Nederlandse netbeheerders onder vuur om Chinese sensoren in slimme meters

Nederlandse netbeheerders krijgen vanuit verschillende partijen kritiek op de aanbesteding van Chinese sensoren voor slimme meters. Het gaat om onderdelen voor vier miljoen slimme meters. Digitale energiemeters, waaronder eventueel slimme digitale meters, worden vanaf 1 januari 2026 verplicht gesteld in Nederland.

Volgens critici maakt de samenwerking met fabrikant Kaifa Technology Nederland te afhankelijk van China, meldt De Telegraaf. Onder meer politici en de branchevereniging voor de elektrotechnische sector stellen vanwege veiligheidsoverwegingen dat er beter voor een Europese leverancier gekozen had kunnen worden.

Netbeheer Nederland stelt dat er tijdens de aanbestedingsprocedure naar eigen zeggen voor Kaifa Technology is gekozen omdat dit de beste optie was. "De aanbesteding is via Europese richtlijnen verlopen. We hebben al veel van Kaifa hangen en voeren regelmatig audits uit", aldus de vereniging. Europese bedrijven zijn naar schatting duurder dan Kaifa.

De organisatie benadrukt dat de aanbesteding aan alle Europese eisen voldoet, waaronder de eisen voor mensenrechten. Wel is bekend dat het staatsbedrijf China Electronics Corporation een belang van 35 procent in Kaifa Technology bezit. De Chinese overheid heeft belangen in vrijwel alle grote en belangrijke bedrijven in het land.

De vereniging van netbeheerders noemt zorgen over eventuele spionage of privacyschending onnodig. "Dit is een meetsensor en bevat geen schakelaar of telecommunicatietechnologie. Er is in deze audits nooit iets naar voren gekomen."

Update, 10.05 uur: In het oorspronkelijke artikel stond dat slimme meters verplicht worden vanaf 1 januari 2026. Dat is onjuist. Digitale meters worden wel verplicht vanaf die datum. Daar vallen slimme meters ook onder, maar er zijn ook niet-slimme digitale meters. Dit is aangepast in het artikel.

Reacties (289)

[Krisp]

Zeggen dat het een meter is en dat daarom de kans op spionage klein is, is onzinnig. Het vernieuwende aspect van deze meters is dat je ze rechtstreeks kunt aansluiten op je router, er zit namelijk een UTP-poort op. Juist door realtime te meten (op secondeniveau) kun je heel goed gebruikerspatronen onderscheiden.

Daarmee is het probleem met deze uitkomst meervoudig:

• er is wel degelijk een privacy- en daarmee veiligheidsrisico, omdat die data uitgelezen kan worden en ook verstuurd over het internet. Dit in tegenstelling tot de huidige generatie meters die enkel indirect aangesloten kunnen worden op internet (via de P1-poort, netbeheerders lezen de meters via een eigen netwerk uit). Gezien de hoeveelheid kleinverbruikers is die data een goudmijn om inzicht te krijgen op ons net. Daar zitten we straks slechts een firmware update vandaan.
• Geheel tegen de geest van de tijd in, is betrokkenheid van de Chinese staat geen uitsluitingsgrond geweest in aanbesteding, dit in tegenstelling tot Russische betrokkenheid. Die ruimte biedt de aanbestedingswet wel (op grond van de GPA). Dat blijkt ook uit het kort geding wat is gevoerd, waaruit blijkt dat Kaifa niet voldoet aan dit criterium maar wel de grootste kavel toegewezen heeft gekregen. Dit nog los van het feit dat dit enkel assemblage betreft.
• Verder is de prijs waarmee Kaifa heeft ingeschreven onhaalbaar voor Europese partijen, het is simpelweg onder hun kostprijs. De reden is niet met zekerheid vast te stellen, maar het past in een patroon waarbij Chinese partijen Europese concurrentie op deze proberen uit te schakelen. Dat de Chinese staat aandeelhouder is, past in deze gedachtegang. Ook dat had reden voor uitsluiting moeten zijn.

Het verweer van Netbeheer Nederland is zeer zwak. De eisen hebben de netbeheerders zelf mede opgesteld. Als een partij als Kaifa eraan voldoet, moet je jezelf afvragen of je wel de juiste eisen hebt gesteld. Dat reflectievermogen mist volledig.

[Reactie gewijzigd door Krisp op 31 december 2025 11:05]

[Tozz]

Klok en klepel.

Dit artikel gaat over een elektronisch onderdeel van het product "slimme meter". Het meet instrument dat voltage, ampere's, powefactors enzo meet. Jij doet de aanname dat "een meter" in deze context gaat over het finale product, maar dat klopt niet. "de meter" in dit artikel gaat over een meetsensor IN de "slimme meter".

Dit meetinstrument kan dus geen data versturen. Want het meetinstrument waar dit artikel over gaat heeft geen netwerk verbinding. Ik weet het niet, maar het kan best zijn dat om bijvoorbeeld ampere's te meten deze sensor alleen een waarde teruggeeft in mV in bijvoorbeeld de range 0 - 100 mV voor 0 tot 100 ampere.

Kortom, dit meetinstrument zit niet op Internet.

Daarnaast is het geen UTP poort maar een ethernet poort. UTP is een type kabel. RJ45 is een type connector. Het is een RJ45 poort met daarop een Ethernet controller.

[Gazuhl]

Ik ben het hier niet mee eens. Ik was bij de test straat van 1 van de netbeheerders en daar stonden een clubje chinese engineers te werken aan deze dingen. Het gaat niet enkel om een meetchipje, het hele apparaat is chinees en wordt voorzien van chinese firmware. Die stonden ze in het lab hier in NL te programmeren en af te stellen. Overigens mensen die geen NL en nauwelijks engels spraken.

[Krisp]

Even uitgezocht, en de waarheid zit (m.i.) in het midden. Waar het hier om gaat is de zogenaamde 'metrologiemodule', wat wel iets meer is als een sensor. Er zit bijvoorbeeld ook gewoon een behuizing omheen, en ook een vorm van ethernetcomunicatie (zie Appendix - MAIN v1.0, blz 29) wat ook via een TCP-procotol verloopt. Ook firmware updates zijn mogelijk. Oftewel: deze module is meer dan een sensor.

Daar moet nog een communicatiemodule bij, die -zoals je terecht aangeeft- verantwoordelijk is voor de communicatie via internet. De verwarring ontstond bij mij omdat er (iig bij mij) geen aanbesteding bekend is voor de hardware van de communicatiemodule. Die moet kennelijk nog komen.

[Reactie gewijzigd door Krisp op 31 december 2025 17:09]

[EmbeddedPower]

Twee reacties:
1. betreffende gebruikerspatronen, daar heb je geen realtime informatie voor nodig. Ik registreer zelf per kwartier, en zie daar al het verschil in of ik een kop thee zet, en of ik de TV aan heb staan. En als ik per dag zou meten, zie ik het verschil of ik thuis werk of op kantoor.

2. de huidige slimme meters (ik zou eigenlijk liever zeggen connected) zijn ook al verbonden met een netwerk, weliswaar een eigen netwerk van de netbeheerders, maar het is maar de vraag of er vanuit dat netwerk niet toch een route open is naar de fabrikant, want dat is toch zo makkelijk voor de serviceengineers als er eens ergens een storing is of zo.

edit: typo

[Reactie gewijzigd door EmbeddedPower op 31 december 2025 15:22]

[rko4u]

Ze zeggen niet dat het om de hele meter gaat, ze zeggen dat het alleen om de sensoren gaat, zonder communicatiemodule dus niet in staat om je standen naar China te sturen. Je reactie gaat dus uit van een bewering die niet wordt gemaakt.

[schrikbeeld]

"Europese bedrijven zijn naar schatting duurder dan Kaifa."

Uit het proces voor Europese aanbestedingen had natuurlijk de prijs duidelijk moeten zijn.
Nu praten over "naar schatting" is verhullend of gewoonweg dom taalgebruik.

[Beuker]

Ik heb aan deze tender gewerkt. Of althans een onderdeel er van. Het idee is dat je de meter los maakt van een communicatie middel. De meter doet alleen meten en geeft dat door aan dit geval een gateway. Die gateway gaat voor de communicatie zorgen naar de huiseigenaar of andere partijen. Die gateway heeft strikte regels voor welke componenten gebruikt mogen worden.

Ik denk dat de soep niet zo heet gegeten moet worden en alleen voor het meet gedeelte je iets soepeler kan zijn. Echter moet je altijd zorgen dat de meter alleen meet. De gateway daarentegen zal veel meer de focus op moeten liggen. En ja dit worden dus twee aparte componenten zoals de tender dat heeft uitgeschreven, maar wel op elkaar zitten en verbonden zijn met elkaar.

[Reactie gewijzigd door Beuker op 31 december 2025 11:23]

[m_p_g]

Het is dus vanuit cyber security oogpunt ontzettend naïef om te denken dat wanneer iets achter een gateway/firewall zit er geen mogelijkheden meer zijn van het device om andere zaken uit te voeren die de gateway/firewall niet toelaat.

Het paard van Troje staat reeds achter de muren van het fort en kan met ingebouwde extra "functionaliteit" ook extra "functionaliteit" uitvoeren. De interpretatie van een 'bepaalde meetopdracht' kan net iets anders geïnterpreteerd worden dan je zou verwachten.

De Nederlandse netbeheerders hebben hier duidelijk gefaald in bedrijfsveiligheid van hun netwerk en zijn zonder pardon voor de goedkoopste aanbieder gegaan.

[siggy]

Het gaat alleen om 'geld verdienen' voor de een en 'geld besparen' voor de ander.

