Tien hoogwaardige voedingen getest

De laatste voedingentest van Tweakers.net is inmiddels bedekt met spinrag en daarom besloten we om maar weer eens wat psu's op de pijnbank te leggen. We hebben tien populaire voedingen met vermogens tussen 700 en 1200W getest, waarbij we de testruimte van Cooler Master Nederland mochten gebruiken. Daarbij keken we vanzelfsprekend naar het rendement van de voedingen, maar ook de maximale belasting en de stabiliteit werd getest. Uiteindelijk zullen we een antwoord proberen te vinden op de vraag: welke voeding is een goede aankoop, en welke kan beter in de schappen blijven liggen?

In het voedingslab van Cooler Master Nederland staat gespecialiseerde - en prijzige - apparatuur om psu's uitgebreid te testen. We hebben daar nauwkeurige tests kunnen uitvoeren met betrekking tot de efficiëntie van de voedingen, de zogenoemde inrush- of piekstroom bij het inschakelen en de overspannings- en kortsluitingsbeveiligingen. Onze hartelijke dank gaat uit naar Cooler Master en hun technische man René Grau voor het beschikbaar stellen van het lab en de hulp bij de tests.

Om het rendement van de voedingen te testen, sloten we ze aan op 230V. Deze spanning werd verzorgd door een regelbare voeding die ook 110V kan leveren, wat een iets lager rendementscijfer zou opleveren. Hoewel de metingen voor de 80Plus-certificaten aan 110V worden gedaan, kozen we uiteraard voor de in Europa gangbare spanning van 230V.

Achter de regelbare voeding werd een multimeter opgesteld die naast de ingangsspanning ook de opgenomen vermogens en de power factor kon meten. De te testen voeding werd aan de uitgangskant verder aan instelbare belastingen verbonden. Hiermee werd de belasting op de 3,3V-, 5V- en de verschillende 12V-lijnen ingesteld. De displays van deze belastingen toonden de afgegeven spanning en stroom. Ook de kortsluitingstest werd met deze instelbare belastingen uitgevoerd.

De 80Plus-organisatie test lasten van 20, 50 en 100 procent, maar we kozen ervoor niet alleen deze percentages te gebruiken, maar ook vaste belastingen van 80W en 350W als meetpunten te kiezen. Deze vermogens geven een realistische indicatie van het rendement van de voedingen bij gebruik in een idle systeem en bij de normale load van een niet-overgeklokt systeem met één videokaart. Verder maten we het standby-verbruik.

Naast het rendement werd ook de power factor gemeten. Bij het omzetten van wisselstroom wordt in de ideale situatie de maximale stroom opgenomen als ook de spanning maximaal is. Bij een lagere power factor is de stroomafname het hoogst als de spanning niet maximaal is, wat niet alleen energieverlies tot gevolg heeft maar wat ook voor enige instabiliteit op het stroomnet kan zorgen. De klassieke geschakelde voedingen hadden daar vrij veel last van, een moderne voeding moet van de EU verplicht een passieve powerfactor-correctieschakeling hebben. De 80Plus-standaard schrijft een power factor van 0,9 oftewel 90 procent voor.

Ook de inrush-stroom, die optreedt wanneer de voeding wordt aangezet, werd gemeten. Een te hoge stroom bij het inschakelen kan stoppen doen springen en de bekabeling doen smelten.

Om de verdere beveiligingsfeatures waarmee elke fatsoenlijke voeding is uitgerust te testen, werden de 3,3V-, 5V- en 12V-lijnen kortgesloten: de scp of short circuit protection moet schade aan de voeding voorkomen door deze uit te schakelen. De psu zou na opnieuw inschakelen weer gewoon moeten werken.

Op de 12V-lijn werd vervolgens de maximale belasting vastgesteld, waarbij de voedingsspanning boven de 11,4V bleef. De atx-standaard schrijft voor dat de spanning 5 procent van 12V mag afwijken; onder de 11,4V kan hardware derhalve kuren vertonen. Voor de -12V-lijn bedraagt de toegestane afwijking overigens 10 procent. Behalve de maximale, stabiele spanning op de 12V-lijn werd ook de load op deze lijn gestaag verhoogd, tot de voeding zichzelf uitschakelt: hierna werd gecontroleerd of de ocp zijn werk correct had gedaan en de voeding weer ingeschakeld kon worden.

