Cookies op Tweakers

Tweakers maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren, het gebruiksgemak te vergroten en advertenties te tonen. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Door Olaf van Miltenburg

Nieuwscoördinator

'Rekenautomaat' Electrologica X8

Computerglorie van de Lage Landen

Ponsbanden en zwevende komma’s

Het belangrijkste randapparaat van de X8 was de ponsbandlezer. Deze las de stroken met gaatjes, de informatie, voor de in- en uitvoer van gegevens. Johan Volkers was halverwege de jaren zestig werkzaam bij Electrologica in Rijswijk en weet nog goed hoe dat in zijn werk ging. “Ik werkte bij de softwareafdeling en ontwikkelde drivers voor het Pico-besturingssysteem van de Algol-implementatie. We moesten testen op de X8-systemen die in productie waren, en kregen maar beperkte computertijd. Je moest het besturingssysteem en de drivers laden via ponsband. Als hij het niet deed, moest je kijken wat er fout was. Was je computertijd van, zeg een uur voorbij, dan moest je weer wachten.”

De trommel: langzaam geheugen

De computers van de jaren vijftig en zestig maakten gebruik van een trommelgeheugen. Dit zijn grote draaiende cilinders met een magnetiseerbaar oppervlak. De lees- en schrijfkop
zweeft op een luchtlaagje boven het oppervlak. De kop kan, net als een bandrecorderkop, met stroom een magnetisch veld met een eigen patroon langs een streepje op het oppervlak creëren. Voor het lezen passeert de kop het streepje, dat een wisselende spanning induceert, karakteristiek voor het op de trommel beschreven patroon. De trommel maakt ongeveer 75 omwentelingen per seconde. Daarmee is dit een betrekkelijk langzaam geheugen.

Volgens Volkers was de ponsbandlezer wel snel. “Het was een apparaat dat Electrologica zelf had ontworpen. Het kon duizend karakters per seconde lezen en tot op het karakter stoppen. Het gevaar was dat de band kapotging, maar je kon ook stukken band met opzet knippen en er stukken met een prikker bijplakken.” Deze methode leidde ertoe dat we nu nog steeds van patchen spreken om het maken van correcties in software aan te duiden.

Volkers en zijn collega’s gaven hun handgeschreven programmateksten aan de ponstypistes achter de Friden Flexowriters. Dit waren ponsbandschrijfmachines die de gaatjes ponsten waarvan de informatie overeenkwam met het getypte. De machine kon de banden ook lezen en omzetten in getypte uitvoer. Volgens Volkers waren het bij Electrologica meestal dames die ‘de hele dag met een indrukwekkende snelheid ponsbanden produceerden’. Daarnaast konden randapparaten op de X8 worden aangesloten, zoals drum- en kettingprinters, plotters oftewel computergestuurde tekenmachines, trommelgeheugen, magneetbandeenheden enzovoort.

Het matje: sneller geheugen

In de jaren zestig verdrong het snellere ringkerngeheugen het trommelgeheugen. Ringkerngeheugen bestond uit ferrietkerntjes, kleine ringetjes, die in de ene of de andere richting gemagnetiseerd konden worden en zo de 0 of 1 konden bevatten. De ringetjes zijn geplaatst in de kruispunten van horizontaal en verticaal gespannen draden. Door dit vlechtwerk wordt het geheugen ook matrixgeheugen genoemd, terwijl er ook onder de noemer ‘matjes’ naar werd verwezen. Beide modellen van Electrologica hadden al zo’n ringkerngeheugen. De informatie is direct beschikbaar en blijft behouden, net als bij flashgeheugen.

De EL-X8 kreeg ten opzichte van de EL-X1 een uitbreiding van het aantal registers en het arithmetische deel kreeg hardwarematige ondersteuning voor zwevendekommagetallen. Deze en andere verbeteringen hadden tot gevolg dat Algol 60 er zestig keer zo snel op draaide als op de X1. In het algemeen was de X8 al twaalf keer in plaats van acht keer zo rap als de X1.

Edsger Dijkstra schreef speciaal voor de X8-machine zijn THE-multiprogrammingsysteem met multitaskingmogelijkheden. THE stond voor Technische Hogeschool Eindhoven, waar Dijkstra halverwege de jaren zestig werkzaam was. Het was een besturingssysteem met op software gebaseerd virtueel geheugen en het eerste dat van lagen gebruikmaakt, waarbij de hogere lagen afhankelijk zijn van de lagere, of diepere lagen. Ook introduceerde Dijkstra hiermee de ‘semaforen’, een synchronisatiemechanisme voor parallelle of gedistribueerde programma's. Nog steeds zijn de termen p- en v-operations in zwang, die oorspronkelijk stonden voor de signalen van een seinpaal passeren, respectievelijk vrijgeven van een baanvak.

Trommelgeheugen (links) en ringkerngeheugen

Lees meer


Apple iPhone XS Red Dead Redemption 2 LG W7 Google Pixel 3 XL OnePlus 6T (6GB ram) FIFA 19 Samsung Galaxy S10 Google Pixel 3

Tweakers vormt samen met Tweakers Elect, Hardware.Info, Autotrack, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer de Persgroep Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2019 Hosting door True