als die entiteit onder de relevante wetgeving valt dan zou men aangeklaagd kunnen worden. Zodra het echter vanuit een andere juridische entiteit gebeurt (of-te-wel een andere staat of ander land) wordt dat ook lastig. Zeker als het ook nog eens vanuit het buitenland gehost wordt. Natuurlijk kan er dan geprobeerd worden om het downloaden onmogelijk te maken, maar dat is ook weer te omzeilen...
Dat geldt dan denk ik weer niet voor ouders die zelf open source gebruiken. Die zullen waarschijnlijk ook wel in staat zijn om een filter op te zetten of om hun kinderen gewoon heel goed te instrueren en uitleggen wat ze zoal tegen kunnen komen.
Ik denk dat de praktijk is dat een "kind" van 16 minder moeite zal hebben met het omzeilen van deze maatregel - op eender welk OS - dan diens ouders.
Het hele idee van deze wet is juist dat leeftijdsverificatie op OS niveau ingebakken wordt en niet te omzeilen is. Anders zou deze wet niets meer zijn dan een wassen neus.

Mocht blijken dat straks kinderen massaal de leeftijdsverificaties weten te foppen, dan zal de wetgever ongetwijfeld met verdergaande maatregelen komen.
Tja, overheden en juristen snappen doorgaans weinig van software en techniek. Meer wetgeving gaat daarbij natuurlijk niet helpen. Je zou denken dat ze iets geleerd hebben van dat "cookiewet" fiasco, maar niets is minder waar.

Alvast wat hackertips voor de kinderen: Wat je moet doen onder Windows is een traininghook installeren die een DLL injecteert in alle processen. Die DLL kan dan vervolgens binnen dat process syscalls gaan omleiden. Dit is hoe bijvoorbeeld "soundleech" (die audio uit applicaties opvangt en op disk schrijft voordat die naar de soundcard gaan) werkt. De leeftijdverificatie call kun je dan eenvoudig omleiden naar een "ik ben 42" stub. Je hebt hiervoor zelfs geen admin rechten nodig, dus dat werkt ook prima op een laptop met "parental control".
Yep, en als ze distro ontwikkelaars forceren om het in te bouwen, zouden mensen de repo forken voor dat het geïmplementeerd zou worden, en daar weer verder in gaan. Maar goed, als ze al 98% van de mensen onder hun greep hebben, is dat prima.
Yep, en als ze distro ontwikkelaars forceren om het in te bouwen, zouden mensen de repo forken voor dat het geïmplementeerd zou worden, en daar weer verder in gaan. Maar goed, als ze al 98% van de mensen onder hun greep hebben, is dat prima.
Dat schijnt niet te kunnen daar Linux over het algemeen niet in handen zijn van commerciële bedrijven en omdat het open-source is. Als een wet als deze doorgedrukt zou worden en zelfs Open-Source software hieraan moet gaan voldoen, zal het einde van Open-Source snel in zicht zijn.
Dan passen ze de wet gewoon aan zodat alle distros het alsnog gewoon standaard moeten hebben en is defect elke distro die het niet heeft illegaal, fork of niet en gaan ze wel achter de distributeur aan. Dit soort wetgeving zou er gewoonweg helemaal niet moeten zijn ...
Niet iedere distributeur valt onder de Californische wet. Niet iedere Linuxdistributie is een juridisch rechtspersoon.
Ik denk dat jouw rechtspersoon een reden kan zijn voor die uitzondering. Je moet natuurlijk wel iemand kunnen aanspreken als dit niet gedaan wordt. Een extreme reactie zou kunnen zijn om alle open source dan maar te verbieden, maar ik denk dat zoiets onmogelijk is.
Dan passen ze de wet gewoon aan zodat alle distros het alsnog gewoon standaard moeten hebben en is defect elke distro die het niet heeft illegaal, fork of niet en gaan ze wel achter de distributeur aan.
Dan is de distributeur opeens gevestigd in Gaza, Iran, Noord-Korea o.i.d.
Dit soort wetgeving zou er gewoonweg helemaal niet moeten zijn ...
Eens
Velen in de open-source community gaan er al van uit dat dit een tijdelijke oplossing is - in het eerste wetsvoorstel werd Linux juist expliciet genoemd, dus de pijlen zijn gericht. Ze moeten nu alleen een juridische vorm gaan vinden waarin dit gegoten kan worden. Al waren volgens mij de dreigementen van Red Hat cum suis om dan maar de stekker uit alle servers te trekken al voldoende om de wetgevers angst in te boezemen.
Waar in de text werd linux genoemd?