Op de volgende drie pagina's stellen we de geteste voedingen voor. De resultaten voor alle voedingen zijn op de twee pagina's daarna gebundeld.

OCZ ModXStream Pro 700W

De ModXStream is modulair uitgevoerd en van een 80Plus-certificaat voorzien. Een 135mm-ventilator zorgt voor verse lucht en de moederbord- en cpu-connectors zitten aan de voeding vast. Eén pci-e-stekker met zes pinnen en een exemplaar met 6+2 pinnen zorgen voor spanning naar de videokaart; zes sata-stekkers en vier molex-stekkers leveren prik aan de harde schijven en de overige apparatuur.

Laagste prijzen voor OCZ ModXStream Pro 700W:

+/-	Shop		Prijs	Totaal	Plaats
Score: 4	4Launch		€ 72,90	€ 76,90	Eindhoven
Score: 4	MyCom		€ 76,98	€ 76,98	35 winkels
Score: 3.5	Dixons.nl		€ 76,99	€ 76,99	153 winkels
Score: 3	Dynabyte B.V.		€ 76,99	€ 76,99	42 winkels
Score: 4	Micro-Mail Zeewolde BV		€ 74,85	€ 77,35	Zeewolde

Cooler Master Silent Pro M700

De kleinste Silent Pro uit deze test is ook modulair en net als de andere Cooler Masters voorzien van een 135mm-fan en geluidsdempende siliconen pakkingen. De 80Plus-certificering is ook op deze voeding van toepasing. De moederbord- en cpu-connectors zijn weer niet verwijderbaar. Het modulaire kabelpakket omvat twee pci-e-kabels met 6+2 pinnen, drie sata-kabels met ieder drie aansluitingen en twee molex-kabels met ieder drie stekkers. Een van de molex-kabels heeft ook nog een floppy-connector.

Laagste prijzen voor Cooler Master Silent Pro M700:

+/-	Shop		Prijs	Totaal	Plaats
Score: 4	NoRRoD.nl		€ 89,95	€ 89,95	Groningen
Score: 3.5	Komplett.nl		€ 89,95	€ 94,90	Eindhoven
Score: 3	Dunnet.nl		€ 89,95	€ 94,90	Eindhoven
Score: 5	SWW Computer		€ 95,-	€ 99,95	Zoetermeer
Score: 2	Computerland		€ 99,95	€ 99,95	13 winkels

PC Power & Cooling Silencer 750 Quad Blue
De PC P&C-voeding is met 750W ruim bemeten voor de gemiddelde gamer-opstelling; deze felblauwe voeding moet vier videokaarten aankunnen. De Quad is van een 80Plus-certificaat voorzien en wordt door een 80mm-ventilator gekoeld. De bekabeling is niet modulair en bestaat uit moederbord- en cpu-connectors, vier pcie-stekkers waarvan twee over 6+2 pinnen beschikken. Zes sata-stekkers zijn over twee kabels verdeeld, nog eens drie kabels zijn voorzien van acht molex-aansluitingen en een floppy-connector.

Corsair HX850W
De HX850W zou in theorie een 80Plus Gold-certificaat kunnen dragen, maar Corsair heeft er voorzichtigheidshalve een Silver-label opgeplakt. Naast de moederbord- en cpu-connectors bevestigde Corsair twee pci-e-stekkers aan de voeding. Er zijn liefst tien modulaire flatcables meegeleverd: drie met elk vier sata-stekkers, eveneens drie met elk vier molex-stekkers en nog eens vier met een pci-e 6+2-stekkers. De voeding wordt door een 135mm-ventilator op temperatuur gehouden.

Laagste prijzen voor Corsair HX850W:

+/-	Shop		Prijs	Totaal	Plaats
Score: 2	V & D		€ 142,97	€ 142,97	Amsterdam Zui...
Score: 4	MyCom		€ 142,98	€ 142,98	35 winkels
Score: 3.5	Dixons.nl		€ 142,99	€ 142,99	153 winkels
Score: 3	Dynabyte B.V.		€ 142,99	€ 142,99	42 winkels
Score: 4	Afuture		€ 137,50	€ 143,45	Veenendaal

Cooler Master Silent Pro M850
De tweede 850 watt-voeding is wederom modulair en kreeg eveneens het 80Plus Bronze-certificaat opgeplakt. De koeling wordt door een 135mm-ventilator verzorgd en ook deze voeding is voorzien van geluidsisolerende pakkingen. De zes 6- en 6+2pins-aansluitingen hebben ieder een eigen kabel. De sata-stekkers zijn verdeeld over drie kabels met respectievelijk twee, drie en vier aansluitingen. Twee kabels met in totaal zes molex-stekkers en één floppy-stekker zorgen voor de rest van de inbouwapparatuur. De moederbord- en de twee cpu-connectors zitten weer aan de voeding vast.