Dat een Chinees bedrijf mee kan dingen via constructies bij een aanbesteden is al een gat op zich.

Nederland en de EU zijn hopeloos naief. We prijzen onszelf met alles uit de markt. Sterker nog, naar mijn mening zijn we allang aan de verliezende kant. Chinese is een dieseltrein op snelheid. En de EU zit nog in de nationalistische ideologie van kleine landjes en nog kleinere economieen.

China heeft een lang adem én een lange termijnvisie. De EU heeft geen van beide, over Nederland kan ik alleen maar lachen. Men wílt gewoon nergens lering uit trekken.

Het bekendste voorbeeld is de zonnepanelen-industrie. Nagenog compleet weggevaagd. En we laten het keer op keer gebeuren. En het einde is nog lang niet in zicht.

Van de EU blijft niks anders over dan een bastion van idealen en moraal, maar totaal geen zelfbehoud.

[roberttttt]

Helemaal mee eens.
Dit is een belangrijker aspect dan een mogelijke privacy schending of spionage door China.
Wij Europeanen, met Nederland met zijn koopmansgeest voorop, zijn al tientallen jaren bezig ons hebben en houden te verkopen aan de hoogste bieder.
Alles moet zo goedkoop en makkelijk mogelijk zijn. Als we dan geen industrie meer over hebben en voor alles afhankelijk geworden zijn van het buitenland schijnt ons niet uit te maken.
De coronatijd had toch een waarschuwing moeten zijn. Toen bleek dat we niet eens in staat waren mondkapjes te maken.
We hebben onze mond vol over digitale autonomie, maar in de praktijk gaan we gewoon door met ons steeds meer afhankelijk te maken van landen buiten de EU voor werkelijk van alles.

[Ruben26]

Gechargeerd, wat heeft de EU aan één grote interne markt als we (lees EU) daar zelf al niet van kopen....

...maar er is een omslag gaande. Die gaat echter zo traag.

Ik ben pro-EU en vóór veranderingen van binnenuit, maar die mogen best wat sneller gaan dan nu gebeurt want anders blijven we continu achter de feiten aan lopen.

[Reactie gewijzigd door Ruben26 op 31 december 2025 13:25]

[Houtenklaas]

Waren het alleen maar zonnepanelen. Vroeger zaten er meerder elektronicawinkels in mijn buurt, die allemaal ter ziele zijn omdat versturen vanuit China goedkoper was voor de klanten, dat hebben "we" laten gebeuren. BYD is Tesla voorbij gestreefd, niet met een klein beetje voorsprong, maar met straatlengtes. Maakindustrie waren "we" ooit goed in, tegenwoordig willen we dat niet meer. Zomaar een paar voorbeelden. Het is werkelijk op alle fronten waar Europa gaten laat vallen. En als daar een plan achter zat kan je daar nog iets van vinden, maar er is geen plan. Wat een sneu verhaal om 2026 mee in te gaan.

[Digitist]

Ik blijf gewoon bij mijn lokale electronica winkel kopen.

[Houtenklaas]

Ik doelde op de onderdelenwinkels, waar ik weerstanden, transistoren, ic's en zo kocht. Maar die zijn werkelijk allemaal verdwenen. Witgoed - andere dingen trouwens ook - koop ik ook in de buurt in het kader van "steunt elkaar, koop lokale waar"

[Reactie gewijzigd door Houtenklaas op 2 januari 2026 11:54]

[Madrox]

Oke, we gaan de strijd aan. Laten we dan meteen beginnen met alle lonen met 50% te krimpen. Van hoog tot laag. Dat geeft al gelijk meer adem in de strijd. Doe jij mee?

[al76]

Met alle respect, jij denkt dat de prijzen zo laag zijn vanwege de chinese lonen? Op letterlijk alles ligt staatssubsidie. En geen milieuregels, arbeidsrechten etc. Daar kun je simpelweg niet qua prijs tegen op concurreren. Dit is ook niet toegestaan, maar china doet het gewoon wel.

We kunnen beter in andere goedkope vriendelijkere arbeidslanden de productie op gaan zetten en de hogere functies hier neerzetten. En producten waarvan niet aantoonbaar is dat ze niet staats gebonden subsidie ontvangen simpelweg aan de poort weigeren. Het levert wel inflatie op, maar dat is maar eenmalig. Je kunt zeggen wat je wilt van Trump maar in house maken ipv uitbesteden maakt je veel minder afhankelijk van een land als china

[roberttttt]

Als de EU-regeringen onze industrie net zo hard zou subsidiëren als China doet, en wij net zo hevig zouden innoveren en investeren in nieuwe technologieën, hoeven de lonen niet omlaag om een concurrerende prijs te krijgen.

[Reactie gewijzigd door roberttttt op 31 december 2025 22:34]

[hamsteg]

Dit is natuurlijk een beetje bangmakerij. De meter is een grote sensor verder niet, "output only". Er is geen manier om "input" te leveren. De meter bevat geen privé data. Deze drie punten zorgen ervoor dat dit device heel snel naar het laagste risico in de Cyber Security beoordeling gaat.

Ik begrijp de angsten van "controle" en "invloed" maar op sensoren of componenten niveau al denken dat China ook nog even een extra stukje control inbouwt (met extra componenten inclusief een transmitter) dat onopgemerkt zou blijven ... is niet alleen paranoïde maar ook op dit moment verbruiktechnisch niet mogelijk om dat te verbergen.

[kodak]

Wanneer iemand die meegewerkt heeft aan een deel van het inkopen stelt dat je altijd moet zorgen dat de meter alleen meet is het risico dus geen bangmakerij maar realistisch. Juist omdat er duidelijkheid is waar de netbeheerders voor moeten zorgen maar er geen duidelijkheid is of men dat ook werkelijk en genoeg doet. Het wijzen op het risico al bangmakerij gaan noemen, zonder zelfs maar aan te tonen dat de netbeheers werkelijk zorgen dat onderdelen echt alleen meten, is niet gericht om risico serieus te nemen. Dus kom met bewijs dat het risico er niet is, anders is het doen alsof risico bangmakerij zou zijn vooral een mening die niet duidelijk gefundeerd is op de praktijk maar op hoop.

[hamsteg]

Omgekeerde bewijslast en zo vergroot je de angst want dat kan ik nooit. De aanname is dus dat de netwerkbeheerders hun werk niet doen, geen controles uitvoeren, geen testen laten uitvoeren bij Europese instanties (wat verplicht is, o.a. met emc testen) en nu moet ik bewijzen dat dat wel zo is? Lekker doorgaan op angst creeren. Heb jij je auto ook zo gecontroleerd voordat jij hem kocht, geloof mij de kans dat daar "controle" inzit die werkelijk kan communiceren met China is 1000x groter (welk merk dan ook want uiteindelijk zit er China in). Bangmakerij en verder niet, of kom zelf met bewijzen dat een output only device met CE markering die een paar bitjes per tijdseenheid publiceert echt een risico is. Je reageert op buikgevoel, niet op realiteit.

[Reactie gewijzigd door hamsteg op 31 december 2025 20:14]

[kodak]

Het risico gaat om wat we wel en niet willen accepteren. Menen dat bestaande werkwijzen prima zijn lijkt niet gebaseerd op het werkelijk kunnen aantonen dat deze de genoemde risico's genoeg verkleinen. Het lijkt gebaseerd op vertrouwen willen hebben. Dat is vooral verstandig als je zelf zowel keuze als controle hebt. Beiden ontbreken voor de meeste mensen, terwijl die niet zomaar de gevolgen voor zichzelf en de samenleving acceptabel vinden als het risico uit komt.

Het is daarbij ook niet realistisch om te stellen dat er maar vertrouwen in bedrijven moet zijn. Zoals het nieuws toont gaan bedrijven voor wat goedkoop is, niet voor wat duidelijk acceptabel voor gebruikers en de samenleving is.

Ik ben het met je eens dat er niet zomaar gesteld kan worden dat de apparatuur niet aan de belangen van de gebruikers en samenleving voldoet. Maar de netbeheerders tonen hier niet aan dat wat ze zelf acceptabel vinden past bij de belangen van de gebruikers en samenleving. En aangezien die afhankelijk van deze bedrijven zijn is het dus eerder aan de netbeheerders om open en transparant te zijn. Zodat er geen onduidelijkheid is over de praktijk. Het probleem is dat die openheid en transparant ontbreekt. De netbeheerders willen wel de lusten, niet de lasten. En als de lasten in de praktijk groot blijken hebben ze ook bedongen dat ze nauwelijls verantwoordelijk gehouden kunnen worden. Waarmee de lasten vooral bij de samenleving en gebruikers liggen.

[m_p_g]

Dat heeft niets met bangmakerij te maken, maar is in de huidige wereld al meer regel dan uitzondering.


De beeldspraak dat het slimme meter gedeelte alleen een simpele 'sensor' zou zijn is onjuist.
Zodra een 'sensor' een microcontroller bevat, is het al geen simpele 'sensor' meer.

[_Pussycat_]

Heb je enig idee hoe die hele architectuur in elkaar zit? Misschien heeft de meter alleen maar om de seconde een paar bitjes uit om te zeggen "in de laatste seconde 289 Joule verbruikt" en kan helemaal niets verder doen.

Ik vond het ietwat vervelend als mensen zo een kant en klare mening hebben zonder enig idee van de opbouw en zonder te vragen.

@Beuker kun je verder uitleggen hoe dit werkt? Welke informatie komt uit en gaat naar dit onderdeel?

