Cookies op Tweakers

Tweakers maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren, het gebruiksgemak te vergroten en advertenties te tonen. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Astronomen zien bewijs voor grootste explosie in heelal op 390 miljoen lichtjaar

De oerknal was uiteraard groter, maar als die buiten beschouwing wordt gelaten, is er een nieuwe recordhouder gevonden voor de grootste explosie in het universum. De uitbarsting is vermoedelijk afkomstig van een zwart gat in een cluster op een afstand van 390 miljoen lichtjaar.

Een internationale groep wetenschappers en astronomen heeft de ontdekking gedaan door de data van een viertal telescopen te combineren. Het gaat om data afkomstig van onder meer ESA's XMM-Newton-satelliet en NASA's Chandra X-ray Observatory-satelliet, die zich beide richten op het golflengtegebied van röntgenstraling. Ook de radiodata van de Murchison Widefield Array in Australië en die van de Giant Metrewave Radio Telescope in India zijn gebruikt. De hoeveelheid energie van de uitbarsting is vijf keer zo groot als bij de vorige recordhouder.

De gigantische uitbarsting wordt toegeschreven aan een zwart gat in een groep sterrenstelsels: het Ophiuchus-cluster. Dit cluster bevindt zich op een afstand van ongeveer 390 miljoen lichtjaar van de aarde. Clusters worden bijeengehouden door zwaartekracht en bevatten duizenden individuele sterrenstelsels, donkere materie en heet gas. In het centrum van het Ophiuchus-cluster bevindt zich een groot sterrenstelsel met een superzwaar zwart gat; wetenschappers denken dat dit zwarte gat de bron is voor de enorme uitbarsting.

De uitbarsting heeft een holte gecreëerd in het hete gas in het Ophiuchus-cluster en die is door de data van de telescopen zichtbaar gemaakt. Chandra-observaties uit 2016 leken al te wijzen op een enorme explosie in het Ophiuchus-cluster; data van de telescoop maakte een ongewoon gebogen rand zichtbaar. De NASA-wetenschappers opperden toen al de mogelijkheid dat het gat in het hete gas was veroorzaakt door de energie-emissie van een superzwaar zwart gat, maar die hypothese werd toen verworpen, deels omdat voor het grote formaat van de holte een enorme hoeveelheid energie nodig zou zijn geweest.

Inmiddels heeft data van de XMM-Newton ook de gebogen rand ontdekt, waarmee de observatie van Chandra uit 2016 werd bevestigd. Daarbij waren nieuwe radiodata van de Murchison Widefield Array en archiefdata van de Giant Metrewave Radio Telescope erg belangrijk. Daarmee is aangetoond dat de gebogen rand onderdeel is van de muur van de holte, omdat het een gebied gevuld met radio-emissie omgrenst. Die straling ontstaat door elektronen die met bijna de lichtsnelheid worden versneld, wat wordt toegeschreven aan het superzware zwarte gat.

Zwarte gaten trekken niet alleen materie aan, maar soms stoten ze ook enorme hoeveelheden materiaal en energie uit. Materie die door een zwart gat wordt aangetrokken, kan door middel van enorme pluimen of stralen de ruimte in worden geblazen en daarbij in het omliggende materiaal rammen. De wetenschappers vermoeden dat dit de bron van de recorduitbarsting is geweest.

Over de bevindingen hebben de onderzoekers gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift The Astrophysical Journal, onder de titel Discovery of a giant radio fossil in the Ophiuchus galaxy cluster.

Het diffuse, hete gas van de observaties van de XMM-Newton wordt getoond in de roze kleur. De radiodata van de Giant Metrewave Radio Telescope is in het blauw en de infrarode data van het 2MASS-onderzoek wordt getoond met de witte kleur. In de inzet is een ingezoomde weergave van de röntgendata van Chandra te zien, getoond in roze.

Door Joris Jansen

Nieuwsredacteur

28-02-2020 • 12:44

106 Linkedin

Submitter: John Stopman

Reacties (106)

Wijzig sortering
Om je een idee te geven hoe groot deze explosie was: het creëerde een krater in de 'nabijgelegen' gaswolk ter grootte van 15 keer ons Melkwegstelsel.

Bron: https://phys.org/news/202...ion-history-universe.html
Het is echt enorm gaaf, de ruimte. En zo onmogelijk voor mijn koppie om uberhaubt ook maar een indruk te hebben van hoe groot dat is. Ik kan me niet eens voorstellen over wat voor afstanden we het hebben voor alleen al onze eigen melkwegstelsel. Laat staan hoe klein dat is in het alles. DIt was echt een enorme explosie. Bedankt voor de link.
Ach maar dit is oud nieuws toch? Grappig; toen het gebeurde leefde een recent ontdekte verre voorvader van de mens. De Denisovamens.

Het doet je maar eens beseffen dat we in het licht van het universum (letterlijk..) he-le-maal niets voorstellen en niets kunnen betekenen. Het is te groot, alles is te ver weg en we weten nog niets.

We zitten gevangen in een bubbel van tijd, suizend door de ruimte op een minuscuul, eenzaam blauw balletje dat door allerlei toevalligheden een thuis is voor levende wezens.

