Meer instelopties, meer geluidsindelingen, meer duur
Samengevat
De Yamaha True X Surround 90A is een luxe, stevig gebouwde soundbar met draadloze subwoofer en achterspeakers. De set ondersteunt meerdere 3d-audioformaten, maar is ook erg prijzig. Met name de soundbar en subwoofer leveren een weidse en zeer evenwichtige sound met subtiele details. Helaas kunnen de achterspeakers niet goed meekomen: deze klinken een stukje scheller. Er valt bovengemiddeld veel in te stellen aan de speakers en het geluid. Dat is leuk voor de echte tweakers, maar minder handig voor wie gewoon een kant-en-klaar systeem zoekt dat zichzelf automatisch kalibreert.
We zagen eind vorig jaar al flink wat soundbars voorbijkomen waarmee je je tv-kamer voor minder dan 1000 euro omtovert tot een Atmos-thuisbioscoop. Maar een echte tweaker moet ook wat in te stellen hebben. En waarom zou je genoegen nemen met Dolby Atmos als er ook alternatieven als DTS:X en Auro-3D bestaan? Voor mensen met die bezwaren is de Yamaha True X Surround 90A-soundbar uitgevonden.
Yamaha bracht de True X Surround 90A eind vorig jaar op de markt. Dit pakket bestaat uit een soundbar met twee draadloze achterspeakers en een draadloze subwoofer, net als een aantal soundbarcombi's die we vorig jaar reviewden. De JBL Bar 800MK2 en Samsung HW-Q990F uit die round-up zijn inmiddels te koop voor minder dan 800 euro. Yamaha's soundbarpakket kost ruim het drievoudige: 2499 euro.
:strip_exif()/i/2008164900.jpeg?f=imagenormal)
De True X Surround 90A is dan ook een stuk veelzijdiger en luxer dan de gemiddelde soundbarset. De soundbar zelf is gebouwd als een tank, met ook aan de binnenkant stevige hardware. Hij ondersteunt opvallend veel audioformaten en streamingdiensten. Je kunt de soundbar en bijbehorende speakers bovendien opnemen in een multiroomsetup via Yamaha's MusicCast-app, die net als bij Sonos veel muziekdiensten aan boord heeft.
Ook de meegeleverde achterspeakers brengen een extra functie met zich mee: je kunt ze los als bluetoothspeaker gebruiken. Daarvoor hebben ze een ingebouwde accu. Of al die wapenfeiten voldoende zijn om van de True X Surround 90A een aanrader te maken, onderzoeken we in deze review.
De soundbar: oerdegelijk en volgepropt met speakers
(In) de doos
Yamaha levert de True X Surround 90A in een full colour bedrukte kartonnen doos. De soundbar is verpakt in een schuimzak met daaromheen karton. De verpakking bevat naast de soundbar ook een losse kartonnen doos met daarin een afstandsbediening, batterijen, een HDMI-kabel, een los netsnoer en een handleiding. De volledige handleiding is ook te downloaden als pdf.
Rondom de nieuwe Yamaha-soundbar zit een stevige metalen behuizing van bijna 2mm dik, met aan de onderkant van die receiverachtige, ronde voetjes. Die materialen maken de soundbar relatief zwaar (11 kilo), maar moeten ook helpen om ongewenste vibraties en geluidsvervorming tegen te gaan.
Het apparaat oogt best fors voor een soundbar, al is het met 85mm voor de meeste tv's laag genoeg. Mocht je televisie laag op zijn voetjes staan, dan kan de soundbar net iets boven de onderkant van het beeld uitsteken. In dat geval zou je nog kunnen overwegen om het ding met de meegeleverde beugels onder de tv aan de muur te bevestigen. Je kunt dan ook de voetjes verwijderen, waarna de soundbar nog maar 76mm hoog is.
De soundbar zit boordevol geluidsdrivers. Ik telde in totaal twaalf omhooggerichte full-range drivers, drie naar voren gerichte full-range drivers en vier vooruit stralende tweeters. Al dat speakergeweld zit verscholen achter een speakerdoek, dat vrijwel de hele voorkant bedekt. Voorop prijkt ook een klein display, geflankeerd door vier knoppen. Links in de hoek is het Yamaha-logo te zien.
:strip_exif()/i/2008138906.jpeg?f=imagenormal)
Achterop zitten de aansluitingen, met naast een HDMI-(arc)-poort voor de verbinding met de tv nog een tweede HDMI-ingang. Helaas geeft het apparaat geen 120Hz-hdr-signalen door aan de televisie. Verder is er nog een digitale optische geluidsingang.
