Cookies op Tweakers

Tweakers maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren, het gebruiksgemak te vergroten en advertenties te tonen. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Gebruikers

- Reviews

Prijs
Specificaties 120mm diameter met 20dB geluidsproductie - Bekijk alle specificaties
  Vergelijk
Bekijk alle reviews

Cooler Master Hyper 612 Ver. 2 Review

+3
teacup 10 januari 2016, laatste update op 16 mei 2016, 3.411 views

Cooler Master Hyper 612 Ver. 2

Een relatief stille koeler voor stevig PC gebruik. Cooler Master moet zich als opdracht hebben gegeven om een krachtige CPU koeler te maken die desondanks ook heel stil kan opereren. Voor dit stil opereren biedt de koeler twee smaken: volledig passief, zonder ventilator, en actief met licht belastte ventilator.

Pluspunten

  • Veel koeler voor je geld
  • Kan als passieve koeler worden gebruikt, ook bij computergames
  • Comfortabele montage op moederbord
  • Ventilatormontage met Kunststof clips heel gemakkelijk

Minpunten

  • Bevestiging ventilator met metalen clips moeilijk
  • Niet voor multicore gebruikte overkloksystemen

Eindoordeel

Score: 5Per criterium
Compatibiliteit Score: 5
Installatiegemak Score: 5
Geluidsproductie (min) Score: 5
Geluidsproductie (max) Score: 5
Koelvermogen Score: 4
Prijs Score: 4
Revisie 15-05-2016
  • Toevoeging afmetingen heat pipes, koelervoet en ribbenpakket
  • Meetresultaten met relatieve en absolute temperaturen
  • Omschrijving koelmiddel in heat pipes algemeen gemaakt
  • Verwijzing maar koelerberekening eerste deel en tweede deel toegevoegd
  • Paragraaf 8.3. Berekening aangepast.
Cooler Master Hyper 612-Ver.2 header

Inhoudsopgave
1. Inleiding
2. Specificaties
3. Eerste indruk
4. Uit de doos
5. Uitvoering
5.1. Koelblok
5.1.1. Koelribben
5.1.2. Omgebogen uiteinden
5.1.3. X-vormige ventilatieopeningen
5.1.4. Grote tussenafstand
5.1.5. Heat pipes
5.1.6. Voet
5.1.7. Contactvlak
5.2. Ventilator
5.3. Aanvullende onderdelen
5.4. Opbouw klemmechanisme
5.4.1. Hefboom
5.4.2. Koelersupport
6. Montage koeler
7. Testen
7.1. Passieve test, +GPU, +kastventilatoren
7.2. Actieve test, +GPU, +kastventilatoren
7.3. Actieve test, -GPU, +kastventilatoren
7.4. Actieve test, overklok, 4 threads, -GPU, +kastventilatoren
7.5. Actieve test, overklok, 1 thread, -GPU, +kastventilatoren
8. Waarvoor is deze koeler?
8.1. Type luchtstroming
8.2. Warmteweerstand
8.3. Berekening
9. Conclusie


1. Inleiding
header_ruler
Daar ik hoognodig toe was aan een nieuwe game PC, en mijn huidige game PC (2010) al het resultaat was van een midlife update werd het tijd voor een geheel nieuw systeem, inclusief behuizing. Hierbij wilde ik mij wel beperken tot luchtkoeling. Binnen het domein van luchtkoeling wil ik alleen geen concessies doen aan koelvermogen en geluid. De concessie die ik daarmee wel doe is dat ik accepteer dat de koeler groot zal zijn. Een dergelijke koeler, die een CPU van een game PC moet koel houden is van een hele andere orde dan de basiskoeler vervanger productreview: Cooler Master Hyper TX3 Evo review door teacup die ik in 2013 heb gereviewed. Ook mag de koeler niet duurder zijn dan 40 Euro. Ze is bedoeld voor een i5 processor, en boven de 40 euro zou de prijs van de koeloplossing een beetje uit verhouding raken met de prijs van de processor.

Bij grote koelers denkt iedereen natuurlijk aan een pricewatch: Scythe Mugen 4 of zelfs een pricewatch: Scythe Mugen 4 PCGH Edition. Beide zijn grote koelers onder de 40 euro. Iets kleinere koelers als een pricewatch: Gelid Solutions Tranquillo Rev.2, een pricewatch: Cooler Master Hyper 412S of een pricewatch: be quiet! Pure Rock kunnen ook worden overwogen. Om zo veel mogelijk koel oppervlak te hebben voor mijn Euro’s kies ik niet een van die kleinere koelers. De Mugen 4 is een voor de hand liggende keuze, maar omdat ik de installatie va mijn pricewatch: Scythe Mugen 2 Rev. B nog kon herinneren koos ik eens iets anders, namelijk een pricewatch: Cooler Master Hyper 612 Ver. 2


2. Specificaties
header_ruler

Hoofdspecificaties
Specificaties Cooler Master Hyper 612-Ver.2


Afmetingen ribbenpakket
Hyper_612_V2_Afmetingen_ribbenpakket


Afmetingen Voetstuk
koelervoet afmetingen

Hyper_612_V2_Afmetingen_koelervoet


Afmetingen Heat pipes
heat pipe afmetingen

Hyper_612_V2_Afmetingen_heat_pipes



3. Eerste indruk
header_ruler
Wat me bij die Cooler Master spullen altijd zo opvalt, is hoe netjes hun producten zijn verpakt. De verpakking van deze Hyper 612 V2 koeler is geheel in lijn met die van de TX3 koeler die ik al meerdere malen in mijn handen heb gehad. Een stevige kartonnen doos, B x D x H = 20,5 x 19,0 x 18,5cm, rondom bedrukt met afbeeldingen, specificaties en maatschetsen. Op de voorzijde en een mooie trimetrische foto van de koeler met fan, schuin van rechtsboven genomen, op de rechterflank een foto ter hoogte van de onderrand van de ventilator, schuin van rechts genomen. Naar mijn idee de mooiste foto van de twee. Op de linkerflank zien we een lijst met specificaties.

CM Hyper 612 V2 verpakking voorCM Hyper 612 V2 verpakking achter


Op de achterzijde ten slotte, interessant voor de bouwers, twee maatschetsen, een voor- en zijaanzicht, geflankeerd door enkele claims in meerdere talen. Cooler Master claimt dat de koeler slechts 11 dBA produceert en dat de koeler zeer geschikt is voor passieve koeling. Dit laatste maakt nieuwsgierig. Cooler Master vermeld verder de CDC techniek. Hierbij vormen de heat pipes, tegen elkaar aan liggend gevat in een koelblok, een gemeenschappelijk oppervlak voor optimale warmte uitwisseling. Ook worden de gevouwen koelvinnen genoemd die door hun gebogen vorm meer optimaal aangestroomd worden met langsstromende lucht. Hiervoor duiken we in de theorie om die claim te onderzoeken.

CM Hyper 612 V2 verpakking rechtsCM Hyper 612 V2 verpakking links



4. Uit de doos
header_ruler
De goede indruk van de verpakking houdt niet op bij haar uitwendige uiterlijk. Bij het openen van de doos zijn de twee optionele kunststof brackets, voor de bevestiging van de ventilator, zichtbaar. De brackets zijn ingebed in karton. De brackets omvatten zelf op hun beurt een kartonnen doosje met daarin de losse spulletjes en bevestigingsartikelen. Deze bovenste etage met brackets en doosje is als een geheel uit de doos te lichten en opzij te zetten. De brackets worden hierbij niet omhoog gedrukt omdat karton achter de zijflanken van de brackets dit belet.

CM Hyper 612 V2 verpakking geopendverwijderde ventilatorbeugels en onderdelendoos


In het tweede verpakkingsniveau bevindt zich de 120 mm ventilator, netjes met flappen opstaand uit de kartonlaag op haar plaats gehouden. Om de ventilator heen heeft de aansluitkabel alle ruimte en kan zo niet in verdrukking raken.

verwijderde ventilatorCM Hyper 612 verpakking geopend


Ten slotte zien we als de derde en laatste laag in de doos met koelblok zelf. Het koelblok is goed opgesloten in ruim bemeten zacht plastic foam. Omdat het niet zo eenvoudig is om de koeler zo direct uit de doos te halen is het makkelijkst om haar met foam omhulling en al uit de doos te trekken. De foam kan hierbij als een mandje fungeren zodat ongecontroleerde buitelingen van het koelblok worden voorkomen. In het mandje kan de koeler dan “even aan zijn nieuwe omgeving wennen” (en maar bij hoog en laag bewegen dat mannen zich niet aan spullen hechten…).

koelerblok in schuimplastic ICM koelerblok in schuimplastic IIGrote onderdelen CM Hyper 612Kleine onderdelen CM Hyper 612


Kijken we nog even in het kartonnen doosje uit de bovenste verpakkingslaag dan treffen we daarin montagemateriaal voor AMD, LGA2011 en LGA1150 achtige moederborden, metalen opspanbeugels voor de fan, als alternatief voor de kunststof beugels, een spuitje gevuld met metallische warmtegeleidende pasta en een verloopstuk om met een schroevendraaier moeren te kunnen aandraaien. Later in de review volgt een meer gedetailleerde inhoudsopgave.


5. Uitvoering
header_ruler
We kunnen nu in detail alle bevestigingsartikelen de revue laten passeren, maar eigenlijk gaat het iedereen die deze review wil lezen maar om een ding, het koelblok. Die mensen wil ik niet laten wachten. Het koelblok laat zich echter niet zo eenvoudig beschrijven. Ofschoon er in andere reviews al heel wat foto’s zijn gemaakt ontkom ik toch ook niet aan flink wat foto’s om het blok goed te beschrijven. Dit alleen zegt al iets. Bij dit blok is in meer dan een opzicht aandacht besteed aan de vorm. Al fotograferend werd het ding meer en meer sexy. Niet om mezelf met de foto’s te willen complimenteren is een koelblok als dit altijd een orgie van glimmende oppervlakken. Een understatement zou zijn dat het “weer eens wat anders is als het fotograferen een zwarte, licht wegzuigende kast”.


5.1. Koelblok
header_ruler
Een standaard beschrijving zou zijn: Dit koelblok heeft in totaal 31 ribben die verbonden zijn met 6 U-vormige heat pipes. De basis van de U-vormige heat pipes zijn samen verbonden in een aluminium koelblok. Tot zover lijkt het, afgezien van de aantallen, een standaard tower koeler.

Koelerblok schuin van voren en onderKoelerblok van voren


Iets paradoxaals heeft het blok echter ook wel, ze combineert een groot volume met een toch ranke vorm. Om het blok voor het gemak even met het menselijk hoofd te vergelijken dan is de voet van het koelblok met de heat pipes als de nek te beschouwen. Het achterhoofd wordt gevormd door de hogere ribben die een verlenging hebben en boven de nek naar achteren uitsteken. Het vlak met de ventilator ten slotte heeft de rol van gezicht. Bij het achterhoofd hebben de lagere ribben geen verlenging om ruimte te bieden voor hoger RAM geheugen of om het koelblok van een moederbord VRM te ontwijken.