Het maakt je nederig..
dit is nog van voor de dino's of eerste reptielen... de denisovamens is ietsje recenter ;)
Woooow. duizend <-> miljoen. Whoeps! :-)
En dan te bedenken dat die bubbel van tijd pas net begonnen is. Ons heelal is nog maar jong gevuld met sterren die uiteindelijk allemaal al hun brandstof zullen opbranden en sterven. Al het licht wat overblijft is het licht van witte dwergen die net zoveel licht zullen uitstralen als de volle maan nu reflecteert. Het enige leven in het heelal zullen (intelligente) wezens zijn die zich vestigen in de nabijheid van deze witte dwergen en zelfs witte dwergen zullen ooit sterven waarna zwarte gaten het enige is wat overblijft die ook nog eens met elkaar gaan samenvoegen over een tijdsspanne die onvoorstelbaar is.

Donker, koud en leegte is het enige wat uiteindelijk over blijft. Ons heelal heeft slecht een kort moment waarin het zal schijnen zo vlak na het vurige ontstaan ervan en de koude dood waarin alles zal sterven. Een kort moment van tijd waarin leven mogelijk is.

En als je dan kijkt naar het ontstaan van het heelal tot het moment dat het laatste zwarte gat zal verdampen omdat ook deze vergaan, dan is er een kort moment van slechts een 0 met een komma en dan gevolg door 83 nullen en dan een 1.... procent van de tijd waarin leven mogelijk is in ons heelal.

Over nederigheid gesproken :Y)
En het laat je ook wel een beetje beseffen hoe kwetsbaar we eigenlijk maar zijn.
xD Alsof mensen zich zo iets groots sowieso voor kunnen stellen.
Ons Melkwegstelsel is al niet voor te stellen, laat staan 15x dat.
ik zocht het net op, de schatting is dat de Melkweg tussen de 150.000 en 200.000 lichtjaren doorsnee is 8)7. We kunnen doen alsof we het ons kunnen voorstellen maar dat is gewoon niet zo.
Naar onze maan is een seconde met de snelheid van het licht? Ik begin al te duizelen als ik met dat in gedachte aan 150.000 lichtjaren denk

dat vond ik ook zo mooi toen ik voor het eerst bericht hoorde over betelgeuse die bijna super nova gaat. Alleen dat bijna kan meer dan 100.000 jaar duren xD. lange termijn op onze schaal is een knipoog voor het heelal

[Reactie gewijzigd door Freakiebeakie op 2 maart 2020 12:02]

ik weet dat zwarte gaten van die jet streams van materie uit kunnen spugen maar als ik dit artikel lees dan is het wat vaag wat er nou gebeurd is. is een black hole geexplodeerd ofzo en ik vraag mij af wat voor explosie een krater in het hete gas achterlaat.
Als het om een superzwaar zwart gat gaat, is het volledig uitgesloten dat het zwarte gat zelf ontploft. Erg kleine zwarte gaten kunnen door Hawking straling erg snel verdampen (snel genoeg om over een explosie te spreken), maar dit zijn niet de zwarte op de schaal van sterrenstelsels. Die "verdampen" zo traag dat ze waarschijnlijk de laatste objecten in het universum gaan zijn (ze sterven pas binnen ~10100 jaar).

Er moet dus iets rond het zwarte gat zijn gebeurd. Ik zou gokken dat er een heel zwaar/groot object door het zwarte gat uit elkaar gescheurd is. Daar kunnen een absurde hoeveelheden energie bij vrijkomen. Ik ben wel benieuwd dat er nu precies voor gezorgd heeft dat de ontploffing zo groot was. Dat zal wel wat meer zijn geweest dan een gewone ster...

[Reactie gewijzigd door Niosus op 28 februari 2020 13:42]

De laatste bevindingen suggereren dat het universum oneindig is, dus laatste objecten zal niet opgaan..
Hoe zie je dat voor je? De laatste objecten in het universum is ongerelateerd aan de oneindigheid ervan.
Er zullen andere objecten onstaan die nog Langer Mee zullen gaan..
Die ontstaan niet zomaar. Op een gegeven moment is het materiaal op, opgeslokt door zwarte gaten.
Zwarte gaten slokken niet alles op, hoe kom je daarbij...
Elke orbit verliest heel langzaam energie door zwaartekrachtgolven. Het is een kwestie van tijd voordat alles bij elkaar komt.
Dat is een van de theorieën. Voor zover ik weet is er ook een theorie dat het heelal uiteindelijk het tegenovergestelde gaat doen en zich weer helemaal samentrekt. Een andere theorie is dat we botsen tegen een ander heelal en dat het dan stopt.
Dusver wijzen meting erop dat er een big rip zal zijn ipv een big crunch.
ik geloof in een big split, net als celdeling. Totaal niet onderbouwd maar het voelt logisch :D als dat al kan :D zou gelijk het multiversum idee wat mij ook wel mooi lijkt bevestigen. dan is er misschien ook wel geen big bang geweest maar was dat ook een split
oneindig lijkt me sterk maar goed , voor ons kleine menschjes zal het zo lijken
Wrom miss is on "heelal" gewoon een verzameling atoompjes in een paar celletjes van een ander wezen wat vervolgens ook in een wereld rondloopt die weer in een heelal ligt en "oneindig" lijkt..
Da's nu juist het interessante hieraan. Voorheen nooit gehoord dat zwarte gaten kunnen ontploffen, alleen jets van die Hawking straling maar inderdaad dat is op veel kleinere schaal.
Is er hier dus iets onbekends gebeurd? Is dit een oerknal op kleinere schaal? Is onze oerknal dan ook een exploderende singulariteit gewesst in een groter universum?
Als het lijkt alsof Einstein mis is op macroscopische schaal... Dan is de kans groot dat je een foutje hebt gemaakt. Betekent niet dat het onmogelijk is, maar het zou zeker niet het eerste mogen zijn waar je aan denkt. Als er echt een groot zwart gat ontploft is, zou dit de grootste ontdekking in de fysica zijn in letterlijk honderd jaar.

