'Suno en Universal zijn het oneens over downloaden eigen AI-muziek'

AI-muziekdienst Suno heeft ondanks onderhandelingen nog geen overeenkomst met Sony en Universal Music Group. Suno en Universal zouden het onder meer oneens zijn over de vraag of gebruikers AI-muziek mogen downloaden en zelf mogen distribueren.

Suno

Universal ziet het liefst dat AI-muziek binnen apps van de diensten zelf blijft of een betaalde functie worden binnen apps als Spotify, meldt Financial Times. Udio, een concurrent van Suno, heeft daarom als onderdeel van de overeenkomst met Universal de downloadfunctie afgesloten. Suno gelooft juist dat gebruikers de eigen muziek moeten kunnen downloaden en zelf moeten kunnen distribueren.

Mede daarom komen Suno en Universal er niet uit in onderhandelingen over een licentie voor het gebruik van muziek van Universal binnen de dienst. Ook Sony heeft nog geen overeenkomst met Suno. Het Japanse bedrijf heeft al wel een overeenkomst gesloten met Klay Vision, maar niet met andere AI-diensten. Suno heeft al sinds november vorig jaar een overeenkomst met Warner Music Group.

AI-diensten hebben hun software getraind op muziek van artiesten van deze en veel andere platenmaatschappijen. Die platenmaatschappijen vinden dat daar een vergoeding tegenover moet staan en willen daarnaast invloed op de AI-diensten in ruil voor een licentie voor het gebruik van muziek. AI-muziek is er nu een paar jaar en Suno claimt twee miljoen betalende klanten te hebben voor zijn dienst.

Reacties (78)

[Gamebuster]

Stel je voor dat mensen hun eigen creaties zelf mogen verspreiden, dat moeten we niet hebben natuurlijk! Alleen grote bedrijven mogen AI troep ons voorschotelen.

[RVervuurt]

Het is helemaal geen eigen creatie... Dat is het hele punt joh.

[DarkSunshine]

Onzin.. ''Mens'' leert ook music van andere door deuntjes en toontjes em lyric maak je ook eigen creactie.. En A.i ja... dat is tool die leert dan op grote schaal en sneller.. dus ik zie de vershill niet zo... Ik heb ook vaak mensen music geluisterd op internet... die zowat op elkaar lijken... maar omdat A.i is gaan mensen erop klagen.. Kijk als het 1-1 kopie dan is het a no go..

[jerisson]

Een AI leert in principe niks. Een model is slechts een wiskundige functie met miljoenen parameters die geoptimaliseerd worden om zo goed mogelijk uitvoer te benzderen gegeven de invoer. Met andere woorden: gegeven de juiste invoerparameters (prompt) reconstrueer zo goed mogelijk het origineel. Daar wordt nog een rand() op de invoer gegooid om het wat "uniek" te doen lijken. Wijkt je invoer af van de trainingsdata, dan ben je aan het interpoleren. Extrapolatie (echt iets nieuws bedenken) is niet mogelijk.

De vergelijking van een AI met een menselijk brein is enkel om het behapbaar te maken voor mensen die de werking niet kennen. Stop aub met zaken als "waarom zou een AI dat niet mogen als een mens dat mag", want de vergelijking gaat niet op.

Uw AI is slechts een transformatieve functie die eigendom is van een bedrijf. Niet meer, niet minder.

En als menselijke muziek echt op elkaar lijkt, komt daar uiteraard ook kritiek op. Genoeg voorbeelden van muzikanten die andere muzikanten aanklagen.

Natuurlijk, als je nog wat degelijke eigen input hebt, bijvoorbeeld eigen tekst, dan wil ik het wel als creatief aanzien. Alleen vraag ik me dan af waarom je niet zou samenwerken met andere muzikanten. Dan leer je er nog iets uit en kan je je muziek bijschaven. Een AI zal niet bepaald kritisch zijn over uw input.

[supersnathan94]

Alleen vraag ik me dan af waarom je niet zou samenwerken met andere muzikanten.

Geld. Wat denk je dat het kost?

Ik zou niet zeggen “gemak dient de mens”, maar er zit zo’n absurd groot gat tussen Suno betalen voor een beetje dingen en een halve band en studio dat is echt gigantisch.

Ik werk veel samen met mensen in het kleinmuziek segment, maar dat doe ik vanuit de hobby, daar is werkelijk waar geen droog brood mee te verdienen op die manier.

Extrapolatie (echt iets nieuws bedenken) is niet mogelijk.

Mwah. Je geeft mensen denk ik wel te veel credits als je zegt dat AI dat niet kan. Voor mensen is dat ook gewoon heel lastig.

misschien is vaporwave nog wel het beste voorbeeld van “iets nieuws verzinnen” maar dat is het dan ook wel.

Ik hoorde gisteren een EDM nummertje van iemand die geen kick had op de beat, maar alleen de off beat. Interessant. Maar ook niet iets nieuws ofzo.

Ook dat soort dingen zijn interpolaties.

Maar de grap is, muziek maken is in essentie ook gewoon een grote wiskundige formule. Uiteindelijk is de resulterende sinus golf oom gewoon uit te drukken in een wiskundige formule. Een computatief zware formule dat wel.

De manier waarop noten werken en hoe akkoorden met elkaar samen werken zijn ook gewoon wiskundige groeperingen. Er zijn eindige hoeveelheden van dergelijke combinaties. en nee. Extrapoleren kan dan niet.

Althans je kunt het proberen, maar dat geeft over het algemeen vaak gewoon “lelijke dingen” die in een bepaalde niche misschien nog wel als kunst gezien kan worden, maar dan zit je op zo’n uiterste dat je daar eigenlijk niks mee kan als normaal mens.

Anyways. Ik kan je hier tig wetenschappelijke artikelen gaan geven over wat muziek nou eigenlijk is en hoe je het wiskundig uit kunt leggen, is dat handig? Uiteindelijk kijken we naar een soort probabilistische grammatica. Bepaalde zaken in muziek zijn gewoon wiskunde en statistiek pak je dan de statistisch least likely zwken, dan krijg je mogelijk iets wat als “origineel” beschouwd kan worden, maar dat is dan vaak ook de muziek die niet de top 2000 gaat halen, of het moet echt heel goed zijn.

Een AI zal niet bepaald kritisch zijn over uw input.

Een sessiemuzikant ook niet. Tenzij je het vraagt.