Koelerblok linkerzijkantKoelerblok schuin van  achter en onder


Het koelblok heeft als omschrijvende afmetingen B x D x H = 139 x 102 x 105 mm. Voor geheugen of moederbord koelblokken is uit dit pakket een hap gehaald van B x D x H = 139 x 18 x 27 mm. Kijken we naar het totale koeloppervlak dan kom ik op een oppervlak van 3959 cm2. Hierbij is wel de spleet in het midden van het grootste deel van de ribben en de hap uit de achterflank verdisconteert, een groot deel van de ribben is opgedeeld. De uitsparingen aan de flanken van de ribben, nodig voor de montage van ventilatoren zijn verwaarloost.


5.1.1. Koelribben
header_ruler
Belangrijk om te noemen is dat de meeste koelribben niet over het gehele oppervlak een geheel vormen. Van de in totaal 31 lagen zijn 28 lagen opgedeeld in twee kleinere deelribben, links en rechts van het midden. Ieder deel rib is alleen in contact met óf de linker poten óf de rechter poten van de U-vormige heat pipes. De gedachte hierachter mag duidelijk zijn. De thermische ontkoppeling van het linker en rechter gedeelte van een koelrib dwingt de warmteafvoer van heat pipe naar rib. En niet van heat pipe links, via de rib naar de heat pipe rechts. Alleen de drie resterende ribben zijn doorverbonden om de koeler structurele samenhang te geven.

bovenzijde koeleronderzijde koeler


Van de in totaal 31 ribben hebben de 23 hoogste ribben een volledige diepte en zijn de onderste 8 ribben korter uitgevoerd. Alle ribben van de koeler, opgedeeld of niet, hebben een breedte van 139 mm. Zijn de ribben opgedeeld, dan bestaat tussen het linker en het rechter gedeelte een spleetruimte van 3 mm. De 23 ribben met de grootste diepte hebben in de midden van hun achterflank nog een niet te verwaarlozen hap met een oppervlak van 19 x 28 mm. Voor deze hap kan ik trouwens moeilijk een andere dan esthetische reden verzinnen. Misschien dat met de hap de montageruimte voor een moederbordschroef wordt ontweken in een van de mogelijke oriëntaties waarmee het koelblok op het moederbord kan worden gemonteerd. Ze kost wel koeloppervlak. De hogere ribben (met grotere diepte) hebben een diepte van 102 mm. De lagere ribben hebben een diepte van 84 mm. De omschrijvende hoogte van het ribben pakket is 105 mm.


5.1.2. Omgebogen uiteinden
header_ruler
Aan de voorzijde van de koeler (het gezicht) zien we dat de koelribben direct achter de fan links van het midden een omhoog gebogen uiteinde van circa 5 mm lengte hebben, en rechts van het midden een naar beneden gebogen uiteinde. Alleen de bovenste twee ribben en het onderste rib zijn aan de voorzijde volledig vlak. De reden hiervoor is naar mijn verwachting dat deze ribben buiten het stromingsprofiel vallen van de bijgeleverde 120 mm ventilator.

detail onderzijde koelerkoelervoet met hefboom



5.1.3. X-vormige ventilatieopeningen
header_ruler
Direct rond de heat tubes zijn in het materiaal van de koelribben gleuven gemaakt. Rond iedere heat tube bevinden zich vier van deze gleuven die zich, in onderlinge hoeken van 90˚, naar het hard van de heattube gericht rond de heat tube groeperen. Het patroon van deze vier gleuven is onder een hoek van 45˚ graden met de hoofdassen van het koelblok georiënteerd. Dit type ventilatie openingen is niet uniek voor deze koeler. Ook een ander nieuw Cooler Master koelermodel, de (pricewatch: Cooler Master Hyper 103, heeft deze X vormige ventilatieopeningen als feature. Toch zijn deze X vormige ventilatieopeningen geen nieuwe feature voor Cooler master. Oudere koelers, als de Gemini pricewatch: Cooler Master GeminII S524 V2 had deze X vormige openingen al.

bovenvlak koelerbovenvlak koeler


De X-vormige ventilatieopeningen veroorzaken volgens Cooler Master in de buurt van de heat tubes gebiedjes van hoge en lage druk. Door deze drukverschillen ontstaan luchtwervelingen rond de heat tubes.


5.1.4. Grote tussenafstand
header_ruler
Toch is de grote tussenafstand tussen de koelribben het meest kenmerkende aan deze koeler. De onderlinge steek (afstand van rib tot rib) is circa 3,5 mm). Bij de andere koelers die ik ken (productreview: Cooler Master Hyper TX3 Evo review door teacup en pricewatch: Scythe Mugen 2 Rev. B) ligt deze steek tussen de 2 en 2,5 mm. Een Pavlov reactie zou nu kunnen zijn: “minder ribben, minder koeloppervlak, minder koelvermogen”. Deze gedachte is echter gebaseerd op de aanname dat de hoeveelheid passerende lucht, en de hierbij horende stroomsnelheid bij beide koelers gelijk zal zijn. Dit laatste is echter nooit het geval.


5.1.5. Heat pipes
header_ruler
In totaal 6 koperen Heat tubes met een Diameter van 6 mm zijn in een U vorm gebogen. Met ieder uiteinde van de U zijn de heat pipes verbonden met een van de twee koelribpakketten. De uiteinden van de heat pipes onderling zijn alleen thermisch verbonden door de bovenste twee koelribben en het onderste koelrib.

bovenvlak koelerheat pipes en x-vents


De verbinding tussen de koelribben met de heat pipes zal naar mijn verwachting zijn uitgevoerd met een (hard)soldeerverbinding. Om deze verbinding voldoende oppervlak te geven zijn de gaten in de ribben, bedoeld voor de heat pipes, diepgetrokken.

gebogen voorrand koelribben bovenzijde koelergebogen voorrand koelribben onderzijde koeler


De rand van een de gaten staat hierdoor op als een kraag. Tussen de kraag en het oppervlak van de heat tube bevindt zich naar mijn verwachting het soldeersel.

De onderstaande toelichting op het functioneren van de heat pipes is grotendeels een kopie van de uitleg die al eens is gegeven bij de productreview: Cooler Master Hyper TX3 Evo review door teacup. Een heat pipe is een uitgekiende warmtetransportmachine met als werkzaam mechanisme een gesloten vloeistof-damp kringloop. Van toepassing voor de elektronica industrie is het temperatuurbereik van 100°C - 150°C. Voor dit bereik wordt in de heat pipes meestal water gebruikt.

Van de site van thermacore weten we dat in samenspel met koperen buis en ons temperatuurgebied (0-120°C) het waarschijnlijk is dat water als koelmedium is gebruikt. Ook op een pagina van electronics-cooling lijst met werkzame vloeistoffen te zien. In een discussie na aanleiding van de review is geopperd dat water niet mogelijk zou zijn omdat de kooktemperatuur niet wordt gehaald. Water verdampt echter niet alleen bij het koken, maar ten allen tijde. De oppervlaktevergroting van het sintermateriaal zal deze verdamping bevorderen. Omdat het niet bekend is wat als koelmiddel is gebruikt zal waar nodig de met de term koelmiddel worden volstaan.

Echter , een aan twee uiteinden afgeknepen buis gevuld met koelmiddel maakt nog geen heat pipe. Cruciaal voor het transportmechanisme binnen de pijp is de permeabele laag die zich op de binnenwand van de koperen buis bevindt. De permeabele laag kan bestaan uit stoffen materiaal, zoals een kous, of een lont. Wat ik aan open gezaagde heat pipes op het internet kon vinden was de permeabele laag het meest uitgevoerd als een gesinterde, poreuze laag.

Voor de werking is de heat pipe in een drietal zones te verdelen: de verdampingszone (1), de condensatie zone (2) en de adiabatische zone (3). De verdampingszone bevindt zich bij de CPU, de condensatiezone bij de koelribben. De adiabatische zone (de meest wazige van de drie, wat mij betreft) bevindt zich daar ergens tussenin.

Grofweg is de werking als volgt. In de verdampingszone verdampt het koelmiddel dat zich in de permeabele laag bevindt. Hierdoor ontstaat een iets hogere druk ten opzichte van druk die in de condensatiezone aanwezig is. Door dit drukverschil ontstaat er een damptransport van de verdampings- naar de condensatiezone.

Doordat dit transport door een buis met een constante diameter plaatsvindt, er dus geen versnellingen en vertragingen in de stroming zijn en het drukverschil tussen verdampings- en condensatiezone ook al miniem is wordt de druk in het adiabatische stromingsgebied als constant beschouwd. De damp zal in dit gedeelte daarom nauwelijks van temperatuur veranderen. Dus zal er ook weinig temperatuur uitwisseling tussen de damp en zijn omgeving plaatsvinden.

Werking Heat Pipes


In het koelere gedeelte van de heat pipe krijgt de damp van het koelmiddel de gelegenheid om te condenseren. Hierbij wordt het koelmiddel door de permeabele binnenmantel geabsorbeerd. Door capillaire werking van de binnenmantel wordt het koelmiddel ten slotte weer terug getransporteerd naar de verdampingszone om daar opnieuw warmte op te kunnen nemen.

Nou, een eenvoudig systeem zou je zeggen? Toch is de het dimensioneren van een dergelijke koeler wel belangrijk. Gaat het koelmiddel op tijd verdampen? In de startup van een heat pipe koeler zal de koeler eerst moeten opwarmen voordat de kringloop op gang komt en koeling begint. Ook kan het vermogen dat de heat pipe moet afvoeren te groot zijn. Dan kan de stroomsnelheid van de koelmiddeldamp te groot worden, dit doet een onderdruk ontstaan waardoor de capillaire werking van de permeabele binnenmantel wordt ondermijnd. Kortom, gebruik de koeler echt binnen de TPD specificaties waarvoor het ding is ontworpen, anders schakel je het twee fase mechanisme helemaal uit en koel je alleen op geleiding van je koperen buizen en koelribben.


5.1.6. Voet
header_ruler
Bij de voet van het koelblok komen de 6 heat pipes samen in een aluminium blok. Hierbij maken de heat pipes zelf deel uit van het contact vlak met de processor. Het aluminium koelblok is niet geheel massief.

Aan de bovenzijde zijn in de breedterichting happen uit het blok gefreesd. Een drietal vingers blijven als restmateriaal achter. De hoogte van het koelblok inclusief vingers is circa 2 centimeter. Deze vingers zijn ieder afzonderlijk ook nog eens dwars op de richting van de luchtstroming ingefreest met een gleuf van ca. 2 mm breed. Als doelen voor de bewerking van het koelblok zijn massaverkleining en vergroting van het koeloppervlak te noemen.

koelervoet met koelribbencontactvlak koeler


Ook in de richting van de luchtstroming zijn de drie vingers in gefreesd. Dit keer met 2 dunnere, circa 1 mm brede gleuven. Deze gleuven hebben tot doel om een hefboom te geleiden of op te sluiten.


5.1.7. Contactvlak
header_ruler
Om netjes een vlak te kunnen vormen zijn de heat pipes ter hoogte van het contactvlak afgeplat en gelijk gefreesd met het oppervlak van de aluminium voet. Dit oppervlak is verder niet na gepolijst.
Over of een gepolijst oppervlak of een niet gepolijst oppervlak beter is wordt continue gediscussieerd. Bij een ultra vlak contactvlak kan de laagdikte van de koelpasta tot een minimum beperkt worden. De gedachte hierbij is dat de barrière die het koelmiddel afzonderlijk vertegenwoordigd zo geminimaliseerd wordt. Daartegenover staan twee argumenten die juist vóór een oppervlak met een grotere ruwheid spreken. Bij een grotere ruwheid kunnen de ruwheids-toppen van processor en het koeler contactvlak direct met elkaar in contact komen en zo de geleiding verbeteren.

