'Zie je die toren daar?' De Samsung-medewerker staat naast me bij het raam van het hoge gebouw in München, in het zuiden van Duitsland. In zijn hand heeft hij een nog niet aangekondigde telefoon. Hij opent de camera van de telefoon en drukt op de '5x'-knop. Daarna zoomt hij nog verder in: 20x, 30x tot 100x. Een mooie foto levert het niet op, maar het kán. Ik richt de camera vanaf de veertiende verdieping op de straat eronder. Ik kan de neusharen van voorbijgangers niet zien, maar hamsterwangen en flaporen zijn duidelijk zichtbaar. Het was begin februari 2020 en het was de tijd dat de periscopische zoomcamera, net als corona, vanuit China meer en meer over de hele wereld verspreid raakte.
De technologie was een jaar eerder te zien op telefoonbeurs Mobile World Congress, toen OPPO die demonstreerde. De maanden erna kwamen de eerste telefoons met deze camera's uit: één van OPPO zelf en één van Huawei. Samsung volgde dus met een eigen implementatie nog geen jaar later.
Het leek de eerste jaren een race te worden wie het meeste zoom kon bieden via de periscopische zoomcamera. Waar het begon met 5x of 6,5x zoom, rond 150mm in 35mm-equivalent, ging dat al snel naar 240mm. Dat is ongeveer 10x vergroting ten opzichte van de primaire camera, die vaak rond de 24 tot 28mm zit. En toen ... stopte het.
Sterker nog: als we geruchten moeten geloven, kun je met nieuwe telefoons minder zoomen dan met huidige modellen. De iPhone 17 Pro Max zou in plaats van een camera met 5x-vergroting teruggaan naar een met 3,5x en OPPO verwijdert de periscopische zoomcamera van zijn Find X9 Pro. Wat is hier aan de hand?
Een telecamera op een telefoon: marketing vs. natuurkunde
Elke telefoon moet je uiteindelijk verkopen. Van de bekendste fabrikanten heeft alleen Samsung telefoons gemaakt met een 10x-zoomcamera. Ook Huawei heeft dat gedaan en is daar ook van afgestapt.
Jaar | Specs | Samsung | Apple | Xiaomi | OPPO | ||
2020 | Vergroting Brandpunt in 35mm Resolutie Sensorformaat Diafragma |
5x 120mm 48MP 31mm² F/3,5 |
2,5x 65mm 12MP 12mm² F/2,2 |
5x 120mm 48MP 30mm² F/4,1 |
5x 129mm 13MP 13mm² F/3,0 |
- | |
2021 | Vergroting Brandpunt in 35mm Resolutie Sensorformaat Diafragma |
10x 240mm 10MP 15mm² F/4,9 |
3x 77mm 12MP 12mm² F2,8 |
5x 120mm 48MP 30mm² F/4,1 |
2x 52mm 13MP 13mm² F/2,4 |
4x 104mm 48MP 30mm² F/3,5 |
|
2022 | Vergroting Brandpunt in 35mm Resolutie Sensorformaat Diafragma |
10x 230mm 10MP 13mm² F/4,9 |
3x 77mm 12MP 12mm² F2,8 |
5x 120mm 48MP 30mm² F/4,1 |
2x 52mm 13MP 13mm² F/2,4 |
5x 120mm 48MP 23mm² F/3,5 |
|
2023 | Vergroting Brandpunt in 35mm Resolutie Sensorformaat Diafragma |
10x 230mm 10MP 13mm² F/4,9 |
5x 120mm 12MP 15mm² F2,8 |
5x 120mm 50MP 25mm² F/3,0 |
2,8x 65mm 50MP 50mm² F/2,6 |
5x 113mm 48MP 23mm² F/2,8 |
|
2024 | Vergroting Brandpunt in 35mm Resolutie Sensorformaat Diafragma |
5x 111mm 50MP 25mm² F/3,4 |
5x 120mm 12MP 15mm² F2,8 |
5x 120mm 50MP 25mm² F/2,5 |
6x 135mm 50MP 25mm² F/4,3 |
5x 113mm 48MP 23mm² F/2,8 |
|
2025 | Vergroting Brandpunt in 35mm Resolutie Sensorformaat Diafragma |
5x 111mm 50MP 25mm² F/3,4 |
*3,5x *85mm *48MP *23mm² *F/2,8 |
4,3x 100mm 200MP 62mm² F/2,6 |
6x 135mm 50MP 32mm² F/3,1 |
5x 113mm 48MP 23mm² F/2,8 |
In deze tabel is zichtbaar dat de vergroting steeds minder wordt. OPPO is de uitzondering: die heeft met een 135mm-brandpunt in 35mm-equivalent de meeste vergroting. De fabrikant heeft technisch gesproken eens een camera met 60x-vergroting op een telefoon gezet. De Find X3 Pro heeft een microscoopcamera, met een 3-megapixelsensor. Die is niet te gebruiken als telecamera, dus die rekenen we niet mee.
/i/2003173746.png?f=imagemedium)
Veel van de genoemde camera's zijn periscopisch of maken op een andere manier gebruik van spiegels om het brandpunt te verlengen. Immers: voor de vergroting is een langer brandpunt nodig. Als je de telefoon niet dikker wilt maken, kun je dat bereiken door het licht via een spiegel te weerkaatsen op een gedraaid geplaatste camerasensor.
Dat is nodig omdat het langere brandpunt niet past in de behuizing van een telefoon. Maar het verschuift het probleem, want daardoor zit de camerasensor gedraaid in de behuizing. En dus is de grootte van de sensor beperkt door de dikte van de telefoon.