[Beuker]

Toen ik hier vanuit een leveranciers oogpunt bij betrokken was, waren er een hoop zaken nog te bepalen en veilig te maken.

Toen al waren er zorgen over wat ze precies wilde. Het kwam er op neer dat een slimmer meter bestaat uit een meter gedeelte. Puur getallen uitpoepen wat er verbruikt word. Op de meter heb je dan een gateway die je eventueel later nog kunt wijzigen mochten de eisen anders worden. Lees gateway module losmaken van de meter unit en vervangen door een andere.

Wat voor ons nu een slimme meter is is dat absoluut niet want men hier probeert te bereiken. Althans wat ik weet tot 2 maanden geleden.

Die gateway krijgt een Linux OS. Althans zo was de wens. Dat kan dan bijvoorbeeld zijn het Yocto project of Windriver linux.

Qua architectuur moet ik even kijken of de informatie vrij te delen is.

[laurxp]

Is er publiekelijk al iets beschikbaar over het nieuwe X1-protocol? Is dit DSMR5-over-IP, of kunnen we iets meer verwachten?

Ik zag in de tender-documenten dat ze TLS willen gaan gebruiken voor de communicatie - en dus ook voor de X1-poort. Ik zag ook ergens dat dit via een webinterface zou moeten gaan werken. Maar hoe moet dat gaan werken met de Web PKI certificaten die binnenkort nog maar 47 dagen geldig zijn? Moeten we zodadelijk allemaal een vage root cert van de netbeheerder op al onze apparaten gaan installeren, omdat de browser anders een enorme rode waarschuwing geeft?

[arjankoole]

dat hangt er geheel vanaf wat er tussen de meter en de gateway gebeurt.

als de meter tegen de gateway alleen een paar bits qua verbruik kan geven, en verder niets, dan zit er geen reeel risico aan vast.

het is niet als een gateway in huis, die alle verkeer door routeert.

Dat moet uiteraard wel heel stevig gecontroleerd worden.

[Skywalker27]

Het is zo makkelijk om andere data naar buiten te brengen nu alles versleuteld moet zijn. En de gateway/firewall denk dat het onschuldige data is. En al helemaal ondoenlijk voor een simpele firewall die in je energiemeter zit.

[looyenss]

Complete meter, onderdelen, of niet.

Het bedrijf is in handen van de chinese staat. Dat had je met een due dilligence onderzoek zelf kunnen achterhalen.

Conform de Global Procurement Agreement doe je geen zaken met china, zeker niet als het gewoon in europa te koop is.

[kwakzalver]

Kaifa Technology Netherlands B.V.

Aanbesteding gedaan conform the NL en EU regelgeving.

En de GPA is een WTO richtlijn voor handel.

Een wereldwijde aanbestedingsovereenkomst (Global Procurement Agreement, GPA), met name de Overeenkomst inzake overheidsaanbestedingen (GPA) van de WTO (2012), is een multilateraal verdrag tussen WTO-leden om eerlijke, transparante en niet-discriminerende voorwaarden te scheppen voor internationale concurrentie bij overheidsaanbestedingen.

[Jerie]

Kaifa Technology Netherlands B.V.

https://en.kaifa.cn/

The World's Leading Electronics Manufacturing Services (EMS) Provider.

http://en.kaifametering.com/

Shenzhen kaifa Technology (Chengdu) Co.,Ltd. (KAIFA, Stock Code: 920029) was established in Chengdu, Sichuan province in 2016.

https://en.wikipedia.org/...Kaifa_Technology_Co.,_Ltd.

Shenzhen Kaifa Technology Co., Ltd. (Chinese: 深圳长城开发科技股份有限公司; pinyin: shēn zhèn zhǎng chéng kāi fā kē jì gǔ fèn yǒu xiàn gōng sī), known professionally as Kaifa, is an electronics manufacturing services (EMS) provider.[2] Headquartered in Shenzhen, China, operates ten R&D and manufacturing bases located in China (Shenzhen; Suzhou; Huizhou; Dongguan; Chengdu; Chongqing and Guilin), Malaysia, and Philippines, occupying a total area of more than 580,000 m2. As of 2020, it has become one of China's largest manufacturers of smart meters and control systems, and one of the largest semiconductor memory module manufacturers in China. Its product, hard disk heads, accounts for more than 10% of the global market share.

Dit bedrijf is zo Chinees als het maar kan. Dat ze een Nederlandse dochteronderneming hebben, maakt ze niet Nederlands. Microsoft Nederland noem je toch ook niet Nederlands? Kom op.

[looyenss]

Voor overheidsaanbestedingen, wat dit is, en je dus china uit kan sluiten. Zoals @Krisp ook al zei:

Krisp in 'Nederlandse netbeheerders onder vuur om Chinese sensoren in slimme meters'

Dat ze een nederlands brievenbusbedrijfje hebben zegt natuurlijk niet zoveel. En dat het gedaan is volgens regelgeving is niet waar, zie ook het oorspronkelijke artikel van de telegraaf en de gebrekkige handhaving van de regelgeving in Nederland.

Groet de klokkenluider waar de telegraaf naar refereert ;-)

[Osiummaster]

Maar het gedeelte wat aangesloten kan worden op het netwerk wordt toch juist niet door China gemaakt, alleen de sensoren? Tenminste dat is wat er beweerd wordt door bovenste reactie in de draad

[dasiro]

Het zou mij verbazen dat daar een totaal handelsverbod met een land in zou staan.

[mvd64]

Nee, het is niet in handen van de Chinese staat. De Chinese staat heeft een belang in het bedrijf (zoals het heeft in alle grote bedrijven). Dat staat ook in het artikel.

[Pinkys Brain]

In wat voor aantallen moet die meter gemaakt worden? Ik vind het eigenlijk heel vreemd om zo'n simpel ontwerp niet in eigenaarschap te hebben.

Voor elke aanpassing vastzitten aan een leverancier, voor iets wat misschien een paar duizend regels code is en een triviaal PCB'tje ... zou ik niet doen.

[bramv101]

k mag hopen dat die mensen die hieraan hebben meegewerkt (en al zeker de eind-verantwoordelijke) stevig op de vingers worden getikt. Dit getuigt van weinig inzicht in de materie.

Dit klinkt vooral als wat juristen die de technologie niet begrijpen - iets wat jammer genoeg maar al te vaak voorkomt.

[sprankel]

Vanuit een systeem bril heb je gelijk, vanuit een functionele safety en security oogpunt niet helemaal.

Een voorbeeld waar ik profesioneel vaak dit verschil mee uitleg:

We hebben een communicatiebox van een netbeheerder om ons te vertellen of onze turbine mag draaien of niet. Om het simpel te houden gaan we ervan uit dat die 12V uitstuurt als onze turbine aan moet, 6V als ze uit moet.

Vanuit het bedrijf lezen we die input in en vervolgens schakelen we daarmee.

Vanuit systeem is daar geen risico, dat is een simpele elektrische input waar geen communicatie over kan en dus ook niets over kan wat ons systeem kan besmetten => dat word genegeerd in systeem security assesments.

Echter functioneel, als die box begint te springen van 6V naar 12V naar 6V, als die aan/uit begint te herhalen 100 keer snel achter elkaar? Hebben we dan nog een turbine of is die nu volledig kapot gesprongen? Vanuit zuiver cybersecurity kan je daar niet op antwoorden, dan moet je de ingenieurs aan tafel hebben. Dat zou in een security assesment naar boven moeten komen die gemaakt is als voorbereiding voor een hazard and operability study ookwel hazop genoemd. De laatste best practices rondom hazop vereisen dat ook maar het is nieuw toegevoegd en bedrijven zijn daar met moeite van op de hoogte. En bij dat Hazop verhaal zit historisch gesproken niemand aan tafel die iets van security kent, laat staan welke invloed dat heeft op safety.

Om terug te komen naar die digitale meter, dat het lauter om de input gaat en niet over de communicatie, wat als die meetresultaten van een paar miljoen meters plots gemanipuleerd worden? Word de vermogensmeting gebruikt door de netveheerder of zijn daar ooit plannen toe? Wat doet dat met je samenleving als er plots 1 miljoen meters foutief gaan? Wat doet met je organisatie als je plots 1 miljoen meters mag gaan vervangen omdat ze foutief meten? Hoe eenvoudig/moeilijk zou het zijn om in die input iets te steken wat dergelijke scenario's kan veroorzaken?

Die vragen moeten gesteld worden waarbij ik niet zeg dat we dan maar perse het veilige voor het veilige moeten doen. Maar als ze niet gesteld worden dan zit je met risico's waar niet over nagedacht is.

[Gazuhl]

Verkeerde tender. Wat jij beschrijft is de nextgen slimme meter. Modulair opgebouwd zodat niet de hele meter vervangen hoeft te worden bij een update van een component. Die nextgen meters worden op dit moment ontwikkeld en zitten nog in de architectuur fase. De meters uit dit artikel zijn echter niet modulair.


Het probleem zit em meer in het feit dat risicomanagement een wereldvreemd idee is bij de netbeheerders. Aan de top wordt er weleens wat over geroepen maar 2 lagen naar beneden ligt de focus puur op zo snel mogelijk bouwen. De risicos die daarmee gemoeid zijn worden niet teruggevoerd naar de top, dus denkt iedereen dat het allemaal wel snor zit.

[bilgy_no1]

Dat is interessante informatie. Maar er is dus voor het meetgedeelte geen bezwaar gezien ten aanzien van de partij waarbij wordt ingekocht. Dat vind ik op zijn zachtst bijzonder, gezien de opmerkingen over het aanzienlijke belang van de overheid hierin.