Op die plaatsen wordt de faseovergang naar en van koelpasta gepasseerd. Een grotere oppervlakteruwheid betekent bovendien een oppervlakte vergroting. Deze invloeden zijn eigenlijk alleen maar kwalitatief te benoemen. Ze te kwantificeren is moeilijk. Alleen gecontroleerde testomstandigheden kunnen uitsluitsel geven. Hierbij moet je denken aan tests met verder identieke koeler die dan óf een ruw, óf een gepolijst koeler oppervlak hebben.

Het feit dat de heat pipes direct in contact staan met het processoroppervlak heeft mijns inziens een grotere invloed op de koelperformance van het koelblok dan de ruwheid van de oppervlakken van processor en koelblokvoet omdat de overgang met het Aluminium basis materiaal van de voet wordt geëlimineerd.


5.2. Ventilator
header_ruler
De 120mm ventilator heeft als werkzaam oppervlak een ring met een buitendiameter van 116 mm en een binnendiameter van 47 mm. Zie als dit werkzame gebied het gedeelte van de ventilatoroppervlak dat werkelijk door schoepen wordt ingenomen.

Met het opgegeven debiet van 45.2 – 75.1 m3/h = 0.013 -0.021 m3/s en het opgegeven oppervlak van pi/4*(0.116m2=0.0472)= 0.0088 m2 heeft de koeler een luchtsnelheid tussen de 1.5 – 2.4 m/s . Deze snelheid is bepalend voor de mate waarin de luchtstroom kan koelen.

De ventilator is gelagerd door een rifle lager. In essentie is dit gewoon een glijlager. De “rifle” associatie komt door de spiraalvormige groef in de lagerschaal of in de ventilatoras. Een dergelijke groef (riflet) is ook in de loop van een vuurwapen te vinden. De rol is bij een vuurwapen alleen een totaal andere dan bij ons lager. Bij een vuurwapen geeft de groef een spin aan de kogel waardoor zijn vlucht stabieler wordt.

Bij ons glijlager dient de groef tijdens bedrijf voor de (her)verdeling van olie over het hele oppervlak van de lagerschaal. Door dit rondpompen van smeermiddel kan een ventilator ook horizontaal, met een verticale draaiingsas, te gebruiken. Voornaamste rechtvaardiging voor het gebruik van een rifle lager boven dat van een gewoon glijlager is toch wel de levensduur. Die levensduur ligt voor een rifle lager dichter tegen dat van een kogellager dan tegen dat van een glijlager aan. Op zich is het gebruik van een rifle lager bij CPU ventilatoren eerder regel dan uitzondering. Maar het is toch mooi als een fabrikant expliciet vermeld, zoals hier bij Cooler Master, dat een rifle lager is gebruikt.

Werking Rifle Bearing


Eigenlijk is een rifle lager een type FDB (Fluid Dynamic Bearing). FDB’s vinden hun oorsprong in hard disks. Het originele ontwerp met visgraatvormige groeven in de lagermantel is echter gepatenteerd. Het is daarom niet gezegd dat alle FDB’s van het type zijn zoals hierboven geschetst.

In de tekening bevindt zich trouwens een combinatie van varianten. Zo pretenderen fabrikanten met alleen groeven in de as (de goedkoopste oplossing) ook een FDB te hebben, of een rifle lager te leveren. Ook de groeven in de kopse uiteinden van het lager zijn soms recht, soms schroeflijnvormig. De buitenmantel van het lager heeft niet altijd groeven, of minder groeven. De binnenmantel heeft ook niet altijd groeven.

Wat ik van lagerfoto’s van Cooler Master lagers heb kunnen vinden gebruikt Cooler Master netjes een lager met groeven. Op de foto’s zijn schroeflijnvormige groeven aan de kopse uiteinden te zien. Ik heb de eigen fan niet gedemonteerd, en weet dus niet de precieze uitvoering van deze ventilator.


5.3. Aanvullende onderdelen
header_ruler
Omdat de Hyper 612 V2 geschikt is gemaakt voor veel verschillende processorvoeten zijn voor de bevestiging best veel onderdelen meegeleverd. Begin met het maken van een selectie van onderdelen die relevant is voor jouw processorvoet.

Overzicht onderdelen Cooler Master Hyper 612 Ver.2


Er zijn drie groepen onderdelen te onderscheiden, onderdelen voor de AMD, voor Intel LGA 1366/1150/1156/1155/775 en voor Intel LGA 2011 processoren. Een groot deel van de onderdelen overlapt voor de verschillende toepassingen. Hieronder zie een tabel wat te pakken voor welke processorvoet.

Overzicht bevestigingsartikelen Cooler Master Hyper 612 Ver.2


Overzicht welke onderdelen wanneer nodig zijn



5.4. Opbouw klemmechanisme
header_ruler
Deze Hyper 612 V2 mogen we een groot koelblok noemen. Er zijn grotere blokken, maar met een goede 9 ons is het belangrijk dat de bevestiging op een gecontroleerde wijze kan worden opgebouwd.


5.4.1. Hefboom
header_ruler
De hefboom heeft tot doel om het koelblok vast te trekken op de CPU. De hefboom is hiervoor met een bracket scharnierend opgesloten op de middelste vinger van de koelervoet. De gleuven die in de richting van de luchtstroming zijn gefreesd geven de hefboom de gelegenheid om rond dit scharnierpunt in de middelste vinger te kantelen.

onderzijde koelervoet met hefboomzijkant koelervoet met hefboom


Aan een uiteinde, aan de kant van het achterhoofd van de koeler, heeft deze hefboom een vierkant oog. Aan het andere uiteinde, aan de kant van het gezicht van de koeler heeft de hefboom een montagepunt met een verliesvrije schroef. De schroef is hiervoor verliesvrij gemaakt met een Seegerring.


5.4.2. Koelersupport
header_ruler
Voor deze grote koeler heeft Cooler master naar mijn idee op dit vlak mooi werk geleverd. Cooler Master levert ongeacht de processorvoet een supportplatform aan van waaruit de koeler op identieke wijze gemonteerd wordt. Ongeacht het processortype ziet de koeler identieke randvoorwaarden zoals afstand tot processoroppervlak.

De onderdelen waarmee het platform wordt opgebouwd zijn deels processor type of –voet specifiek. Tot deze onderdelen reken ik de achterplaat (C), de Brugplaten (D,E, F), de slotbouten (M), de Opsluitstukken (L), de moeren (H) en de Afstandshouders (J, K).

Cooler Master bereikt hiermee een product dat met zo min mogelijk eenvoudige onderdelen geschikt is voor zoveel mogelijk verschillende configuraties, en de klant krijgt een koeler die comfortabel en gecontroleerd is op te bouwen.


6. Montage koeler
header_ruler
Ga met de onderdelen verder die relevant zijn voor je situatie. Hieronder zijn het beperkt aantal stappen opgesomd waarmee je de koeler voor een Intel LGA 1150 socket monteert:

Pak als eerste de kuststof achterplaat. Deze heeft vier uitsteeksels bedoeld voor Intel sockets in de uiterste hoeken. De ver andere uitsteeksel op beide flanken zijn bedoeld voor AMD processoren. Hou de achterplaat met de Intel indicatie en de groefjes naar boven en laat de slotboutjes in de gleufjes van de Intel uitsteeksels vallen.

onderzijde achterplaatonderzijde achterplaat detail


De opsluitmoffen worden over de uitsteeksels geschoven met de kunststof haak aan de zijde van de groefjes op het uitsteeksel. Stel in de manual vast welke groef bedoeld is voor jouw CPU socket. Schuif de opsluitstukken over de uitsteeksels tot hun haken in de bedoelde groeven vallen.

slotbouten en opsluitmoffenmontage opsluitmoffen


montage achterplaat


Draai de achterplaat om. Druk nu de slotbouten met hun schachten in de slotvormige uitsparingen van de opsluitstukken.

gemonteerd  hoekpunt achterplaatmontage achterplaat


Test nu voorzichtig of het patroon van de slotbouten goed past op het gatpatroon in je moederbord. Is dit het geval laat dan de slotbouten van onderen door het moederbord steken en leg het moederbord, terwijl je de achterplaat aangedrukt houdt, op een vlakke ondergrond.

slotbouten prikken vanaf onderzijde door gaten in moederbordslotbouten door moederbordgaten detail


Schroef de afstandshouders (J) op het schroefdraad van de slotbouten. De slotbouten worden in de achterplaat tegen meedraaien geborgd.

Plaats op de afstandshouders de brugplaten (D). De brugplaten zijn identiek, het maakt niet uit welke van de twee je waar plaatst. Beiden hebben in het midden een haak voor de koelermontage een draadgat voor de montage van een tweede afstandshouder. Verder zijn twee oriëntaties mogelijk, parallel of loodrecht aan de uitbreidingssloten van het moederbord. De brugplaten parallel aan de uitbreidingssloten monteren is een optie als je ventilatoren in het bovenvlak van je kast hebt. De CPU ventilator blaast dan bij een verticale moederbordopstelling van onderen door het koelerblok waarbij de opgewarmde lucht door de bovenvlak van de kast uit de computer verdwijnt. Brugplaten loodrecht op de uitbreidingssloten monteren is voor velen met een de meest waarschijnlijke opstelling. Velen hebben namelijk een tower behuizing die aan de achterzijde een ventilator heeft om warme lucht uit de behuizing af te voeren. De CPU ventilator kan dan naar de achterzijde van de behuizing richt door het koeler blok blazen. De Brugplaten hebben aan hun uiteinden meerdere gaten voor de verschillende CPU sockets. Bij het plaatsen is eigenlijk alleen maar van belang dat de brugplaten parallel met de flanken van de CPU socket worden geplaatst. Met het patroon van de afstandshouders komen de afstandshouders dan vanzelf in de juiste gaten van de Brugplaten terecht.

Intel koelermontage voordeel


montage van de afstandshouders op de slotbouten


afstandshouders zijn op slotbouten geschroeftbrugplaten zijn op afstandshouders geplaatst


Met de moeren (H) op de draadeinden van de Afstandshouders kunnen de Brugplaten worden vastgezet. De moeren zijn met een schroevendraaier met een PH2 kruiskop en het Schroefhulpstuk vast te zetten.