Zeker als je dan nog eens gaat extrapoleren naar de oerknal. Er is gewoon geen bewijs dat eender wat van deze dingen is gebeurd. Er is geen enkele indicatie dat dit er iets mee te maken heeft.

Speculeren is leuk, dus laat me je zeker niet tegenhouden. Maar als ik moet gokken is er 90% kans dat een zwart gat gewoon een grote maaltijd heeft gehad. 9% kans op iets dat we nog nooit gezien hebben maar dat wel gewoon in ons huidig begrip van de fysica valt. En die ene procent, dat is de kans dat we de wetten van de fysica mogen herschrijven. Als het al 1 procent is... Ik zou er niet te veel op hopen ;)
Volgens mij is er niets zeker over de fysica binnen een zwart gat. Vwb ontdekkingen; zwarte gaten zelf, zwaartekrachtsgolven, background radiation, versnellende expansie v.h. universum etc. waren ook grote ontdekkingen de laatste 100 jaar. Het kan natuurlijk goed dat er een bij komt.

Zonder speculatie geen wetenschap ;)
Niets is ooit 100% zeker binnen wetenschap, maar we zien wel dingen die altijd waar lijken te zijn. 1 van die zaken is general relativity van Einstein. In de meer dan 100 jaar is die tot nu toe altijd al correct gebleken. En volgens die theorie kan een zwart gat niet zomaar ontploffen/verdwijnen, want de zwaartekracht is te sterk. Als dit toch het geval blijkt te zijn, is dit echt de grootste ontdekking in 100 jaar.

Zwaartekrachtgolven, zwarte gaten, versnelde expansie, etc vloeit allemaal voort uit de theorie van Einstein. Dit waren niet zozeer dingen die uit de lucht kwamen vallen (buiten versnelde expansie, maar dat is een ander vehaal), maar waren gewoon al voorspeld vanaf het begin. Het waren grote ontdekkingen, maar het waren ontdekkingen die we verwacht hadden en specifiek naar aan het zoeken waren.

Dat is het grote verschil. We hebben binnen de fysica eigenlijk al bijna een eeuw geen fundamentele bewijzen gezien dat onze theorieën fout zijn (terwijl we er enorm hard naar zoeken). We weten dat ze niet volledig correct zijn want dat kunnen we wiskundig aantonen, maar we weten niet hoe exact ze fout zijn. Een zwart gat dat echt zelf ontploft zou het eerste duidelijke datapunt zijn voor de volgende generatie theorieën. Maar we hebben echt al heel veel vreemde dingen gevonden in de ruimte. Alles wat we uiteindelijk hebben kunnen verklaren bleek altijd braaf de regeltjes te volgen. De kans is gewoon gigantisch dat dit hier ook het geval is. We zoeken al 100 jaar. Ooit zullen we wel iets vinden, maar de kans dat elke individuele vreemde observatie de sleutel tot het raadsel bevat, is gewoon (letterlijk) astronomisch klein.

[Reactie gewijzigd door Niosus op 29 februari 2020 23:10]

Ik zou gokken dat er een heel zwaar/groot object door het zwarte gat uit elkaar gescheurd is. Daar kunnen een absurde hoeveelheden energie bij vrijkomen. Ik ben wel benieuwd dat er nu precies voor gezorgd heeft dat de ontploffing zo groot was. Dat zal wel wat meer zijn geweest dan een gewone ster...
"Scientists think the observed explosion may have occurred due to a spike in supply of gas to the black hole, perhaps when a galaxy fell into the centre of the cluster."
https://www.theguardian.c...-makes-huge-dent-in-space
Kan het ook niet zo snel vinden. Zwarte gaten zelf lekken alleen heel langzaam wat Hawking-straling. Het gaat hier meer om de regio direct rondom zwarte gaten. Daar wordt het nogal hectisch met alle materie die tot hoge snelheden en temperaturen wordt gestuwd door de hoge zwaartekracht en misschien ook superkrachtige magnetische velden.

Edit: Het zou kunnen dat er in korte tijd een grote hoeveelheid materie in de invloedssfeer van het zwarte gat terechtkwam, misschien een ster of zelfs een ander zwart gat! Bij het samengaan van zwarte gaten komen ontzagwekkende hoeveelheden energie vrij. Ik haalde dat eens uit een video van Anton Petrov, zijn kanaal is een goeie tip als je astronomie interessant vindt.

Tikkie jammer dat dit en andere artikelen een (ludieke) link leggen met de oerknal, terwijl dat totaal niet te vergelijken was met een explosie. Maar ja, het levert wel kekke koppen en intro's op ;)

[Reactie gewijzigd door Randfiguur op 28 februari 2020 13:55]

Zwart gat is dood. Zelfs zwarte gaten kennen een einde. Exploderen en ontstaan weer nieuwe sterrenstelsels en mogelijk leven. Ik zie de zwarte gat als de stofzuiger van het universum
Zwart gat is dood. Zelfs zwarte gaten kennen een einde. Exploderen en ontstaan weer nieuwe sterrenstelsels en mogelijk leven. Ik zie de zwarte gat als de stofzuiger van het universum
Zwarte gaten en supernova's zijn ontzettend interessante maar ook nogal complexe dingen... Twee kleine explicaties bij het artikel:

Zwarte gaten zijn geen stofzuigers. Als onze zon morgen een zwart gat wordt blijven de planeten de komende miljarden jaren er gewoon omheen draaien. Het maakt de rest van het universum niet uit of de zwaartekracht komt van een 'gewone' ster of van een tot zwart gat ingestorte ster.