:strip_exif()/i/2008164902.jpeg?f=imagenormal)
De subwoofer en achterspeakers: de dikke en de dunne
Yamaha levert er een stevige draadloze subwoofer bij. Nou ja, draadloos … hij heeft zijn eigen stekker die ergens in een stopcontact moet. Met pakweg 24x38x41 centimeter is de subwoofer niet superslank of compact, maar ook weer niet buitensporig fors voor een basspeaker die je bij een soundbar krijgt. Dat zou je niet zeggen als je hem optilt: met 12,7 kilo is het ding behoorlijk zwaar.
Hij ziet eruit zoals je van een subwoofer mag verwachten: een hoekige doos van zwart hout met speakerstof aan de voorkant. In plaats van op puntig aflopende pootjes steunt de speaker via dunne cilinders op een massieve houten plaat. Deze constructie, door Yamaha Symmetrical Flare Port genoemd, geeft een fraai visueel effect: het lijkt alsof de subwoofer iets boven de grond zweeft.
Volgens de Japanse fabrikant zorgt deze constructie bovendien voor minder poortruis en een puurdere basweergave. De basspeaker beschikt verder over een woofer met een diameter van 17cm. Er zijn geen aansluitingen achterop, maar wel een pairknop en een statusledje.
Slanke cilinder werkt ook als bluetoothspeaker
De achterste luidsprekers luisteren ook wel naar de naam WS-X3A. Ze hebben elk een oplaadbare accu en zijn ook los te gebruiken als bluetoothspeaker. Je kunt de accu opladen via de USB-C-poort op de speakers, maar ook door ze te plaatsen op de meegeleverde cradles, die hun eigen USB-C-voedingspoort hebben. Vanaf hun cradle schakelen de achterspeakers automatisch in als je de soundbar inschakelt, anders niet.
De WS-X3A is een slanke, staande speaker in de vorm van een balk met afgeronde hoeken. Achterop vind je de USB-C-aansluiting en L/R-ledjes. Die ledjes komen van pas bij het pairen met de soundbar. Afhankelijk van waar je beide speakers achter je plaatst, moet je ze eerst instellen op links of rechts, voordat je de koppeling start.
Bovenop zitten een statusled en knoppen: om de speaker aan of uit te zetten, voor volume en om te schakelen tussen solomodus (bluetooth) en surround. Verder is de WS-X3A rondom bedekt met speakergaas. Daarachter zitten in elk exemplaar een full-range driver met een diameter van 58mm en een passieve radiator. De bluetooth-/surroundspeakers wegen elk een kilo.
:strip_exif()/i/2008138908.jpeg?f=imagenormal)
Niet alleen Dolby Atmos, maar ook DTS:X en Auro-3D
Net als de soundbars uit onze round-up van eind vorig jaar en de onlangs besproken LG Sound Suite, is de True X Surround 90A gericht op het weergeven van 3d-geluid. De meeste van die soundbars mikken vooral op Dolby Atmos. Sommige kunnen ook het concurrerende 3d-formaat DTS:X weergeven. Yamaha's soundbarsysteem ondersteunt ze allebei, plus AURO-3D.
Nu is AURO-3D een wat minder bekende indeling, maar er bestaat inmiddels content – ook op blu-ray – waarbij 3d-geluid alleen wordt aangeboden in dat formaat. Yamaha's soundbarsysteem gebruikt AURO-3D ook voor upmixing van stereo- en surroundsignalen naar 3d-geluid, inclusief hoogte-effecten.
Bij formaten als DTS:X en AURO-3D komt de extra HDMI-ingang op de soundbar goed van pas. Veel tv's hebben er geen licentie voor en zullen dergelijk geluid omzetten naar een ander (Dolby-)formaat, voordat ze het via arc doorsturen naar de soundbar. Door het afspeelapparaat direct op de soundbar aan te sluiten, omzeil je dat.
:strip_exif()/i/2008164912.jpeg?f=imagenormal)
Lossless via wifi, lossy via bluetooth
Naast die 3d-formaten slikt het systeem ook andere hires surroundindelingen, zoals Dolby TrueHD en DTS-HD Master Audio. Verder kun je de speakers via het netwerk lossless WAV- en FLAC-bestanden voeren. Via Tidal Connect, Qobuz en Spotify Connect verbindt de soundbar direct met je muziekstreamingdienst om muziek in lossless kwaliteit af te spelen.