Midden op een van de Brugplaten wordt het tweede type afstandshouder (G) geschroefd. De Afstandshouder komt aan de zijde waar later de ventilator van de koeler zich bevindt. Wil je bijvoorbeeld de ventilator door de koeler naar de achterkant va de kast laten blazen, dan wordt de afstandshouden op de Brugplaat dicht bij de RAM geheugen sloten op het moederbord geschroefd.

plaatsing van de brugplaten op de afstandshouders


moeren zijn op afstandshouders  geschroefd2e type afstandshouder is op een van de  brugplaten geschroefd


Nu kan het koelerblok worden gemonteerd. Voordat dit kan moet de koelpasta worden aangebracht. Dit kan je op allerlei verschillende manieren doen. Zo is er een school die één druppel op het midden van óf de processor óf het contactvlak van het koelblok plaatst. Een andere school adviseert om met een plastic creditcard de geleidingspasta over het oppervlak van óf de processor óf het contactvlak van het koelblok te verdelen tot een dunne laag. In verband met de dunne naden tussen de afzonderlijke heat pipes in het contactvlak van het koelblok heb ik er niet op vertrouwd dat een enkele druppel in het midden van het contactvlak of van de CPU tot een evenredige verdeling van de koelpasta zal kunnen leiden. Om deze reden is de koelpasta op het contactvlak van het koelblok aangebracht. Met een oude creditcard is de koelpasta over het oppervlak tot een dunne laag verdeeld. De koelpasta was voor dit doel goed verwerkbaar en niet te dunvloeibaar. De pasta bleef wel voldoende lang verwerkbaar om haar goed over het contactvlak uit te spreiden. Zelf heb ik de voorkeur om de pasta op het koelerblok aan te brengen. Als het zo gelijkmatig wordt uitgesmeerd is de kans dat je op het moederbord kliedert gering.

vastschroeven van het schroefuiteinde van de hefboom op de andere brugplaat


de haak van de brugplaat haakt door het hefboomooghet schroefuiteinde van de hefboom is op de andere brugplaat geschroefd


Een brugplaat heeft nu dus alleen een haak, de tweede heeft ook een opgeschroefde afstandshouder. Met de koelpasta aangebracht kan nu het koelblok geplaatst worden. Neem hiervoor een comfortabele houding aan. Zorg bijvoorbeeld dat polsen of ellebogen aan weerszijden van het moederbord op het tafeloppervlak kunnen steunen. Zo kunnen je handen, en het koelblok dat ze vasthouden, meer gecontroleerde en nauwkeurige bewegingen maken. Houd het koelblok met beide handen vast boven het moederbord. Oriënteer de aluminium voet van het koelblok zo, dat het uiteinde van de hefboom met het vierkante oog uitlijnt met de brugplaat zónder afstandshouder, aan te kant van het moederbord connectorblok. Neig hierbij de het achterhoofd van het koelblok, aan de kant van hefboomuiteinde met gat iets lager dan de voorkant.

Laat het koelblok rustig zakken en laat het hefboomoog door de haak van de brugplaat zonder afstandshouder vallen.

Trek nu de koelblok iets omhoog tot de Brugplaathaak haar tegenhoudt. Gebruik dit vaste punt van hefboomoog om Brugplaathaak als een scharnierpunt om het koelblok rustig en gecontroleerd aan de voorzijde omlaag te kantelen totdat het andere uiteinde van de Hefboom zich boven de afstandshouder van de andere Brugplaat bevindt. Het contactvlak van het koelblok is nu zonder schuiven op het processoroppervlak gekanteld. Schroef met de PH2 kruiskop schroevendraaier de schroef van de hefboom vast in de afstandshouder. Het koelblok is nu gemonteerd, zonder enig geklieder.

gemonteerde koelergemonteerde koeler



7. Testen
header_ruler
Voor de performance en geluidsmetingen is de behuizing aan de rechter zijkant geopend, en de geluidsmeter is voor deze zijkant gezet. De behuizing heb ik op mijn bureau moeten draaien (ze is een ietwat groot…) om de geluidsmeter te kunnen opstellen.

Over de opstelling van de geluidsmeter kan ik het volgende zeggen:
  • In de hoogte bevond de geluidsmeter zich ter hoogte van het verticale midden van het ribbenpakket van de koeler.
  • In de diepte richting van de kast bevond de geluidsmeter zich ter hoogte van het voorvlak van het ribben pakket van de koeler. In de gebruikte kast was dit in een vlak 14 cm voor het vlak van de kastachterwand.
  • In de breedte richting van de kast bevond de kop van geluidsmeter zich 20 cm van het rechterzijvlak van het ribbenpakket van de van de koeler.
Voor de metingen is gebruik gemaakt van een Voltcraft SL-100 geluidsmeter en aan de computerkant van software als HWiNFO64, Gigabyte App center (geleverd bij moederbord), TechPowerUp GPU-Z en CPUID CPU-Z.

De koeler is gemeten in een PC behuizing met andere hardware. Op zich geeft dit een beeld van een realistische gebruikssituatie. Dit kan een voordeel worden genoemd. Een nadeel is het tegelijkertijd ook. Zou de koeler op een testopstelling zijn gemeten, dan zouden de invloeden van de koelerventilator kunnen worden geïsoleerd. Wat ikzelf aan de metingen met alle ventilatoren wel interessant vond was het beeld dat het schiep over hun relatieve invloed op de totale performance van geluid en koelvermogen.

Aan de koeler zijn metingen verricht met ventilator (actief) en zonder ventilator (passief). In alle testsituaties is één meting gedaan in de idle toestand van de PC, en meerdere metingen waarbij de CPU werd belast door de prime 95 software. Hierbij zijn de toerentallen van de kastventilatoren gevarieerd om hun invloed op het koelvermogen en geproduceerde geluid in te kunnen schatten.

Voor het doen van de metingen in een meetsessie is, terwijl de computer nog uit was, een nulmeting gedaan van het geluid om een beeld te hebben van de omgevingsgeluidsdruk. Bij iedere meting is de omgevingstemperatuur op dat moment ook genoteerd. De temperaturen in de tabellen zijn de temperaturen relatief ten opzichte van deze omgevingstemperatuur.

Begonnen is met een meting zonder koelerventilator maar verder wel alle andere ventilatoren van behuizing en GPU actief. In een volgende meting is ook de CPU ventilator toegevoegd. In een derde meting is de grafische kaart verwijderd, omdat haar ventilatoren (3 stuks!) alles letterlijk en figuurlijk overbliezen. Voortschrijdend inzicht leerde me dat deze invloed moest worden geëlimineerd. De CPU ventilator bleef in deze meting wel actief. Ten slotte is gemeten met een overklok. In de overklok meting is nog een onderscheid gemaakt tussen 4 threads en 1 thread.


7.1. Passieve test, +GPU, +kastventilatoren
header_ruler

Hyper 612 V2 koelerblok passief in gebruikHyper 612 V2 koelerblok passiefHyper 612 V2 koelerblok passiefHyper 612 V2 koelerblok passiefHyper 612 V2 koelerblok passief overzichtopname


Nulmeting geluid: 32.9 DbA

Bij deze eerste testsessie is gekeken hoe de koeler zich zonder ventilator hield in een idle systeem met de ventilatorsnelheid van de kastventilatoren op een minimum. Vervolgens in gekeken naar de belastte situatie van de CPU door Prime95 met 4 threads.

Passieve test met kastventilatoren en grafische kaart actief


Idle is de CPU temperatuur mooi onder controle met 12˚C boven de omgevingstemperatuur (33˚C). De kasttemperatuur was maar een graad lager. Dat bij een passieve CPU koeler een goede kastventilatie nodig is wijst de eerste Prime 95 wel uit. De kastventilatoren waren op hun laagste toerental ingesteld. De koeler hield met 78˚C boven de omgevingstemperatuur (100˚C) in deze situatie de koeler niet voldoende koel, een test die ik ook niet te lang heb gedaan. De toppen van de heat pipes waren op dit moment bijna te heet om aan te raken. 100 ˚C is de maximum toelaatbare temperatuur voor een Haswell i5 en is eigenlijk een temperatuur waarbij je als gebruiker weg wilt blijven, 90 ˚C is wel het gebruiksmaximum. De processor begin dan ook te throttlelen. Opmerkelijk was verder nog dat de grote frontventilator een hoger toerental als laagst toerental had dan de kleinere achterventilator.

Met 4 prime95 threads worden processor en koeler ook wel gepest. Mijn doel was alleen om te kijken hoe groot de marge van de koeler is. Een meer realistische situatie is een of maximaal twee threads. In het licht dat de Intel Core i5-4690K Boxed een TPD heeft van 88W heeft en de koeler passief een processor met een TPD van 95W zou moeten kunnen koelen was dit toch een resultaat dat ik niet direct had verwacht. De passieve koeler functioneert dus alleen met de gratie dat de kast ventilatie nog royaler aanwezig is. Deze conclusie wordt bevestigd wanneer beide kastventilatoren op een 700-800 toeren gebracht. De processor komt dan op een wat meer comfortabele 56˚C boven omgevingstemperatuur (77˚C) uit.

Hierbij vraag ik mij dan af wat de toegevoegde waarde is van de passieve CPU koeler wanneer dit voordeel wordt geneutraliseerd door de extra kastventilatoren. En van de andere kant, hoe groot moeten we dit 4 thread prime issue maken.

Om het belang van die Prime test in een perspectief te plaatsen, heb ik vlak voor het publiceren van de review nog een paar battles van een Total War game (Napoleon Total War) gespeeld om de processor een beetje bezig te krijgen. Omdat het een simulatiegame is, houdt ze niet alleen de grafische kaart bezig. De beide kastventilatoren draaiden hierbij tussen 500 en 550 toeren. Door HWinfo zijn de sensordata op de achtergrond gelogd. CPU core (0) was het grootste deel van de tijd volledig actief. Core(3) ongeveer voor de helft en de andere twee cores voor circa 20%. De CPU (package) kwam niet boven de 58˚C uit. Voor normale intensieve belasting draait deze koeler zelfs passief zijn hand niet om.


7.2. Actieve test, +GPU, +kastventilatoren
header_ruler

Nulmeting geluid: 32.6 DbA

In de tweede testsessie is de koelerventilator geplaatst en aangesloten. Het toerental van de CPU ventilator is PWM gestuurd. De kastventilatoren zijn bij de idle test en de eerste belastingtest geheel uitgezet. In de verdere belastingtests zijn de kastventilatoren stapsgewijs opgeschakeld. Ook nu is bij de belastingtest gekeken naar de belastte situatie van de CPU door Prime95 met 4 threads.

Actieve test met kastventilatoren en grafische kaart actief


Zodra de koeler met haar ventilator wordt uitgerust geven de metingen in de tweede testsessie een ander beeld als die in de eerste testsessie. Om dit nog wat te benadrukken heb ik in de Idle test en in de eerste Prime95 test de kastventilatoren uitgelaten. Ondanks dat de CPU ventilator al het werk alleen doet is de idle temperatuur maar 8˚C boven de omgevingstemperatuur (30˚C). Zonder hulp van de kastventilatoren weet de actieve koeler tijdens de eerste Prime95 4 thread test de temperatuur op 45 ˚C boven omgevingstemperatuur (68˚C) te houden. Worden vervolgens de kastventilatoren op minimale snelheid bijgeschakeld, dan daalt de CPU temperatuur met 6 graden naar 39 ˚C boven omgevingstemperatuur (62˚C). Worden de kastventilatoren rond de 800-900 toeren opgevoerd, dan wordt de CPU temperatuur teruggebracht naar 34 ˚C boven omgevingstemperatuur (57˚C).

Vergelijken we de geluidsresultaten van de passieve tests met die van de actieve tests dan zien we dat het niet veel uitmaakt of de warme lucht met de kastventilatoren wordt weggewerkt of met de CPU ventilator. En bij de eerste Prime95 test is de CPU ventilator met 1110 RPM meer lawaaierig dan de langzaam draaiende ventilatoren van de passieve test. Beide kastventilatoren iets boven 500 toeren levert eenzelfde geluidsdruk op als de kastventilatoren op 370 toeren gecombineerd met een CPU ventilator op 1000 toeren. Ook in beide volgende tests gaan de resultaten qua geluidsdruk hand in hand.