Laagste prijzen voor Cooler Master Silent Pro M850:

+/-	Shop		Prijs	Totaal	Plaats
Score: 4	Zercom Computers		€ 117,95	€ 117,95	Eindhoven
Score: 4	Informatique		€ 119,-	€ 119,-	Berkel en Roden...
Score: 4	Afuture		€ 117,30	€ 123,25	Veenendaal
Score: 4.5	4AllShop		€ 119,95	€ 123,90	Steenbergen
Score: 2.5	ComCom.nl		€ 124,01	€ 124,01	Eindhoven

Thermaltake Toughpower 850W
De Toughpower van ThermalTake heeft een 140mm-fan en is ook weer modulair uitgevoerd. Deze 80Plus Bronze-voeding heeft enkel een vaste 24pins-moederbord-connector; de cpu-stekker en de overige kabels zijn modulair. Er zijn vier pci-e-stekkers met acht pinnen en twee verloopkabels voor zespins-aansluitingen. De overige kabels leveren acht molex- en acht sata-stekkers. Thermaltake levert ook nog een hoesje voor de kabels, de kabelbinders en de siliconen pakkingen mee.

PC Power & Cooling Silencer 910
De Silencer heeft een Silver-certificaat, maar is niet modulair. Kabels zijn er echter voldoende, met naast de moederbord- en cpu-connectors twaalf sata-stekkers aan drie kabels, acht molex-stekkers aan twee kabels en vier pci-e-stekkers, waarvan de helft 6+2pins, ieder aan een eigen kabel. De koeling wordt verzorgd door een aan de achterzijde gemonteerde 80mm-fan.

Cooler Master Silent Pro M1000
De modulaire kilowatter van Cooler Master heeft een Bronze-certificering van 80Plus en een 135mm-fan. Naast de standaard stekkers voor moederbord en cpu zijn er liefst zes pci-e-connectors, zes molex-connectors en negen sata-stekkers. Als extra worden er nog twee splitters meegeleverd die een pci-e-aansluiting verdubbelen. Ook deze Cooler Master is voorzien van siliconen bevestingen, die de geluidsoverdracht naar de behuizing moeten minimaliseren.

Laagste prijzen voor Cooler Master Silent Pro M1000:

+/-	Shop		Prijs	Totaal	Plaats
Score: 4	4Launch		€ 127,90	€ 127,90	Eindhoven
Score: 5	HardwareWebwinkel		€ 128,50	€ 135,45	Valkenswaard
Score: 4	Zercom Computers		€ 136,10	€ 141,05	Eindhoven
Beoordeel	Thebis B.V.		€ 135,75	€ 142,25	Amsterdam
Score: 5	SWW Computer		€ 138,-	€ 142,95	Zoetermeer

Enermax Revolution85+ 1050W
De Revolution is voorzien van het 80Plus Silver-certificaat en is tevens de duurste voeding uit de test. Voor ruwweg 250 euro wordt een modulaire 1050W-psu geleverd. Twee pci-e-kabels en de moederbordaansluiting zijn vast; de overige negen kabels zijn los meegeleverd maar niet allemaal van een sleeve voorzien. Deze Enermax biedt vijf pci-e-connectors met 6+2 stekkers, vier sata-kabels met elk vier stekkers en twee molex-kabels met drie connectors per stuk. De ventilator meet 135mm en kan desgewenst via een pwm-header op het moederbord aangestuurd worden.

Ikonik Vulcan 1200
De Vulcan is veruit de zwaarste voeding in de test en ook deze psu is weer modulair uitgevoerd. Een 140mm-ventilator, die desgewenst door een rode led kan worden verlicht, zorgt voor de koeling. Uiteraard zijn er volop kabels meegeleverd. De Vulcan heeft, naast de verplichte kabels voor het moederbord, zes pci-e-connectors, twaalf sata-connectoren en acht molex-stekkers.