Want linux is een Kernel niet een distro.
Dat is het hele punt, ze snappen het niet. Maar de originele tekst, voordat het voorstel de eerste keer aangenomen werd (dit is namelijk een aanpassing daarop) stond Linux expliciet vermeld. YouTube: Windows Is Getting An ID Check (Linux Isn't) Deze video legt het heel fijn uit.
En als hierdoor mensen massaal overstappen gaan ze ongetwijfeld proberen de wet weer aan te passen zodat Linux distros niet meer uitgezonderd zijn... Die hele wetgeving zou er gewoonweg niet moeten zijn.
Waarom overstappen? Kwestie van een VPN installeren zodat websites/platformen de bezoeker/gebruiker niet confronteren met de leeftijdscheck. Die hele leeftijdscheck vind over het algemeen plaats op basis van GEO-locatie.

In de UK is het gebruik van VPN's niet voor niets gestegen sinds 2023 (Online Safety Act 2023). En ja, die wet is sindsdien aangepast waarin nu is opgenomen dat je die verificatie niet mag omzeilen, maar net als met alles geldt ook daarbij... als er een gebrek is aan handhaving...........
Geen idee wat dit gaat opleveren. Los van het debat omtrent wenselijkheid van dergelijke age verification check, is het wel duidelijk dat open source, wegens het open source karakter, pragmatisch nooit age verification gaat kunnen implementeren. Immers, wie zou je als overheid moeten aanspreken bij overtredingen?

Maar of dit gaat helpen om Amerikanen naar Linux om te schakelen, is nog maar de vraag.

Ten eerste wordt hier eigenlijk een dubbele standaard geïntroduceerd, want proprietary besturingssystemen zoals Windows en macOS moeten zich wel aan die wet houden. Wat juridisch strikt genomen oneerlijk, en dus aanvechtbaar, is.

Ten tweede zie ik, zelfs bij bevestiging van die dubbele standaard, aanbieders van software waar age verification nodig is, net Linux te verlaten. Dit gezien ze op Linux geen age verification kunnen garanderen, terwijl dit wettelijk wel zal moeten.


Ik denk hierbij bijvoorbeeld aan games...
Net wat ik ook al gezegd heeft de apps en games en wat dan ook een leetijd moeten controleren moeten het nu aan de gebruiker vragen IPV het besturingssyteem.
Je kan als overheid twee dingen doen bij overtredingen, de repository onervaren verantwoordelijk houden, of gewoonweg de distributeur (bijv Github of de service provider qaar een eventuele downloadsite staat) bevelen de repisitories offline te halen.


Mee eens met de dubbele standaadd trouwens, dat maakt de wetgeving nog belachelijker.
Deze wet gaat nog wel aangepast worden. Veel gokkasten draaien ook op Linux...... |:(
Deze wet gaat nog wel aangepast worden. Veel gokkasten draaien ook op Linux...... |:(
Iets te zwart/wit.... bij gokkasten is de uitbater aansprakelijk wanneer een minderjarige erachter staat. Het is de uitbater die dan een proces verbaal krijgt omdat deze de wettelijke verantwoordelijkheid draagt om erop toe te zien dat een minderjarige er geen gebruik van maakt.

[Reactie gewijzigd door GS3315 op 3 september 2026 13:41]

Leeftijd verificatie zou natuurlijk ten allertijden OS agnostic moeten zijn. Op die manier hoeven er ook geen speciale faciliteiten in het OS voor te zijn. Games of websites zouden dan via een gestandaardiseerd systeem/API aan leeftijd verificatie kunnen doen.
Het mooie van deze wet is ook je kan gewoon elke datum invullen die je wilt. Er wordt geen ID upload of wat dan ook gevraagd.

Dit soort onzin moet gewoon uit het besturingssysteem blijven.
Het mooie van deze wet is ook je kan gewoon elke datum invullen die je wilt. Er wordt geen ID upload of wat dan ook gevraagd.