[Reactie gewijzigd door supersnathan94 op 8 april 2026 15:03]

[simen]

Jouw uitleg over AI heeft een aantal problemen.

Interpoleren kan juist niet, want de bron data is niet aanwezig in het model. Dat is doodsimpel om te bewijzen; de trainingsset voor een image model zoals Stable Diffusion is getrained op een data set van 40TB maar het model kun je offline draaien en is <10GB.

Alles wat uit deze modellen komt is per definitie extrapolatie. Of dat gelijk staat aan "echt iets nieuws bedenken" kun je beargumenteren met filosofen, maar wetenschappelijk gezien is het moeilijk te bewijzen dat iemand ooit iets nieuws bedacht heeft zonder invloeden.

De noise (of rand() zoals jij hem beschrijft) is instrumenteel in hoe de hele techniek werkt, niet om "uniek" te zijn. Image generators zijn getrained om noise weg te halen en in dat proces voorspellen hoe het plaatje er zonder noise uit zou moeten zien. Text en audio generators hetzelfde, maar dus met random letters of spectogrammen. Je zou iedere keer dezelfde noise (seed) kunnen gebruiken, maar dat leidt to ongewenste patronen dus waarom zou je?

[jerisson]

Interpolatie doet het weldegelijk omdat het net een functie is die op data gefit is. Heb je een datapunt A en een datapunt B, dan ben je die functie aan het gebruiken om de waardes tussen A en B te interpoleren. Dat is exact wat een AI doet (en staat ook aldus gekend in de literatuur). Ga je buiten [A, B], waar je geen betrouwbare data hebt en dus moet extrapoleren, dan kan je daar geen betrouwbaar resultaat bekomen en krijg je foutieve info. (O.a. hallucineren).

Rand zorgt voor het genereren van willekeurige ruis. Je kan dit ook zonder rand, of met rand met eenzelfde timestamp, maar dan verlies je het unieke karakter. Daarom dat rand gebruikt wordt met veelal een unieke seed (vaak timestamp). Dat een vaste seed tot ongewenste patronen leidt klopt niet.

[er0mess]

Zie je werkelijk geen verschil tussen, laten we zeggen, een gitaar erbij te pakken en spelen wat je voelt en iets typen in een prompt en vervolgens de machine het werk laten doen?

Het eerste is creatief en artistiek het laatste is dat overduidelijk niet.

[Neo_TGP]

Dat zeiden ze vroeger ook over synthesizers en computers om muziek mee te maken. Of is dat ook geen echte muziek?

[tweaker29789]

Slechte vergelijking.

Een synthesizer is gewoon een geluidsmodule en in die zin niet anders dan een electrische piano. Je had een muzikant nodig die het bespeelt via toetsenbord of arrangeert via computer.

En die computer werd gebruikt om te arrangeren of op te nemen. Die nam niet het creatieve process over zoals bij AI het geval is.

[bzzzt]

En die computer werd gebruikt om te arrangeren of op te nemen. Die nam niet het creatieve process over zoals bij AI het geval is.

Er wordt al meer dan een decennium gebruikt gemaakt van AI 'suggestie' software om commercieel goed in het gehoor liggende muziek te maken. Maar ook al is de basis een gegenereerd schema zal je als muzikant ook nog je eigen ding toe moeten voegen tenzij je minimal techno maakt
Of het erg is dat het proces zo minder creatief is ligt vooral aan het doel van de maker: als je een reclamedeuntje moet maken voor een deadline is dat niet zo'n probleem.

[supersnathan94]

Een synthesizer is gewoon een geluidsmodule en in die zin niet anders dan een electrische piano

Tell me you have no idea how both work without telling me how both work.

Dat is echt totaal niet hoe een elektrische piano werkt en absoluut niet hoe synths werken.

Nee zeker een analoge synth is denk nog best wel redelijk te vergelijken met een neuraal netwerk eigenlijk. Op bepaalde plekken heb je knoppen waar je aan kunt draaien, wat ze precies doen weten heel veel mensen eigenlijk niet, maar het is wel deterministisch, want als je dezelfde input er in stopt krijg je dezelfde output.

Een echte synth is praktisch een analoog neuraal netwerk voor stroom.

Die nam niet het creatieve process over zoals bij AI het geval is

Dat is een te Simplistische aanname waar je voorbij gaat aan de daadwerkelijke ervaringen die mensen (ook de eigen redactie) er mee hebben. Het kan, maar dan is de output er ook wel naar (gewoon troep), het creatieve proces zit hem juist in het finetunen vannprkmpts combineren van zaken en uiteindelijk het masteren en releasen. Dat is niet ff 10 minuten werk ofzo?

[kikibu]

Een AI kan inderdaad een instrument zijn, daar heb je gelijk in, maar je snapt ook dat het in dit geval gaat om AI's die als kopieermachines van hits kunnen worden beschouwd.

[supersnathan94]

Ik wordt letterlijk betaald om als kopieermachine van hits te spelen op bruiloften en andere events.

Iedere muzikant die vindt dat ie origineel is moet zichzelf gaan schamen en in een hoekje gaan zitten. Werkelijk waar alles wat je kunt bedenken is al een keer gespeeld. Ieder stukje techniek wat je gebruikt, heb je zelf gekopieerd en je eigen gemaakt.

Ik pretendeer als muzikant dan ook absoluut niet dat ik anders zou zijn dan een AI. Ik vind het oprecht stuitend hoe mensen denken dat “ikke heb zelf bedacht” daadwerkelijk een ding is.

mensen verzinnen zeker wel nieuwe dingen, maar doen dat door evolutie van muziek, iemand vind de synthesizer uit, muzikant A doet daar iets mee, Muzikant B gaat daar op verder, uiteindelijk muziekstuk M heeft een hele dikke partij.


Ja AI kan als kopieermachine van Hits worden beschouwd, maar iedere kunstenaar kan op die manier worden beschouwd.

[jerisson]

Dus volgens jou is ook al elke zin ooit neergeschreven of uitgesproken?

Muzieknoten zijn als woorden. Die laten al een vrijwel oneindige combinatie toe. Combineer dat met ritme, lengte, muziekinstrumenten en zang, en je beseft heel snel dat een statement als "Werkelijk waar alles wat je kunt bedenken is al een keer gespeeld." belachelijk kort door de bocht is. Als je dat claimt, denk ik dat je het medium waarmee je werkt niet kent of begrijpt?

