Waarom elektronische inkt fijner leest dan lcd of oled

Veel mensen ervaren dat langdurig lezen op een smartphone of tablet vermoeiender is dan lezen in een boek, maar waarom is dat eigenlijk? E-readers hebben een scherm met elektronische inkt (e-ink). Dergelijke schermen werken fundamenteel anders dan lcd's en oledschermen. De twee belangrijkste redenen zijn dat de schermen zelf geen licht uitstralen en dat ze niet continu verversen.

Geen eigen licht, geen verversing

• Lcd's en oledschermen stralen zelf licht uit, terwijl een e-inkscherm dat niet doet. Als je op een e-reader leest, kijk je niet 'in een lamp', zoals bij lcd's en oledschermen.
• Het beeld van een e-inkscherm ververst pas als je de pagina omslaat. Lcd's en oledschermen verversen continu, wat vermoeiend kan werken.
• Over het algemeen zijn de letters op een e-inkscherm scherper dan op een lcd of oledscherm.

Verversen

'Gewone schermen', van smartphones tot televisies, verversen minstens zestig keer per seconde. Die verversingsfrequentie wordt in hertz uitgedrukt en komt dus uit op 60Hz. Sommige schermen verversen sneller, waardoor bewegend beeld soepeler kan ogen, maar in principe gaat de verversing ook bij 60Hz zo snel dat je dit niet ziet. Toch kun je het onbewust waarnemen en kan zo'n scherm vermoeiend werken.

E-inkschermen verversen niet. Pas als je de bladzijde van je boek omslaat, ververst het scherm. Deze verversing gaat langzaam en dat zie je duidelijk gebeuren. Nadat de nieuwe pagina is geladen, staat het scherm weer volledig stil.

Dat is prettig als je een boek leest, maar het laat ook meteen zien waarom e-inkschermen niet geschikt zijn voor bewegend beeld. Een video bestaat bijvoorbeeld al snel uit 30 beeldjes per seconde. Bij ieder beeldje zou het e-inkscherm moeten verversen, maar dat gaat niet. De techniek is er simpelweg niet voor gemaakt.

Back- of frontlight?

E-inkschermen hebben ook geen backlight. Het scherm heeft geen ingebouwde lamp en straalt zelf geen (fel) licht uit. Dat is een andere reden dat je e-inkschermen als rustiger kunt ervaren dan een lcd of oledscherm. Een bijkomend voordeel is dat het niet uitmaakt hoeveel omgevingslicht er is. Ook in de felle zon is een e-readerscherm goed afleesbaar, terwijl dat bij je smartphone niet gaat.

Toch zijn er e-readers met een verlicht scherm. Hoe zit dat? Die e-readers hebben geen backlight, maar een frontlight. De lamp zit niet achter, maar voor het scherm. Een e-inkscherm wordt afleesbaar als er licht van voren op valt. De plaatsing van die lamp maakt verder niet uit en een frontlight kan even vermoeiend zijn als een backlight, als je hem bijvoorbeeld heel fel zet.

Bij vrijwel alle e-readers kun je de verlichting daarom dimmen en meestal is er ook de optie om de kleurtemperatuur in te stellen. Het licht oogt dan geel of oranje, waardoor dat de natuurlijke melatonineaanmaak niet verstoort.

Scherper dan je laptop

De schermscherpte beïnvloedt ook de leeservaring. De meeste e-readers hebben een scherpte van 300ppi (pixels per inch). Vrijwel alle laptops en veel tablets hebben een lagere pixeldichtheid of scherpte. Als je letters leest op schermen met een lagere pixeldichtheid, zien ze er kartelig uit. Je ogen kunnen daardoor moeite hebben met scherpstellen, wat ook vermoeiend werkt.

Tot slot

Lees je een boek? Dan is elektronische inkt perfect. Je ervaart het als rustiger dan een lcd of oledscherm, omdat het zelf geen licht uitstraalt en niet continu ververst. Het nadeel is dat e-inkschermen maar voor één ding geschikt zijn: lezen. Video's kijken of zelfs een webpagina doorscrollen gaat niet. Daarvoor moet je een smartphone, laptop of tablet gebruiken. Let tijdens het lezen wel op de schermverlichting van je e-reader, want die kan dezelfde nadelige gevolgen hebben als het scherm van je smartphone of laptop.