Kan zijn dat de gevaren van lekkage van gegevens niet aan de orde zijn, maar je zou bij zo'n bedrijf bijv ook rekening moeten houden dual use leveringen aan Rusland.

[tomvld]

Het lijkt me verstandig dat de mensen van Netbeheer die hier voor verantwoordelijk zijn op non-actief worden gesteld. Je op dit moment volledig overgeven aan de Chinezen op een cruciaal onderdeel in de stroomvoorziening van bijna ieder huis in Nederland, is bizar.

Het argument dat de opdracht voor "communicatie module" nog niet is uitgegeven is ronduit sneu: Allereerst is de verrassing niet groot als ook een Chinees bedrijf dat "wint" en daarnaast hou je nooit bij wat er uiteindelijk, encrypted, over die module gaat.

Gewoon niet doen.

[tomvld]

Begrijp ik goed dat in de Tender het dus mogelijk is gemaakt dat de Chinezen met een firmware update alle stroom bv gratis maken?

Snel heel Nederland straalkacheltjes kopen en elektrische autos gratis laden? Dat wordt feest

[Uhuruburu]

Kaifa Technology is een dochteronderneming van China Electronics Corporation (CEC), dat betrokken is bij telecomapparatuur voor het Chinese leger.

Voor Nederlandse pensioenfondsen en verzekeraars staat CEC op de uitsluitingslijst, vanwege banden met de defensiesector, mensenrechtenschendingen of geopolitieke risico's.

Pensioenfonds Rail & OV heeft CEC expliciet uitgesloten.

Verzekeraar VGZ (met pensioenactiviteiten) sluit Kaifa zelf uit van beleggingen.

Grote fondsen zoals ABP en PFZW hanteren strenge ESG-criteria (Environment, Social, Governance) en sluiten vaak bedrijven uit die betrokken zijn bij controversiële wapens, staatsbedrijven in China met defensielinks of schendingen van mensenrechten.

[KWOAD]

Oftewel: de uitsluitingsgrond zou heel anders moeten zijn dan “ spionage of privacyschending”. Daarom hebben we hier een discussie of dat wel terecht is voor een onderdeel zonder schakelaar, maar daar gaat het dus helemaal niet om. Het is maatschappelijk.

[Raymond Deen]

De reactie van Uhuruburu noemt spionage en privacy niet.
In het artikel wordt ook met geen woord gerept over spionage en privacyschending. Daar noemen ze de afhankelijkheid van een Chinees bedrijf onwenselijk.

Gewoon net als China gaan eisen dat 50% van de apparatuur in fabrieken uit Europa moet komen.

[MIB75]

Zo "gewoon" kan dat niet, want in dit geval voldoet met daar zwart/wit gezien aan: het meetgedeelte uit China, het communicatiegedeelte uit Europa. Dus dit "gewoon" eisen heeft weinig nut.

[army]

Wat zin heeft is om te eisen dat er minimaal een twee leverancier/maker is voor een component of een ontwerp en mogelijk voor kritieke infrastructuur zelfs een derde of mogelijk ook een vierde. Deze moet natuurlijk wel tegelijkertijd ook leveren en niet zoals nu dat ze pas leverancier twee bellen als de eerste failliet is om er dan achter te komen dat de tweede ook gestopt is met leveren.

Steeds meer bedrijven zijn gestart met Know Your Supplier, maar zou eigenlijk Know Your Supply Chain moeten worden. ESG dwingt dat eigenlijk wel af voor bepaalde contracten voorlopig, maar zelfs grote multinational zijn zoekende hoe dat allemaal te regelen. Gelukkig wordt er wel steeds meer gestandaardiseerd vanuit de cybersecurity en accounting hoek. Alleen voor overheden en semi-overheids instellingen merk je elke keer dat ze wel veel voorschrijven, maar zelf zo nooit handelen.

[BiLLY_daKid]

Er was laatst al zo'n Nederlands bedrijfje, waarbij alle designs op de mail naar het hoofdkantoor ging...

[jake1996]

Zie een hoop opmerkingen langskomen. Ik ben geen jurist of deskundige op dit terrein maar zolang Kaila en hun leveranciers niet op de uitsluitingslijst staan zoals genoemd in de Aanbestedingswet is dit gewoon een legale inkoop van de netbeheerders.

[demianmonteverd]

Er is toch ook niemand die zegt dat er iets niet legaal is verlopen? De uitkomst is waar men bedenkingen bij heeft zoals ik het lees in elk geval.

[3dmaster]

Het eerste stukje ben in het eens. Hoe je dit vertaalt naar hoe nederland steeds “communistischer” wordt is mij een raadsel. En meningsuiting onder druk? Sinds wanneer mag jij je mening niet meer geven of hebben we geen vrije pers meer.

[marcremijn]

Het probleem met dit soort beslissingen is dat ze genomen worden door de 'cententellers' aan de top. De financiële mensen hebben in strategische beslissingen altijd het laatste woord. Die zien alleen een veel goedkopere inkoop. Vervolgens verkopen zet dat met "dat bespaart ons bedrijf, de belastingbetaler (netbeheerders zijn publieke bedrijven) en de consument veel geld". "We zijn erg goed bezig geweest. Dat moet beloond worden met een vette bonus." En vervolgens verdwijnt het bespaarde geld in de zakken van de (financiele) topbestuurders.

Bij mij is vorig jaar mijn bestaande slimme meter (Landis & Gyr) vervangen door een meter van Kaifa (uit China). Ik heb nog geen brief ontvangen van Stedin, de netbeheerder, dat ik korting krijg op mijn netwerkkosten, omdat ze met die Chinese meters zoveel goedkoper uit zijn....

Bij commerciële ondernemingen kan ik me nog voorstellen dat alleen naar het financiële plaatje gekeken wordt. Doe je dat niet, dan prijs je jezelf uit de markt. Maar we hebben het hier over bedrijven bekostigd uit publieke middelen. Als we dit soort misstanden niet meer willen, moeten er politieke beslissingen worden genomen om het beleid bij deze publieke bedrijven, niet alleen door financiële aspecten te laten bepalen. Anders gaat dit nooit veranderen.

By the way, ik vraag me af, waarom is die slimme meter van Landis & Gyr eigenlijk vervangen. Die laten zitten is volgens mij nog veel goedkoper, dan om hem te laten vervangen, door zelfs de allergoedkoopste Chinese meter. Hij zat er misschien 10 jaar. In mijn vorige woning zat een draaischijf meter, die er al 20 jaar hing.

[YoMarK]

Waarschijnlijk een meter die werkt via 2G(GPRS). Het 2G netwerk gaat binnenkort offline.

[Ge2rt]

Niet echt binnenkort:

"De slimme meter op uw adres communiceert via GPRS op het 2G-netwerk. Dit netwerk wordt uitgeschakeld in 2029. Vanaf dat moment kan de slimme meter niet meer worden uitgelezen op afstand."

[YoMarK]

Die datum is al een paar keer verschoven, met name door de slimme meter problematiek. Officieel was het eind 2025, later(eind 2024 - omdat de netbeheerders niet voor elkaar kregen) is dat eind 2027 geworden. 2029 lijkt weer een nieuwe uitzonderingspositie voor de slimme meters te zijn, waarbij de netbeheerders(en uiteindelijk wij dus) wel een flinke premium moeten betalen per 2G abonnement.

Hoe dan ook is dit dus wel de reden dat ze al die meters moeten vervangen.

[NiGeLaToR]

De vereniging van netbeheerders noemt zorgen over eventuele spionage of privacyschending onnodig. "Dit is een meetsensor en bevat geen schakelaar of telecommunicatietechnologie. Er is in deze audits nooit iets naar voren gekomen."

De vraag is meer: zouden een EU aanbesteding niet door een in EU gevestigd bedrijf ingevuld moeten worden wat in de EU belasting betaalt en vanuit de EU support e.d. levert?

Ook al gaat dit ‘alleen’ maar over sensoren: als we niet een keer stoppen alles weg te geven aan kennis, productie en handel dan blijft er weinig over. Het is inmiddels ook een principe kwestie geworden, juist omdat MAGA aan de ene kant en diverse andere landen aan de andere kant als doel hebben de EU om zeep te helpen. Dan is dit geen goed besluit, ook al voldoet die aan de huidige regels (aka verander regels, dus).

edit:
kijkt in meterkast: volledige meter is van Kaifa en voorzien van 4G/LTE. We hebben dus al de Chinese spionage machine in elke meterkast opgehangen. Briljant.

[Reactie gewijzigd door NiGeLaToR op 31 december 2025 09:24]

[Goed gedaan]

Ja ik snap hier geen houtje van. Elektrische bussen kopen ze ook uit China, terwijl VDL een Nederlands bedrijf is. Terwijl ik op ons laboratorium afstand moest doen van Lindegas, want Engels bedrijf, geen EU. Nu halen we de gasflessen bij een Italiaanse partij. En terecht, ben zwaar voorstander van Europees aanbesteden.

[Bob Popcorn]

Oh god ja. Ik ben een Utrechter en alles wat hier rond rijdt is Yutong.

[Blokker_1999]

Neen. Kijk naar de VS waar veel van wat de overheid doet valt onder het principe dat het in de VS gemaakt moet zijn. Dat aanzien wij dan weer als oneerlijk voor onze Europese bedrijven, want die kunnen niet meedoen zonder zwaar in productiecapaciteit in de VS te investeren. Maar het drijft ook gewoon de kost op voor de belastingbetaler.