Ik pretendeer als muzikant dan ook absoluut niet dat ik anders zou zijn dan een AI.

Hier doe je jezelf als mens echt tekort. Je bent jezelf nu aan het vergelijken met een uitgebreide versie van y = ax + b. Hier 2 onbekende parameters, maar bij genAI enkele miljoenen of miljarden, maar in alles compleet verschillend van hoe jij als mens werkt, denkt of creeert. High-level: ja, beiden een "neuraal netwerk", maar "low-level" in niks met elkaar te vergelijken.

[supersnathan94]

Dus volgens jou is ook al elke zin ooit neergeschreven of uitgesproken?

Wikipedia: Infinite monkey theorem

En heel eerlijk waarschijnlijk is elke zin ooit al wel eens uitgesproken, maar is dat erg? nee. Een boek is ook maar een verzameling karakters, een verhaal lijn en een set psychologie erbovenop. Waarom denk je dat Lord of the Rings en Harry Potter zoveel op elkaar lijken? dat zijn gewoon 2 hero journey verhalen. In dat abstracte niveau niet zo heel bijzonder. En toch zijn het 2 van de meest populaire series ooit geschreven.

Maakt het niet minder knap ofzo, maar we moeten ook niet doen alsof de tekst/het medium zo belangrijk is.

Misschien moet je dit nummer ook eens even beluisteren: YouTube: 4 Chords | Music Videos | The Axis Of Awesome

Je bent jezelf nu aan het vergelijken met een uitgebreide versie van y = ax + b. Hier 2 onbekende parameters, maar bij genAI enkele miljoenen of miljarden

Ik begrijp wat je bedoelt hoor, maar ook dit is te reductionistisch. beide zijn niet vergelijkbaar met een basale lineaire vergelijking. Een LLM doet ook vele malen meer dan alleen dat.

maar in alles compleet verschillend van hoe jij als mens werkt, denkt of creeert.

Nou nee. Op functioneel zijn er wel degelijk heel wat overeenkomsten. Input verwerking, patronen herkenning, eerdere ervaringen en voorbeelden meewegen, kennisvergaring en feeback mechanismen. Training volgt net als bij mensen door te doen en daar van te leren. een LLM heeft alleen vaste gewichten waar mensen die weging dynamisch kunnen maken. dat is wel een verschil. en zo zijn er echt nog wel meer, maar stellen dat het in alles verschillend is, is echt wel een verkeerde weergave.

[Stoney3K]

Ik wordt letterlijk betaald om als kopieermachine van hits te spelen op bruiloften en andere events.

Maar als optredende coverband word je wel verwacht om een bepaald aandeel aan rechten af te dragen aan de originele artiesten.

Ik denk dat dat met een AI niet anders zou moeten zijn, die fungeert ook als een soort 'coverband' die een grote mashup maakt van de meeste populaire muziek die je in het trainingsmodel hebt gestopt. En daar zitten ook grootste gemene delers in, zoals drumritmes, baslijntjes, en bekende 4-akkoorden-schema's, dus de meeste muziek is niet 100% origineel maar elk nummer heeft wel zijn eigen unieke identiteit.

[supersnathan94]

Maar als optredende coverband word je wel verwacht om een bepaald aandeel aan rechten af te dragen aan de originele artiesten.

Als je daadwerkelijk dát nummer speelt. Als ik mijn eigen afgeleide werk speel dan niet.

Alles wat ik in een nummer stop wat ik zelf zou maken, heb ik ergens vandaan, net als dat AI dat ergens vandaan heeft en daar iets nieuws mee maakt. Ik denk dat het voorbeeld van de 1 op 1 kopie een slechte is want dat is ook niet wat Suno daadwerkelijk doet.

Ik denk echter wel dat de dingen die Suno doet vergelijkbaar zijn met de dingen zoals wij die als mensen ook daadwerkelijk doen. dus dingen bij elkaar rapen en transformeren. Dat is ook hoe het in auteursrecht vaak uitgelegd wordt. Transformative use is een term die vooral komt uit de rechtspraak, met name uit Campbell v. Acuff-Rose. Daar werd het idee belangrijk dat een nieuw werk “something new” toevoegt met een ander doel of karakter.

quote: https://www.law.cornell.edu/supct/html/92-1292.ZS.html

The Court of Appeals erred in holding that, as a matter of law, 2 Live Crew copied excessively from the Orbison original under the third §107 factor, which asks whether "the amount and substantiality of the portion used in relation to the copyrighted work as a whole" are reasonable in relation to the copying's purpose. Even if 2 Live Crew's copying of the original's first line of lyrics and characteristic opening bass riff may be said to go to the original's "heart," that heart is what most readily conjures up the song for parody, and it is the heart at which parody takes aim. Moreover, 2 Live Crew thereafter departed markedly from the Orbison lyrics and produced otherwise distinctive music. As to the lyrics, the copying was not excessive in relation to the song's parodic purpose. As to the music, this Court expresses no opinion whether repetition of the bass riff is excessive copying, but remands to permit evaluation of the amount taken, in light of thesong's parodic purpose and character, its transformative elements, and considerations of the potential for market substitution.

In dit specifieke geval ging het om een parodie, in andere gevallen gaat het nog verder dan dat en is het veel meer een rip off. Kijk naar hoe er "gesampled" wordt door artiesten als Ava Max.

En daar zitten ook grootste gemene delers in, zoals drumritmes, baslijntjes, en bekende 4-akkoorden-schema's, dus de meeste muziek is niet 100% origineel maar elk nummer heeft wel zijn eigen unieke identiteit.

En dat is exact wat ik dus beschrijf als wat ik als muzikant doe. En dat is een Suno ook niet. Wat daar soms uit komt rollen zijn ook gewoon dingen die anderen nog niet hebben bedacht.

[bzzzt]

Werkelijk waar alles wat je kunt bedenken is al een keer gespeeld.

Waar heb je het dan over? Alle muzieknoten? Akkoordenschema's? Ritmes? Tekst? Klanken? Zodra je al die elementen van muziek gaat combineren zijn er oneindig veel mogelijkheden. Dus of alles al gespeeld is ligt heel erg aan je eigen kijk op muziek en je mening over wat dan 'hetzelfde' is.

Ieder stukje techniek wat je gebruikt, heb je zelf gekopieerd en je eigen gemaakt.