Een van de belangrijkste tests waaraan een voeding onderworpen kan worden, is die van de efficiëntie bij verschillende belastingen. We kozen hier niet alleen voor de standaardpercentages die de 80Plus-organisatie hanteert, te weten 20, 50 en 100 procent belasting, maar ook voor vaste belastingen van 350W en 80W. Met die twee tests moet het verbruik van een normaal systeem met een enkele grafische kaart worden gesimuleerd.

De voeding van Corsair steekt boven het maaiveld uit: het is de enige voeding die bij diverse belastingen een rendement van meer dan 90 procent laat zien, terwijl ook de 80W-meting nog ruim boven de 80 procent uitkomt. De enige voeding die in de buurt komt, is de Revolution van Enermax: deze komt onder gunstige omstandigheden tot een rendement van 90 procent, maar mede door zijn enorme vermogen, zakt deze psu bij een belasting van 80W tot een efficiëntie van slechts 77 procent.

Vanzelfsprekend is ook het standby-verbruik van belang en ook dat konden we in het CM-lab meten. Geen van de tien psu's bleek bij een uitgeschakeld systeem een buitensporige honger naar energie te hebben. Ongeveer de helft verstookt 2W of minder, terwijl de Vulcan met 3,1W het hongerigst is. Hoewel een aantal voedingen minder dan 2W trekt, zal dit op termijn niet voldoende zijn om aan de wet- en regelgeving te voldoen: elektronicafabrikanten zullen op termijn naar een standby-verbruik van minder dan één watt moeten streven. Dat is voor alle onderzochte psu's nog een spanningsbruggetje te ver.

Een goede voeding moet meer bieden dan alleen een goed rendement. Zo dient de voeding ook onder maximale belasting stabiele uitgangsspanningen te leveren en moeten de beveiligingsvoorzieningen in orde zijn. In geval van kortsluiting of overbelasting mag de voeding uiteraard niet doorfikken: na een herstart behoort deze gewoon weer te functioneren.

Overload en maximale belasting
We bekijken eerst de maximale stabiele belasting. Direct hieraan gerelateerd is de auto-shutdown stroom, waarbij gekeken wordt wanneer de voeding zichzelf uitschakelt. De spanning die de 12V-lijnen van de voeding leveren, mag volgens de ATX-standaard vijf procent afwijken: we keken daarom tot welke stroom de verschillende voedingen 11,4V of meer op de 12V-lijnen kon produceren. Door de belasting verder op te schroeven, werd vervolgens bepaald wanneer de voeding zich uitschakelt.

Er zijn drie voedingen die meer dan één 12V-rail hebben. De 12V-rail voor het moederbord leverde bij de Vulcan 111A stabiel, maar in een tweede configuratie, waarbij ook de overige lijnen werden belast, kon een totaal van 130A geproduceerd worden. Ook de Enermax Revolution wilde er aanvankelijk bij 100A mee stoppen, maar door de 12V-lijnen te combineren kon dit worden opgeschroefd tot 114A. De ModXStream piekte op 55A, maar de gecombineerde 12V-lijnen konden 64 ampère aan.

Een aantal voedingen schakelde direct na een daling van de 12V-spanning uit: de uitschakelbelasting en maximaal stabiel geleverde stroom liggen vlak bij elkaar. Dit is onder meer het geval bij de Vulcan, de Revolution, de duizendwatter van Cooler Master en de ModXStream.

Een psu moet na het ingrijpen van de ocp natuurlijk ook weer kunnen inschakelen als de belasting weer binnen de norm valt. Alle geteste voedingen slaagden voor deze test.

Kortsluiting
Een andere beveiligingsfeature die elke goede voeding hoort te hebben, is een beveiliging tegen kortsluiting. Om deze feature te testen, werden achtereenvolgens de 3,3V-, de 5V- en de 12V-lijnen kortgesloten. De short circuit protection moet de voeding op dat moment meteen uitschakelen om schade te voorkomen, en daarna weer ingeschakeld kunnen worden. Alle voedingen doorstonden deze test zonder problemen, met uitzondering van de Corsair-psu, die bij kortsluiting op de 5V-lijn gewoon ingeschakeld bleef. Dit leverde verder geen schade aan de voeding op, maar of aangesloten hardware een en ander ook zonder problemen zou overleven is maar zeer de vraag - en dan hebben we het nog niet over het brandgevaar.

Inrush
De inrush- of inschakelstroom, die optreedt bij het aanzetten van de computer, wordt veroorzaakt door een verlaagde weerstand van de voeding en het opladen van de condensators. Een hoge piekstroom bij het inschakelen is nadelig, aangezien deze onder meer de zekeringen van de stroomvoorziening kan laten springen en voor onnodige belasting van de onderdelen zorgt.