Een Europese aanbesteding is net bedoeld om een gelijk speelveld te creeeren voor iedereen, ongeacht uit welk land de aanbieder komt en om een open en transparante gunning te hebben. En wil je bepaalde bedrijven of landen niet, dan zijn er ongetwijfeld manieren om de aanbesteding op een manier te schrijven om die leveranciers uit te sluiten, maar we zien ook vaak genoeg dat zulke aanbestedingen alsnog in de rechtbank belanden.

[NiGeLaToR]

Nou, ja dus. Het gaat inmiddels om meer dan jouw interpretatie van een gelijk speelveld - het gaat om onafhankelijkheid. Als wij een mening over Taiwan hebben en vanaf morgen geen slimme meters meer hebben, wat ga je doen dan? Taiwan aan hun lot overlaten? Dat is exact het punt waar we nu staan in de tijd - met nu een slimme meter als inzet, maar morgen een bus, telefoon, netwerk apparaat, etc etc. Stoppen met naïef zijn.

[SwaggyEggs]

Die Europese aanbestedingsregels richten ons nog te gronde. Alles in China valt gewoon onder 1 groot staatsbedrijf waar door de lokale economie niet tegen op te boksen is. Maar omdat we dat niet mooi in regeltjes kunnen vatten wordt het allemaal maar geaccepteerd.

[R_Zwart]

De 4G/LTE communicatie gaat via een netwerk van een Europese leverancier. RAN is weliswaar Chinees maar daar haal je weinig informatie uit.

[Martinspire]

Zou het moeten? Ik denk dat we daar wel naartoe moeten willen, maar zo zijn de regels momenteel niet en dit soort opdrachten hebben ook met beperkte budgetten te maken. Als men liever iets Europees wil, dan moet men daar het budget wel naar maken.

[necessaryevil]

Die meters zijn in se basis al een ramp. Sommige modellen meten teveel nullast. Je kan ze wel late kalibreren, maar je krijgt alleen het bedrag terug als de meter niet klopt.... En je raad het al, ze meten het nullastverbruik niet de calibratie.

Daarnaast moet je nog extra apparatuur aanschaffen als je een overzicht van je verbruik wilt, iets wat Jan met de Pet niet gaat doen. Je zou gewoon standaard een inzicht in je verbruik moeten krijgen als je zo'n meter hebt. Die dingen zijn duidelijk niet bedoeld om het voor de consument/burger makkelijker te maken.

[R_Zwart]

Die nullast heeft niets met slimme meters te maken, maar met een slecht ontwerp. En dat je geen inzicht hebt met alleen de meter komt ook niet door de slimme meter maar door wat je energieleverancier biedt. Die kunnen prima de granularity bieden die je zelf via P1 kan uitlezen maar dat doen ze niet. Met de oude meters kon het overigens al helemaal niet).

[satya]

Dat klopt, en met een goede leverancier ziet men het verbruik per kwartier als de instelling daarvoor wordt vrij gegeven.

[kozue]

Helemaal gelijk. Het is eigenlijk compleet ontranspant hoe die dingen meten. Ze hebben een of ander gesloten algoritme die nummertjes uitpoept. Hoe kun je als gebruiker ooit weten of dat de juiste nummertjes zijn? Zelf de buidel trekken voor je eigen betrouwbare calibratie?

Ik vind het al sinds het ontstaan van die ondingen bespottelijk hoe dit er allemaal doorheen is gedrukt. Er was niks mis met de goede oude draaischijf. Behalve dan dat het de energiebedrijven niet uit kwam, want dan kunnen ze geen vreemde prijsconstructies toepassen, met onzinnige uurtarieven, waarbij je bij sommigen zelfs moet betalen voor opgewekte stroom. En dat ze dan nog verplicht worden gesteld bewijst maar weer dat de overheid er niet is voor de belangen van de burger, maar voornamelijk die van zichzelf en de lobby's waar ze voor werken. Naar gehuil van energiebedrijven luisteren ze beter dan naar de consument, die nu opgezadeld wordt met verplichte spionageapparatuur in hun eigen huis.

Ik ben in de eerste helft van het jaar verhuisd. Tot die tijd had ik zo'n goeie ouwe draaischijf. In het nieuwe huis zat een connected meter (ik ga ze niet "slim" noemen want dat zijn ze niet, en het hebben van zo'n ding is al helemaal niet slim). We waren nog niet eens klaar met de verhuizing of er kwam al een brief dat dat ding vervangen moest worden door een nieuw model. Geen idee hoe vaak zoiets moet gebeuren, maar het vervangen van miljoenen meters lijkt me een flinke kostenpost. Eentje die je vroeger niet had (de draaischijf ging heel lang mee). Eentje die natuurlijk door wordt berekend aan de gebruiker, waarmee we allemaal meebetalen aan onszelf in de gaten laten houden. Die nieuwe is ook zo'n Chinees ding, en daar heb ik dus helemaal niks over te zeggen. Er staat letterlijk "kaifa" op de voorkant, dus niks "alleen een sensor", het is het complete kastje, zoals anderen ook al opmerkten. En dat zijn dan de goedkope Chinese dingen. Als ze een duurdere Europese hadden gekocht zullen de "netbeheerkosten" nog wel meer omhoog gaan. Dus betalen we nu met z'n allen de prijs om energiebedrijven de luxe te geven ons 24/7 te monitoren en ons uit te melken met consument onvriendelijke prijsconstructies.

Is het een vreemd idee om dit gewoon helemaal af te schaffen en de draaischijf weer terug te laten komen? Waarschijnlijk zijn er wel weer genoeg mensen hier die voorstander zijn van alles digitaliseren, of het zelfs "moderniseren" durven te noemen. Alsof het modern is om jezelf te laten bespioneren. Ik noem het eerder waanzin. We zijn bezig een surveillancemaatschappij op te tuigen en deze meters zijn daar onderdeel van.

[Mathijs Kok]

Die dingen zijn duidelijk niet bedoeld om het voor de consument/burger makkelijker te maken.

Maar ze zijn dan ook gemaakt voor de netbeheerder en niet de consument. Natuurlijk kan je de functionaliteit wel uitbreiden maar dan maak je het duurder (en nutteloos voor de meeste mensen) en meteen veel kwestbaarder. En daar hebben we het nu juist over.

[necessaryevil]

Zo zijn ze niet aangeprijsd.

[rko4u]

Ik weet niet bij welke leverancier jij zit, maar ik kan via de leverancier gewoon een overzicht bekijken van mijn verbruik per uur. Daar hoef ik geen apparatuur voor aan te schaffen.

Als ik echt specialistisch wil kijken, heb ik inderdaad meer techniek nodig, maar dan heb je het ook over specifiekere informatie.

[necessaryevil]

Ohh fuck, dat is mooi. Ik kan (kon?) bij Eneco per maand cijfers opvragen, helaas is het met de huidige wetenschap nog niet mogelijk om hiermee inzicht in jue verbruik te krijgen.

[rko4u]

In de app dus te zien per uur, maar op het eerste gezicht niet te downloaden. de leverancier krijgt je standen echter per kwartier, dus die kunnen ze je gewoon leveren als ze daar aan meewerken.

[necessaryevil]

Ik moet eens wat meer gaan kijken dan! Wel mooi dat je inzicht kunt krijgen zonder extra apparatuur, maar ik snap nog niet waarom de Eneco mij constant moet bespioneren.

[rko4u]

Ze mogen alleen standen ophalen als je toestemming geeft, anders mogen ze alleen maandstanden opvragen. En ze gebruiken je standen m je verbruik te kunnen voorspellen. Zij krijgen namelijk een rekening van TenneT als inkoop en verkoop niet gelijk is met het werkelijke verbruik en productie.

Ze gebruiken je standen dus niet alleen om u van data te voorzien, maar ook om voor hen, maar uiteindelijk ook voor jou de kosten laag te kunnen houden.

[tomvld]

Per uur, maar dus niet op een moment?

[rko4u]

Laat ik even duidelijk zijn dat ik niet bij Eneco werk.

Uiteindelijk heeft voor de huidige energiemarkt om voor kleinverbruik naar een kleinere periode dan een kwartier te kijken. Dat is immers waar in de sector op wordt afgerekend. Daarom is er ooit gekozen, ook om de hoeveelheid data te beperken, in de sector alleen kwartierstanden te delen (na toestemming van de klant). Er is dus geen leverancier die specifieker de meterstanden/volumes van een slimme meter voor kleinverbruik met je kan delen dan per kwartier.

Specifiekere data zal je inderdaad via een andere weg moeten achterhalen. Dan heb je inderdaad logger apparatuur op je P1 poort nodig.

[tomvld]

Ok. Dank. Was inderdaad benieuwd waarom je geen real time verbruik ziet. Genoeg alternatieven in huis om dat zelf te doen natuurlijk.

[edwin2021]

Hm, aanbesteding gaat toch altijd om laagste prijs? Gevolg is dan vaak gigantische meerwerk facturen e/o niet de kwaliteit die je wilt omdat er een foutje in de voorwaarden van de aanbesteding zat.

[wildhagen]

Hm, aanbesteding gaat toch altijd om laagste prijs?

Nee hoor dat is een urban myth. Vaak wordt er aanbesteed op BPKV (Beste prijs-kwaliteitverhouding (BPKV) | PIANOo - Expertisecentrum Aanbesteden)

Je mág wel op laagste prijs alleen aanbesteden maar dan moet je daar wel een inhoudelijke motivatie voor geven.