7.3. Actieve test, -GPU, +kastventilatoren
header_ruler

zijaanzicht koelerblok met ventilatorzijaanzicht koelerblok met ventilator detail boven zijaanzicht koelerblok met ventilator detail middenzijaanzicht koelerblok met ventilator detail onderoverzichtsfoto koelerblok met ventilator


Nulmeting geluid:
  1. 32.8 DbA
  2. 32.6 DbA
In de derde testsessie is de grafische kaart uit de PC verwijderd. Voortschrijdend inzicht leerde mij dat de grafische kaart het plaatje van koelvermogen maar vooral ook van geluid behoorlijk beïnvloedde. Om het verschil te kunnen vaststellen is het dus noodzakelijk om de grafische kaart als invloed weg te halen. Behalve dat de grafische kaart zijn warmte en luchtstroming niet meer aan het totaalplaatje toevoegt is de verwijdering ook van invloed omdat dit een extra belasting voor de CPU betekend. De CPU moet immers nu ook het beeldscherm aandrijven. Het toerental van de CPU ventilator is PWM gestuurd. De kastventilatoren zijn bij de idle test en de eerste belastingtest geheel uitgezet. In de verdere belastingtests zijn de kastventilatoren stapsgewijs opgeschakeld. Ook nu is bij de belastingtest de CPU met 4 threads belast door Prime95.

Actieve test met kastventilatoren maar zonder grafische kaart actief


De afwezigheid van de GPU ventilatoren laat zich direct merken in de geluidsdruk. Alle geluidsdruk resultaten zijn lager dan die van de gelijke tests met grafische kaart uit de tweede sessie. De resultaten zijn tussen de 0.4 Db(A) en 2.5 Db(A) lager. Het kleinste verschil vond plaats bij de laatste tests, met de hoogste toerentallen. Kenmerkend verschil hierbij is dat de CPU ventilator bij de test zonder grafische kaart 80 RPM harder draaide dan bij de test met grafische kaart. Het grootste verschil trad op bij de Prime95 test waarbij de CPU ventilator alleen zijn koelende werk verrichtte. Dit verschil was nota bene negatief. De enige verklaringen die ik kan verzinnen is dat mijn timing met het rigistreren van de meetwaarden ongelukkig was. Voor een positieve invloed van de afwezigheid van de discrete grafische kaart (warmte) lijkt me het verschil wel erg groot.


7.4. Actieve test, overklok, 4 threads, -GPU, +kastventilatoren
header_ruler

Nulmeting geluid: 32.6 DbA
Overklok: 1.25V, 4.6 GHz

Bij de vierde testsessie is de hardwarconfiguratie ongewijzigd gebleven. Geen grafische kaart, een actief gekoelde CPU en kastventilatoren afgeregeld op verschillende toerentallen. In deze sessie is de CPU is overgeklokt op een standaard overklok van 1.25V en 4.6 GHz.

De instellingen van de overklok kan een discussie op zich zijn. De instellingen die ik heb gekozen werden in deze guide aangeraden. In deze guide werd een instelling van 1.2V en 4.6 GHz als een vuistregel aangeraden om de beste helft i5’s van de mindere helft te scheiden. Kan de i5 die je hebt die instellingen aan, en start de PC überhaupt op dan behoort ze tot de beste helft. Om de stabiliteit te garanderen is het voltage verhoogd naar 1.25 V. In de guide werd de 1.25 V genoemd als de bovengrens van het veilige voltage gebied. Zo kwam ik op een overklok van ook is de 4.6 GHz en 1.25 V om in ieder geval met een werkende CPU de warmte opbouw in de koeler te testen. Stel vast dat 1.25V niet het laagste voltage is en dat dit dus ook de warmteproductie zal doen toenemen.

Ook bij deze test zijn de kastventilatoren bij de idle test en de eerste belastingtest geheel uitgezet en In de verdere belastingtests stapsgewijs opgeschakeld. Bij de belastingtest is de CPU door Prime95 met 4 threads getest.

Overklok test met kastventilatoren maar zonder grafische kaart actief


Dat de idle resultaten van de overklokmeting zo weinig verschillen heeft te maken met het feit dat de processor terugklokt tot dezelfde lagere kloksnelheid als bij die niet overgeklokte situaties. Bij de belastingtest raakte de processor binnen vijf minuten oververhit en ging throttlelen. De hoop was dat wanneer de kastventilatoren opgeschakeld werd de koeler beter zijn warmte zou kunnen afvoeren. Met beide kastventilatoren op ongeveer 380 toeren raakte de processor nog steeds oververhit. De laatste test is geprobeerd met de kastventilatoren op 850-950 toeren. Ook nu raakte de processor oververhit en throttlede nog steeds. Het testen is hierna gestaakt.

Een ander effect dat ons bij deze test heeft dwarsgezeten, is dat door de aanhoudende tests de processor verder opwarmt, blijkbaar is dit effect bij deze 4 thread test zo sterk dat ook de opschakelende kastventilatoren hiertegen niet voldoende tegenwicht konden bieden.


7.5. Actieve test, overklok, 1 thread, -GPU, +kastventilatoren
header_ruler

Nulmeting geluid: 32.7 DbA
Overklok: 1.25V, 4.6 GHz

Omdat de vorige test wat zwaar uitpakte voor de koeler is ook gekeken hoe een meer realistische situatie van een overgeklokte CPU belast met Prime95 die nu maar één thread verzorgde. Verder is de test identiek aan de vorige.

Overklok test met kastventilatoren maar zonder grafische kaart actief


Deze wat eerlijker test weet de koeler in alle kastventilatortoerentallen goed te doorstaan. Beducht geworden door de vorige test heb ik bij alle Prime95 tests ook met de kastventilatoren geventileerd. Ondanks dat er maar een thread is gedraaid draaien alle cores op 4600 MHz (W10?). Achteraf gezien had het zonder kastventilatoren ook gewerkt. Opmerkelijk vind ik wel hoe weinig de extra luchtstroming van de opschakelende kastventilatoren als effect hebben, alleen de kasttemperatuur zakt nog wat verder weg.

Het door de aanhoudende tests opwarmen van de processor kan dit keer blijkbaar worden opgevangen. De temperatuur varieert binnen de meetonnauwkeurigheid (lees: de temperatuurvariatie die tijdens het registreren van de metingen optrad). Eigenlijk kunnen we zeggen dat de temperatuur dus nauwelijks van zijn plaats komt.


8. Waarvoor is deze koeler?
header_ruler
Iedere koelerfabrikant tracht bij het ontwerpen van een koeler een balans te vinden tussen optimale warmteafvoer binnen het koelblok en de ribben (geleidingsdoorsnede), optimale warmte overdracht (oppervlak) en doorstroomweerstand (drukverschil). Belangrijk is om hierbij te realiseren dat deze balans geen onveranderlijke wet van Meden en Perzen is. Anders zouden alle koelerfabrikanten simpelweg de populairste koeler van dienst kunnen kopiëren en zou de PC koelerwereld naar mijn idee wat saai worden.

Genoemde balans is dus een variabel begrip dat sterk afhankelijk is wat met de te ontwerpen koeler wordt beoogd. Is geoptimaliseerd voor ruimtegebruik, dan wordt de koeler compact, wat dan weer een limiet stelt aan het maximale koelvermogen, denk bijvoorbeeld aan de Cooler Master Hyper TX3 Evo. Wordt beoogd een overklokkoeler te maken die in staat is om flink wat warmte vermogen weg te werken dan wordt het oppervlak en de geleidingsdoorsnede gemaximaliseerd. Een groot oppervlak betekent echter meer koelribben en kleinere spleetruimtes tussen de koelribben. Hierbij zal het koelblok bij zwaar gebruik een hogere ventilatordruk nodig hebben om voldoende snel de lucht tussen de ribben door te kunnen persen.

Een veelgemaakte misvatting is dat het volumedebiet van een koeler maatgevend is voor de warmte die van de koelribben is af te voeren. Dit is niet helemaal waar. Maatgevend is de stroomsnelheid van de lucht langs de koelribben, het volumedebiet is hiervan slechts een afgeleide. Logisch is trouwens dat een harder werkende ventilator en de luchtstroming bij een grotere weerstand (meer, of dikkere, ribben) meer hoorbaar is.

De tests wijzen dit ook uit, Cooler Master communiceert het nergens expliciet, de Hyper 612 V2 is niet ontworpen met het idee om de ultieme overklokkoeler te maken. Cooler Master wil vooral communiceren dat haar Hyper 612 V2 is te gebruiken als passieve koeler. Naar mijn indruk moeten we dat in het ontwerp aflezen aan wat Cooler Master met de koelribben heeft gedaan.

Met wat ik vanuit mijn opleiding nog van stromingsleer en thermodynamica wist heb ik getracht een uitspraak te doen over waar deze koeler voor is ontworpen. Het is me erg tegen gevallen wat erover is te zeggen. Dat mijn onderzoekje om tot een rekenmodel te komen voor tower koelers is doodgelopen, is teveel gezegd, maar in deze review moet ik mij in mijn uitspraken beperken. Verder dan “er is een gerede kans op…” kom ik niet. Om eerlijk te zijn voegen de berekeningen nog weinig toe aan de metingen die zijn gedaan bij de tests omdat de geloofwaardigheid van de berekening zelf nog moet worden getoetst. Hiervoor zijn berekeningen en metingen met andere koelers als referentiekader nodig.


8.1. Type luchtstroming
header_ruler
De aard van de luchtstroming wordt beïnvloed door de koelribben, hun onderlinge afstand, dikte en grootte, maar ook door de omgezette randen aan de voorzijde van de koeler, de heattubes en de x-vents. Uit de berekeningen blijkt dat de kans groot is dat zich tussen de koelribben een laminaire luchtstroming bevindt. Het Reynolds getal, een maatstaf hiervoor, biedt hiervoor marge.

Toch is op plaatsen turbulentie niet uit te sluiten. In een globale berekening van het Reyolds is geen rekening gehouden met deze x-vents en omgevouwen koelrib-randen Zie voor deze details de afbeeldingen direct hieronder. Bij een laminaire luchtstroming stroomt alle lucht netjes parallel aan de hoofdstroom. Bij een turbulente luchtstroming vinden in de hoofdstroom veel wervelingen plaats, waardoor lucht zich ook haaks op de hoofdstroom beweegt.

Rond de heat pipes hebben de X-vents tot doel een vortex te doen ontstaan. Deze vortex moet zich wel turbulent gedragen. De afbeelding is afkomstig van een kleinere Cooler Master koeler, ik vond deze het meest duidelijk. De vortex is niet de meest ideale luchtstroming maar het is een verbetering ten opzichte van de dode hoeken die ontstaan omdat de voorste heat pipes anders de luchtstroming voor de achterliggende heat pipes afvangen.

Ook de omgevouwen koelribben aan de gezichtszijde van het ribbenpakket (vlak achter de ventilator) zouden turbulentie tot gevolg kunnen hebben. Als echter wordt gekeken hoe Cooler Master deze feature communiceert, acht ik de kans zeer wel aanwezig dat de stroming laminair blijft.

luchtstroming intredekant koelerluchtstroming rond heat tubes


Dat een laminaire stroming niet altijd een voordeel hoeft te zijn laat het stromingsplaatje in hieronder wel zien. Zie het plaatje als een uitvergrote weergave van de luchtstroming tussen twee ribben. De luchtstroming staat ter hoogte van de oppervlakken van de ribben nagenoeg stil. Een turbulente stroming forceren kan dus een keuze zijn (denk hierbij aan koelers met zaagtandranden of gekartelde riboppervlakken van andere koelers). Het listige is nu dat ingeval van een laminaire stroming de omgevouwen voorrand van de koelribben de laminaire stroming in de kanalen tussen twee ribben in onbalans zou kunnen brengen. Die onbalans brengt de sneller stromende lucht dichter bij één van de ribben. Bij dit exemplaar is de langzaam stromende laag dunner waardoor de warmteoverdracht van dat rib op de lucht toeneemt. Is deze toename groter dan de afname bij het andere rib, dan verbeterd de netto warmteoverdracht. Dit is voor mij geen gegeven, maar Cooler Master zal de koelribben niet voor niets hebben omgevouwen.

