Gigabyte X870E AORUS PRO X3D ICE

In het begin dacht ik weg te komen met een korte review en 5 sterren, maar na 3 weken ervaring heb ik de review toch aan 'moeten' passen naar 4 sterren en deel ik een langer verhaal. Ik had namelijk minder bugs of gezeur verwacht voor een moederbord in deze prijsklasse. Het begin van deze review is een soort verhaaltje met daarin wat minpunten verder uitgelegd, maar in principe staat dit bij de gekleurde - en + bovenaan ook al. Voor wat kleine irritatiepunten, de pluspunten en de conclusie kan je skippen naar de '-'.

Ik was op zoek naar een moederbord voor mijn 9800X3D. Die X3D modus leek me een broodje aap verhaal (wat niet helemaal waar is als je echt het maximale uit je cpu wil trekken, maar dan moet je wel weten en snappen wat de modus doet). Omdat de 9070XT de bottleneck is van de 2 deed ik het ook niet om een eventuele performance gain. Wel moest het een X870E zijn in verband met de aansluitmogelijkheden (want het liefst koop ik maar een keer een moederbord per 10 jaar), en om de stabielere power delivery die de chipset over het algemeen biedt over bijvoorbeeld de B850. Veel witte moederborden tussen de 3- en 400 euro vond ik niet mooi, of misten net een feature die dit moederbord wel bood. Zelfs vriendinlief keurde de looks goed (en dat zegt bij haar erg veel)! Toen het moederbord binnen kwam heb ik na een aantal dagen de boel ingebouwd (de processor kwam uit Denemarken, dus dat was even wachten >:(). Bij binnenkomst viel me eigenlijk vooral op hoe weinig er in de doos zat tov de MSI B850 die ik net voor mijn zusje had geplaatst. Dat moederbord was ook nog eens 140 euro goedkoper. De quick start guide was echt heel karig en universeel voor zowel intel als amd. Geen moederbord of uberhaupt chipset specifieke instructies met betrekking tot montage, features etc. Nu wijst het na 6 pc's zichzelf allemaal wel, maar als dit je eerste build is zit je wel even te zweten. De QR code naar de juiste instructie stuurt je door naar notes naar een random text, en op de site staat niet de juiste instructie.

Wat tijdens het bouwen wel positief opviel, is dat de 2 voorkeursslots voor de ram verstevigd zijn. Ook de 2 gen 5 M.2 sloten zijn verstevigd. Ook fijn (als je met fan splitters werkt in plaats van hubs) is dat veel fan connectors bovenop zitten rond de locatie van de openingen in de case. Dat maakt het veel cleaner. Wel vind ik, ten opzichte van de heatsink voor de eerste m.2 slot, de heatsink voor de tweede slot erg klein. Hij is nog steeds acceptabel groot, maar beide zijn gen 5 en verwacht ik niet zo'n groot verschil van. Is het nou echt een nadeel? Vooral luxeproblemen denk ik. Toch noemenswaardig.

Dan de eerste keer starten. Dat was een hartverzakking, want ik kreeg geen beeld. Geen foutcodes op het moederbord en het cijfer 'scherm' gaf de bootcode. In het kader van RAM trainen even een half uur laten staan, maar echt helemaal niks. HDMI kabel maar naar de integrated graphics, maar ook daar niks. 1 ram stick er uit en ineens kwam er beeld! Ram stick er weer in (na shutdown, psu knop uit etc) en weer geen beeld. OS installatie en eerste bios tweak dus maar in single channel gedaan met 1 stick en zitten schelden dat er 1 stick doa was. Uiteindelijk na alle installaties toch de tweede stick er in gedaan en het werkte toch weer naar behoren. Vreemd.

Dan weer wat positiefs... De wifi stuurprogramma's staan er al op, dus niet eerst alsnog op de kabel aansluiten. Alle stuurprogramma's worden ook meteen geinstalleerd, dus als je uiteindelijk het eerste gezeur heb gehad voel je je even de koning. GCC adviseerde meteen een aantal updates, waaronder een bios update. Daar heeft dit moederbord netjes extra opslag voor ingebouwd, dus je hoeft eigenlijk niks te doen mbt sticks formatteren en in de juiste poort plaatsen. Ik hou normaliter niet van een bios update, maar omdat deze een backup bewaard van de originele bios toch maar gedaan. Na een tijdje installeren startte die weer opnieuw op en.... werd het scherm weer zwart. Na een half uur wachten gebeurde er nog niks en heb ik de boel uit moeten forceren. Opnieuw aan gezet en weer een zwart scherm. Ik was toen toch wel een beetje chagrijnig op dat fantastische proces van gigabyte. Q-flash gedaan en nog steeds een zwart scherm. Toen was ik nog iets chagrijnig-er, maar het moederbord scherm gaf nu wel weer de boot code op het schermpje. Toen ging er niet alleen in de pc, maar ook bij mij weer het lampje branden om 1 ram stick er uit te halen. Hop, weer beeld. Meteen de bios in, want de settings reset hij dan meteen (vooral om expo aan te zetten), door naar de OS, PC weer uit, ram stick er weer in en alles werkte weer naar behoren. Wat ik alleen niet weet, is of de update gelukt is, of of de update mislukt is en de Q-flash de nieuwe bios variant had. De nieuwste bios-variant bleek namelijk WEL geinstalleerd en dit was bij de eerste boot NIET het geval. De versie na de standaard geinstalleerde versie zou volgens gigabyte dual channel ram stabiliteit moeten verhogen. Ehhhhhhhh........

