Was de reactie van vorige week op uitgelekte informatie over PHP-gaten overdreven? Die vraag komt op na flinke onrust in securitykringen en het preventief offline halen van websites vanwege twee kritieke kwetsbaarheden in PHP. Een concreet geval van een sitehack via PHP2Shell is nu bekend, maar de voorspelde massale pwnage is er niet van gekomen. Waarom niet? En kan de PHPocalypse alsnog komen?
Het viel al op dat media in Nederland flink meer aandacht voor het PHP-gevaar hadden dan die in het buitenland. Het leek er dan ook op dat beheerders van Nederlandse websites sneller en behoudender reageerden dan veel internationale collega's. Grote, belangrijke websites als Tweakers, RTL Nieuws, DigiD, MijnOverheid en de site van de Tweede Kamer gingen woensdag offline. Die sites gingen niet offline door hackaanvallen, maar uit voorzorg. In het buitenland gebeurde dit minder vaak. Sites die wel offline gingen, deden dat bovendien later.
Was Nederland te voorzichtig of zelfs voorbarig? Of is er door recente, grote hackaanvallen zoals bij Albert Heijn, ziekenhuizen en de overheid meer aandacht en ook meer besef? Het antwoord op die vragen ligt genuanceerd. Van overtrokken paniek is geen sprake, maar wel van voortschrijdend inzicht. En van onwetendheid, die voorlopig nog aanhoudt.
De dreiging van exploitcode
Woensdagochtend vroeg begon een woelige dag in de digitale wereld. Informatie was uitgelekt over twee kritieke kwetsbaarheden in de veelgebruikte scriptingtaal PHP. De schrik daarover werd aangejaagd door een prematuur gepubliceerde video waarin snel en makkelijk hacken van websites werd gedemonstreerd. Patches voor die twee gaten waren allang in de maak, maar zouden donderdag uitkomen.
Het informatielek en het feit dat proof-of-conceptcode (poc-code) bestond, doorkruisten de precies geplande, verantwoorde onthulling van de kwetsbaarheden. Die onthulling moest samenvallen met de release van patches voor PHP. De premature onthulling ging niet gepaard met publicatie van exploitcode, maar de demonstratievideo bewees dat misbruik mogelijk was. Het is dan in de regel slechts een kwestie van tijd voordat andere hackers eigen exploitcode weten te maken.
Claudeviolen
Soms houden kwaadwillenden exploitcode onder de pet om die voor eigen doeleinden te gebruiken. Soms maken securityonderzoekers die openbaar om de wereld te waarschuwen, hoewel dat ook een olievlekwerking kan hebben. Elke minder begaafde aanvaller kan ermee aan de slag om hackpogingen te ondernemen. Daarmee zijn hackaanvallen niet per se succesvol, maar de dreiging neemt wel toe.
Het gebruik van AI-tools legt de lat nog wat lager en verhoogt het tempo van exploitontwikkeling. AI-toepassingen zoals Claude van Anthropic versnellen ook het uitvogelen van misbruikmogelijkheden, zelfs als er nog geen exploitcode beschikbaar is. Tweakers-beheerder Kees Hoekzema legde al uit 'dat tegenwoordig iedere claudeviool eenvoudig met AI een exploit kan maken op basis van relatief weinig informatie'.
De geplande patchrelease ging op de schop door het informatielek, het verschijnen van poc-code én de opdoemende dreiging van meer exploitcode. In plaats van afgelopen donderdagmiddag om 17.00 uur Nederlandse tijd kwamen de patches woensdagmiddag om 16.00 uur. Tot die tijd was het echter afwachten, scannen, piekeren, officieuze adviezen voor beschermende maatregelen evalueren en drastische stappen overwegen. Zo'n drastische stap was het offline halen van systemen die PHP gebruiken.
Aanvankelijke inschatting
Whitehathackers en beheerders gingen aan de slag om mogelijke exploitcode te testen en de impact van maatregelen in te schatten. Ondertussen werd het dreigingsniveau als hoog ingeschat. Dat kwam onder meer door het toegekende cijfer van 9.2 op de tienpuntenschaal van het Common Vulnerability Scoring System (CVSS). Die scores voor kwetsbaarheden zijn gebaseerd op hoe groot de impact is en hoe gemakkelijk misbruik mogelijk is. Voor de twee PHP-gaten (CVE-2026-109618 en CVE-2026-109619) was de ernst groot en werd misbruik als makkelijk ingeschat.
De aanvankelijke inschatting was niet alleen gebaseerd op de CVSS-scores. Het getoonde gemak en de hacksnelheid in de uitgelekte video voedden de vrees voor een PHPocalypse. Dat gold ook voor sombere opmerkingen van PHP-kernontwikkelaars en waarschuwende analyses van securityonderzoekers. Ook het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) van de Nederlandse overheid was een van de vele partijen die waarschuwden. Die waarschuwing was gebaseerd op de toen beschikbare informatie, vertelt de woordvoerder van het NCSC aan Tweakers.
Bijgestelde inschatting
Het Nederlandse cybersecurityorgaan heeft zijn alarmmelding over de PHP-gaten eind vorige week aangepast. De ernst van deze kwetsbaarheden is nog altijd groot, maar de inschatting dat misbruik makkelijk zou zijn, is inmiddels bijgesteld. "Misbruik is ingewikkeld, updaten blijft het advies", stelt het NCSC. Uit nader onderzoek bleek 'dat het misbruiken van deze kwetsbaarheden ingewikkeld is en de kans op grootschalig misbruik kleiner dan eerder werd ingeschat'.
Deze niet onbelangrijke nuancering komt ook van securityleveranciers als Sophos en Trail of Bits. Het NCSC vertelt Tweakers dat de eerder beschikbare informatie 'wees op een risico op grootschalig misbruik'. "Naarmate er meer informatie beschikbaar kwam en we verder onderzoek konden doen, bleek dat voor succesvol misbruik aanzienlijke kennis van PHP nodig is", vertelt de woordvoerder. "Nieuwe inzichten kunnen ertoe leiden dat we een eerdere risico-inschatting bijstellen, zoals ook in dit geval."
Bitcoinbuit gestolen
Bij het NCSC is tot op heden een geval bekend van een hack via de PHP-gaten. De NCSC-woordvoerder stelt dat er nog onderzoeken lopen en erkent dat daaruit later kan blijken dat er meer PHP-misbruik is gepleegd. Niet elke aanvaller of inbreker maakt meteen gebruik van onrechtmatig verkregen toegang tot sites en servers.
Tweakers-beheerder Hoekzema vertelt dat er 'zeker al is gehackt en gepwnd'. Hij noemt het inmiddels bekende geval van Steal My Bitcoin. Die hackuitdaging had een wallet met zo'n tweeduizend dollar in bitcoin op de server staan, waarop de kwetsbare PHP-versie 8.4.26 draaide. Deze site ging 'in minder dan een dag' voor de bijl. Mogelijk worden er op termijn meer gevallen bekend van sites waarvan de beheerders nu nog niet naar buiten treden óf nog niet weten dat ze via PHP zijn gehackt.
Het zekere voor het onzekere nemen
Nederland heeft volgens de woordvoerder van het NCSC 'de goede keuze gemaakt' door snel te handelen en onder meer offline te gaan. Dat laatste deed het cybersecurityorgaan zelf ook. "Het zekere voor het onzekere nemen", aldus de woordvoerder. Voor experts en beheerders speelden dezelfde factoren een rol: de spaarzame informatie die toen bekend was, de exploitvideo waarin meerdere veelgebruikte webframeworks binnen enkele seconden werden gehackt, de sombere opmerkingen van PHP-ontwikkelaars en de alarmerende inschattingen van securityonderzoekers.
Daarbij was er ook sprake van proof-of-conceptcode die openbaar beschikbaar was, geeft Tweakers-beheerder Hoekzema aan. Hij benadrukt dat je zulke code nooit zomaar moet uitvoeren, omdat die zelf malware kan zijn. De beschikbaarheid van die code en de mate waarin het online gedeeld werd, gaven wel de indruk van legitimiteit. Op basis van de informatie en ontwikkelingen van toen 'zou ik nu ook de website weer offline halen', zegt Hoekzema.
Achteraf toch mitigatietips
Deze drastische stap was misschien niet gezet als bepaalde informatie eerder was gedeeld, geeft hij wel aan. Vanuit PHP werd gemeld dat de patches vervroegd zouden uitkomen en dat het installeren daarvan de enige echte bescherming was. Achteraf kwamen er alsnog adviezen voor mitigaties die wel enigszins hielpen tegen misbruik van de kwetsbaarheden.
"Met die informatie hadden we wellicht een andere afweging gemaakt, bijvoorbeeld read-only gaan of slechts heel beperkt functionaliteit uitzetten." Die laatste mitigerende maatregel kon bijvoorbeeld bestaan uit het blokkeren van bestandsuploads. Hoekzema baalt ervan dat de informatie over mitigaties niet eerder is gedeeld.
Hij spreekt het idee tegen dat de securitydreiging rond de PHP-gaten met een sisser is afgelopen. Hoekzema wijst erop dat er nu meerdere gevallen van werkende poc-code zijn 'en dus daadwerkelijke exploits' in omloop waarmee servers die PHP draaien zijn te hacken.
Met AI van moeilijk naar makkelijk
Terwijl onder meer het NCSC nu stelt dat misbruik moeilijk is, blijkt het zeker niet ondoenbaar. Een hacker vond een Bitcoinbuit van tweeduizend dollar wel de moeite waard om een exploit in te zetten. Voor zware cybercriminelen is dat bedrag mogelijk niet interessant genoeg. Dit inmiddels bekende geval van Steal My Bitcoin lijkt er dus op te wijzen dat gewone aanvallers de beschikking hebben over werkende PHP-exploitcode. Misschien komt er nog een bijstelling van de NCSC-inschatting dat misbruik moeilijk is?
Het gevaar zit nu niet puur en alleen in beschikbare poc-code of werkende exploitcode. Dankzij AI-ondersteund ontwikkelwerk kunnen mensen ook snel werkbare exploitcode maken. Nu de patches zijn uitgebracht, valt AI in te zetten om te zien wat die updates precies veranderen. Mogelijk dekt een patch een kwetsbaarheid niet volledig af en kan die dus alsnog worden misbruikt met aangepaste exploitcode.
"In het verleden zouden er misschien tien mensen in de wereld zijn geweest die op basis van zo'n patch een exploit konden maken, maar nu kan iedereen dat", legde Hoekzema vorige week al uit. Voor tien van zulke klassieke experts zouden de doelwitten een selecte groep sites vormen. Die groep zou veel kleiner zijn dan die van moderne aanvallers die AI gebruiken. "Dat die 10 mensen ons zouden targeten, was niet te verwachten, maar als iedereen het kan, dan weet ik dat er in no time ineens mensen in onze servers zitten."
Hij voegde daaraan toe: "Een paar jaar geleden was het niet bij mij opgekomen om offline te gaan voor een patch die een paar uur later beschikbaar zou zijn. De kans dat iemand in de tussentijd een werkende exploit zou maken en dat die persoon ons zou targeten, was zo klein dat je het niet eens zou overwegen. Maar nu is dat risico veel groter geworden."
Ongemerkt, ongepatcht of antiek
Het risico dat aanvallers zijn binnengekomen, kan harde realiteit zijn voor sites die minder waakzaam en snel waren. De kans bestaat dat systemen ongemerkt gehackt zijn. Daarbij kunnen binnengedrongen aanvallers zich bewust koest houden. Dit mogelijke securityprobleem speelde niet alleen op de woelige woensdag waarop informatie uitlekte en de patches uiteindelijk uitkwamen. Beheerders van sommige sites installeerden die updates minder snel, waardoor de theoretische hacktijd langer was dan die ene dag.
Sommige gebruikers zijn nog wat langer kwetsbaar. Bepaalde systemen zijn namelijk afhankelijk van leveranciers die de nieuwe PHP-versies moeten opnemen in updates voor hun eigen software. Voorbeelden hiervan zijn nas-apparaten zoals die van QNAP, netwerkapparatuur zoals die van Citrix en beveiligingssystemen zoals die van Palo Alto. PHP-installaties op zulke producten zijn niet per definitie bereikbaar vanaf het internet, wat het hackrisico verkleint maar niet volledig wegneemt.
Naast gebruikers die minder snel patchen of op hun ict-leveranciers moeten wachten, loopt nog een groep langer risico. Deze groep bestaat uit gebruikers met niet meer ondersteunde PHP-releases van vóór versie 8.2. Die verouderde releases draaien op meer dan een derde van alle PHP-gebruikende websites. Volgens gebruiksmetingen van W3Techs draait 7,7 procent nog de 5-serie en 27 procent de 7-serie. Van de 64,2 procent die de 8-serie draait, gebruikt een onbekend deel een niet-ondersteunde versie. Tot de 8-serie behoren PHP-versies 8.0 en 8.1, waarvoor de PHP-ontwikkelaars geen patches uitbrengen.
Bekend gevaar
Vanwege de ernst van de twee kwetsbaarheden biedt het PHP-beveiligingsteam wel broncode voor zogeheten backports van de patches. Deze backports zijn voor PHP-versies 7.4, 8.0 en 8.1. Daarmee zijn die oudere versies alsnog te beveiligen tegen PHP2Shell. Het NCSC adviseert in een beslisboom over de PHP-kwetsbaarheden om oudere PHP-versies offline te halen en te upgraden naar versies die wel worden ondersteund.
Het verstandigst is om patches te installeren en ondersteunde softwareversies te gebruiken. Bij de meeste hackaanvallen misbruiken aanvallers bekende kwetsbaarheden waarvoor al patches beschikbaar zijn. Dat geldt ondanks de aandacht voor en zorgen over zerodaygaten als PHP2Shell. Zerodaygaten zijn kwetsbaarheden waarvoor nog geen patches beschikbaar zijn.
Een bijkomende complicatie is dat bekende kwetsbaarheden soms geen patches krijgen, bijvoorbeeld in oudere PHP-versies en in apparaten waarvan de fabrikant het ingebouwde PHP niet bijwerkt. De sombere voorspelling is dan ook dat PHP2Shell een lange staart heeft.
Redactie: Jasper Bakker • Eindredactie: Monique van den Boomen
/i/2008468254.png?f=imagenormal)
:strip_exif()/i/2008445022.jpeg?f=imagenormal)
:strip_exif()/i/2008150446.jpeg?f=imagenormal)
/i/2008477034.png?f=imagenormal)
/i/2008468322.png?f=imagenormal)
/i/2008477044.webp?f=imagenormal)
/i/2008468268.png?f=imagenormal)
/i/2008477032.png?f=imagenormal)
:strip_icc():strip_exif()/u/6105/crop5864bdfc59eeb_cropped.jpeg?f=community)
/u/122874/crop5e26d7a209cd1_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/6764/cergorach.jpg?f=community)
/u/115940/crop5e217b361d04e_cropped.png?f=community)
/u/111174/sachiel-small.png?f=community)
:strip_exif()/u/285020/crop6085b8acc4f0d_cropped.gif?f=community)
/u/112469/crop5dc0192471ec2.png?f=community)
/u/403394/crop6ab39fc6787bd_cropped.png?f=community)
:strip_icc():strip_exif()/u/5364/drillingforbrains_60x60.jpg?f=community)