Ik pretendeer als muzikant dan ook absoluut niet dat ik anders zou zijn dan een AI. Ik vind het oprecht stuitend hoe mensen denken dat “ikke heb zelf bedacht” daadwerkelijk een ding is.

Ik moet een beetje aan deze quote van Oscar Wilde denken: "Art only begins where imitation ends.". Als ik jouw mening tot in het extreme doortrek bestaat er geen kunst...

[Waswat]

Dus DJ's zijn geen artiesten?

Echt waar de 'imitatie is geen kust' kreten zijn zo bullshit. Kijk maar eens waar zo belachelijk veel muziek vandaan komt. Er zitten zo vaak sampled music tot aan complete ripoffs tussen en iedereen vind het geweldig. Genoeg lijsten met vergelijking op YouTube te vinden.

Erger nog, er zijn nog zelfs veel instanties waarbij verschillende artiesten met hetzelfde of vergelijkbare deuntjes kwamen op dezelfde momenten. Zo bijzonder uniek zijn we dus ook weer niet als mens.

[Reactie gewijzigd door Waswat op 7 april 2026 22:17]

[tweaker29789]

Een DJ zoals die klassiek bedoelt is, is een plaatjesdraaier. Geen muzikant. Of beide een artiest genoemd kunnen worden is een andere discussie.

De AI in de context van het artikel is de muzikant.

[Waswat]

Ach, voor mij klinkt dat als een vorm van gatekeeping. DJs doen wel iets meer dan plaatjesdraaien. Maar ik snap wel dat men dat een andere discussie vindt. Mijn punt daarentegen blijft, het gros van wat mensen doen is het kopieren van elementen van wat anderen hebben gedaan en misschien hier en daar een eigen draai aan geven. Er zijn talloze nummers die echt hetzelfde klinken als andere nummers, we vinden dan ook vaak iets wat we eerder hebben gehoord aangenamer dus neigen daar ook naartoe. Dan kan je je afvragen wanneer we iets inspiratie noemen en wanneer plagiaat.

[Reactie gewijzigd door Waswat op 8 april 2026 02:44]

[bzzzt]

Dus DJ's zijn geen artiesten?

De vaardigheid van een DJ zit meer in het aanvoelen van het publiek en veel minder in het bespelen van een instrument, dus het is een beetje appels met peren vergelijken. Al zijn er wel uitzonderingen die van de draaitafel echt een instrument maken. Vaardigheid is wel iets heel anders dan kunst.

Echt waar de 'imitatie is geen kust' kreten zijn zo bullshit. Kijk maar eens waar zo belachelijk veel muziek vandaan komt. Er zitten zo vaak sampled music tot aan complete ripoffs tussen en iedereen vind het geweldig. Genoeg lijsten met vergelijking op YouTube te vinden.

Tsja, als je het ver genoeg vereenvoudigt is alle westerse muziek op Bach gebaseerd en volgens jou een 'rip off'. Uiteindelijk gaat het er om dat een artiest iets toevoegt. Ook als je een loop uit een ander nummer sampled en daar een nieuw nummer omheen bouwt kan dat kunst zijn.

Erger nog, er zijn nog zelfs veel instanties waarbij verschillende artiesten met hetzelfde of vergelijkbare deuntjes kwamen op dezelfde momenten. Zo bijzonder uniek zijn we dus ook weer niet als mens.

En er zijn genoeg artiesten die wel met originele melodieën komen. Dat bekende muziek mensen aanspreekt maakt het commercieel wat makkelijker te verkopen dus commerciële muziek zal per definitie wat vaker op bekend klinkende deuntjes leunen. Als je er mee zit zijn er massa's minder bekende artiesten die wel de moeite nemen met iets origineels te komen en die doe je met zo'n opmerking echt te kort.

[RA7]

Niet oneindig, wel veel maar niet oneindig..... :-)

[supersnathan94]

Zodra je al die elementen van muziek gaat combineren zijn er oneindig veel mogelijkheden.

En dat is dus de kern van wat ik probeerde te zeggen, alle losse elementen zijn al een keer gespeeld of heb je ergens uit gehaald, maar uiteindelijk heb je die dingen ook gewoon maar bij elkaar geplust net als dat een Suno dat nu doet. En daar komt dan iets uit wat je nieuw kunt noemen.

Dat betekent echter niet dat je als artiest dan maar recht hebt op een vergoeding bij ieder willekeurig stuk muziek omdat jouw stuk "mogelijk" tot inspiratie geweest had kunnen zijn voor de volgende muzikant? Ik hoor heel vaak muziek waarvan ik denk, "goh dat klinkt vet, ff proberen." en dan maak je daar zelf iets van wat in de buurt komt en meer in jouw straatje ligt, maar betekent dat dan dat die andere artiest recht heeft op een deel van mijn inkomsten ofzo?

Want dat is nu wel wat men van Suno vraagt.

[bzzzt]

uiteindelijk heb je die dingen ook gewoon maar bij elkaar geplust net als dat een Suno dat nu doet.

Suno heeft geen intentie, het enige wat dat ding kan doen is een gemiddeld schema van een gemiddelde song produceren zonder enige artistieke waarde. Misschien dat je je eigen muziektalent wat laag inschat, maar ik ben blij dat er ook muziek is die wel betekenisvol is.

Dat betekent echter niet dat je als artiest dan maar recht hebt op een vergoeding bij ieder willekeurig stuk muziek omdat jouw stuk "mogelijk" tot inspiratie geweest had kunnen zijn voor de volgende muzikant? Ik hoor heel vaak muziek waarvan ik denk, "goh dat klinkt vet, ff proberen." en dan maak je daar zelf iets van wat in de buurt komt en meer in jouw straatje ligt, maar betekent dat dan dat die andere artiest recht heeft op een deel van mijn inkomsten ofzo?

Er zijn wel degelijk richtlijnen over wat beschouwd kan worden als 'afgeleide' muziek en wat originele muziek is. En ja, soms betekent het dat in geval van sterke gelijkenis je een stuk van je opbrengst af moet staan.

Want dat is nu wel wat men van Suno vraagt.

Kennelijk is de input van al die artiesten van Universal vrij cruciaal geweest voor het trainen van het model van Suno dus op zich vind ik het niet vreemd dat ze vergoed willen worden.

[RVervuurt]

Jij hebt jaren lang geoefend om die liedjes te mogen "kopiëren" en geeft hier waarschijnlijk ook een beetje je eigen draai aan. Een AI maakt het in 2 seconden zonder ook maar een moment te hoeven "oefenen" op dat nummer of die stijl.