In de praktijk wordt maar relatief weinig op laagste prijs aanbesteed:

PIANOo heeft een analyse gemaakt van de motiveringen voor laagste prijs. De analyse heeft betrekking op motiveringen voor laagste prijs die aanbestedende diensten in het eerste jaar na de Aanbestedingswet 2012 gebruikt hebben in hun aanbestedingsstukken. Bij werken is dat jaar 19% op laagste prijs gegund en bij leveringen en diensten was dit 7% respectievelijk 6%.

De Aanbestedingswet 2012 en de Gids Proportionaliteit zijn er duidelijk over. Beste Prijs-Kwaliteitsverhouding (BPKV) is verplicht en als u aanbestedende dienst toch op laagste prijs wil aanbesteden dan moet dat gemotiveerd worden.

Zie Analyse motiveringen voor de laagste prijs | PIANOo - Expertisecentrum Aanbesteden

[demianmonteverd]

Nee, meestal is het een 'mandje' met criteria die allemaal een gewogen component hebben.

[FJ Cruiser]

Ik ben niet technisch genoeg om de claim dat het geen gevoelige technologie bevat te kunnen bevestigen, hoor dit graag van anderen.

Maar ik schat zo in, dat dit een overdreven reactie is van partijen die dit ook onvoldoende hebben onderzocht.

Je kunt best producten uit China gebruiken uit kostenoverweging. Zolang je maar een alternatief hebt indien de leveringen stoppen.

[Jerie]

Je kunt best producten uit China gebruiken uit kostenoverweging. Zolang je maar een alternatief hebt indien de leveringen stoppen.

Wij hebben geen Shenzhen, en veel Europese keuze is er dus vaak niet qua componenten. Niet meer. Qua eindproducten wel. Nog wel. Dat moeten we koesteren, en dus financieren. Ook als het iets duurder is. Dat iets kunnen we overbruggen door onze eigen markt te beschermen. Misschien zijn we daar inmiddels te laat voor... in ieder geval zal de tegenpartij (China en VS) terugslaan. Want qua Europese cloud missen we ook de boot.

FTA:

Netbeheer Nederland stelt dat er tijdens de aanbestedingsprocedure naar eigen zeggen voor Kaifa Technology is gekozen omdat dit de beste optie was. "De aanbesteding is via Europese richtlijnen verlopen. We hebben al veel van Kaifa hangen en voeren regelmatig audits uit", aldus de vereniging. Europese bedrijven zijn naar schatting duurder dan Kaifa.

Dit is dus het probleem waardoor allerlei Europese bedrijven over de kop gaan (als ze al niet opgekocht worden terwijl dat onze nationale veiligheid i.v.m. privacy/security in gevaar brengt (dit jaar in het nieuws: Nexperia, Zivver, ...)). Er wordt een aanbesteding gedaan. Men schrijft het spul na X jaar af. Simpel rekensommetje et voila, de Chinese partij komt als beste uit de bus.

Je zag dit in verleden ook bij Huawei. Die lieten letterlijk technici uit China vliegen om hier op onze core netwerken updates uit te voeren. Daarna waren ze weer weg. Zat geen woord Spaans tussen.

Vervolgens, de kwaliteit is niet getest. Hoeveel de uitval is weten ze niet van te voren. Mijn indruk van Chinese software en firmware is dat het updatebeleid ondermaats is. Ook heb ik een mening over communicatie zoals een release note 'bug fixes' of 'security fixes'. Inhoudsloos, zeg dan niets.

Zelf meegemaakt dat op deze wijze een Nederlandse organisatie die met zeer PII omging voor de medewerkers voor een Chinees smartphone merk ging (een vrij bekend merk ook). Een merk waar de nodige rootkits in gevonden zijn. Gelukkig werden ze wakker omdat er zo ontiegelijk veel uitval van deze dingen was dat IT support er gek van werd

Tenslotte heb je bij Chinese bedrijven altijd te maken met vader Staat die er boven staat.

Kaifa lijkt me Arabisch voor hoe:

The Arabic phrase bi-la kayfa, also bi l kaifa, (Arabic: بلا كيف ‎‎) is roughly translated as "without asking how," or "without [knowing] how". It was a way of resolving theological problems in Islam over apparent contradictions in verses in the Qur'an by accepting without questioning.

https://alchetron.com/Bi-la-kaifa

Ik heb ook zo'n Kaifa ding in de meterkast. Die stond zelfs even naast een Zyxel modem in bruikleen van Odido (gelukkig nooit op LAN aangesloten). Ook weinig vertrouwen in Zyxel: https://techcrunch.com/20...are-exploited-by-hackers/

Bij Odido mag ik dan kiezen voor eigen hardware. Bij de 'slimme' meter niet want niet mijn eigendom. Nou prima, maar regel dan wel een veilige. Waar zijn de audit reports van deze dingen? Weet iemand dat?

[Reactie gewijzigd door Jerie op 31 december 2025 10:00]

[Wouterie]

Tja, het gaat volgens de regels! Zo fijn dat iedereen in Europa op één lijn zit. Er is een wereld van verschil tussen wat men zegt te willen en wat er daadwerkelijk aan beleid gevoerd wordt.

[Miglow]

Bij elke provider mag je kiezen voor eigen hardware, alleen is er in het geval van Ziggo niet veel keuze voor eigen Docsis modems.

[kars noordhuis]

ik heb ooit ergens wel eens sfp+ modules gevonden met een coax aansluiting. Ook zag ik net een sfp+ module met glasvezel aansluiting die docsis ondersteund?? Hoe dan? Efin. Ik denk dat de beste optie zo'n arris modem ding is met een eigen router erachter.

[Jerie]

Waarom verbaasd dat je, het zijn gewoon routers.

SFP+ is eigenlijk PCIe.

Je hebt wel DSL en DOCSIS SFP(+)

De 'SFP-VDSL2-SP-TELCO' van CXR

Tupavco TMRS 100 VDSL2 SFP

Versatek VX 160CE VDSL2 SFP

Proscend 180T VDSL2 SFP

Advantech lijkt ook zoiets te hebben maar ze hebben het in hun PDF over 100/100 cat5e dus dat lijkt me dan iets anders.

Je hebt ook PCI(x/e) modems, zoals de Sangoma S519 (opvolger van S518) en de Draytek VigorNIC 132. Die laatste is VDSL.

Qua DOCSIS heb je van MDS Link de MaGiC-SFP. Ook de Fritz routers zijn wel aardig. Meeste van ze is DSL (dat is populair in Duitsland), ze hebben ook enkele DOCSIS.

Je hebt ook media converters (ONT) die input/output SFP+ module hebben. Doe je aan ene kant DSL of DOCSIS of fiber en andere kant cat6. Dat is wel vaak Chinees spul dat waarschijnlijk iets van Linux zonder enige firmware updates draait, kun je wellicht net zo goed de router van je provider ('modem') in bridge mode zetten. Qua stroom zal het niet veel schelen.

[kars noordhuis]

Het verbaasde mij omdat ik docsis associeer met coax. Ik verwachtte dus een coax modem die je in een sfp+ poort kon prikken.

Dit was dus een sfp+ module met een glasvezel aansluiting die docsis ondersteund. Vandaar de vraagtekens.

[laurxp]

Dat klinkt als een vorm van radio over fiber!

De truc is dat je precies hetzelfde signaal dat over coax gaat, over een glasvezel stuurt. Dit zorgt er voor dat je alle dure en complexe protocol-hardware op één centrale plek kan plaatsen, en het signaal alsnog over een lange afstand naar een converter in de straat kan sturen.

En omdat deze converter alleen maar een 1:1 omzet hoeft te doen van lichtintensiteit op de fiber naar voltage op coax, kan deze een héél stuk goedkoper zijn - in feite niks meer dan een tv-versterker met een lichtsensor op de invoerpoort.

Wil je analoge tv uitschakelen en die bandbreedte gebruiken voor sneller internet? Dan hoef je alleen maar één keer één stadscentrale aan te passen, de individuele straatkasten merken d'r niks van.

[Rushed]

Maar wat als hierdoor de Europese alternatieven uiteindelijk failliet gaan? 4 miljoen is best een flinke order die uiteindelijk door schaalvergroting wellicht een volgende order goedkoper kan maken.

Ik zou het zelf mooi vinden dat zelfs als we kritieke infrastructuur onderdelen uitbesteden aan een niet Europees bedrijf wel de helft van de productie binnen de EU plaatsvindt

[R_Zwart]

Als je in deze markt afhankelijk bent van 4 miljoen sensoren dan heb je eem ander probleem. Dit gaat om een paar miljoen omzet. Niet meer. Complete slimme meters zijn als geen hele dure producten, laat staan de onderdelen die worden gebruikt.

[watercoolertje]

Het is een optelsom, dit gaat specifiek over 4 miljoen sensoren voor enkel Nederland, wat dacht je van de rest van de EU als dat door de EU verplicht zou worden? Dan heb je uiteindelijk over iets van 100~150 miljoen sensoren ofso (gokje van aantal huishoudens in de EU) binnen x jaren. En wat als je het breder trekt (meer apparaten) dan loopt het nog sneller/meer op...

Overigens denk ik dat 4 miljoen sensoren nog best een hoop is en ook al zoden aan de dijk zet. Ook de leveranciers van dat bedrijf verdienen er aan, dat bedrijf zelf, en dus gewoon mensen/bedrijven in de EU.

[Reactie gewijzigd door watercoolertje op 31 december 2025 09:54]

[ErikT738]

Ja, maar als alle orders van vier miljoen stuks voor de goedkoopste optie gaan dan houdt het een keer op.