Je kunt je smartphone ook via bluetooth verbinden met de soundbar of met een van de losse achterspeakers. In dat geval heb je echter geen beschikking over luxe hires codecs. Via bluetooth is er alleen ondersteuning voor de gangbaarste indelingen: SBC en AAC.
De diepte in met de instellingen
Je kunt de set instellen met de afstandsbediening en het beknopte display voor op de soundbar, via het scherm van je tv of via Yamaha's multiroomaudioapp MusicCast. De app is in eerste instantie bedoeld om de mediabediening te regelen en biedt toegang tot allerlei streamingdiensten. Ik noemde Spotify, Qobuz en Tidal al, maar ook AirPlay, Deezer, Amazon Music en je eigen netwerkopslag zijn toegankelijk. Daarmee doet de app een beetje denken aan die van Sonos, al biedt die laatste nóg meer muziekstreamers aan.
Wil je de niveaus op kanaalniveau afstellen, of simpelweg de treble- en basschuif afstellen, dan kan dat ook via de app. Uiteraard vind je hier ook de verschillende geluidsmodi. Surround:AI remixt bijvoorbeeld stereo- en surroundgeluid naar 3d-geluid, All verspreidt stereosignalen over de verschillende speakers, Stereo doet wat het zegt en Straight geeft het bronsignaal zonder verdere bewerking weer.
Het is zelfs mogelijk om met de telefoonapp te bepalen onder welke hoek de hoogtedrivers hun geluid via het plafond laten kaatsen. Via de instellingsmenu's op je tv-scherm kun je echter nog een flinke stap verder gaan. Daar stel je bijvoorbeeld ook de focusafstand van de geluidsgolven uit de speakers in en kun je de hoogte van je plafond opgeven.
Geen automatische kalibratie
De instellingsmogelijkheden gaan verder dan we gewend zijn van soundbarsystemen. Dat is fijn voor de tweaker die weet waar die mee bezig is of op zijn minst bereid is om daar tijd en moeite in te steken. Toch kan ik me voorstellen dat dit voor non-tweakers wat overweldigend zal aanvoelen.
Het is daarom jammer dat een volautomatische kalibratie ontbreekt; die vind je bij de meeste soundbarpakketten van rond de 1000 euro juist wél. Mijn ervaring is bovendien dat de luisterervaring er echt beter van wordt als je de moeite neemt om de beam angles, plafondhoogte en focusafstand af te stellen op jouw tv-ruimte.
Superclean ruimtelijk geluid, maar achterspeakers blijven ... achter
Begin je eenmaal met luisteren, dan vormen vooral de soundbar en subwoofer een indrukwekkende combinatie. De soundbars die we het afgelopen halfjaar hebben getest, missen vaak wat power en detail in het hoge en middenbereik, waardoor die tonen wat dunner klinken. De Yamaha-soundbar doet dit beter: hij levert zowel in het midden als in het hoog een heldere én volle sound.
De bijbehorende subwoofer is zonder meer krachtig, maar hij kent zijn plek. De bas is standaard minder nadrukkelijk aanwezig dan bijvoorbeeld bij de LG Sound Suite en Samsung HW-Q990F. Maar als de content diepe basgeluiden serveert, weet de speaker die gecontroleerd en afgemeten te reproduceren. Rommelige bijgeluiden of cross-overproblemen heb ik niet kunnen vaststellen. Explosies klinken krachtig en luister je muziek met veel bas, dan is de klank diep maar superclean.
:strip_exif()/i/2008164914.jpeg?f=imagenormal)
Nadruk op de voorkant
De subwoofer en soundbar zijn daarmee uitstekend in balans, maar helaas kunnen de achterspeakers niet helemaal meekomen. Deze opgewaardeerde bluetoothspeakers missen de volle hoge en middenklanken van de soundbar. Bij surroundgeluid in films hoor je ze vooral de accenten meepakken. Dit geeft alsnog een ruimtelijk gevoel, maar binnen het 3d-geluidsveld ligt de nadruk wel duidelijk op de voorkant.
Dat effect is groter doordat de WS-X3A's geen hoogtedrivers hebben; dergelijke drivers zitten alleen in de soundbar. De set geeft daarmee hoogte-effecten weer, maar zonder al te veel diepte. Je kunt wel een helikopter van links naar rechts over je heen horen vliegen, maar niet van voor naar achter.
