Met 342 gemeenten in Nederland welke ieder een eigen draai geven aan de musical die op gemeentehuizen wordt gespeeld, is het een uitdagende taak om informatiebeveiliging gedegen uit te bouwen. Ik spreek uit ervaring. Met de introductie van BIO2 is het merkbaar dat dergelijke programma's om informatiebeveiliging naar een volwassener niveau te tillen in het leven worden geroepen maar helaas ontbreekt het vaak aan kennis en ervaring. Hierdoor worden vaak externe partijen opgetrommeld om de boel een stukje veiliger te maken middels techniek maar de menselijke kant komt helaas slecht mee (zie gebrek aan ervaring en kennis).
Dit gebrek aan kennis en ervaring komt vooral bij (hoger) management en bestuur vandaan. Simpel gezegd: ze hebben het op school nooit gehad en als ze al weten wat informatiebeveiliging inhoudt, delegeren ze de hele spulleboel naar iemand anders. Minus mandaat, minus noodzakelijke middelen.
Het heeft me altijd al verbaasd dat we in zo'n klein land zo'n ontzettend gefragmenteerde aanpak hanteren wat betreft het lokaal bestuur voorzien van middelen om haar taak goed uit te kunnen voeren. Amsterdam zet in op digitale soevereiniteit maar de gemeente midden in de polder is nog bezig met een SharePoint migratie welke al 3 jaar duurt.
Dit is in de kern het probleem. Gemeenten zijn zelfstandig. Dat zijn ze altijd al geweest sinds voor Thorbecke de huidige Grondwet ontwierp (de eerste echte contouren van de gemeente als gestandaardiseerde vorm van lokaal bestuur ontstonden ten tijde van de Bataafse Republiek. Merci, monsieur Napoléon). En daar kwam bij dat ze zelf keuzes moesten maken hoe ze hun gemeente het beste konden besturen en met welke middelen. De zogeheten 'couleur locale' is hierbij van belang. Was de gemeente landelijk, dan had men andere zorgen dan als de gemeente stedelijk was.
Met de digitalisering is die lijn van zelfstandigheid doorgetrokken en dat werkte in het begin prima. Immers, informatie stond nog gewoon op papier, wellicht in ponskaarten, in de grote paternosterkast in de kelder. Nieuwe informatie werd lokaal in een PC geklopt, backups op tapes en disks, naast diezelfde paternosterkast in de kelder. Maar met de verdere digitalisering ontstonden er naast nieuwe mogelijkheden ook nieuwe taken. Het Rijk heeft altijd gretig de uitvoering naar lagere overheden overgedragen, want daarmee verschoof ook de verantwoordelijkheid. En omdat de gemeente zelf de taken moet uitvoeren en zelf verantwoordelijk is, maakt ze zelf keuzes over hoe ze die taken uitvoert en hoe ze die verantwoordelijkheid wil dragen. Los van convenanten, afspraken, onderlinge samenwerkingsverbanden, een paar landelijke regels, etc. is een gemeente in principe helemaal autonoom om beslissingen te nemen hoe ze haar informatiehuishouding inricht.
Dat er lokale samenwerkingen worden opgetuigd om de IT dienstverlening voor meerdere gemeenten te bundelen onder 1 dak helpt voor een deel bij dit probleem maar creëert elders weer andere zoals capaciteit of doelgerichtheid.
Het bundelen van kennis en vaardigheden heeft zeker voordelen, maar tegelijkertijd ook nadelen. Je ziet dat als een gemeente al zijn IT buiten de deur zet, ze een regie-organisatie worden. Ookwel "klant" genoemd. En daarmee verliest ze ook vaak de kennis om de "leverancier" scherp te houden. Immers, een organisatie die geen IT of Security-kennis heeft en die ook niemand in huis heeft die deze vaardigheden bezit in dienst heeft (en op de juiste positie) zal braaf de marketingbabbel van hun leverancier geloven. Om vervolgens weer bezig te gaan met haar andere taken. Werkt prima, tot er iets fout gaat. Dan is de "klant" afhankelijk van afspraken uit een SLA die ze zelf niet eens snapt.
Ik ben bang dat we dit soort informatiebeveiligingsproblematiek nooit echt goed kunnen oplossen door het gefragmenteerde landschap. Ik ben benieuwd hoe jullie hierover denken.
Ik ben voorstander van een meer Deens model. Het Rijk is verantwoordelijk voor gedegen middelen om de taken op lokaal niveau uit te voeren. Iedere gemeente krijgt dit standaardpakket voor dezelfde taken, richt het in conform de vereiste normen en voert de voorgeschreven controles uit. Als er iets lokaals aanwezig is dat afwijkt van het landelijke pakket, zeg een bijzondere aansturing van een zwembad of brug die andere gemeenten niet hebben, dan zorgt die gemeente daar zelf voor.
Hiermee heb je 80-90% van het software landschap voor gemeenten gestandaardiseerd, krijgt een inwoner in Friesland via hetzelfde proces hetzelfde product als een inwoner in Limburg of Zuid-Holland. En beveiliging kan enerzijds gecentraliseerd worden (
Nederlandse Digitale Dienst?) met alle voordelen van standaardisatie, schaalvoordeel en focus van kennis van dien, en anderzijds hoeft op lokaal niveau een stuk minder beheer en beveiliging geregeld worden.
Maar goed, ook ik ben het met je eens: het heeft allemaal nog een hele lange weg te gaan.