Dat jij jezelf met AI vergelijkt vind ik daarom erg jammer, want wat jij doet vereist wel degelijk skills en oefening en wat AI doet gewoon echt niet.

[FooLsKi]

Het is mij duidelijk dat jij hier spreekt vanuit aannames zonder enige (serieuze) ervaring met AI music generation. Ik snap ook niet waarom er zo denigrerend richting Suno e.d. wordt gedaan door sommige 'artiesten' of 'muzikanten'. Vind je jezelf zo speciaal omdat je een instrument kunt bespelen? Of voel je je bedreigd omdat nu iedereen muziek kan maken op een gelijkwaardig kwaliteitsniveau als jij?

Ik zie op Suno iig een aantal artiesten (die ook live optreden) die het gebruiken om nieuwe nummers te produceren en daarna met band on-stage live vertolken. Zijn dat dan geen echte artiesten meer in jouw ogen? Of is dat dan plots "anders"?

[RVervuurt]

Het gehele creatieve proces van die "nieuwe nummers" is uit handen genomen en gedaan door AI. Of je het nou in één keer laat doen of stem voor stem, aan het einde van de rit is het AI die alles heeft lopen doen voor je, jij hebt alleen gezegd "hmm, misschien iets meer melodie ofzo?".

Dat die artiesten het daarna spelen met een band of orkest maakt geen drol uit natuurlijk, want ze hebben er helemaal niets zelf aan gedaan. Het enige wat ze hebben gedaan op dat moment is een coverbandje zijn van een AI-gegenereerde track. Indrukwekkend hoor /s

Ik heb voor de grap wel eens af en toe een liedje laten genereren, maar ik heb ook echte artiesten horen spreken over AI-muziek en de diensten die het kunnen genereren en die hebben mij overtuigd dat AI-muziek gewoon echt 0 creativiteit bezit.

[FooLsKi]

Waarmee je mijn stelling bevestigt. Want zodra er maar AI aan te pas komt (maakt blijkbaar niet uit of de maker/opdrachtgever zelf de compositie schrijft incl tekst, arrangement, etc, etc) is het niet meer creatief volgens jou.

Vind ik persoonlijk toch wat triest.

[Reactie gewijzigd door FooLsKi op 8 april 2026 11:18]

[RVervuurt]

Maar daar gaat het in dit artikel en bij al die diensten helemaal niet om. Het gaat om diensten die met 1 prompt en een beetje tekst een heel nummer schrijven, gebaseerd op gestolen muziek en daardoor nooit origineel.

Als je een artiest bent die zelf een compositie schrijft incl. tekst, arrangement etc. etc. heb je die AI helemaal niet nodig joh, dan zit je al met zoveel talent in één ruimte, dat Ai echt helemaal niets toe gaat voegen.

[FooLsKi]

Het is echt overduidelijk dat jij mbt AI music generators van toeten noch blazen weet. Ikzelf kan uren bezig zijn met tekst schrijven incl metatags, prompt fine-tunen, tekst fine-tunen, track bewerken in Suno Studio (hun DAW), etc. Ik ben helaas niet zo muzikaal dat ik in noten kan denken, anders had ik dat er ook wel in verwerkt. Het begint -voor mij- wel interessant te worden om daar wat mee te experimenteren en wellicht wat zelfstudie op dat vlak te doen. Net dat stapje meer controle over mijn tracks.

Een persoon die ik volg maakt de meest complexe composities, het complete plaatje, en laat dat door Suno genereren. Hij heeft niet de resources om dat door een band te laten spelen. Is hij daardoor niet creatief?

Ik ben het met je eens dat enkel een prompt verzinnen en de AI de rest laten doen weinig creatief is.

[supersnathan94]

Het gehele creatieve proces van die "nieuwe nummers" is uit handen genomen en gedaan door AI. Of je het nou in één keer laat doen of stem voor stem, aan het einde van de rit is het AI die alles heeft lopen doen voor je, jij hebt alleen gezegd "hmm, misschien iets meer melodie ofzo?"

Dat is gewoon niet waar. Zullen er vast wat van bijzitten, maar het creatieve proces zit al ver vóór dit geprompt. Je hebt al iets in je hoofd en je weet ongeveer wat je wil. Of je het dan door AI laat maken of door een groep sessiemuzikanten, who cares?

Hoe denk je dat je een band aanstuurt? Ik hoor echt zo vaak “hhmm misschien iets meer lucht hier” en dan heb ik dat maar te doen hoe ik dat dan interpreteer.

Voor diegene die mij aanstuurt is dat dan net zo black box als AI.

[supersnathan94]

Zeker waar. Maar dat maakt ook dat muziek vaak een ding is wat voor veel kinderen en mensen gewoon te veel geld kost. Dat is jammer.

Muziekles gaf ik vroeger voor €10/30min. Daarvoor heb je nu misschien net de parkeerkosten terug.

Suno heeft gewoon nieuwe mogelijkheden.

Ik heb deze hele discussie ook gevoerd met de CEO en producer van een bekende game. Die vond dat het allemaal maar reproducties waren en dat het niet origineel werk zou zijn, terwijl ie zelf onder vuur ligt omdat ie mogelijk een heel spel/concept over heeft genomen. 🤷🏾‍♂️

Tsja. Kun je dan nog spreken van originaliteit?

Ik maak al 25 jaar muziek, waarvan 18 jaar nu toch semi professioneel. Puur voor de hobby, muziek is belangrijk voor mensen. Misschien ben ik er daarom wat makkelijker in omdat het niet mijn boterham is.

als het wel over mijn boterham gaat dan weet ik al lang dat ik de sjaak ben. Als professioneel “Stackoverflow googler” is componenten hergeruiken en combineren tot iets nieuws letterlijk mijn beroep. En ook hier zie ik niet dat AI daarin anders is.

[Binaryslave]

Het idee dat iets "zelf bedacht" is, is inderdaad vaak meer ego dan realiteit. In 2020 lieten Damien Riehl en Noah Rubin met hun All the Music Project namelijk zien dat muziek wiskundig gezien gewoon eindig is. Ze ontwikkelden software die in een tempo van 300.000 combinaties per seconde elke mogelijke melodie van 8 noten en 12 ritmes uitrekende. Dat resulteerde in een database van maar liefst 68 miljard unieke melodieën.

