Verloren film met allereerste 'robot' uit 1897 is weer tot leven gewekt

The Terminator, C-3PO en R2-D2, RoboCop, WALL-E, HAL 9000 en Roy Batty: niemand kijkt tegenwoordig nog op van een robot als belangrijk filmpersonage. In 1897 was dat vermoedelijk wel anders, want toen werd voor zover bekend voor het eerst een 'robot' op film gezet. Die film is na ruim een eeuw teruggevonden en gerestaureerd.

De film van de Franse filmpionier Georges Méliès heet Gugusse et l'Automate, vrij vertaald De Clown en de Automaton. Het vooruitstrevende filmpje toont een clown die een soort robot laat bewegen via een zwengel. Maar na meerdere keren zwengelen blijkt de robot een eigen wil te hebben en geeft hij de clown in slapstickstijl een mep op zijn hoofd.

Naar hedendaagse filmbegrippen is dat nauwelijks een meesterwerk te noemen, maar bijzonder is het filmpje wel degelijk. De daadwerkelijke halfvergane film werd volgens de NOS onlangs gedoneerd aan de Amerikaanse Library of Congress. Daar konden restaurateurs het historische beeldmateriaal repareren.

Het is al bijzonder dat een film van bijna 130 jaar oud bewaard is gebleven. Film wordt gemaakt door een medium met lichtgevoelige chemicaliën bloot te stellen aan licht. Naar verloop van tijd vergaat de cellulosebasis of de daarop aangebrachte chemicaliën die het beeld ooit hebben vastgelegd.

Pionier in special effects

De vondst is extra omdat de film afkomstig is van George Méliès. Hij wordt gezien als een van de grondleggers van 'special effects'. Denk daarbij niet aan computer-generated imagery (cgi) of de Matrix-bullettimescène, maar aan basale filmtrucs die in die tijd allesbehalve basaal waren.

Hij gebruikte bijvoorbeeld voor creatieve doeleinden het meermaals blootstellen van dezelfde film om beelden over elkaar heen vast te leggen, wat de grondslag is voor special effects van de originele Star Wars-films. Ook pionierde Méliès met filmovergangen en creatieve montage. Zijn bekendste werk is waarschijnlijk Le Voyage dans la Lune uit 1902, ofwel De reis naar de Maan. In die film worden astronauten naar de maan geschoten, waar ze aliens ontdekken.