Oledmonitoren die 'inbranden': hoe komt het en wat doe je eraan?

Als een oledmonitor lange tijd hetzelfde beeld weergeeft, kan er een permanent nabeeld zichtbaar blijven. Dit wordt ook wel 'inbranden' genoemd (in het Engels 'burn-in'), naar hetzelfde effect dat kon optreden bij oude crt-monitoren.

• Inbranden staat los van tijdelijke retentie. Dat is een nabeeld dat blijft hangen, maar vanzelf weer weggaat.
• Oledmonitoren hebben verschillende functies ingebouwd om het risico op inbranden te verkleinen.
• De meeste fabrikanten geven ook fabrieksgarantie op dit defect.

Inbranden versus tijdelijke retentie

Bij oledschermen is de term 'inbranden' technisch niet correct. Hij dateert nog uit de tijd dat iedereen een crt-monitor op zijn bureau had staan. Crt-beeldschermen maken gebruik van een elektronenkanon. Dat brandt de lichtgevende fosforlaag aan de voorkant van de beeldbuis na verloop van tijd letterlijk weg. Daardoor kunnen ook die schermen last krijgen van nabeelden.

Bij oledschermen is geen sprake van brand, maar van ongelijkmatige slijtage. Iedere pixel in een oledscherm is zijn eigen lichtbron. Terwijl het licht geeft, degradeert het organische materiaal (de 'o' van oled) heel langzaam maar zeker. Pixels die langer aan hebben gestaan, kunnen zo op termijn donkerder zijn dan de rest. Daardoor blijft een nabeeld zichtbaar.

Behalve permanente nabeelden kunnen oledschermen ook last hebben van tijdelijke retentie: een spookbeeld dat een aantal seconden, minuten of uren blijft hangen, maar spontaan wegtrekt. Dit effect komt niet door permanente slijtage van de oledpixels. Als dit je stoort, kun je even wachten of een pixelverversing uitvoeren (zie hieronder) om er weer van af te komen.

Periodiek onderhoud

Of je nou een QD-oledscherm of woledscherm hebt en wie de fabrikant ook is: vrijwel ieder oledscherm heeft ingebouwde functies tegen inbranden. Er zijn doorgaans twee onderhoudsfuncties aanwezig die het scherm periodiek uitvoert.

• De korte onderhoudsfunctie (ook wel pixelreiniging of Pixel Refresh) duurt ongeveer vijf tot tien minuten en strijkt kleine spanningsverschillen tussen pixels glad. Daarmee kan de functie bijvoorbeeld tijdelijke retentie verhelpen. Dit onderhoud gebeurt iedere 4 tot 24 uur.
• De lange onderhoudsfunctie (ook wel Panel Refresh) moet iedere 500 tot 2000 uur plaatsvinden, afhankelijk van het paneel. Deze verversing duurt ongeveer een uur en kan grotere helderheidsverschillen over het hele paneel verhelpen.

Tijdens beide verversingscycli moet het scherm uit staan. Schermen herinneren je er over het algemeen met een melding aan dat er onderhoud nodig is. Die kun je nog een paar keer wegklikken voordat de monitor de functie verplicht uitvoert.

Oledbeschermingsfuncties op monitoren van AOC, ASUS en Gigabyte

Het onderhoud kan dus betekenen dat je het scherm even niet kunt gebruiken. Over het algemeen laten schermen de pixelreiniging automatisch draaien als je ze uitzet, wanneer dat nodig is. Daardoor heb je er zo weinig mogelijk last van. Bij veel schermen kun je pixelreiniging (en soms de lange onderhoudsfunctie) ook handmatig activeren.

Beeld aanpassen en slijtage voorkomen

Behalve onderhoudsfuncties hebben oledschermen ook functies die het beeld beïnvloeden om ongelijkmatige slijtage tegen te gaan. Daarbij bestaan grote verschillen tussen fabrikanten en generaties. Veelvoorkomende anti-inbrandfuncties zijn:

• Pixelshift of pixelorbit: het beeld wordt iedere paar minuten een stukje over het scherm verplaatst, zodat niet telkens dezelfde pixels worden gebruikt. Langs de rand van het beeld hebben veel oledschermen extra pixels. Zo vallen er nooit delen van het beeld weg.
• Screensaver/aanwezigheidssensor: de monitor dimt het beeld of gaat op zwart na een tijdje niet te zijn gebruikt. Merken zoals ASUS, MSI en Gigabyte combineren dit met een aanwezigheidssensor, die detecteert of je voor het scherm zit.
• Logoherkenning: het scherm herkent statische elementen, zoals logo's, en dimt die automatisch. Sommige monitoren kunnen ook de helderheid van de Windows-taakbalk aanpassen of dimmen automatisch overgangen tussen lichte en donkere vensters.
• Convex Power Control (CPC): het scherm dimt bij weergave van bepaalde typen content de hoeken van het beeld. Deze functie is doorgaans aanwezig op woledschermen, niet op QD-oledschermen.

Deze functies hebben een zekere invloed op het beeld en zijn daarmee niet altijd prettig in het gebruik. Gelukkig geven de meeste merken de gebruiker de keuze om deze functies uit te zetten, al geldt dat vaak niet voor pixelshift. LG is hierop een uitzondering: CPC en logoherkenning zijn op schermen van deze fabrikant altijd actief.

Behalve met de ingebouwde anti-inbrandfuncties kun je het risico op inbranden natuurlijk ook nog op andere manieren verkleinen. Verlaag bijvoorbeeld de helderheid van het scherm, zet de dark mode aan, verberg de taakbalk automatisch of stel in je besturingssysteem een screensaver in.

Is je scherm toch ingebrand? De meeste fabrikanten geven hierop garantie. Zie voor meer informatie de aparte explainer.