Luchtstroming in spleetruimte tussen twee ribben



8.2. Warmteweerstand
header_ruler
Het begrip warmteweerstand is best abstract. Warmteweerstand is een verhoudingsgetal tussen het drijvende temperatuurverschil en het vermogen van de koeler tot warmteafgifte. Als drijvend temperatuurverschil kan het verschil tussen de temperatuur op het contactvlak van de koeler en de temperatuur van de stromende lucht aan de intredezijde van de koeler worden gezien. Hoe hoger de warmteweerstand, hoe minder effectief de koeler warmte afvoert.

In algemeenheid is tussen de onderlinge rib afstand en ribdikte enerzijds en de warmteweerstand anderzijds een verband te schetsen. Dit verband bestaat bij een gegeven drukval over de koeler en stroomvolume. De algemene grafiek hieronder is wel iets om bij stil te staan. Wat de grafiek laat zien is een soort zadelvorm. Het woord schetsen is hierbij met nadruk gebruikt. Ik heb de grafiek zonder schaalverdeling getekend, omdat het een algemene relatie betreft, en omdat we de situatie voor onze Hyper 612 niet precies weten. Horizontaal is het aantal ribben per cm uitgezet, verticaal de thermische weerstand van de koeler. Laag in het midden en oplopend bij het hoogste en het laagste aantal ribben. Helemaal rechts zie je de koeler geoptimaliseerd naar oppervlak. Veel ribben per cm en een kleinere interval, maar ook een kleinere ribdikte. Ondanks het grotere aantal ribben loopt de thermische weerstand op. De dunne ribben en de kleine spleetruimtes tussen de ribben leveren blijkbaar net iets teveel warmte weerstand op.

Verband tussen warmteweerstand en ribconcentratie


Nu handelt de bron niet over een tower koeler, en de grafiek van de bron is niet een twee drie te vertalen naar onze situatie van een toren koeler. De zadelvormige karakteristiek is echter wel universeel. Bij iedere luchtkoeler met ribben en iedere bepaalde ventilatordruk en stroomvolume valt een dergelijke grafiek op te stellen, alleen de waarden langs de assen zijn steeds weer anders. Stel je hierbij voor dat een koeler in bedrijf een variatie van debieten en ventilatordrukken doorloopt. Van dit variërende bedrijf zijn dus een oneindige hoeveelheid van dit soort zadelgrafieken op te stellen.

Om die balans beter invoelbaar te maken, stel jezelf een paar extremen voor:
  • Zou je een koellichaam maken met heel veel koelribben waarbij iedere koelrib een hele kleine materiaaldikte bezit dan optimaliseer je naar maximaal oppervlak. Maximaal oppervlak is op zich goed, want dan kan veel warmte aan de langsstromende lucht worden overgedragen. Keerzijde is dat van een dergelijk ribbenpakket de doorstroomweerstand hoger wordt, waardoor je een krachtiger ventilator nodig hebt om het grotere drukverschil over het ribbenpakket te overbruggen. Een krachtiger ventilator betekend in de regel meer lawaai, en dat vinden veel kopers van je product niet leuk. Maar koelvermogen heeft een dergelijke koeler natuurlijk wel.
  • Ga je aan de andere kant van het spectrum zitten, met heel weinig dikke koelribben die zich op een hele ruime tussenafstand bevinden, dan zal de luchtstroming weinig weerstand ondervinden en hoeft de ventilator maar een laag druk verschil over het ribbenpakket te overtreffen. Een volmaakt stille koeler met langzaam draaiende ventilator, die wel wat minder koelvermogen heeft. Mogelijk relevant voor kopers die zich meer gelegen laten aan stilte dan aan de afvoer van een groot vermogen.
Het bovenstaande is vooral verteld om aan te geven dat meer ribben niet automatisch betekend dat de koeler efficiënter koelt.


8.3. Berekening
header_ruler
In een blog deel 1 en deel 2 is een koelerberekening opgesteld waarin de warmteweerstand van de koeler wordt berekend. De Hyper 612 Ver.2 is bij deze berekening als case genomen. De uitkomst van deze berekening moet echter niet als een exacte waarde worden opgevat. Veel aspecten van de berekening in de blog zijn een benadering. Met enkele meetresultaten uit deze review zijn de uitkomsten in de berekening te toetsen. Hiervoor is gezocht naar resultaten waarbij een zo groot mogelijk toerental is bereikt en waar het maximale vermogen van de processor is gebruikt. Zo komen het tweede en derde meetresultaat uit 7.2. Actieve test, +GPU, +kastventilatoren voor vergelijking in aanmerking. Komt de berekening op een warmteweerstand tussen de 0.42-0.43˚C/W uit, komen de genoemde meetresultaten uit op een weerstand tussen 0.44˚C/W-0.51˚C/W uit.

Ondanks de afwijking tussen deze gegevens liggen de resultaten best al dicht bij elkaar. Een iets positieve uitkomst van de berekening kan te verklaren zijn uit het feit dat de meest interessante uitkomsten deels uitgaat van een geleide, ontwikkelde stroming. Dit is iets dat bij een open ribbenpakket in werkelijkheid niet is te garanderen (de luchtstroom kan aan de randen van de ribben weglekken, wat de efficiency van de koeler verlaagd). In deze berekening zijn de trouwens de omgevouwen voorranden van de ribben en de aanwezigheid van de x-vents nog niet eens meegenomen, die een positieve invloed zouden moeten hebben.

Mijn indruk is dat het oogpunt van Cooler Master met de Hyper 612V2 niet is geweest om specifiek een overklokkoeler te maken. Het oogpunt lijkt meer te zijn om een stille koeler te maken met voldoende koelvermogen voor een PC die binnen zijn normale bereik gebruikt wordt. Om die reden wordt de gehele ruimte boven de CPU gebruikt. Er zijn kleinere koelers dan de Hyper 612V2. Het aantal ribben bij de Hyper 612V2 is (relatief) kleiner dan dat van andere koelers met vergelijkbare afmetingen. Een bewuste keuze van Cooler Master, naar ik heb kunnen vaststellen.


9. Conclusie
header_ruler
Mijn conclusie: een mooie stille koeler voor stevig PC gebruik. Cooler Master moet zich als opdracht hebben gegeven om een krachtige CPU koeler te maken die desondanks ook heel stil kan opereren. Voor dit stil opereren biedt de koeler twee smaken: volledig passief, zonder ventilator, en met een licht belastte ventilator.

koelerblok gemonteerd overzichtsfoto Ikoelerblok gemonteerd overzichtsfoto IIkoelerblok gemonteerd rechter zijaanzichtkoelerblok gemonteerd linker zijaanzicht koelerblok gemonteerd vooraanzichtkoelerblok gemonteerd achteraanzicht


Door de grotere afstand tussen de koelribben vertegenwoordigt de koeler een lagere luchtstromingsweerstand. Het is beredeneerbaar dat de omgevouwen voorrand van de koelribben de warmteoverdracht naar de lucht bevorderen. Ook de x-vents zorgen door luchtwervelingen dat de gebieden tussen de heat pipes niet ongebruikt blijven. De drie technieken kunnen voor een efficiencyvergroting van de warmteoverdracht zorgen die met het gegeven rib-oppervlak mogelijk is. Als reviewer kan ik deze efficiencyvergroting alleen maar als waarschijnlijk beoordelen. Ofschoon beredeneerbaar is ze voor mij niet meetbaar, en ze is ook moeilijk berekenbaar.

De Cooler master vergelijken met specifieke overklokkoelers doet haar geen recht. Omdat ze een gelijke grootte heeft hoeft haar functie niet gelijk te zijn. Naar mijn inzicht probeert de Hyper 612V2 vooral met minimaal vermogen en geluidsdruk heel veel te koelen in het meest waarschijnlijke gebruik tussen idle en 2 intensieve threads.

Gebruikt in combinatie met:

Bekijk alle afbeeldingen:

Heb jij ook een Cooler Master Hyper 612 Ver. 2?

Deel je ervaringen en help andere tweakers!

Schrijf review

Reacties (30)

Wijzig sortering
Mijn complimenten voor de nogal stevige omvang van de review en de hoeveelheid moeite die je er in hebt gestoken. Imho loont het om de review uit te breiden om hem waardevoller te maken.

Waar ik bv wat moeite mee heb is dat een review van alleen 1 koeler niet zo heel veel zegt over de prestaties. Minimaal is het handig om te vergelijken met stock koeling. Nog beter met andere third party koelers. Met een bedrag van 40 euro mag je bijna perfecte koeling verwachting, dat biedt deze koeler duidelijk niet. Wanneer ik de temps terug breng naar gegevens inclusief kamer temperatuur* kom ik op waarden, zonder fan van 99 graden, en 66 graden met fan. Nota bene, op die 99 graden zit hij letterlijk 1 graad onder de maximale temperatuur waarop hij kapot gaat, geen aanrader dus.
http://ark.intel.com/prod...r-6M-Cache-up-to-3_90-GHz

* voor de leesbaarheid vind ik het zelf een stuk makkelijker om echte temps te zien ipv temps waar ik constant 21 graden bij op moet tellen.
Dank je voor je compliment. Eerst even over die relatieve temperaturen: de tests zijn op verschillende dagen verspreid over een langere periode gedaan. Om ze met elkaar vergelijkbaar te maken is met het temperatuurverschil gewerkt. Hieraan zit inderdaad een nadeel. Een volgende keer kunnen ook de absolute temperaturen worden toegevoegd.

Als je het over de hoge temperaturen hebt, dan doel je mogelijk op de 4thread passieve test en de overkloktest. Bij die overklok test sloeg de processor aan het throttlen, Ze bleef dus een kort moment op die hoge temperatuur om daarna omlaag te klokken. Nog geen reden om het te lang te doen met een processor, naast de kloksnelheid was ook het voltage verhoogd. Zou de processor op een nog hoger voltage zijn gezet dan vraag ik mij af of omlaag throttlen nog genoeg compenseert.

Om een koeler passief te kunnen gebruiken moet de doorstroomweerstand van de lucht omlaag. Dit houdt in minder koelribben en dus minder koeloppervlak. Dit heeft een tradeoff voor het totale koelvermogen. Deze koeler moet voor iemand dus een bewuste keuze zijn met een duidelijke gebruiksdoelstelling. Gebeurt dit, heb je een tevreden gebruiker.

Ik heb geen rijtje koelers thuis, dus moet ik het laten bij deze metingen. Als ik de koeler een keer verwijder voor een wat bredere test (echte test setup(?), meetproject?) dan kan ik die standaard koeler eens plaatsen. Ik hoop dat de rest van de review tot dan toe wat tegenwicht biedt.