De explosie. Als voorbeeld kijken we naar de ster Betelgeuze die elk moment tot supernova kan exploderen. Betelgeuze heeft ongeveer 1000x de de diameter van de zon en zou zo'n beetje tot Jupiter reiken en heeft dus 1 miljard maal het volume van onze zon. En Betelgeuze heeft naar schatting 20 tot 30 keer de massa van de zon. In de kern van Betelgeuze komt via kernfusie zoveel stralingsenergie vrij dat die de gasbol -wat een ster tenslotte is- tot dat gigantische formaat kan opblazen. Als laatst product van die kernfusie ontstaat er wat wij ijzer noemen maar waar door de extreme druk en temperatuur de eigenschappen alleen nog maar op kwantumniveau beschreven kunnen worden.

Is alles in de kern uitgefuseerd en de kernfusie stopt dan blijft een keihard bolletje van naar schatting enkele tientallen kilometers over. En de hele rest van Betelgeuze, met 20 tot 30 maal de massa van de zon gaat daar nu met de ontsnappingssnelheid van zo'n 87 kilometer per seconde op neerstorten. En zal in eerste instantie gewoon terugstuitten op die harde kern. Hoeveel energie er vrijkomt als zelfs een klein rotsblokje op de aarde botst met 11 km per seconde is wel bekend, hoeveel energie er bij deze botsing vrijkomt is dus echt onvoorstelbaar. Plus dat de hele gasbol met een diameter van 150 miljoen kilometer op die kern wordt samengeperst. Al lang voor dat gas de kern bereikt is het dus al superheet.

Alleen al door deze processen komt er tijdens het instorten zoveel energie vrij dat er meer licht en andere straling wordt opgewekt dan de onze zon in z'n hele leven doet en hele zonmassa's worden uit Betelgeuze weggeslingerd. Dat is de explosie.

In het echt is het heel wat gecompliceerder met schokgolven en deeltjes die gevormd worden en veel is nog onzeker maar dit is hoe in principe sterren of zwarte gaten kunnen 'exploderen' terwijl ze toch alleen materie aan lijken te kunnen trekken.
Interessante uitleg over Betelgeuze, maar het grote verschil tussen een ster en een zwart gat, is dat er in een zwart gat (voor zover ik weet) geen kernfusie plaatsvindt. Er kan niets gebeuren waardoor het door jouw beschreven proces in werking gaat. Het verhaal gaat dus niet op voor zwarte gaten.
Er kan lijkt me prima kernfusie plaatsvinden in een zwart gat. Het enige is dat de energie ervan er niet uit kan komen.
Nee, er kan in een zwart gat geen kernfusie meer plaatsvinden. De structuur van de materie is niet meer te vergelijken met een “kern” - protonen en neutronen.
Bv een neutronen ster zou je als een hele mega kern kunnen zien met alleen neutronen. Maar die kunnen al niet meer met elkaar “fuseren” zoals bedoelt met kernfusie.
Een ster die nog zwaarder is dan een neutronen ster kan niet meer bestaan uit een ons bekende materie vorm er is geen materie bekend die de zwaartekracht van dat soort objecten kan weerstaan. En zal dan dus ook in elkaar storten tot een zwart gat.

Kernfusie is het samensmelten van atoomkernen en die bestaan niet meer in een zwart gat. Ook al niet meer in een neutronenster.
"In een zwart gat" betekent niks speciaals. De event horizon is geen magische grens waarna ineens andere natuurwetten gelden lijkt me. Misschien heb jij het over een singulariteit?
Ja, daar heb je deels gelijk in. Ik doelde deels op de singulariteit, maar ook niet helemaal, eigenlijk de straal op het moment dat de neutronen de zwaartekracht druk niet meer kunnen weerstaan. Dat is groter dan de singulariteit dacht ik, want een singulariteit is nogal klein O-)
En de straal op het moment dat de neutronenster instort is nog steeds buiten de event horizon dacht ik. Maar forgive me, ik wilde het niet gaan narekenen, of opzoeken, de physics heb ik niet meer paraat :)
Maar ik vraag mij af of kernfusie nog mogelijk is binnen de event horizon, maar met je eens dat het mogelijk wel zou kunnen. Alleen de zwaartekracht is daar wel erg sterk, geen idee wat de invloed is op de kernfusie processen. Mogelijk er simulaties/berekeningen zijn gedaan of dat mogelijk is? Interessante vraag?
En heel strikt gesproken kun je niet aannemen dat de natuurwetten nog gelden binnen de event horizon. Er is geen manier om dat direct of indirect te bepalen.

Edit: typo

[Reactie gewijzigd door smitae op 29 februari 2020 08:03]

Men bedoeld dan wel een (kern) reactie waarbij meer energie vrijkomt, dan dat er in gaat.
Net als bij de gebruikelijk kernfissie de bedoeling is. Die energie gebruiken we om water te koken, en uiteindelijk om stoomturbines aan te drijven om elektriciteit op te wekken.
Ijzer is het element waarbij noch fissie, noch fusie nog energie oplevert. Het slorpt dus meer energie op dan er vrijkomt. Er zal dus ook geen kettingreactie volgen hierbij.
Ja, de laatste alinea is niet heel duidelijk.