[demianmonteverd]

Je kunt allerlei afspraken maken voor zo'n geval, escrow, je kunt leningen geven, etc.. En een Europese partij gaat net zo failiet als een partij uit een ander deel van de wereld. Enige verschil is dat je een deel van de lonen en afhankelijkheid (van andere delen van de wereld) probeert te beperken. Secundaire effecten zijn misschien belangrijker, je bouwt wat kennis op en er worden (hopelijk) supply chains opgezet die deels lokaal kunnen zijn waardoor er meer mogelijk word met deze supply chains voor toekomstige ondernemingen.

[veloce]

En het mooie is dat volgens het Belgische Fluvius de meters om de 15 jaar ervangen moeten worden, koster ruim 250 euro per stuk:

https://pal.be/2025/12/digitale-meters-fluvius-kapot/

[bwerg]

"Zolang je maar een alternatief hebt indien de leveringen stoppen" is nogal kortzichtig, het stoppen van leveringen is in het algemeen niet het enige risico. Sterker nog, het stoppen van leveringen is bij een Europese partij nou niet per se kleiner, dat kan ook vanwege bijvoorbeeld een faillisement.

Nou zeg ik daarmee absoluut niks over dit specifieke geval, maar jouw algemene oplossing van alternatieven kan in het algemeen zomaar mosterd na de maaltijd zijn.

[SG]

MCU kunnen tegenwoordig heel klein zijn. Het is niet onmogelijk.
Naast dat verborgen features zoals backdoor niet in datasheets vermeld worden maakt lastig om testen. Wat naast dat extra testen voor Chinese ic extra kosten plaatje maakt.
Uiteraard verdedigen ze hun keuze.
Laat staan of ze dat ook onderzoeken.

[demianmonteverd]

Dat alternatief is er niet in deze case als ik de reactie van de vereniging zo lees.

[watercoolertje]

Waar haal jij dat uit want ik haal het tegenovergestelde uit het artikel:

We hebben al veel van Kaifa hangen en voeren regelmatig audits uit", aldus de vereniging. Europese bedrijven zijn naar schatting duurder dan Kaifa.

Er zijn dus alternatieven uit Europa maar die zijn duurder...

[demianmonteverd]

Ik lees het als dat het te duur was om niet in te kopen bij Kaifa (ondanks de extra kosten voor de audits, maar die zullen wellicht niet geteld zijn omdat ze die toch al deden?). Maar het is inderdaad vaag qua reactie, over hoeveel euro hebben we het per meter? Dat zal wel niet mogen gedeeld worden i.v.m. geheimhouding.

[watercoolertje]

Ja ik snap wat je bedoeld, ik zie het als te duur alternatief en jij ziet het niet als alternatief omdat het te duur is. Komt ergens ook wel op hetzelfde neer natuurlijk.

Zou inderdaad mooi zijn om die inzichten te hebben in kosten, als het een euro scheelt zeg ik meteen doen (al is dat dus wel meteen 4 miljoen aan hogere kosten), scheelt het 20 euro ja dan wordt het een ander verhaal natuurlijk (dan heb je het over 80 miljoen aan hogere kosten). Uiteindelijk hangen de meeste meters er voor 10(tallen) jaren...

Niet enkel/specifiek voor het gevaar (want als het klopt wat ze zeggen is er geen reeel gevaar), maar wel voor het behouden/helpen van de lokale(re) economie natuurlijk, want bijvoorbeeld 4 miljoen naar het buitenland is 4 miljoen minder in het 'binnenland'...

[Reactie gewijzigd door watercoolertje op 31 december 2025 09:50]

[demianmonteverd]

Het is sowieso interessant om te weten, ik ben ook benieuwd naar de testprocedures en de kwaliteitscontroles voor de sensor, dat ding moet immers behoorlijk lang mee gaan. Leuk onderwerp voor een artikel op tweakers misschien (kan ook zijn dat ik de enige blijk). Dit alles natuurlijk los van waar die vandaan komt.

[TerminalNL]

Het is sowieso interessant om te weten, ik ben ook benieuwd naar de testprocedures en de kwaliteitscontroles voor de sensor, dat ding moet immers behoorlijk lang mee gaan. Leuk onderwerp voor een artikel op tweakers misschien (kan ook zijn dat ik de enige blijk). Dit alles natuurlijk los van waar die vandaan komt.

Ben niet geheel thuis in deze materie, maar ik verwacht dat ze horen te voldoen aan NEN-EN-IEC 62953-21:2021. Mocht je toegang hebben tot die norm kun je zo kijken welke eisen ze aan dienen te voldoen en welke testen hiervoor uitgevoerd dienen te worden.
Kan helaas zo niet vinden welke norm de netbeheerder stelt voor de meters.

Voor bestaande meters worden er ook onderzoeken gedaan naar hoe ze zich gedragen in het veld en of ze binnen de gestelde eisen blijven.
In 2022 is bijvoorbeeld nog een extern onderzoek gedaan door Kiwa in opdracht van Netbeheer Nederland.

[Steiner]

Ik betaal liever iets bij , dan een meter die het risico heeft dat China in 1 knop alle meters onklaar maakt.

Bovendien moeten we bij die aanbestedingen China maar eens uitzonderen want nog een decennium en we 90% van de import komt uit China, die zijn me iets te hard aan het gaan met innovatie en subsidies

[dehardstyler]

Onderdelen? Mijn net nieuwe slimme meter is helemaal van Kaifa en er staat trots "Shenzhen Kaifa Technology" op de voorkant geschreven. Alleen nog even een backdoortje die alle slimme meters tegelijk uitzet en je hebt brokken.

[Scriptkid]

Gezien er geen schakelaars in zitten is het ergste wat men uit kan zetten de communicatie over op welke waarde de meter staat.

[dehardstyler]

Dat schakelen zit zat in ieder geval wel ook in de DSMR standaard, dus ik was in de veronderstelling dat de meters ook altijd op afstand uitgezet konden worden.

Zie bijvoorbeeld hier in de standaard: https://zooi.widodh.nl/got/Dutch_Smart_Meter_Requirements_v2.2_final_P3.pdf

Pagina 22 nummer 62 en 63 in de tabel zie je de remote connector en disconnector.

Pagina 35 onderaan en 36 voor de event description.

Pagina 55 voor wat meer uitleg.


Na dat ik nog even verder zocht of dit nou nog accuraat is of niet, heb ik deze gevonden van de Radboud Universiteit: https://www.cs.ru.nl/~erikpoll/papers/smartmetering2019.pdf

3.1. The remote off-switch

A remotely operated off-switch in a smart meter can be convenient: if a household needs to be disconnected, it can be done without having to send out an engineer. How-ever, it is also a security risk [16]: attackers might abuse it to disconnect households or cause serious chaos by dis-connecting hospitals and police stations. This was also an important point of contention during the pilot phases in the Netherlands. The DSOs recognized this risk, and the remote off-switch was abolished when the large-scale roll-out of smart meters started [1]. Meters installed before that time received a firmware update to disable this functionality permanently. Meters that could not be updated are considered in a periodic risk analysis. Presumably the cost of replacing them was deemed to outweigh the security risk. The requirements that meters should be able to receive firmware updates was already included in NTA 8130[8]. It is unclear to us how many meters could not be updated to disable the remote off-switch.

Dit heeft er dus zeker in gezetten, maar is nu niet meer aan de orde inderdaad. Als de meters dan ook nog zonder modem aangeschaft worden, wordt het risico inderdaad wel minimaal.

[Reactie gewijzigd door dehardstyler op 31 december 2025 10:15]

[n4m3l355]

Echter dat iets er nu niet in zit maakt helemaal niet uit. Niets belet Kaifa om remote een update uit te rollen via hun netwerk waarmee ze op afstand alsnog de boel kunnen uitschakelen of bricken. Ook mag je je afvragen of het wenselijk is dat data gedeelt wat wellicht bij Kaifa zelf terecht komt.

Dit zijn verlengde staatsbedrijven, het is toch van de zotte dat straks de helft van Nederland zomaar uitgeschakeld kan worden? China hoeft niet eens zoals Rusland ons netwerk te bestoken met raketten, we doen het helemaal zelf met hun hardware.

[EraYaN]

Nou ja een schakelaar is een fysiek ding, dus die kunnen ze niet even erbij firmware updaten. En zonder de daadwerkelijke hardware wordt het toch wel heel moeilijk om het uit te zetten.

[djwice]

Dank je voor het uitzoeken. Ik had dezelfde veronderstelling, ik heb voor een energiebedrijf (de netbeheerder was toen nog onderdeel van het energiebedrijf) gewerkt dat pilots met slimme meters uitvoerde voor dat deze wijziging werd ingevoerd.

Goed om te weten dat de remote switch niet meer wordt geïmplementeerd. Ik hoop dat het bij de meeste meters fysiek niet mogelijk is en niet slechts een firmware dingetje.

Voorheen duurde het meerdere weken om firmware updates naar alle slimme meters van een bepaalde netbeheerder te sturen. Is dat nu nog zo? Sommige beheerders vereisten toen ook near-by (enkele tientallen meters) om het uit te voeren.

[Reactie gewijzigd door djwice op 31 december 2025 12:03]

[JPB02]

Zouden ze deze waardes dan mogelijk kunnen veranderen?

Als er (geautomatiseerde) keuzeprocessen rondom deze waardes zitten zou dat wel impact kunnen hebben denk ik, e.g. de waardes worden verminderd met 20% en energieleveranciers kopen minder in of schalen af waardoor er een tekort ontstaat of ze worden met 20% vermenigvuldigd waardoor het lijkt alsof het net vol zit en er dingen vroegtijdig afgesloten worden om congestie te voorkomen

[Scriptkid]

Tuurlijk kan dat, je kunt zelfs de zekeringen er uit laten springen gezien heel veel mensen een p1 loadbalance systeem hebben.