Apple heeft daaromheen gewerkt door het langere brandpunt voor elkaar te krijgen door spiegels achter elkaar te plaatsen, waardoor de camerasensor wel 'normaal' in de behuizing kan zitten zonder deze te hoeven draaien.
Wat fabrikanten tegenhoudt om een steeds langer brandpunt te kiezen? Dat het duidelijke nadelen met zich meebrengt. De grootste beperking is dat er te weinig licht binnenkomt. Dat bleek duidelijk bij de eerste camera's met 240mm-brandpunt in telefoons. In veel lichtomstandigheden gebruikt de software deze niet, omdat er niet genoeg licht binnenkomt.
Dat komt door de combinatie van de lensopening en de sensor. Als je in de tabel kijkt, zie je dat hoe langer het brandpunt, hoe hoger het f-getal is. Dat is de verhouding tussen de brandpuntsafstand en de diameter van de lensopening. Als het diafragma f/2 is, bij een brandpuntsafstand van 6mm, betekent het dat de lensopening 6/2 en dus 3mm is.
Daarbij komt de beperking om de hoek kijken, want hoe hoger de brandpuntsafstand, hoe groter de lensopening moet zijn om dezelfde hoeveelheid licht door te laten. De Samsung-camera's met een 240mm-brandpunt in 35mm-equivalent hebben daardoor een diafragma van f/4,9 − een zeer kleine lensopening ten opzichte van de brandpuntsafstand.
Een andere beperking is de grootte van de sensor. Voor dezelfde vergroting van 10x zou een telefoonfabrikant bij een grotere sensor een langere brandpuntsafstand en eventueel grotere lensopening moeten maken. Dat maakt de telefoon ook weer dikker. Het is de keuze tussen marketing en natuurkunde. In eerste instantie kozen telefoonfabrikanten voor marketing en dus een zo hoog mogelijk getal voor zoom.
Toen ... een andere aanpak
De eerste telefoons met periscopische zoomcamera's, en dus bereik boven 2x of 3x, verschenen in 2019. De piek lag rond 2021 en 2022 en daarna is het zoombereik van telefoons iets afgenomen. Niet in de software: wie 100x wil zoomen, kan dat op veel telefoons nog steeds. De vergroting van de camera is wel afgenomen.
Daar zitten een paar redenen achter. De eerste is functioneel: een foto met 10x-vergroting is handig voor wie een toren van veraf dichtbij wil halen of bij een concert een artiest wil fotograferen, maar in de meeste andere gevallen geen goede keuze.
Met een vergroting van 3x of 4x is het mogelijk om de camera in te zetten voor portretten. Bovendien gebruiken telefoonfabrikanten grotere sensors met een lensopening die zorgt voor meer licht, waardoor de camera ook in donkere omstandigheden bruikbaar is.
Alle fabrikanten kiezen bovendien voor een camera met hoge resolutie. Waar jaren geleden deze camera's nog wel eens een resolutie hadden van 8, 10 of 12 megapixel, is dat nu allemaal 48 megapixel of meer. Het voordeel daarvan is croppen zonder verlies: een 48-megapixelfoto met 5x vergroting is te croppen tot een 12-megapixelfoto met 10x vergroting.
Hoe dat eruitziet, hebben we getest toen de Galaxy S24 Ultra uitkwam en we deze konden vergelijken met de S23 Ultra. De 10x-camera van de S23 Ultra had een kleine voorsprong bij goed licht, maar over het geheel deed de 5x-camera met croppen het een stuk beter.
Tot slot
De trend is duidelijk: de telecamera's van telefoons krijgen niet meer 'zoom' de afgelopen jaren, alleen minder. Veel fabrikanten lijken tussen 3x en 5x wel prima te vinden − de rest kan door te croppen, en dat blijkt met de grotere sensor en het wijdere diafragma vooralsnog een prima keuze.
Er zijn ook nog ontwikkelingen los hiervan die plaatsvinden met telecamera's in telefoons. Zo heeft Sony een telefoon met een verschuifbare lens, de recente Xperia 1-modellen. De 1 VII kan zoomen van 3,5x naar 7,1x. Dat is een technisch goede oplossing en biedt daadwerkelijk optische zoom.
Huawei kwam met een andere, creatievere oplossing: een camerasensor die kan wisselen tussen twee lenzen. Het gaat om een 83mm- of 3,7x-zoomlens met een diafragma van f/2,4 en een 212mm- of 9,4x-zoomlens met een f/3,6-diafragma.
Door de manier waarop Huawei het weergeeft, lijkt de wisseling minder spectaculair dan op papier. Immers, volgens Huawei gaat het om een 50-megapixelcamera op 3,7x of een 12,5-megapixelcamera op 9,4x. Daardoor lijkt het erop dat Huawei cropt en dat de tweede lens in werkelijkheid 4,7x is. Het is in elk geval een vernuftige manier om twee telelenzen in te bouwen.
Als we even uitzoomen, dan is de tijd dat de telelenzen er alleen zaten voor marketing voorbij. De grotere sensors met wijder diafragma maken het mogelijk betere foto's te maken, ook al ziet het als specificatie er minder spectaculair uit.
Een ander detail: de camera met relatief lange telelens is en blijft voorbehouden aan vooral de duurste telefoons. Bij Samsung gaat het om de Ultra-versie van de S-serie, bij Apple om de Pro Max en bij OPPO, Google en Xiaomi de equivalenten daarvan. Wie had gehoopt deze camera's op grote schaal op telefoons van 200 euro aan te treffen, komt vooralsnog bedrogen uit.
Redactie: Arnoud Wokke. Eindredactie: Monique van den Boomen