Het is wel degelijk zo dat een zwart gat "gewoon" een massa punt is in de klassieke beschrijving van de zwaartekracht. En alles zal daar netjes omheen draaien, net zoals de planeten om de zon draaien. Of b.v. de sterren in het centrum van onze melkweg die hele snel om het zwart gat in het centrum van de melkweg draaien. En zwart gat zal zeker niet door kernfusie exploderen, enige optie lijkt op dit moment Hawking straling waarmee er energie uit een zwart gat kan ontsnappen. Hoe lichter het zwarte gat, hoe sneller dat zal gaan. Maar verder hebben wij (de mensheid) geen idee of er andere "explosie" opties zijn voor een zwart gat. Lijkt er niet op gezien vanuit onze huidige wetenschappelijke kennis.

Zijn verhaal over Betelgeuze staat i.d.d. los van wat er in een zwart gat zou kunnen gebeuren. Maar dekt wel redelijk de lading voor een ster als Betelgeuze.
Als in Betelgeuze de kernfusie stopt, omdat het fusie proces bij IJzer is aangekomen. Stort de ster in en ontploft hij nogal hevig. Deels door het terug stuiteren, maar ook omdat een deel van de instortende materie waarschijnlijk nog een keer spontaan kernfusie zal starten van de lichtere elementen. Naar alle waarschijnlijkheid blijft er dan een neutronenster over. En een groot deel van de massa zal de door explosie een mooie planetaire nevel vormen en die zal ook vervliegen naar een paar 10k jaren ofzo..
Dit hele proces heeft i.d.d. niets met een zwart gat te maken, wel is het zo dat een hele zware ster (>40x massa van de Zon) naar alle waarschijnlijkheid een zwart gat zal produceren.
De beste man schets hoe van een normale ster (met fusie enzo) via een ineenstorting zowel een explosie als een zwart gat ontstaan.
De verwarring bij u lijkt te zitten bij de ineenstorting: wat hier gebeurd, is dat de stralingsdruk (van de fotonen die vrij komen bij fusie) kleiner en kleiner wordt doordat de brandstof opraakt. Vanaf een bepaald moment krijgt de gravitatie de overhand, waardoor de ster kleiner wordt. Hierdoor gaat druk omhoog (want kleiner volume, zeide aantal deeltjes) en kan de ster verder branden met weer zwaardere fusie producten tot gevolg.
Maar na een kritische grens kan dat krimpen niet meer en zal de ster ongeremd imploderen. Druk gaat dramatisch omhoog, grote biem (deeltjes, fotonen, energie) maar ook een kern die blijft inklinken. Als deze zwaar genoeg is, krijg je een zwart gat: en massa die zo zwaar is dat je er niet uit kan ontsnappen.
Interessante uitleg over Betelgeuze, maar het grote verschil tussen een ster en een zwart gat, is dat er in een zwart gat (voor zover ik weet) geen kernfusie plaatsvindt. Er kan niets gebeuren waardoor het door jouw beschreven proces in werking gaat. Het verhaal gaat dus niet op voor zwarte gaten.
Het ging mij erom een idee te geven waar die energie vandaan komt om een 'explosie' te veroorzaken. Een zwaar zwart gat van een paar honderd miljoen zonnenmassa's kan erom veel gas uit een gaswolk aantrekken. Maar zo'n zwart gat is relatief klein en het meeste gas valt er niet direct in maar wordt in het zwaartekrachtveld gevangen en draait er eerst omheen in een zgn accretion disk. En in die accretie disk gebeuren weer allerlei dingen waardoor een enorme hoeveelheden energie vrij komt voordat het gas uiteindelijk met vrijwel de lichtsnelheid in het zwarte gat verdwijnt.

Als zo'n superzwaar zwart gat in een gaswolk terecht komt die vele malen groter is dan ons totale melkwegstelsel en een aanmerkelijk deel van dat gas begint naar dat kleine stukje ruimte te stromen waar dat zwarte gat zich bevindt kan er al zoveel (stralings)energie vrij komen dat die energie de rest van de gaswolk 'uit elkaar' blaast.

Nogmaals: niemand weet precies hoe zwarte gaten functioneren en er gebeurt uiteraard heel veel meer en het is veel gecompliceerder dan de simpele verklaring hierboven schetst. Maar wat ik probeer duidelijk te maken is hoe de energie achter die 'explosies' vrij kan komen en supernova's en zwarte gaten paradoxaal genoeg dingen het hele heelal door kunnen smijten omdat ze er zo hard aan trekken...

O ja nog een aanvulling ivm reacties: Betelgeuze heb ik er bijgehaald omdat die laatstelijk wegens mogelijke supernova-explosie veel in de belangstelling staat en het mechanisme achter die explosies in Betelgeuze beter begrepen wordt. Wat er met die gassen gebeurt die door een zwart gat worden aangetrokken en hoe daar het precieze mechanisme achter de explosies in elkaar zit is veel minder bekend. Maar het principe blijft gelijk: te veel toestromende materie in te korte tijd in te kleine ruimte...