Dit soort onzin moet gewoon uit het besturingssysteem blijven.
Naar wat ik begrepen heb - ik zou het zelf eerlijkgezegd niet meer weten - vraagt Windows 11 inmiddels al om een geboortedatum. Vanaf 2027 vraagt diezelfde Windows 11 ook om een kopie van het identiteitsbewijs zodat de opgegeven geboortedatum kan worden vergeleken met die op het ID.

Dus vanaf 2027 wordt in Californië wel degelijk om een kopie van het ID gevraagd.
Ook al zou alles wat jij zegt nog niet op tafel liggen: gegarandeerd dat dat de reden is dat dit nu allemaal geimplementeerd wordt. Nu lekker alleen maar je geboortedatum invullen, wie is daar nou tegen?

En dan ineens: ID kaart in je OS (of waarom niet gelijk in je BIOS?!) en dan is iedereen weer verbaasd dat het toch weer zover heeft kunnen komen. :+

En als je er op tegen bent, dan moet je eigenlijk wel een terroristische pedofiel zijn en ben je fout, slecht en af.

De welbekende glijdende schaal.
En dan ineens: ID kaart in je OS (of waarom niet gelijk in je BIOS?!) en dan is iedereen weer verbaasd dat het toch weer zover heeft kunnen komen. :+
Zijn ook weer legio aan mogelijkheden voor te bedenken, gewoon een VM draaien. En als dat BIOS het ID meestuurt of ook in dat BIOS een ID moet worden ingesteld de hele zooi zelf compilen en die boel eruit slopen o.i.d.
En als je er op tegen bent, dan moet je eigenlijk wel een terroristische pedofiel zijn en ben je fout, slecht en af.
Het lijkt daar inmiddels wel steeds meer naar te komen... "als je tegenstander bent van iets, dan heb je vast wel iets te verbergen". Het logisch nadenken is er nauwelijks meer bij... er zijn legio aan mensen die gewoonweg hun privacy en vrijheden in eigen hand willen houden.

Ik denk dat menig burger zich ook misschien eens achter de oren moet krabben... enerzijds klaagt men steen en been dat er zo weinig meer kan en mag, dat alles zo duur is. Maar aan de andere kant eist men wel van alles. Aan alles wat men wilt hangt een kostenplaatje, linksom of rechtsom moet dat ergens van betaald worden. Het is de maatschappij in zijn geheel die het mag ophoesten of een godsvermogen kwijt is aan tal van abonnementen.

Oh en heb ik al gezegd dat er geen einde is als er geen tegenstand/weerstand is? Nu gaat het om het invoeren van een ID in het OS voor een leeftijdscontrole, maar damn... datzelfde ID is ook wel makkelijk om te checken of jij bekend bent bij justitie met te hard rijden, dan mag je straks dus geen race sporten meer kijken. En heb je te vaak rood gestaan? Dan mag je per defintiie geen webwinkels meer bezoeken zorg maar eerst dat je x-jaar zonder roodstand kunt leven.

De inzet van zo'n online ID Check is oneindig, het is niet de vraag of maar wanneer zo'n online ID check ook voor andere zaken zal worden ingezet.
De welbekende glijdende schaal.
Ik snap hier de logica niet van. De wet op zich is al compleet idioot maar om dan een uitzondering te gaan maken voor open source is al helemaal niet te volgen.

Mischien mis ik iets maar volgens mij zou het dan zo zijn dat als iemand een iPhone heeft hij of zij wel zijn leeftijd moet verifieeren maar iemand met een Android niet. Dat kan toch nooit de bedoeling zijn?
iemand met android moet dat ook.

Omdat android = Google/samsung etc. Zij beheren deze OS. Je zou het kunnen forken
Maar de basis van Android is wel opensource dus dat kan dan als loophole gebruikt worden.
Omdat Android = Google, en Google is een entiteit. Als Google geen entiteit zou zijn geweest, was het onmogelijk of stukken moeilijker om iemand verantwoordelijk te stellen wegens niet naleven van wet- / regelgeving.

Dus inderdaad, Android forken, eigen repository en app store creëren zonder entiteit die aansprakelijk/verantwoordelijk kan worden gesteld "zoals we over het algemeen dus bij Linux zien".

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn