Gemeenten zien meer AI-bezwaarschriften, die vaak extra werk kosten

cccc

De meeste grote gemeenten in de Benelux merken een toename van het aantal door AI gegenereerde bezwaarschriften. Dat blijkt uit een steekproef van Tweakers. Ook sommige andere overheidsdiensten zeggen dat het aantal AI-bezwaren toeneemt. Sommige gemeenten experimenteren zelf ook met AI om bezwaren te behandelen.

Bezwaar maken tegen gemeentelijke besluiten, bijvoorbeeld over de belasting, een uitkering of boete, is door AI zo gepiept. Het lijkt daarom logisch dat AI meer bezwaarschriften genereert en dat hierdoor ook het totale aantal bezwaarschriften toeneemt. De drempel om bezwaar te maken is fors lager.

Uit een steekproef onder Nederlandse en Vlaamse gemeenten lijkt die aanname grotendeels te kloppen. Tweakers vroeg de grootste Nederlandse en Vlaamse gemeenten of ze de laatste jaren merken dat het aantal bezwaarschriften toeneemt en of ze vermoeden dat die toename met AI te maken heeft.

Meer bezwaarschriften, maar nog geen administratieve ramp

Van de twaalf gemeenten die inhoudelijk reageerden, zeggen er acht dat ze een toename zien van het aantal door AI gegenereerde bezwaarschriften. Geen van hen houdt hierover echter harde cijfers bij. De AI-bezwaarschriften zijn volgens hen onder meer te herkennen aan wollig taalgebruik en hallucinaties. Ze zijn dan bijvoorbeeld gebaseerd op onjuiste of niet-bestaande wetten of jurisprudentie.

"In dergelijke gevallen zijn ze zeer omvangrijk, bevatten ze veel puntsgewijze opsommingen en wordt er veelvuldig verwezen naar wetsartikelen, waarbij soms zelfs naar de verkeerde wetgeving wordt verwezen", zegt de Vlaamse gemeente Brugge bijvoorbeeld. "Volgens ons valt deze toename voornamelijk te verklaren door de laagdrempelige toegankelijkheid van AI. Het is een hulpmiddel dat mensen in staat stelt om hun ongenoegen om te zetten in een omvangrijk en gestructureerd verweer, onderbouwd met al dan niet correcte wetsverwijzingen. In de ogen van de burger kan dit een zekere draagkracht aan het verweer geven."

Niet alle gevraagde gemeenten zeggen dat dit ook leidt tot een algehele toename van het aantal bezwaarschriften. Wél zeggen meerdere gemeenten dat de verwerking van AI-bezwaarschriften doorgaans meer tijd kost. "Naar onze mening levert het gebruik van AI extra werk op, omdat er meer verschillende argumenten (al of niet relevant) worden aangevoerd waar wij vervolgens weer een reactie op moeten geven", zegt een woordvoerder van de Nederlandse gemeente Groningen. "Dat komt omdat deze bezwaarschriften vaak bestaan uit een schot hagel. Je moet daardoor op veel gronden ingaan."

Dat beaamt de Vlaamse gemeente Hasselt. "Dat heeft dan ook een zekere impact op onze administratie. Bezwaarschriften zijn door de opkomst van AI vaker uitgebreid en opgesteld met meer (artificiële) kennis van zaken. Er kruipt dus meer tijd en energie in de verwerking ervan."

Jaarverslag van de gemeente Groningen over het aantal bezwaarschriften, opgedeeld in het maatschappelijke domein (onder andere over de Jeugdwet en minimaregelingen) en het ruimtelijke domein (bijvoorbeeld over de verwerking van persoonsgegevens, parkeerboetes en omgevingsvergunningen). Volgens de gemeente wordt AI vaker in de eerste categorie ingezet. De stijging is vooral sinds een jaar zichtbaar.

Zetten gemeenten zelf AI in?

De meeste gemeenten zeggen dat de extra administratieve last van de toename in het aantal en de lengte van bezwaarschriften tot dusver nog te overzien is. Wel zeggen diverse gemeenten, waaronder het Nederlandse Eindhoven, dat in de toekomst misschien 'maatregelen' nodig zijn om deze last te verlichten.

De inzet van AI-tools ligt hierbij voor de hand. Net als burgers blijken ook ambtenaren steeds vaker AI te gebruiken voor het schrijven van teksten. Zo zou een groot deel van de Belgische parlementsvragen en Nederlandse Tweede Kamervragen door AI zijn geschreven. Ook in socialemediaposts van de Nederlandse premier, speeches van kabinetsleden en antwoorden van parlementsleden zijn sporen van AI-gebruik gevonden.

Toch zijn gemeenten terughoudend in het grootschalige gebruik van AI voor de verwerking van bezwaarschriften. "De behandeling van dergelijke dossiers blijft zeer gevoelig, waardoor een manuele beoordeling van elk individueel dossier gewaarborgd moet blijven", zegt Brugge. "Alleen op die manier kan een rechtvaardige en zorgvuldige procedure behouden blijven. Een persoonlijke behandeling, met inachtneming van de beginselen van behoorlijk bestuur, blijft noodzakelijk. AI kan hierbij in de toekomst eventueel een ondersteunende rol spelen, maar zal de menselijke beoordeling bij de behandeling van een verweer niet volledig kunnen vervangen."

De gemeente Amsterdam experimenteert wél met het gebruik van AI voor het verwerken van bezwaarschriften. "Op dit moment lopen er pilots voor AI, zoals voor het transcriberen en samenvatten van hoorzittingen en voordrachten. Daarnaast gebruiken onze juristen een interne databank waaraan met behulp van AI samenvattingen van adviesteksten zijn toegevoegd, zodat zij sneller vergelijkbare zaken kunnen vinden."

Hoe zit het met de overige gemeenten?

Rotterdam is de enige gevraagde gemeente die concreet aangeeft geen stijging te zien in het aantal bezwaarschriften dat door AI wordt gegenereerd. De gemeenten Breda, Nijmegen en Gent zeggen dat ze hier geen uitspraken over kunnen doen, simpelweg omdat ze dat niet bijhouden. We ontvingen niet op tijd een inhoudelijke reactie van Den Haag, Tilburg, Antwerpen, Leuven en Aalst.

Ook Hasselt gebruikt AI om lange bezwaarschriften samen te vatten. "De beoordeling op zich gebeurt uiteraard nog steeds door de bevoegde omgevingsambtenaar, maar zo wordt een bezwaarschrift iets meer behapbaar."

Utrecht en Rotterdam kijken ook naar mogelijkheden om AI te gebruiken voor de verwerking van bezwaren. "Bij de afhandeling van bezwaarschriften verwerken we per definitie persoonlijke, vertrouwelijke gegevens, wat maakt dat we pas overgaan tot het gebruik van AI als gewaarborgd is dat dat in een beveiligde omgeving kan", zegt Rotterdam daarover.

Zien deze gemeenten een toename van het aantal AI-gegenereerde bezwaarschriften?
Amsterdam		Ja
Rotterdam		Nee
Den Haag		Geen reactie
Utrecht		Ja
Eindhoven		Ja
Groningen		Ja
Almere		Ja
Tilburg		Geen reactie
Breda		Niet zeker
Nijmegen		Niet zeker
Arnhem		Ja
Antwerpen		Geen reactie
Gent		Niet zeker
Brugge		Ja
Leuven		Geen reactie
Aalst		Geen reactie
Hasselt		Ja

Beeld: Getty Images/Uli Deck

Andere overheidsdiensten

Naast gemeenten vroegen we ook diverse Nederlandse overheidsinstanties naar AI-gegenereerde bezwaarschriften. Daarvan reageerden de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO), het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) en de Belastingdienst.

De eerste twee merken dat mensen vaker AI gebruiken bij het opstellen van bezwaarschriften, hoewel het aantal bezwaarschriften wel stabiel is gebleven. Alleen de Belastingdienst zegt dat het aandeel AI-bezwaren 'gering' is. Geen van de instanties gebruikt AI voor de verwerking van de bezwaarschriften, hoewel de Belastingdienst onderzoekt in hoeverre 'verantwoord gebruik van AI' kan bijdragen aan een hogere efficiëntie.

Net als de gemeenten vindt het CBR dat AI-bezwaren meer werk opleveren. "Dit maakt dat bezwaarschriften langer worden en vaak in algemenere/vagere termen zijn opgesteld dan wanneer een burger ze zelf zou schrijven. De bezwaarschriften worden als het ware formeler van aard. Omdat wij met burgers bellen naar aanleiding van ontvangen bezwaren, komen we er in het gesprek dan wel weer uit en krijgen we vaak het 'echte' verhaal ook wel weer te horen in de eigen woorden van de bezwaarmaker. Dat is fijn, want dan kunnen we ook beter kijken naar eventuele oplossingen."

_{Redactie: Kevin Krikhaar • Eindredactie: Monique van den Boomen}

Reacties (29)

[cy-gor25]

In de gemeente waar ik werk, in het Brusselse, merken we dit ook wel. Vooral gemeenteraadsleden stellen zo interpellaties op waar een vraag dan onderverdeeld wordt in 11 subvragen bijvoorbeeld. Dat zijn ook wel dezelfde mensen die een selfiestick meenemen en hun interpellaties filmen voor sociale media.

Ombudsdiensten merken ook het gebruik van ai op https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/10/14/vlaamse-ombudsdienst-tool-ai-klachten/. Hun feedback is wel goed: "Lees de volledige tekst opnieuw. Stuur ons alleen een versie die je verhaal juist weergeeft, en die je zelf begrijpt", klinkt het.

[L0g0ff]

Lees de volledige tekst opnieuw. Stuur ons alleen een versie die je verhaal juist weergeeft, en die je zelf begrijpt", klinkt het.

Ik denk dat dit de kern is. Voor mijn werk doe ik ook driekwart met AI. Ik heb een paar vuistregels met mezelf.

• Code die ik niet begrijp gaat niet in productie
• Mails die net zo lang zijn als de prompt die ik moet geven type ik zelf
• Teams en mails naar collega's schrijf ik zelf
• Ik gebruik ponytail om de AI output kort te houden
• Op productie systemen lees ik realtime mee wat de bot aan changes zet.

Voor vrijwel alles zet ik AI in. Monitoring, troubleshooting, ticketing, changes, docu.

Het eerste wat ik ook meteen dacht toen ik het artikel las is; zet gewoon een AI filter aan de voorkant die alle feiten checkt. En dan met een samenvatting komt. Tuurlijk zorgvuldig en in een pilot. Maar een AI is vele malen beter in patroonherkenning dan dat wij mensen zijn.

[VeeGee]

Ben je dan niet bang dat jouw baan op enig moment overbodig wordt als je nu al driekwart met AI kunt doen?

[Blokker_1999]

Je doet meer werk dan voorheen, niet minder. Je werk veranderd ook. Maar wanneer het misgaat, en vroeg of laat gaat het mis, dan kan de AI het (nog) niet oplossen en heb je net mensen zoals L0g0ff nodig.

[JT]

Maar als je AI die het schrift schrijft niet vertrouwt op de correctheid van feiten, waarom zou je dan AI dat laten controleren?

[Blokker_1999]

Een AI kan je instructies geven. In dit geval zou je bijvoorbeeld je AI letterlijk alle wetboeken kunnen geven en laten nakijken of geciteerde wetgeving overeenkomt met wat er beweerd wordt. En ja, initieel ga je dat nog met de hand controleren, maar van zodra jij merkt dat jouw AI daar geen fouten in maakt, ga je het aan de AI overlaten.

[JT]

Zoals het wordt opgeschreven wekt bij mij de suggestie dat er bij selectie aan de poort geen mens meer aan te pas komt. Met controle is het anders ja.

[The_Woesh]

AI kan eigenlijk best goed controleren. Zo kun je bijvoorbeeld de aangehaalde wetsartikelen opzoeken en beoordelen of deze daadwerkelijk relevant zijn voor het bezwaar.

Ik denk dat de slechte kwaliteit van AI-gegenereerde bezwaren vooral te maken heeft met de kwaliteit van de prompt. Als je aangeeft dat je bezwaar wilt maken, maar zelf niet weet op welke gronden, zal AI al snel een weinig inhoudelijk verhaal produceren.

Overigens zie ik ook een risico bij het gebruik van AI om bezwaren te beoordelen. Je loopt het gevaar dat de achterliggende redenen voor het bezwaar uit het oog worden verloren en dat bezwaren te veel op technische of formele gronden worden afgewezen, zonder voldoende aandacht voor de inhoud.

[freaq]

Op zich is dit niet alleen slecht, Ja het is dus soms incorrect, en het voegt meer werk toe voor behandeling,

Maar ik had graag wat cijfers gezien waaruit blijkt dat het aantal “incorrecte” bezwaren is toegenomen, en hoeveel dan procentueel gezien, want ik heb zat mensen bezwaar zien maken pre-AI waar het ook mergends op sloeg.

Belangrijker heeft dit er ook voor gezorgd dat voor relatief lage kosten mensen nu wel successvol en terecht bezwaar hebben kunnen maken waar ze dat vroeger niet hadden gekund?

Zo ja dan is dat op zich een mooi goed.

Zoals met altijd het mes snijdt aan 2 kanten, maar ik zie dit zeker niet alleen als slecht, gezien het soms echt heel lastig is om dit op de oude manier te doen, wat per direct een heel groot deel uitsluit.

[StackMySwitchUp]

Wat is lastig? De feiten op een rijtje zetten? Dat bezwaarschrift zal toch uit je eigen koker moeten komen, of je nu AI gebruikt bij het opstellen of niet. Ik denk dat partijen die bezwaarschriften ontvangen er goed aan zouden doen om een soort van hulppagina te schrijven voor het maken van een prompt, dan krijgen ze in elk geval minder onzin en hopelijk in een formaat dat makkelijker te lezen is. Het is wat je zegt inderdaad, 2 kanten. Ik zie bepaalde familieleden niet met de hand een bezwaarschrift maken, maar met hulp van AI zou ze dit wel lukken. (ik ben zelf eigenwijs en schrijf/typ alles met het handje)

[Botmeister]

En weer wordt voor iets ai gebruikt om de "aanval" in te zetten. En mag ai straks ook de "verdediging" gaan regelen, want een mens kan het anders niet meer bijbenen. Het is een vicieuze cirkel die nog maar in het beginstadium zit. De vraag naar ai groeit vanzelf door het gebruik ervan.

[Richardus27]

Hulpvrager: "Ik gebruik AI om van deze enkele zin een complete lap tekst te maken"

Behandelaar: "Ik gebruik AI om deze lap tekst samen te vatten tot de kernzin"

Jurist: "Ik gebruik AI om van deze afwijzing een volledig document met uitleg te maken"

Hulpvrager: "Ik gebruik AI om van dit document een samenvatting te krijgen of ik ben afgewezen of niet"

[Ivolve]

Have your AI talk to my AI...

De vraag naar ai groeit vanzelf door het gebruik ervan

Dit is het exact. We zijn zo gefocust op technologische ontwikkeling dat we soms even vergeten om na te denken over wie hier nou exact bij gebaat is.

[Cybje]

Als burger is het normaal gesproken vrijwel onmogelijk om bij de gemeente in bezwaar te gaan en dat de gemeente er daadwerkelijk iets mee doet. Het is dus niet zo gek dat veel burgers ervoor kiezen om een goede onderbouwing met behulp van AI te schrijven, zodat een ambtenaar er echt inhoudelijk naar moet kijken, in plaats van een standaard afwijzing te sturen.

Vanuit de burger is het dus niet zo gek om dan AI te gebruiken, die ziet vooral dat het zichzelf helpt. Ik denk niet dat de gemiddelde mens veel verder denkt dan zichzelf.

[Emielio]

Ik vind het mooi dat burgers hiermee een stukje macht terugkrijgen. Het gaat niet alleen om gemeenten. Ook andere overheidsinstanties en grote bedrijven zetten hele legers aan administratieve krachten en juristen in tegenover de gewone burger. Die heeft vaak niet de tijd, de middelen of de kennis om zich in zo’n papieren strijd te verweren.

Ik heb dat zelf ondervonden. De gemeente schatte mijn WOZ-waarde keer op keer flink te hoog in, op basis van vergelijkingen met appartementen die helemaal niet vergelijkbaar waren. Elk bezwaar werd de eerste keer standaard afgewezen, zonder echte onderbouwing. Dat was gewoon beleid, bedoeld om mensen te ontmoedigen. Met AI zijn die verhoudingen een stuk eerlijker geworden. Wie de grootste juridische afdeling heeft, krijgt niet meer vanzelf gelijk.

Onlangs hielp ik iemand die in Duitsland een torrentprogramma op de laptop had laten draaien. Gevolg: een astronomische boete, inclusief de bekende Duitse advocatenbrieven. Ik heb elke brief met hulp van AI in het Duits beantwoord, uiteraard met flink wat dubbelchecks. De boete ging uiteindelijk 75% omlaag. Op een gegeven moment hadden ze er zelf ook genoeg van. Elke mail die een dure advocaat had opgesteld, kreeg van mij dezelfde dag nog een antwoord.

Dus: power to the people. Ik ben er blij mee.

[Speedster]

Een bezwaarschrift of beroepschrift schrijven m.b.v. Ai geeft je de mogelijkheid om dat schrift veel beter te onderbouwen. Ai zoeft alle jurisprudentie af, waardoor je je recht veel beter kan halen. Halucinaties zijn makkelijk eruit te halen aangezien er uitspraak nummers staan bij de jurisprudentie.

Wollig taalgebruik? Breek me de bek niet open, menig uitspraak staat er bol van en doorspekt met juridisch jargon.

Natuurlijk is het raadzaam om niet zo maar een door Ai gemaakt bezwaar of beroepschrift de deur uit te slingeren. Ai is als gereedschap zeer krachtig, vooral het zoeken gaat erg snel en grondig, (nog) niet gehinderd door betaalde zoek resultaten.

[DarkRED_LennY]

Hmmm, Ik dacht te hebben vernomen dat gemeentes er juist op vooruit zouden gaan door gebruik van AI, kunnen ze geen AI gebruiken op de bezwaarschriften in te lezen en verwerken..

Zomaar een vraag die bij me opkwam.

[Arthur Tromp]

Uit de allereerste paragraaf:

"Sommige gemeenten experimenteren zelf ook met AI om bezwaren te behandelen."

[DarkRED_LennY]

Duidelijk.

[roger1984]

Op deze manier kan de burger de bureaucratische regelgeving van de gemeenten/overheid op dezelfde manier "gebruiken" als zij dat zelf doen. Het speelveld wordt hiermee meer gelijk.

"How do you like them apples?"

[Rzarect0r]

Ben benieuwd hoe dit uit gaat pakken, burgertje pesten moet natuurlijk gewoon door blijven gaan. Een beetje hetzelfde wat je nu ziet met de grote game bedrijven, die zijn niet blij met al die decompilations en pc ports.

[sonina]

Ik moet toegeven dat ik het ook al gebruikt heb om (terecht) bezwaar te maken.

Niet om door AI een beslissing te laten nemen en een tekst bij elkaar te laten verzinnen.

Wel om mijn antwoord correcter en duidelijker te formuleren, aangevuld met een aantal verwijzingen die ik zelf ook bekeken heb en zelf begreep waardoor ik wist dat mijn bezwaar kans op slagen had.

[TheGreenGuy]

Bij ons in de gemeente merk ik voor onze woning een volstrekte willekeur in het vaststellen van de WOZ-waarde. Elk jaar opnieuw maak ik bezwaar (zonder AI, slechts gebaseerd op de feiten), en elk jaar is de WOZ-waarde bijgesteld. Het volgende jaar doet de gemeente net of er het afgelopen jaar niets is gebeurd, en stelt opnieuw de WOZ-waarde veel te hoog vast. Gevolg: weer een nieuwe bezwaarprocedure.

Het lijkt erop dat gemeenten de WOZ gebruiken om andere gaten in hun begroting te dichten. Als de WOZ-taxaties meer in lijn zouden liggen met de werkelijke waarde van woningen, zal er m.i. veel minder bezwaar worden gemaakt.

[Floort]

Ik ben benieuwd wat er gebeurt als iemand een Woo-verzoek doet naar de gebruikte prompts van de gemeenten die ook AI gebruiken. Vragen de ambtenaren om een afwijzing te helpen onderbouwen? Zijn het meer neutrale prompts? Worden de gebruikte prompts überhaupt netjes bijgehouden en gearchiveerd?