[Reactie gewijzigd door teacup op 16 februari 2016 17:42]

Ik begrijp het op zich wel maar het is imho beter leesbaar en vergelijkbaar wanneer de opgegeven temperaturen inclusief de basis omgevingstemperatuur zijn.

Mocht je er interesse in hebben dan kan ik je een aantal koelers lenen om je review uit te breiden. Ik heb er hier redelijk wat staan maar heb zelf weer geen Intel cpu's alleen AMD.

De voordeligste manier om dat te doen is dat ik op mijn kosten een doos met verschillende koelers naar jou verzend wanneer je beloofd om de koelers te testen en retour te zenden met een Kiala kostprijs van 3 euro en 95 cent. De Intel brackets mag je dan allemaal behouden. (dat is meer waard dan de verzendkosten retour)

Het gaat onder andere om deze koelers:

Thermalright IFX 140 Fire Extinguisher
pricewatch: Thermalright IFX-14 Inferno Fire Extinguisher
Thermalright 90i
pricewatch: Thermalright Ultima-90i
DeepCool Ice Edge mini:
productreview: DeepCool Ice Edge Mini FS review door trm0001
Ik heb verder nog andere koelers maar bovenstaande zijn nieuw in de verpakking en daardoor extra leuk/handig voor de review.

Via het bovenstaande aanbod heb je dan heel voordelig een aantal verschillende koelers tot je beschikking voor de review en je mag ook nog de Intel brackets behouden......

Dit of iets anders afspreken kan via een eenvoudige DM. ;)
Een leuk aanbod. Hou ik zeker in gedachten (al schiet tijd me op dit moment ook echt tekort). Waar ik op dit moment mee bezig ben is het opzetten van een berekening om de warmteweerstand van koelers te kunnen berekenen (analoog aan U=I*R).

Bij dergelijke berekeningen zijn net zoveel mitsen en maren te verzinnen als bij de tests die we met elkaar aan het doen zijn (24 Graden huiskamer temperatuur, acht of helemaal geen kast fans, een stofmat in de ventilatie roosters ed.). Maar ja, niet geschoten is altijd mis.

De berekeningsresultaten van een koeler zweven daarbij in de ruimte (net als de tests hierboven). Of die berekening ook maar enige voorspellende waarde kan hebben is alleen te testen met meer dan een koeler. Hierbij zou ik al heel blij zijn als de relatieve resultaten van de berekening in verhouding zijn met wat we meten in een reproduceerbare testopstelling. Denk hierbij aan een tunnel met een moederbord erin en een gedefinieerd stromingskanaal....

Plan A is die berekening, eigenlijk een schot voor de boeg. Plan B bedenken en uitvoer testopstelling, en nog een plan C voor als de resultaten geen peil op te trekken geven. Om kort te gaan, in een dergelijke plan passen die koelers van jou zeker. maar wanneer ik het tot uitvoer gebracht krijg :? .
Het viel me verder nog op dat er bij de heatpipe afbeelding staat dat deze gevuld zou zijn met water. Voor zover ik weet is daar geen sprake van. Heatpipe systemen hebben veel vluchtiger koelmiddelen (milieu vriendelijke Freon varianten zoals je in koelkasten en Airco's zult aantreffen). Dit omdat het verdampings punt veel lager moet liggen, water kookt nl pas bij 100 graden en dan is deze cpu al kapot.

Waterkoelingsystemen hebben een continue afvoer van hitte naar een locatie ver van de cpu en zijn, de naam zegt het al, wel met water gevuld. Dit water hoeft niet te verdampen en het hele systeem zit vol met water (vloeistof) zonder ruimte voor verdamping behalve in het reservoir.

Wellicht is het leuk voor je om berekeningen los te laten op de koelings eigenschappen van cpu koelers maar ws hebben de lezers van de review er meer aan om te weten hoe goed of slecht deze koeler koelt tov concurrenten.
https://en.wikipedia.org/wiki/Computer_cooling

[Reactie gewijzigd door trm0001 op 16 februari 2016 23:39]

Over die heat pipe vloeistof: je hebt een punt met dat water. Vooral als we willen dat het systeem bij lagere temperaturen ook werkt. Toch heb ik in bronnen, zoals deze ook water genoemd zien worden voor computertoepassingen, naast stoffen als Methanol, aceton en ammoniak. Vanuit kostenaspect heb ik toen water aangenomen. Of je aanname klopt dat het koelmiddel moet koken om te verdampen twijfel ik. Door de oppervlaktevergroting van die permeabele laag vindt verdamping ook vlotter plaats. Maar sec weet ik niet wat er in zit. Een mengvorm kan ook nog. Als ik wat onderhoud pleeg aan de review ga ik het algemener koelmiddel noemen.

Die berekeningen blijven buiten het kader van de reviews. Koelers zijn moeilijk grijpbare dingen, ook om te testen. Mijn hoop is dat uitkomsten uit de berekening ondersteunend kunnen zijn bij het iets kunnen zeggen over die performance. Een soort second opinion ;). Die resultaten moeten alleen geen eigen leven gaan leiden en wel steek houden. Terughoudendheid kunnen we trouwens ook bij de interpretatie van onze meetresultaten gebruiken. De variatie in de omstandigheden is bijna oneindig. Geen reden om niet te meten hoor :).
Zeer uitgebreide review met erg veel achtergrond informatie. Goed gedaan! Alleen jammer dat het product dit eigenlijk niet helemaal waard is. In een vergelijking komt deze koeler namelijk als één van de slechtste koelers uit de test.

http://www.legitreviews.c...pu-cooler-review_161375/5

Ook in andere reviews is het een middenvelder:
http://www.overclock3d.ne...ter_hyper_612_v2_review/5
http://nl.hardware.info/r...ieken-koeling-socket-1155

Bij HWI zijn ze een stuk positiever omdat hij op low speed goed presteert ten oprichtte van de grote concurrent de Scythe Mugen. Met een maximale dB van 33 lijkt me dat niet zo heel relevant (36 voor deze cooler master, ook prima). Wat dat betreft zijn de Scythe Mugen's "overall" eigenlijk significant beter bij min of meer gelijkwaardige prijs. Dus als we niet over gewicht maar prestaties praten dan valt het voordeel "Veel koeler voor je geld" een beetje weg. Dat vindt ik meer passen bij bijvoorbeeld een Cooler Master Hyper TX3 Evo van <¤20. Indien dit pluspunt letterlijk bedoelt was, dan klopt het natuurlijk wel (700+ gram).

Bij 130W kan er gewoon 12 graden af tov de "beste" koeler, dus echt super koelt de Coolermaster 612 ook niet. Verder is hij dus ook niet de stilste (maar wel stil!).

Ik kom dus niet verder dan 4 sterren. Prima review, alleen vanuit single product perspectief. Als je een andere koeler net zo zorgvuldig test dan zal je zelf waarschijnlijk ook wel tot die conclusie komen. Vooral blijven testen dus :).

ps
Het is met Skylake even oppassen dat de cpu niet beschadigd ivm het gewicht (700+ gram), maar dat geldt voor meer koelers in het 35 euro+ segment.

[Reactie gewijzigd door sdk1985 op 12 januari 2016 20:14]

Volgens mij heb ik in mijn review behoorlijk wat moeite gedaan het verhaal, ook van die vijf sterren te nuanceren. Cooler Master heeft koelvermogen ingeleverd door haar totale rib oppervlak te verkleinen. Daar krijg je iets voor terug, stille operatie en het passieve functioneren. En dit is het verhaal waar deze review over gaat. Naast te kijken wat ze niet kan, is het ook belangrijk om te kijken waarvoor het ding dan wel bedoeld is. Momenteel game ik passief, en dit was echt niet mijn auto pilot als je het mij twee weken terug vroeg. Ik ga nog kijken hoe ver de kastventilatoren verder omlaag zijn te krijgen, wat de stilte moet niet uitgewisseld worden voor de herrie van die dingen :) .

Uit de review is naar voren gekomen dat de koeler niet goed kan omgaan met de vermogens bij overklokken. Veel headroom heeft deze koeler dus niet. Dat dit een ontwerpkeuze als oorzaak heeft is een gegeven dat bij reviewers niet zo prominent op het netvlies zal hebben gestaan. Een mogelijke reden hiervoor is ook dat Cooler Master zelf dit nog duidelijker kan communiceren. Bij veel reviews is performance alles, en wordt zo'n 612 V2 een balkje in het diagram."Oh, daar is weer een andere koeler, verder". Een koeler als deze komt ergens in de middenmoot terecht en wordt vergeten. Verdict: product niet goed genoeg. Maar altijd blijven vragen: waar was het ding voor bedoeld, waarom maakte CM dat ding dan zo. Wat waren haar ontwerpeisen?

Er zijn een hoop kopers (en ook best wel wat tweakers verwacht ik) waarbij een bepaalde performance gewoon voldoende is en waarbij stille, of zelfs passieve operatie belangrijker is dan dat een koeler 30% headroom heeft boven het gemiddelde gebruik van bijvoorbeeld 1 game met een of twee cores. Binnen deze gebruiksdoelstelling is deze koeler voor mij daarom een vijf sterren koeler, simpelweg omdat hij voor mij als gamer doet wat hij moet doen. Hierbij stel ik als enig functioneel temperatuur criterium dat er wat ruimte moet zijn om te voorkomen dat de CPU gaat throttelen.

Het linke van die staatjes is dat appels en peren naast elkaar gezet worden en worden beoordeeld op koelvermogen, en dat dit als criterium zo leidend wordt dat de andere onderscheidende eigenschappen van al die verschillende koelers naar de achtergrond gaan. We vergeten bovendien waarom dat koelvermogen precies nodig is. Het is een ordinaire gebruikseis, en geen doel op zich. Veeg ik hiermee die performance staten opzij. Nee. Maar ze zijn een deel van het verhaal. Ten aanzien van deze koeler heb ik getracht dat verhaal te vertellen, ik hoop echt dat je de moeite hebt genomen het te lezen (al is het heel lang ;) ).
Ben je wel bekend met de pricewatch: Scythe Mugen 4 PCGH Edition ? De PCGH edition heeft een extra stille fan gekregen (12.5 dB vs 20 dB van de CM 612 v2).

Ik zit eigenlijk op vrijwel dezelfde lijn. Alleen is het punt nu net dat je zo'n Scythe koeler op maximaal vermogen eigenlijk ook niet hoort (als hij onder je bureau staat). Zelfs tijdens rendering (maximale praktische belasting) ga je de cpu koeler niet horen. De nuance van 1/2 cores loads is dus wat mij betreft voor de Scythe (de stilste koeler op max rpm) onnodig. De CM 612 v2 maakt net wat meer herrie in dit "high speed" scenario (3 dB aldus HWI).

Verschil in uitgangspunt is dat wat mij betreft geluidsdruk tijdens gaming een non-issue is (ook als is de Scythe hier beter in, afhankelijk van de loads). Immers normaal gesproken game je met geluid of zelfs een headset op. Zo lang je geen belachelijk slechte koeler hebt ga je dat niet overstemmen. Dus daar zou ik zelfs mijn systeem niet op bouwen.

Ik heb echter wel behoefte aan een goede passieve koeler. Immers rendering is een ander verhaal. Ik heb weleens renders die 8 a 10 uur duren. Dan doe ik ondertussen graag iets anders en ondertussen wil ik niet in de herrie zitten. Zelf heb ik nog een wat oudere Mugen 2 Rev B, die is met zijn 870 gram nog wat groter. Als je vervolgens in de bios je thermal target op 60 graden zet dan blijf je in het begin op 500 rpm hangen. Uiteindelijk gaat hij naar de hogere rpm maar dan nog hoor ik hem niet boven de idle fan van de videokaart. Mogelijk is dat in jou passieve systeem anders. Des te meer reden om die koeler ook eens een kans te geven lijkt me :).