Ze hebben al die data daarna onder een Creative Commons Zero (CC0) licentie geplaatst om aan te tonen dat die melodieën technisch gezien allang bestaan als wiskundige reeksen. Het bevestigt je punt over muzikale evolutie: we verzinnen bijna nooit iets nieuws, we herschikken vooral wat er al is.

[bzzzt]

Ze ontwikkelden software die in een tempo van 300.000 combinaties per seconde elke mogelijke melodie van 8 noten en 12 ritmes uitrekende.

Gelukkig zijn er meer dan 8 noten en 12 ritmes. Sterker nog: muzieknoten zijn slechts een manier om naar geluid te kijken, er bestaat ook atonale muziek. En dan is er nog variatie van het geluid zelf mogelijk (vermenigvuldig alle muziek met alle soorten instrumenten). Uiteindelijk kom je uit op een veelvoud van die 68 miljard wat je op menselijke schaal niet meer serieus 'eindig' kan noemen.

[Binaryslave]

Je hebt wiskundig gezien natuurlijk gelijk: als je kijkt naar de absolute potentie van geluid, inclusief microtonen, atonale muziek en de eindeloze combinaties van klankkleuren, dan is de variatie gigantisch en op menselijke schaal vrijwel oneindig.

Maar in de praktijk van de gemiddelde muziekmaker worden harmonieën gerecycled, blijft men binnen dezelfde toonladder van twaalf noten, hanteert men vaak hetzelfde tempo (tussen de 90 en 120 BPM) en bouwt men nummers min of meer op dezelfde manier op (intro, couplet, refrein, couplet, refrein, brug, refrein). Het All the Music-project richtte zich specifiek op dat smalle kader waarover daadwerkelijk auteursrechtszaken worden gevoerd. En die rechtszaken gaan vrijwel nooit over atonale experimenten; ze gaan over liedjes die binnen de strakke, vertrouwde kaders van de popmuziek vallen.

Zelfs al is het muzikale canvas theoretisch oneindig groot, kiezen culturen er massaal voor om voornamelijk in één specifiek hoekje te schilderen. Binnen veel genres zie je herkenbare, repetitieve patronen.

Dus je punt over de oneindigheid van geluid klopt volledig. Maar als we kijken naar de daadwerkelijke praktijk van het maken en spelen van populaire muziek, beperken we onszelf alsnog tot een eindige set bouwstenen die we simpelweg steeds opnieuw herschikken.

[bzzzt]

Er zijn heel goede redenen waarom wij bepaalde geluiden beter vinden klinken dan anderen, maar zelfs als je alle experimentele muziek buiten beschouwing laat kom je uit op veel meer dan de 8 noten maal 12 ritmes en heb je zelfs dan vrijwel een oneindigheid aan mogelijkheden tot je beschikking.

[Binaryslave]

Ja, dat klopt fenomenologisch. In de kern draaien de meeste muziekauteursrechtszaken echter om wat zich binnen de bestaande muziektheorie symbolisch laat noteren. Binnen dat kader valt vrijwel elke combinatie met brute kracht te forceren. Wat All the Music liet zien, is dat het auteursrecht tekortschiet, omdat absolute originaliteit binnen de huidige regels feitelijk niet bestaat. Dat raakt aan wat Universal met hand en tand verdedigt: dat die specifieke combinaties van noten en ritmes auteursrechtelijk gezien hun exclusieve eigendom zijn.

[bzzzt]

Ik denk dat ze een punt hebben gegeven de copyrightwetgeving, zeker als blijkt dat de kans dat je op exact diezelfde combinaties uitkomt zonder 'inspiratie' van anderen astronomisch klein is.
Meestal gaat het ook niet om een paar noten, maar complete maten in een specifieke arrangementsvorm.

[Binaryslave]

In de popmuziek is de kans verrassend groot dat mensen, zonder het van elkaar te hebben gehoord, exact hetzelfde bedenken. Omdat de westerse popmuziek leunt op een zeer beperkt aantal populaire akkoordenschema’s en toonladders, gebeurt dat regelmatig. Ed Sheeran won in 2023 een grote rechtszaak met precies dit argument: De bouwstenen waren zo basaal dat twee makers onafhankelijk van elkaar gemakkelijk tot hetzelfde resultaat konden komen.

Wie een arrangement kopieert, valt daarentegen meestal meteen door de mand. Neem bijvoorbeeld Vader Jacob: dat lied is vrij te gebruiken, omdat het zich in het publieke domein bevindt. Maar als ik er een jazzarrangement van maak, kun jij die specifieke uitwerking niet zomaar onder je eigen naam uitbrengen, ook al speel je die zelf. Over arrangementen bestaat dan ook veel minder discussie. Auteursrechtelijke geschillen in de muziek draaien juist vrijwel altijd om een klein aantal noten.

De grootste uitdaging voor een bedrijf als Suno lijkt te zijn dat het moet aantonen dat wat het genereert in voldoende mate op toeval berust, terwijl het model wel op grote schaal is getraind op auteursrechtelijk beschermd materiaal. Daarbij is een belangrijk argument, denk ik, dat menselijke makers eveneens zelden volledig onafhankelijk van culturele invloed opereren.

[Reactie gewijzigd door Binaryslave op 8 april 2026 20:12]

[Yalopa]

Dat heet "standing on the sholders of giants". zelfs Mozart, de Beatles, Quincy Jones... (random respectable artiesten) deden dit. Om die mensen nu kopieermachines te noemen gaat me wat ver...

[FooLsKi]

De AI is 'gewoon' een ander soort instrument. Ik ken users op Suno die daar hele composities neerzetten; tempo, maatvoering, tekst, noten, etc. Het enige verschil is dat je niet fysiek de instrumenten bespeelt. Verder zie ik geen enkel verschil tussen iemand die een nummer schrijft en dat door een band laat spelen, en iemand die een nummer schrijft en dat door de AI laat 'spelen'.

En natuurlijk, er zijn ook users die de AI tracks laten maken op basis van: "Ik wil een <stijl> liedje hebben over <onderwerp>." Dat is natuurlijk geen uitdaging.

[arjankoole]

Onzin.. ''Mens'' leert ook music van andere door deuntjes en toontjes em lyric maak je ook eigen creactie..

en met enige regelmaat tref je die 'mens' dan ook in een rechtszaal wegens ongeoorloofd gebruik van het materiaal van een ander.