[Reactie gewijzigd door CharlesND op 28 februari 2020 19:13]

dit is hoe in principe sterren of zwarte gaten kunnen 'exploderen' terwijl ze toch alleen materie aan lijken te kunnen trekken.
Voor dat zwart gat klopt dat toch niet?
Een zwart gat zelf explodeert niet, bij de vorming van dat zwart gat kan wel een explosie optreden waarbij er massa wordt weggeblazen van het zwarte gat, maar het zwarte gat zelf explodeert niet
Wat ik me afvraag is: of deze "explosie" genoeg energie (temperatuur) vrijgemaakt heeft om hogere elementen te maken in het periodiek systeem, b.v.b. lood
Om het elementen lood te vormen is veel meer energie nodig dan een een samensmelting van twee zwartegaten zou kunnen kreeren.
Er is druk en temperatuur nodig , voor elementen verder dan ijzer heb je een nova en voor de superzware elementen supernova nodig

Of die criteria ook bij de explosie aanwezig was , zullen we niet weten

Daar bij een zwartgat die informatie niet wordt prijsgegeven zullen we dat nooit weten (theoretisch kunnen we wat bedenken en dat mathematisch onderbouwen/formuleren)
En het botsen van 2 zwartegaten is in iedergeval een zwaarkrachtgolf en een verhoogde meting waarneembaar bij de eventhorizon

[Reactie gewijzigd door postbus51 op 29 februari 2020 01:27]

ja maar uiteindelijk zit die 'zak' vol en zwaartekracht kan ook maar zoveel materie tegelijk aan in 1 punt zo groot als een naaldknop, dus dan is een explosie misschien niet zo gek idee. ik heb ook wel eens iets gelezen over White Holes. Puur wit en alleen maar materie uitspugen. Al zijn deze nog nooit geobserveerd volgens mij, als ze al bestaan.
Als je wat meer informatie over white holes wilt is dit: https://tunein.com/podcas...158201/?topicId=132869534 een fijne podcast. Je moet wel even zoeken naar de aflevering. Naar onder scrollen naar 13-08-2019.

Raad deze podcast sowieso aan.

Ze hebben ook een tof boek geschreven. https://www.bol.com/nl/p/...UGRB-g.1_4.5.ProductTitle

Dat is wel weer genoeg reclame voor deze gasten.

[Reactie gewijzigd door mr_linux op 28 februari 2020 13:54]

Er is nog nooit een exploderende zwart gat waargenomen, zwarte gaten worden alleen maar groter doordat deze zich materie opnemen en ze verdampen ontzettend langzaam door hawking straling.
Een zwart 'gat' is niets anders dan een plek in de ruimte waarbij er een supersterke zwaartekracht heerst.

Iedere hoeveelheid 'massa' (denk aan planeten/sterren) in de ruimte creëeren een zwaartekracht dat een ander object/massa kan aantrekken/beïnvloeden.
Wordt een bepaalde hoeveelheid massa zo groot dat het zichzelf kan en gaat samendrukken en daardoor gaat groeien, dan ontstaat er een steeds groter wordende zwaarkracht.
Op een gegeven moment is deze massa zo gecomprimeerd en wordt de zwaartekracht zo groot, dat zelfs licht er niet meer van kan ontsnappen. Dus vanaf het punt dat materie (en licht), met de snelheid van licht wordt aangetrokken, wordt het, voor de observerende persoon, een 'zwart gat' voorbij dat punt.
Dat is dus nog onbekend, zelfs aan theorieën lijkt het (nog) te ontberen.
Bijzonder ook dat deze explosie al honderden miljoenen jaren bezig is.
We zitten hier tegen een event van 390 miljoen jaar geleden aan te kijken.
Stel dat het 389 miljoen jaar geleden is opgehouden, dan zien we dat over een miljoen jaar pas.
Precies, wat we in de ruimte zien, is uit een heel ver verleden. Zo zie ik dat ook met buitenaards leven. Al zouden buitenaardsen een telescoop hebben die onze planeet kan bekijken, dan zouden ze ons niet zien. Dan zien ze de aarde zoals het er miljoenen jaren geleden uit zag.

Idem voor ons, kijken we naar een planeet die leven zou kunnen hebben, dan kan daar nu al gewoon intelligent leven zijn. Dat zien we niet.
Andersom kan ook hè als we een planeet met leven vinden kan dat al lang weer weg zijn...
Dat klopt inderdaad. Er kan heel veel veranderen in miljoenen jaren.
Mss zoveel massa op 1 plek samengeperst dat er zich een mini "big-bang" heeft voorgedaan
Ik vraag me af, stel dat geluid wel door de ruimte kon reizen ( ik weet, kan niet, maar stel), zouden we gek worden op aarde van het geluid vanuit de ruimte.

[Reactie gewijzigd door polord1 op 28 februari 2020 13:01]

Of niet, omdat de Aarde in zo'n hypothetische situatie niet ontwikkeld zou zijn zoals wij dat kennen of omdat ons gehoor op een andere manier geëvolueerd zou zijn om ruis beter te filteren.

Misschien is dat wel een reden waarom mensen qua zintuigen ongevoelig zijn voor radiosignalen. ;)

[Reactie gewijzigd door The Zep Man op 28 februari 2020 13:10]

Om hier een voorbeeld van te geven: Wie heeft wel eens het geruis van zijn eigen bloed in zijn oorschelp gehoord? Meestal filter je het meteen uit, maar je kunt het in theorie horen als het erg stil is en je een goed gehoor hebt.

[Reactie gewijzigd door Eonfge op 28 februari 2020 13:56]

Je kan het niet alleen in theorie horen, ook in de praktijk is het mogelijk in een 'quiet room': https://www.scoopwhoop.com/worlds-quietest-room/
Ik ben wel eens in zo een ruimte geweest. Maar geen idee hoe "stil" dat was.

Echt bizar hoeveel geluid een lichaam maakt, niet alleen ruist je bloed, maar je organen maken ook geluid.