Ik zeg niet dat de CM 612 v2 per definitie en slecht product is, er is alleen een beter alternatief voor die precies hetzelfde kan als jij wenst (min of meer passief koelen). De Scythe koelt met 800 rpm beter dan de CM met 1300 rpm, maar ook op lage fanspeed is er niets mis met de Scythe.

[Reactie gewijzigd door sdk1985 op 12 januari 2016 23:17]

Of CM met deze koeler de "beste" passieve koeler heeft gemaakt durf ik echt niet te zeggen. Er zijn anderen, heb een review zien langskomen die wat modellen voor de Amerikaanse markt met elkaar vergeleek, maar daar kon ik niet veel mee. Wat mij wel opviel was dat die koelers ook een grotere spleetruimte tussen de ribben hadden, en ook inleverden op koelvermogen.

Het stomme is dat ik met mijn gereken tegen een paradox aanloop. Het rib oppervlak zou genoeg moeten zijn en vertegenwoordigd nauwelijks weerstand. Wat mogelijk kritisch is zijn de interfaces tussen de heat pipes en de minder in aantal koelribben. Maar nu loop ik op die blog voorruit ;).

Het Mugen verhaal is op dat punt fascinerend. Zelf heb ik de illustere Rev 2b gehad en ik heb nog nooit zo'n luie koelerfan gezien. Soms draaide hij even, stopte weer, en wiebelde wat heen en weer. En die 800 toeren pitch lijkt genoeg. Die 800 toeren zou in normaal bedrijf voor de CM ook zat zijn geweest, ware het niet dat CM ook de 125W processormarkt wil kunnen bedienen. Misschien moet CM dit laatste loslaten een echt de stille en passieve kaart met deze koeler spelen en indien nodig het processor vermogen limiteren op bijvoorbeeld 100W (doe maar even een gooi, there are a lot of non-k i5's out there). De hoge pitch fan vertelt met de passieve operatie een moeilijk verhaal. Misschien iets voor de volgende iteratie van de koeler :).

Best een discussie zo :). Ik wil je toch even laten weten dat ik dit heel waardevol vind. Het zet mij zeker aan het denken en helpt de review als geheel ook verder.

[Reactie gewijzigd door teacup op 13 januari 2016 07:35]

Wow, wat een gave review ! Een dikke +3 verdiend :)
Dank je, joh :). De 612 V2 is ook een koeler die door haar grotere ribinterval een blik onder het oppervlak wel een beetje verdiende.
Zeer informatief en uitermate gedetailleerd. Een beoordeling van +3 meer dan waard!
Dank je wel. Zo is ze inderdaad wel uitgebreid genoeg ;). Een beetje een valkuil hoor, om eerlijk te zijn. Om die reden wordt het rekenwerk ook naar een blog geduwd.
Zeer uitgebreide review over een koeler! Heel mooi. +3 _O_
Dank je Jolke. Voor een computerbouwer is een koeler vaak maar iets "erbij". Los van onze invalshoek is een koeler als apparaat een ding waarin veel tegelijkertijd gebeurd. Een tweaker beschouwd hem echter vaak maar als een black box, om het niet te complex te maken. In veel gevallen is dit ook wel afdoende. Soms is het ook wel handig om te weten welke doelstelling een fabrikant met haar koelerproduct wil bereiken. Zo is de grotere ribinterval van deze 612 V2 een bewuste keuze van Cooler Master.

Zo'n doelstelling achterhalen is alleen niet zo eenvoudig :| als daar stromingsleer en thermodynamica bij nodig is. Dat laatste voorzag ik op zich al wel, maar ik heb toch ook onderschat hoe lastig het is om een uitspraak te doen over invloedsfactoren die zo moeilijk zijn vast te pinnen. Maar ik ben al heel blij wanneer jullie vinden dat het verhaal eromheen iets toevoegt.
Heel herkenbaar stukje in het begin over de installatie van de Scythe Mugen 2, als ik daaraan terugdenk krijg ik nog koude rillingen :P

Verder zeer mooie review, +3 meer dan waard!
Dank je voor je compliment.

Ja de Scythe Mugen 2 (rev B in mijn geval) is wat behoedzaam installeren met wat ik herinner. Zelf heb ik indertijd vrouwlief erbij uitgenodigd gehad om het moederbord op zijn plek te houden. De spanning moet gelijkelijk aangebracht worden, zodat de koeler recht op de processor blijft en niet aan een kant gaat lossen. Zelf ben ik wel een behoedzame persoonlijkheid en doe dit rustig. Zodra de koeler vast zat aan het moederbord stoppen met aandraaien, om de spanning niet onnodig groot te maken.

Zelf had ik toen eerst de koeler aan het moederbord gemonteerd, en daarna dat geheel gecontroleerd in de behuizing geplaatst. Dit vond ik het prettigst. Maar spannend blijft het wel. Het kan wel hoor, maar het moet met beleid.
HEY TEACUP!!!!

Erg nette review, ik wil zelf ook over een tijdje review schrijven. Heb je nog wat tips voor me?
Hee joh, alles nog goed met je tie wrap cpu koeler - PC?

Mocht dat van die review concreet worden dan moet je maar een seintje geven, dan kan je een skeleton document krijgen met in ieder geval de technieken die ikzelf gebruik. verder bereid ik de review altijd in een tekstverwerker voor met plaatjes en al, dat laatste om te weten waar wat thuis hoort. Hoe de review in te delen lijkt wel rechttoe rechtaan, maar zelf merk ik wel dat informatie soms op meerdere plekken zou kunnen, en dan is een bewuste keuze nodig.

Kortom, laat het maar horen.

Edit: Dat aanbod van die skeleton file geldt trouwens ook voor anderen met interesse hiervoor.

[Reactie gewijzigd door teacup op 13 januari 2016 17:25]

Bekijk de Scythe Fuma eens als je tijd hebt, aantal goede reviews en imo waardige opvolger voor de Mugen 2 ( die ik 6 jaar heb gebruikt ).

Ik heb de koeler pas een week en nu ben ik al behoorlijk tevreden.

De Fuma is wel zwaar ( net onder een kilo ) en gewicht en/of de grootte van een koeler kan zoals terecht opgemerkt een nadeel zijn.

p.s. Top review, zal veel werk ingezeten hebben

[Reactie gewijzigd door Meros op 12 januari 2016 23:47]

Ja,de review was veel werk O-). Enkele maanden doorlooptijd kost het maken van een review bij mij wel. Maar ik koop ook niet iedere dag nieuwe electronica, dat houdt de boel wat in evenwicht. Wel merk ik al wel dat ik meer zou willen oppakken dan ik nu met reviewen kan verwerken (dat is bij mij natuurlijk al snel op deze manier :) ).

Die Fuma was me al eens opgevallen in nieuwstopic van Tweakers waarin ze werd aangekondigd.

Klopt het dat de Fuma met haakse stroming werkt? Met haakse stroming bedoel ik dat de lucht langs de as van de eerste fan instroomt en tegen het eerste ribbenpakket botst. De lucht verlaat de koeler in dwarsrichting, De tweede fan zuigt zijn lucht dwars aan, laat haar tegen het tweede ribbenpakket aanbotsen en blaast haar ook weer dwars uit.

Bij dit alles ga ik er vanuit dat de ribbenpakketen in langsrichting gesloten zijn. Is dat zo? Wanneer dit het geval is en de luchtstroom een hoek moet maken ben ik wel benieuwd of je iets kan zeggen over hoe stil de koeler is. Los van dit alles een interessante koeler inderdaad.

[Reactie gewijzigd door teacup op 13 januari 2016 19:22]

Ik denk dat ik begrijp wat je bedoelt, ik heb een paar foto's gemaakt, maar zijn niet echt duidelijk.

Volgens mij wel, kijk maar eens naar de foto's van de Fuma bij Hardwareinfo die zijn zeer gedetaileerd.

Hijs redelijk stil op lager RPM en omdat er twee op zitten duurt het tijdje, voordat een hoger toerental word bereikt.

Als je eenmaal flink aan het overclocken bent hoor je hem wel ( afhankelijk ook van je fan-profiel ), ik heb er een r9 290 ( Tri-X ) naast hangen en die kan ook van zich laten horen.

[Reactie gewijzigd door Meros op 13 januari 2016 18:13]

Ook bij Hardwareinfo zijn ze ook niet erg specifiek over de werking van de koeler. Hun tests laten wel iets meer geluid zien bij hoge performance, dat lijkt te duiden op zo'n botsende stroming die de hoek omgaat. Lucht die van richting moet veranderen zal allicht wat meer ruizen. Daartegenover staat de efficiency die Hardwareinfo ook vaststelt. Die efficiency laat nog wel wat ruimte over om de ventilatoren nog wat langzamer te laten draaien. Jammer dat Hardwareinfo hun 30 dB(A) test niet van ventilatortoerentallen voorziet. Dan zouden we weten wat voor ruimte er nog is. Maar die 38 graden zegt ook genoeg. Voor normaal CPU gebruik mag dat echt nog wel iets hoger. Scythe geeft zelf op haar site een noise level aan van 13.0 ~ 28.0 dBA. Hoe realistisch dit is, is natuurlijk de vraag.

Deze Fuma doet dus een totaal ander kunstje als de Hyper 612 V2. Bij die koeler stroomt de lucht tussen de ribben door van de koeler voorzijde naar koeler achterzijde. De lucht stroomt hierbij langs de ribben. Bij de Fuma blaast de eerste fan de lucht tegen de driehoekige holtes van het eerste pakket. De lucht moet zich maar zijwaarts weg zien te wurmen. De tweede fan doet nog meer want die zuigt lucht aan die zich door de achterzijde van het eerste pakket heen wurmt. Het wurmen gaat door, want aan de uitblaas opening van fan 2 ontmoet ze ribpakket 2 met het zelfde effect als fan1/pakket 1.

Hyper 612 V2 heeft een "mooi" stromingsprofiel als het blauwe plaatje vlak boven hoofdstuk 8.2. De luchtstroming van de Fuma is vermoedelijk chaos. Geen stromingsprofielen hier. Maar zoals ik in die toelichting ook al schreef kan ook chaos (lees: turbulent) heel interessant zijn. Het hele gedoe met die stilstaande grenslagen wordt bijvoorbeeld geminimaliseerd. Dit verbeterd je warmteoverdracht van de ribben naar de lucht. En dit zie je terug in zijn resultaten. Zonder meer een originele koeler. Het accent ligt naar mijn idee wel iets meer in performance (koelen) dan in geluidsdruk. Maar met wat tunen heeft dit ding een goede marge om een bevredigend resultaat te bereiken.

[Reactie gewijzigd door teacup op 13 januari 2016 19:59]


Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn



Nintendo Switch Google Pixel XL 2 LG W7 Samsung Galaxy S8 Google Pixel 2 Sony Bravia A1 OLED Microsoft Xbox One X Apple iPhone 8

© 1998 - 2017 de Persgroep Online Services B.V. Tweakers vormt samen met o.a. Autotrack en Hardware.Info de Persgroep Online Services B.V. Hosting door True

*