[Gamebuster]

Neeeee het punt is dat deze bedrijven zelf AI meuk willen verkopen en geen concurrentie willen.

[WillySis]

Dat ligt er maar net aan hoeveel tijd je erin wilt steken.

Als je kritisch bent en eerst een prompt opgeeft en die dan verder verfijnt totdat het resultaat redelijk naar je zin is en vervolgens de instrumenten gaat beïnvloeden, dan zit er toch heel wat creativiteit in.

[Orangelights23]

Ken je Suno? Dan zul je vast ook wel bekend zijn met de functie om je eigen audio te uploaden en Suno Studio. Het gaat aan de slag met je eigen materiaal, oftewel je eigen creatie.

[Luchtbakker]

Het is helemaal geen eigen creatie... Dat is het hele punt joh.

Dus jij wilt zeggen dat de muziek van tegenwoordig allemaal unieke creaties zijn? Misschien een handje vol nummers, maar tegenwoordig gebruiken ze exact allemaal de zelfde deuntjes en toontjes. Ik zie daarom amper verschil tussen wat AI tegenwoordig maakt (waar Suno overigens onwijs goed in is) en een producer tegenwoordig.

[lecrab]

dat is wat negatief bezien. Overigens, het is bijzonder fijn als achtergrondmuziek voor YT video's, om maar eens een voorbeeld te noemen. Geen gezeik of torenhoge kosten om royalty-free muziek te gebruiken, wat regelmatig alsnog fout gaat en tot claims leidt, maar downloaden en gebruiken.

[Stoney3K]

Is het een 'creatie' van UMG dan?

Als ik als 'eigenaar' van de prompt geen auteursrecht heb op de muziek die ik uit een AI tool haal, waarom zou UMG dat auteursrecht wel moeten hebben?

[RVervuurt]

Omdat "jouw" liedje gebaseerd is op (onder andere) muziek van UMG.

[Stoney3K]

Dan mag UMG dat aantonen en ook aantonen dat het gebaseerd is op uitsluitend muziek uit de UMG catalogus. Anders houdt het juridisch geen stand dat alléén UMG recht zou hebben op een vergoeding of zelfs eigenaarschap.

[supersnathan94]

Ieder liedje is gebaseerd op (onder andere) muziek van UMG.

noem een nummer en er is wel ergens een ander nummer te vinden wat er op lijkt, of waar een fragment hetzelfde is, of een schema of tempo of melodielijntje.

Zo’n beetje ieder jazznummer heeft ergens “the lick”. Als je die eenmaal gehoord hebt, je kunt niet meer terug.

Gewoon even ter illustratie: YouTube: The Lick

[er0mess]

Ik vind dat je muziek gemaakt door AI welke getraind is op het werk van andere niet of nauwelijks een eigen creatie kan noemen.

[Ryunoru]

De rechter vindt dat dus ook (volgens mij de Amerikaanse, maar al schiet je me dood), AI-gegenereerde werken genieten géén auteursrecht omdat deze niet door de mens gemaakt zijn. Je mag dergelijke werken dus gebruiken voor alle doeleinden die je kan bedenken.

[Pieter_621]

Enige nuance is hierbij wel nodig. Er zijn rechtszaken geweest, maar daarbij was er ook echt geen creatieve input van een mens. Bij Suno kan je ook je eigen opnames verder bewerken of aanvullen. Of je eigen songteksten gebruiken. Dat is niet dezelfde situatie.

Omdat Suno op die manier ook gebruikt kan worden en wordt door professionals, is het niet kunnen downloaden ook echt een heel slecht idee.

[Joncik91]

Muziek dat 10-100 samples bevat van het werk van een andere, is ook geen eigen creatie!? De meeste muziek is gewoon een samenhangsel van... Samples. Niemand maakt nog muziek!?

[GertMenkel]

Als je muziek samplet, mag je betalen voor ieder sample dat je gebruikt als je het spul ergens online zet. En hoe kort een sample ook mag zijn, die samples zijn niet goedkoop.

Je spul downloaden is één ding, maar je creativiteit wordt weinig beloond als je er niemand naar mag laten luisteren.

[er0mess]

Want muziek wordt alleen digitaal gemaakt? Nog nooit geluid uit een piano, gitaar, trompet of een mond horen komen?

[Reactie gewijzigd door er0mess op 7 april 2026 18:12]

[bzzzt]

De meeste muziek is gewoon een samenhangsel van... Samples. Niemand maakt nog muziek!?

Geloof het of niet, maar er zijn nog steeds grote massa's mensen die zingen of instrumenten bespelen.

Er zijn ook mensen die sample packs maken. Anderen die ze op heel inventieve manier gebruiken. Samen maken die ook muziek. En soms heeft iemand die zich minimaal inspant met geluk een hit te pakken, maar dat is meer gevolg van het commerciële muzieksysteem dat dergelijke mensen beloont. Uiteindelijk interesseert het veel mensen geen bal hoeveel werk en oefening er in muziek zit als het maar lekker klinkt.

[dasiro]

Mensen zijn ook getraind op muziek van een ander, maar daarom moet niet elke rechtenhouder (#componist/uitvoerder) tot het einde der tijden een deel van jouw opbrengsten krijgen terwijl je een volledig eigen nummer zonder samples maakt.

Dit begint dezelfde imho belachelijke situatie te worden als bij patenten op ideeën ipv op effectieve uitvindingen/producten: het is niet omdat je ergens aan gedacht hebt dat al de rest die ongeveer hetzelfde denkt en een product maakt jou zou moeten blijven betalen.

Binnenkort gaan we rechtzaken van AI-advocaten en AI-rechters krijgen die op hun beurt dan weer gemanipuleerd worden, allemaal omdat grote bedrijven denken ergens een paar centen minder te kunnen binnenharken

[Sorcerer8472]

We zien nu al situaties waarin creators gedemonetized worden op YouTube omdat "eigenaars" van AI-muziek "in de stijl van artiest X" copyright claims doen op het originele materiaal, deels waarschijnlijk geautomatiseerd.

De originale creator krijgt daardoor geen geld meer, maar de AI-creaties wel.

Dat is natuurlijk de omgekeerde wereld en wellicht ook een reden waarom Universal hier nu tegen ageert.

[tweaker29789]

Dat is mogelijk omdat die DMCA wetgeving zo makkelijk te misbruiken is. Dit staat los van het gebruik van AI.