Hierover nadenkend zou 't wel tof zijn voor m'n vriendin, als ze zwanger is in zo een stille ruimte zitten, kijken of je je kind kan horen..

[Reactie gewijzigd door Vinnie2k op 29 februari 2020 11:07]

Dat hoor je toch met een schelp voor je oor?
Dat klopt, het lichaam filtert deze geluiden.
Dat is maar goed ook.
Het gehoor is iets wat we zelf namelijk niet kunnen uitschakelen, maar waarvan de prikkels door het lichaam worden weggefilterd.
Is wel zo prettig tijdens je slaap.
Lastig, je kan ook dingen horen die er niet zijn, puur psychisch.
Ons brein zit nogal apart in elkaar, gelukkig.
Tegen de tijd dat het geluid een dergelijke afstand zou afleggen is het heelal denk ik alweer geimplodeerd.
De consensus is (tegenwoordig) dat het heelal eeuwig blijft uitdijen.
De laatste bevindingen spreken dat weer tegen.
Heb je daar een link van (liefst naar een wetenschappelijk artikel)? Ik ben er wel benieuwd naar. Voor zover ik weet, zijn (de meeste) wetenschappers de laatste jaren allemaal richting het eeuwig-uitdijende-kamp gegaan. Nou ben ik geen expert op dit gebied, maar wel zeer geinteresseerd.
Het zou kunnen dat de Planck constante mogelijk toch niet zo constant is..
Gebaseerd op een paper van de Royal Astronomical Society.
Zie: https://www.youtube.com/watch?v=7TZP13qXZQg
Neem hoor, het dijt alleen maar sneller uit.
Geluid , is naar mn weten gewoon een energie verplaatsing, wat zich door de lucht verplaatst, dus ja en nee.. in de ruimte is er geen lucht, dus kunnen je oren het ook niet waarnemen...

Je zou wel bijvoorbeeld de energie die zich verplaats kunnen omzetten in geluid via een computer die het vertaald, zo bedenk ik het me altijd hoe het zich in Scifi series afspeelt :D ... voor mensen die in de ruimte reizen zou het dom zijn om je gehoor-organen niet te gebruiken ;)

[Reactie gewijzigd door Metallize op 28 februari 2020 13:10]

Dan zouden we of geen oren hebben geëvolueerd of metalen trommelvliezen hebben.
En de zon zou een gigantisch bass box zijn :P
Als geluid door de ruimte zou kunnen reizen zouden we doof worden van de zon.
https://www.youtube.com/watch?v=Rvvsw21PgIk
Waarom zouden we? We worden toch ook niet gek van de hoeveelheid licht die op ons afkomt?
Als het altijd contant aanwezig zou zijn zou ik niet eens weten of iemand het nog wel zou merken.
Maar als je er zo naar luisterd (gedempt) dan zou ik dat geen fijn geluid vinden.Sound of the sun by Nasa. Dit geluid zou dan met 125 Db te horen zijn op aarde.
Fantastisch hoe men steeds meer te weten komt over deze Black holes. Er is veel theoretische kennis omtrent hoe een Black hole eruit zou moeten zien. Doorslaggevende kloppende modellen zijn er echter nog niet. Wie weet dat dit weer een stuk van het raadsel oplost?!
En toch zal het waarschijnlijk altijd onmogelijk blijven om binnen een kijkje te nemen en die informatie aan buiten door te geven.
De natuurwetten die we kennen gelden niet meer in een zwart gat, zo extreem is het daar. Het is ook onmogelijk om iets wat er in gaat er weer uit te krijgen. Het zal nog wel even duren voordat we zoiets kunnen snappen, als het ooit al zal gebeuren. We kunnen een zwart gat zelfs niet eens zien.

[Reactie gewijzigd door PilatuS op 28 februari 2020 22:14]

Heb behalve interesse in mainstream natuurkunde ook zelf een 'wacko'- theorie bedacht over hoe het qua natuurkundige fenomenen op het allerkleinste (en allergrootste) niveau in elkaar steekt. Niet behoudend genoeg voor arXiv, wel voor viXra. Mocht je interesse hebben: https://vixra.org/abs/1803.0750
Er is veel theoretische kennis omtrent hoe een Black hole eruit zou moeten zien.
Recent is een observatie van een supermassive black hole gedaan.
National Science Foundation/EHT Press Conference Revealing First Image of Black Hole
https://www.youtube.com/watch?v=lnJi0Jy692w
Thx. gekeken, erg interessant.
ik blijf het fijn vinden dat astrologen "normale" taal gebruiken voor dingen. biologen en doktoren gebruiken allemaal van die vage latijnse namen voor alles maar een astroloog noemt dingen gewoon wat ze zijn zoals gasgigiant en zwart gat. he maakt het zoveel makkelijker om te begrijpen waar ze het over hebben, al zijn alle afstanden en metrieken totaal niet te bevatten voor onze grijze massa.
Een astroloog is heel wat anders dan een astronoom...
Voelen jullie je ook altijd zo nietig? Ik zit dit te lezen omdat ik iets saais voor de belastingdienst moet uitzoeken (aka uitstellen). Om dit soort krachten, formaten, afstanden, eigenlijk alles, te kunnen relativeren als mens, nondeju.

De drang naar dat onze soort het moet overleven, komt ook in een raar perspectief als ooit dus alles en iedereen verzwolgen wordt in het volgende ruimte drama, wat vervolgens weer door een andere soort onderzocht zal worden.