De soundbar zelf levert juist een brede soundstage. In de neutrale Straight-geluidsmodus strekt het geluid zich uit tot anderhalf à twee meter aan weerszijden van de tv. Met upmixing, bijvoorbeeld via de Surround:AI-modus, weet het systeem zijn 3d-geluidsveld nog verder uit te breiden, vooral in de breedte en hoogte. De upmixing werkt goed en levert een meeslepende filmervaring op, maar puristen zullen zich storen aan de lichte galmeffecten die bijdragen aan die ruimtelijke ervaring.
Bluetoothspeaker terugplaatsen werkt omslachtig
:strip_exif()/i/2008164916.jpeg?f=thumblarge)
Ten slotte kun je beide achterluidsprekers ook los inzetten als bluetoothspeaker. De speaker uit zijn cradle halen en pairen via bluetooth werkt snel en simpel. Als bluetoothspeaker is de WS-X3A oké, maar niet geweldig; ook in dit geval klinken hoge en middentonen simpelweg wat dunnetjes. De batterijduur is met bijna zeventien uur (gemeten na kalibratie op 80dB) niet verkeerd. De lege accu was bij ons na een uur en 47 minuten aan de lader weer helemaal volgeladen.
Het is jammer dat je de speakers niet met één druk op de knop weer terugplaatst in je 3d-geluidsset-up. Daarvoor moet je de speaker opnieuw pairen met de soundbar, wat in mijn geval alleen lekker werkte via de instellingen op het tv-scherm. Daaraan ben je algauw een paar minuten kwijt. Kortom: leuk dat je de achterspeakers los kunt gebruiken, maar in de praktijk werkt dit helaas te omslachtig.
Conclusie: interessant voor veeleisende tweakers
De uitstekend getunede Yamaha True X Surround 90A lijkt met zijn brede formaatondersteuning en diepgaande instelmogelijkheden ideaal voor de veeleisende tweaker die een realistische 3d-bioscoopsound verlangt en bereid is om veel geld daaraan te spenderen, maar geen ruimte heeft voor een receiver met aparte vloer- en plafondspeakers. Dan moet je wel kunnen leven met het dunnere geluid uit de achterspeakers: die vallen voor deze prijs wat tegen.
Ook als je in andere ruimtes in huis al Yamaha-speakers gebruikt in combinatie met de MusicCast-app voor streaming, kan de True X Surround 90A een logische toevoeging zijn om je multiroomsysteem uit te breiden naar de tv-hoek.
Het Yamaha-systeem is echter geen betaalbare kant-en-klaaroplossing; daarvoor kun je beter op zoek naar een goedkoper systeem met automatische kalibratie. Zulke setjes ondersteunen doorgaans minder audioformaten en hebben een soundbar die minder vol geluid produceert, maar zijn ook al te koop voor een derde van de prijs.
Redactie: Sjef Weller • Testlab: Redjiev Sardjoe, Denny Verwoert • Eindredactie: Marger Verschuur
:fill(white):strip_exif()/i/2008138858.jpeg?f=thumblarge)
:strip_exif()/i/2008164900.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008138906.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008164902.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008164904.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008164906.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008164908.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008164910.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008138908.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008164912.jpeg?f=imagegallery)
/i/2008138910.png?f=imagegallery)
/i/2008138912.png?f=imagegallery)
/i/2008138914.png?f=imagegallery)
/i/2008138916.png?f=imagegallery)
/i/2008138918.png?f=imagegallery)
/i/2008138920.png?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008138922.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008138924.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008138926.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008138928.jpeg?f=imagegallery)
:strip_exif()/i/2008164914.jpeg?f=imagegallery)
:fill(white):strip_exif()/i/2008138858.jpeg?f=thumbmedium)
:strip_icc():strip_exif()/u/294521/crop5b35e103823d1_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
/u/94596/crop643fb12fd4e6d.png?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/75578/crop5935346597d2a_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/339050/monkey.gif?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/102237/jcash.jpg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/481296/crop5a284ca09bd7d_cropped.jpeg?f=community){kind=small}
:strip_icc():strip_exif()/u/276052/avatar_2.jpg?f=community){kind=avatar}
:strip_icc():strip_exif()/u/60004/wallpaper_578.jpg?f=community){kind=small}
:strip_exif()/u/634/crop56eab269d97ab.gif?f=community){kind=small}
/u/2631/25.JPG?f=community){kind=small}