[Sorcerer8472]

Staat er niet helemaal los van als je in mijn post leest dat het gaat over AI-muziek die nu als nieuw IP wordt gezien door de claimende partij.

[junkchaser]

Ai, bitcoin, eigen energie, moestuinen... Natuurlijk willen grote bedrijven alle controle en zelf de regels naar hun hand zetten. Waar ik wel voor ben is een AI marker (hybride/volledig ai), dan kun je zelf beslissen wat je hiermee doet. Maar dan ook voor films en games. Dan weet je precies of je iets artisanaal hebt gekocht of niet, net zoals je voeding.

[SkillZ4LollZ V2]

Met genoeg geld valt alles er doorheen te lobbyen in eigen voordeel, kijk maar naar een Amazon of Meta. Verkapte corruptie in een mooie maatpak. Vervolgens kun je als bedrijf mooi claimen dat men zich netjes aan de lokaal geldende regels en wetten heeft gehouden.

[HakanX]

Marker is een goed idee, maar dan moet dat ook wanneer de labels zelf ook AI hulp gebruiken, want dat doen ze al veel langer. Dit is gewoon wat jij zelf al zegt, omdat ze zien dat ze hun macht/geld gaan kwijtraken. Geen dure studio's meer, mensen die zelf muziek distributeren en waarvan de inkomsten niet naar de labels gaan.

[T99Rots]

Leuk en aardig allemaal, maar als suno en vergelijkbare diensten hun downloads dicht gooien, of moeilijk gaan doen rond om copyright kan je natuurlijk verwacht dat er binnen no time een open source Chinees model verschijnt die veel minder moeite heeft met direct muziek van artiesten na te maken. Als je het mij vraagt schieten ze hier zich zelf dus mee in de voet. Nu zal er zo en zo wel een moment komen dat open source muziek models op het internet verschijnen, maar je geeft ze zo wel extra motivatie om op te schieten.

[328-the_coder]

Laten we het hopen!

Waarom kan ik niet gewoon zeggen: hey doe eens jazz in de stijl van de beatles,
maar pas de lyrics aan (maar behoudt de melodie) en stop daar de stijlgids van golang in,
dan kan ik lekker multitasken in de auto onderweg naar werk.

Maar nee dat mag allemaal niet.
Echt walgelijk wat copyright mensen allemaal lopen de janken over AI modellen,
ze gaan het echt voor de rest van ons verpesten.
Je ziet nu met AI heel goed hoe copyright innovatie en intelligentie in de weg staat!
Als de grote AI labs geen schijt hadden gehad aan copyright (wat absoluut geen recht is trouwens, maar een uit corruptie ontstaan juridisch gedrocht en een gevalletje van Amerika die de rest van de wereld bully't en chanteert maar goed) dan waren de huidige llm's nooit zo slim geweest, en had de mensheid gestagneerd. Negeer copyright, en de mensheid zal wederom vooruit gaan!
Negeer huilende kutartiesten en andere jankende verwende en verwaande "kunstzinnige types" die maar janken en janken maar weinig bijdragen aan onze economie, en we zullen weer eens kunnen domineren op wereldniveau.

tl;dr death to copyright; Mensen die kunst doen, zonder verdere economische bijdrage, zijn parasieten en moet je maximaal marginaliseren, en zeker niet in hun waan laten dat alleen zij weten wat kunst is, en het beoefenen. Deze rant is ook kunst, gratis en voor niets van iedereen; heeft ook geen economische bijdrage. Terug aan het werk iedereen! :zweep

[SkyStreaker]

Inmiddels al een klein tijdje bezig met Suno en ik haak alweer af. Heel veel, en dan vooral de zang, klinkt behoorlijk hetzelfde. Een "syncopated panflute" heeft hetzelfde patroon in ritme als een "syncopated steeldrum" bijv. Ik zal vast iets verkeerds doen, maar in combinatie met bepaalde genres en de mate van "gekheid" die je in kan stellen, klinkt het veelal gelijkend. Vooral zangstukken net voorafgaand een chorus.

[DarkSunshine]

Dan doe je toch iets verkeerd

[nicolaswuffwuff]

Inderdaad. Suno is zeer goed te sturen met een goede style prompt en het gebruiken van brackets in je lyrics. Daarnaast met de nieuwe voices ook nog je eigen vocals of vocals uit een bestaand eigen nummer uit je library. Op die manier kun je redelijk veel soorten muziek combineren en lekker je eigen voorkeur qua muziek luisteren in goede kwaliteit.

[SkyStreaker]

Dat klopt, alleen is dat niet wat ik hier zeg.

[ArcticWolf]

Suno werkt het beste als referentie samples upload, anders krijg je continu dezelfde AI slop... liep voorheen tegen hetzelfde probleem aan.,

[DarkSunshine]

Ik maak music net ''Suno'' en zet lekker op youtube, ze gaan nou niet dicteren wat ik wel en niet mag..
ALS suno dit wel zou doen.. kan ik je al zeggen dat 1:mensen gaan over naar local versie :2 ze stoppen met hun abbo

[tweaker29789]

Die platenmaatschappijen willen weer teveel. Ze hebben een punt als ze zeggen dat AI is getraind op muziek met copyright. Daar zou een vergoeding tegenover moeten staan.

Maar uiteindelijk vormt de productie van muziek door de AI het creatieve proces (dus niet de prompt krijger). Wat er ook daarna met AI wordt gemaakt, is niet het eigendom van die platenmaatschappijen. Anders zou elke muzikant zijn muziek moeten inleveren als ze zijn geinspireerd door muziek waar copyright op staat.

En die prompt krijger is hoogstens een opdrachtgever of producer als er nog wat nabewerkt wordt. Je bent niet een muzikant. Je geeft nl het creatieve proces uit handen.

[SuperDre]

AI-diensten hebben hun software getraind op muziek van artiesten van deze en veel andere platenmaatschappijen

Net zoals mensen het maken van hun muziek getraind hebben op muziek van anderen, dat is al eeuwen zo.

[BLACKfm]

Want ja, een audiorecorder gebruiken om je muziek alsnog weer op te nemen is natuurlijk ook helemaal niet mogelijk.... /s

Dit heeft natuurlijk 0 effect, behalve dat een dienst wordt gemankeerd door een basisfunctie onmogelijk lastiger te maken.

Gewoon geen deal sluiten (waarom deals sluiten?) en lekker in hun eigen sop gaar laten koken.