[watercoolertje]

Gezien je de uitlees-optie sowieso uit mag (laten) zetten lijkt het mij sterk dat ze die cijfers gebruiken tbv inkoop...

Volgens mij is de meeting in je meterkast specifiek zodat je een factuur kan ontvangen als eindgebruiker.

[WhoDoYaThinkIAm]

Maar wat zijn de gevolgen voor monitoringsystemen in het stroomnet als men heel veel meters tegelijk hele hoge (fictieve) verbruikswaarden laat doorgeven? Dan zal er toch het 1 en ander overstuur gaan lijkt mij.

[demianmonteverd]

Ik denk dat de netbeheerder de metertjes gebruikt die iets verder in het systeem opgesloten zitten. Bijv. op de distributiepunten. De slimme meter is er m.i., vooral voor het beprijzen en op afstand kunnen afschakelen (dat gebeurd nog niet in Nederland, maar wel in andere landen).

[demianmonteverd]

Dat is het geval als de sensoren niets anders doen en de software componenten/libraries niet gebruikt worden. En dan blijft het supply chain argument nog staan. De energievoorziening is een bijzonder component in onze moderne maatschappij. Dus daar mag best goed naar gekeken worden. Ik kan het artikel op de telegraaf niet lezen, maar er zijn volgens het tweakers artikel meerdere partijen die kritiek hebben geuit, dat betekent dat zij in elk geval genoeg argumenten hebben om dit te durven aan te kaarten op een brief met eigen briefhoofd.

[Hansie9999]

Geen idee over dat bepaalde model, maar zeker deze hier in België kunnen 100% vanop afstand aan en uit gezet worden !!! (één van de vele redenen waarom ik dit met hand en tand proberen tegenhouden heb, heb ze 3x letterlijk "van mijn erf gejaagd" maar toen ze mijn vrouw weer begonnen bangmaken ben ik maar gezwicht (voor het gezaag van mijn vrouw))

voor wanbetaling kunnen die uitgeschakeld worden, die kunnen ook automatisch naar het "minimum sociaal aflevertarief gezet worden" , allemaal de redenen waarom ze die zo graag pushen bij iedereen,

Ik heb bijvoorbeeld een tweede meter voor puur nacht, die gaat mooi van zichzelf aan en uit hoor op bepaalde uren, dus dat die kunnen schakelen kan ik U 100% bevestigen, wees maar gerust dat als er ooit oorlog komt zulke debiele zaken die nu tegen onze wil geplaatst worden zeer gretig zullen gebruikt worden tegen ons

[tomvld]

Ze kunnen eenvoudig met nieuwe firmware bv alle stroom gratis maken. Dan hebben we een levensgroot probleem: de hele infrastructuur zakt in elkaar als niemand meer iets heeft te betalen.

[Scriptkid]

Het is nogsteeds de netbeheerder die de Firmware upgrades doet en die controleren en auditen dit zolang dit kritieke infra is.

Daarnaast gaat er niks stuk als men doet wat jij zegt dus geen issue.

Worst case oude firmware terug zetten en je bent statistieken van 2 - 5 dagen kwijt. En China heeft een enorme reputatie schade opgelopen die veel grotere gevolgen heeft dan de schade die ze bij ons probeerden te doen

[tomvld]

Maar weet je dat zeker? Is er, alles theoretisch, geen mogelijkheid dat er toch bitcode in het systeem zit met een soort "nucleaire" optie? Het lijkt me niet ingewikkeld om het terugzetten van firmware na een specifieke wijziging, onmogelijk te maken.

Ik ben het trouwens niet met je eens dat random verkeerde meetwaarden (nul, negatief, heel groot) een triviaal probleem is. Het doel is verstoren: zorgen voor heel veel ongemak, op heel veel terreinen tegelijkertijd.

Tot slot, denk je dat China in oorlog, vergelijk nu Rusland, iets geeft om reputatieschade? En nee dat is niet hypothetisch, kijken naar de toespraak van Xi deze week.

[Reactie gewijzigd door tomvld op 2 januari 2026 13:40]

[R_Zwart]

Wat denk je dat er gebeurt als je de meter uit zet?

[Carlos0_0]

Oh dat weet ik wel hoor, dan krijg je bericht van de leverancier Eneco bijv dat ze langs willen komen(Omdat ze ding niet kunnen uitlezen).
Dit was met mijn Gas meter gebeurt, die eruit ging met verbouwing. En dit niet gecommuniceerd was goed door een andere afdeling van hun).

Ik kreeg een brief dat er iemand langs kwam op een dag, en diegene maar uitgelegd dat ik door renovatie geen gasmeter meer heb.
Dus ja dat ze dat ding niet kunnen uitlezen wel klopt, aangezien ik geen gas meter meer heb .

[Carlos0_0]

Net bij mij eens te kijken, heb er sinds vorig jaar een nieuwe meter(Wegens verbouwing).
En er staat inderdaad trots op Shenzhen Kaifa Technology ook op.

[g1n0]

Gelukkig zijn de meters geen schakelaars en kunnen ze je dus niet afsluiten van het net. Slechts stoppen met meten zou het gevolg zijn. Denk niet dat veel mensen daar verdrietig om zullen zijn.

[kozue]

Dat denk je dan maar. Ik denk dat ze meer mogelijkheden hebben dan alleen meten. Sowieso merkte iemand al op dat ze in België ook kunnen schakelen.
Plus, om te meten moet zo'n ding toch in je stroomkring zitten? Als dat ding poef doet is je stroomkring weg en zit je hele huis zonder stroom totdat je m er tussenuit sloopt.

[demianmonteverd]

Misschien dat ze het magnetische veld meten.

[mrfeet]

Nee hoor. Je kan ook met klemmen die om de stroomkabels zitten meten. Zie bijvoorbeeld hier: https://www.p1meter.nl/hoe-werkt-kwh-meter-met-klemmen/

Als de meter poef doet, dan verandert dat niks aan de stroomketen.

[Falcon10]

Geen idee hoe het in Nederland zit met de slimme digitale meters, maar moest het over Belgie gaan, zou deze uitspraak me wel ogen doen fronsen: "Dit is een meetsensor en bevat geen schakelaar of telecommunicatietechnologie. Er is in deze audits nooit iets naar voren gekomen.".

In Belgie kunnen de slimme meters wel schakelen. Ze kunnen ingesteld worden voor prepaid sociaal tarief. Zolang er niet betaald is, krijg je maar beperkt elektriciteit. En tevens kan men er ook effectief mee aan/afschakelen. ( https://www.fluvius.be/nl/energielevering-fluvius/stopzetting )

En ook in Frankrijk is al aangetoond dat men de waardes van de meters kan manipuleren: https://www.connexionfrance.com/news/large-scale-linky-meter-fraud-discovered-in-france/626505

[willieverhoef]

Gelukkig kun je in het geval van nood gewoon de meter er tussenuit halen, dan heb je daarna een discussie, maar zo kun je zelf altijd om een hackende chinees heen.

[scsirob]

Als China die meters op afstand kan in- en uitschakelen, en dat in één klap doet voor 4 miljoen huishoudens, dan ligt geheid ons grid op zijn gat. Dat kan allang niet meer omgaan met het uitvallen van zoveel vraag. Voordat je dan bij al die individuele huishoudens die meter er tussenuit gehaald hebt (op zich al een illegale daad) dan ban je maanden verder.

Je moet dit gewoon niet willen.

[Scriptkid]

Als China dat doet hebben we een hele ander e issue.

Denk niet dat een van bijde landen daar goed uit gaat komen.

[Rickardur]

In Nederland is het ook al mogelijk gebleken om de waardes aan te passen vanuit een externe factor...


Ik heb zo de bewijs filmpjes niet meer bij de hand, vooral omdat het 3 jaar geleden was dat ik het voorbij zag komen

[Koffie]

Het gaat over een sesor, niet over de hele slimme meter als totaalplaatje. Beetje krom verlgelijk dus.
Je stelt nu 1 onderdeel gelijk aan de functionaliteit en implementatie van een eindproduct.

[Altijdgriep]

Het gaat hier om een onderdeel van een slimme meter, en dit onderdeel kan niet schakelen. Dat neemt niet weg dat de slimme meter zelf dit wel zou kunnen.

[reablom]

Wat een beetje jammer is aan dit artikel, is dat er niet verder op wordt in gegaan welk deel nu precies uit China komt. Als het écht enkel en alleen een "domme" sensor is in de "slimme" meter. Dan hebben we het nergens over (tenzij je vindt dat we echt niks uit China moeten halen).

De hele discussie hieronder over aanpassen van waardes, veiligheid van Infrastructuur etc is dan off-topic vwb deze sensor.

Als, zoals verderop ook wordt beweerd, de hele slimme meter Chinees is, is het een ander verhaal, maar dan liegen de netbeheerders weer.

[marcremijn]

Ja dat doen ze dus. Meter in mijn huis een jaar geleden vervangen door eentje van Kaifa.

[telenut]

Er zitten te weinig details in het artikel om alles te weten... Dit gaat mogelijks enkel om de sensor om de stroom te meten, en niet de communicatie en controle van het systeem.

[William_H]

Ik vind het ook vrij naïef. Men bekijkt één onderdeel en zegt: "Daar kunnen ze niks mee". Dat klopt misschien voor dat ene onderdeel. Maar ooit gehoord van het paard van Troje?

De Chinezen doen niet aan één onderdeel. Ze doen aan systeemhacking.