Of, (fingerscrossed) worden we zo intelligent met behulp van A.I., dat we ons eigen uitsterven kunnen voorkomen? Waarna de eindcredits met dramatische muziek op 1 of andere alien gameboy terecht komen, met in een onbegrijpelijke alien taal: Game over. Maarja, hoe is zijn/haar/het realiteit dan tot stand gekomen? En dan beginnen we weer.

Soms ben ik wel eens jaloers op die religieuze gekkies die er gewoon een stempel op plakken en ermee klaar zijn. 1 ding is zeker, we zijn echte cosmomieren.

[Reactie gewijzigd door Michiel36 op 28 februari 2020 17:54]

Het schoolsysteem werkt uitstekend als je je een nietig aapje op een spinnende bal water voelt ja. Zolang je maar blijft voelen dat je als individu niks kan en mag, en dat je maar lang 't schroothondje en slaafje van de computers en de boze bankieren mag blijven.
Daarmee suggereer je dat er een club mensen is die wel de kennis over de grotere vragen hebben en deze moedwillig van ons vandaan houden.

Ik wil daar best (Bob Lazar) in mee gaan, maar het lijkt me dan aannemelijker dat er een groep mensen is die gewoon heel handig is in het bespelen van de massa, wellicht wat verborgen buitenaardse spullen heeft, maar daar verder ook niks mee kan. Het bespelen zit dus in de context van hele aardse begrippen, zodat zij stinkend rijk en machtig blijven.

Of denk jij dan dat ze ergens een "Hitchhiker's guide to the galaxy" hebben liggen?
Ik weet niet of jij de juffen van mijn zesjarige dochtertje wel eens hebt ontmoet, maar dat het handlangers zouden zijn van een geheime matrix-achtige mensen-uitzuigers-organisatie is wel vrij bespottelijk ;-)

Gewoon brave zielen die de pabo hebben gedaan en met veel liefde de kleine mensjes leren lezen en rekenen, en bezorgd toesnellen als er eentje valt. Niks aan de hand hoor, daar.
Ik denk er maar niet meer over na, maar vroeger als kind kreeg ik er hoofdpijn van. Alles heeft een begin en een eind. Maar waar komt het helaal vandaan? Er was niks en toen! Of het is er altijd geweest? Valt buiten onze (of in ieder geval mijn) in-/belevings en kenniswereld.
Of kan iemand het uitleggen? Ben ik nog steeds erg benieuwd naar namelijk.

[Reactie gewijzigd door gas0line op 28 februari 2020 18:50]

Eigenlijk heel makkelijk. Je denkt in termen van tijd , je spreekt van voor de oerknal. Maar is er geen tijd voor de oerknal, de tijd begon met de oerknal. Je kan dus niet spreken van wat was ervoor.
HaHa, nu is het helemaal duidelijk! Nee hoor, blijft toch raar concept. Eerst was er geen tijd. Maar waar komt alle materie vandaan? Ooit, later als ik groot ben, ga ik me nog wel eens in verdiepen.
Haha ja het is ook lastig. De extreme wereld van de quantummechanica. Interessant wat er in CERN met LHC deeltjesversneller onderzocht wordt. Die onderzoeken geven ons ook weer meer inzicht wat er in de eerste paar secondes na de oerknal gebeurde. Die eerste secondes zijn nog niet duidelijk. Wat daarna gebeurd is, is redelijk bekend en met formules uit te rekenen.
Nouja, ik kan me voorstellen dat het hete plasma wat er voor de big bang was ook in zo'n zwart gat kan ontstaan. Dus dat er teveel energie op een te kleine plek gaat. Dus dat een zwart gat dus ook zijn max heeft, maar dat dit zelden zover komt. Zou ons universum kunnen verklaren aangezien de big bang op alle plaatsen tegelijk plaatsvond.

Dit maakt de cyclus ook duidelijk..... massa hoopt op, teveel massa leidt tot supernova en neutronenster of tot zwart gat. Zwart gat teveel massa... explosie die vooral die pas na veel jaar leidt tot vormen van waterstof atomen (gaswolk)... Die trekken weer samen, vormen sterren en voila we hebben de cyclus compleet.

Ethan Siegel is mijn grote ster waar ik graag over lees:
https://medium.com/starts-with-a-bang
Beerus weer bezig of was deze zelfs voor hem iets teveel van het goede? Wellicht Zeno.
Tijd dat we iets uitvinden om veeeeeeeeeeeel sneller als het licht te reizen en asap...
Want dan kan jij het nog meemaken ;)
De oerknal was uiteraard groter, maar als die buiten beschouwing wordt gelaten, is er een nieuwe recordhouder gevonden voor de grootste explosie in het universum.
De oerknal was geen explosie in het universum; dat was het ontstaan van het universum zelf en was niet echt een explosie, ook al lijkt de naam (met daarin het woord "knal") dat te veronderstellen.

Dit is dus niet echt te vergelijken met de oerknal.
Volgens mij was de "big bang" ook een spot naam van de tegenstanders van deze theorie
Dat klopt, de naam "big bang" was in eerste instantie een spotnaam bedacht door natuurkundige Fred Hoyle in 1950. Later bleken echter allerlei verschillende metingen en waarnemingen de theorie te bevestigen maar de spotnaam bleef bestaan.

Op dit item kan niet meer gereageerd worden.


Microsoft Xbox Series X LG CX Google Pixel 5 CES 2020 Samsung Galaxy S20 4G Sony PlayStation 5 Nintendo Switch Lite

Tweakers vormt samen met Hardware Info, AutoTrack, Gaspedaal.nl, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer DPG Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2020 Hosting door True