De inschakelstroom van de voedingen blijft in alle gevallen alleszins acceptabel, met de Toughpower-voeding van ThermalTake als negatieve uitschieter. Opvallend zijn de lage stromen die de Silencer 910 van PC Power & Cooling en de zware Enermax-voeding vertonen; ook de kleinste Silent Pro 700M-psu is nog vrij bescheiden, terwijl de overige psu's vrij dicht bij elkaar zitten.

Power factor
De laatste test die we uitvoerden is het meten van de power factor. De EU heeft toepassing van een passieve pfc in voedingen verplicht gemaakt en ook 80Plus-certificatie vereist een power factor van ten minste 90 procent.

De power factor werd onder een belasting van 100 procent gemeten: geen van de voedingen komt onder de 95 procent, waarmee elke psu ruimschoots aan de 90%-norm voldoet.

De tien geteste voedingen voldoen allemaal aan de eisen die aan een goede psu gesteld mogen worden. Wel is duidelijk dat vooral op het gebied van rendement een 80Plus-certificering het hoogste goed lijkt: de voedingen lijken gebouwd te zijn op maximale efficiëntie bij 20, 50 en 100 procent-loads en beneden de 20 procent stort het rendement over het algemeen in.

Juist daarom is het aan te raden niet voor de grootste en zwaarste voeding te kiezen. Het is beter om je keuze te baseren op het daadwerkelijk benodigde vermogen en de gewenste marge voor groei, bijvoorbeeld als een tweede videokaart wordt overwogen. De voedingen presteren op dit gebied namelijk vooral goed bij ongeveer de helft van hun maximale belasting, zoals ook de rendementsgrafiek op pagina 6 aantoont.

De Silent Pro M700W en M850-voedingen, de Corsair HX850W en OCZ's ModXStream Pro 700W laten ook bij lage belasting nog een goed rendement van minimaal 80 procent zien.

De lengte van de cpu-voedingskabel en de vier- of achtpins-voedingsstekker is vooral van belang bij de inbouw in kasten. Wanneer de voeding onderin geplaatst wordt, zoals bij steeds meer behuizingen het geval is, kan een te korte cpu-voedingskabel goed kabelmanagement in de weg staan. In extreme gevallen moet zelfs met verlengkabels gewerkt worden. De voeding met de kortste cpu-voedingskabel is de ModXStream Pro: deze meet slechts 45cm.

Wanneer we naar het geleverde vermogen kijken, waarbij vooral de 12V-lijnen van belang zijn, levert de Ikonik 10A meer dan zijn specificaties beloven. De Revolution van Enermax levert 114A stabiel, terwijl 87A beloofd wordt, een verschil van een aanzienlijke 27A. De overige voedingen leveren ruim meer stroom dan de sticker belooft, met de Thermaltake-voeding als uitschieter: deze levert maar liefst 18A meer. Ook de Corsair valt met 15A extra vermogen positief op.

Geen van de voedingen kan als slechte koop bestempeld worden, maar de Revolution is wel duur, maar is wel een kwalitatief hoogwaardige voeding. De goedkopere en zwaardere Vulcan is wellicht een betere keus, voor wie echt een enorm krachtige voeding nodig heeft.

De power supply die zich het vaakst positief onderscheidt is de HX850W van Corsair: het rendement is dik in orde en bijna voldoende voor een 80Plus Gold-certificaat, en prijs en features zijn prima in balans. Het enige minpunt van deze voeding is de kortsluitingsbeveiliging van de 5V-lijn die niet functioneerde. De meeste gebruikers zullen daar nooit een probleem mee hebben, maar het is geen ongevaarlijk manco.

De voedingen van Cooler Master, OCZ en OCZ's submerk PC Power & Cooling zijn alle goede aankopen, waarbij wel moet worden opgemerkt dat de PC P&C Quad Blue eigenlijk veel te duur is.

Alle tien de voedingen zullen tevreden gebruikers opleveren, maar voor doorsnee systemen zijn alle tien wel een tikje te zwaar. In een sli- of Crossfire-systeem met overgeklokte hardware kunnen de geteste psu's zich echter van hun beste kant laten zien. Ook het opgenomen vermogen is dan overigens imposant: de Vulcan trok tijdens de overload-test twee kilowatt uit de muur.