Hier nog wat irritatie/zeurpuntjes. Ik kan best kritisch zijn op kleinigheden en misschien is een van jullie dat ook:

-Standaard fan curve van fan (1 van de 10, de andere 9 via 1 fan hub met splitters van NZXT) die op moederbord aangesloten staat begint op 75%. Via GCC zou die te tweaken zijn, maar de bios zou dit overrulen. Voor mij natuurlijk prima, maar 1. waarom bestaat de optie in GCC als de bios dit toch overruled en 2. waarom staat die fan curve standaard zo achterlijk hoog?

-X3D mode niet duidelijk beschreven wat deze doet. Als je denkt maximale performance te halen valt het vies tegen. Het maakt als ik het goed heb begrepen je processor gedeeltelijk dom door een deel van de cores/threads uit te schakelen om een zo hoog mogelijke single core performance icm de V-cache te halen. Voor mij niet zo erg omdat mijn gpu de bottleneck is, maar toch bijzonder dat gigabyte daar niet duidelijker over is. Die 25% boost is overigens kul, maar het kan in ideale omstandigheden misschien wel 10% verschil maken.

-De 9070XT pure van sapphire heeft een losse rgb aansluiting op de rug. Nu vind ik dat an sich al een nadeel, maar zo kan sapphire trixx syncen met de gewenste rgb software. Ik had het fijner gevonden als (vanaf de voorzijde) aan de rechterkant nog rgb aansluitingen zaten. Nu loopt er direct onder de gpu een kabel naar de header en die is niet echt weg te werken. Valt wederom onder luxeproblemen, maar noemenswaardig. Een ander luxeprobleem vind ik ook de beschikbare foto's van het moederbord en informatie wat er in de doos zit.

-Er zit dus zoals in de pluspunten bovenaan vermeld staat een ram-fan bij. Dit wist ik 'pas' na een youtube-review. Achteraf heb ik zowel tweakers als meerdere andere sites gecheckt, maar dit stond nergens vermeld of gefotografeerd. Ik dacht dat deze voor de VRM heatsink was, maar die bleek voor het ram geheugen te zijn. Dit staat ook nergens echt vermeld, behalve op het plaatje van de installatieguide (die dus ook niet op de goede plek staat) die laat zien hoe de bracket gemonteerd hoort te worden. Het volgende nadeel, is dat die fan maar op 1 manier gemonteerd kan worden. Dat is altijd aanzuigen van boven en blazen naar beneden, maar dat gaat in tegen de meest logische fan indeling in de meeste fishtank cases (zoals bij mijn H9 elite). Als je alle fan-slots wil bezetten, is het logisch om bij de meeste fishtanks je front (of side) en bottom fans als intake te zetten, en je top en rears als exhaust. Deze mini fan creëert dan een soort turbulentie aan de bovenkant. Ik had het beter gevonden als ze er een extra bracket bij hadden gedaan zodat deze ook onder je ram gemonteerd kon worden en niet alleen er boven

-En het laatste zeurpunt, ik vind de bios best onduidelijk. (Note: Ik heb altijd moederborden van MSI gehad, dus ik baseer het op die software.) Ik mis best wel wat sub-menu's en wat logica. Sommige instellingen staan onder een onverwachte categorie en andere instellingen staan weer in het hoofdmenu terwijl dat geen logische/standaard instellingen zijn om te wijzigen. Is dat een hele erge ramp? Nee dat is het niet, want je bios duik je meestal alleen maar in als je er goed voor kan zitten. Bij mijn eerdere MSI moederborden was ik veel sneller wegwijs in de features en vond ik de indeling veel logischer. Onder ieder component waren er ook meer submenu's waardoor ik minder moeite had met het vinden van bepaalde features (en toen interesseerde het me eigenlijk niets). Een positief punt is wel dat er gewoon heel veel te tweaken is, maar juist dan verwacht ik meer logica in de indeling.

Als ik dan nog wat pluspunten op een rijtje mag zetten (maar zonder enter er tussen omdat die standaard 3 regels blank laat):

-Het moederbord heeft een flinke backplate voor een goede heatspread -Het moederbord levert een stabiele power delivery en flinke heatsinks (met ribben!) voor de VRM -Een kleine ram fan met een hoog rpm met meegeleverd verlengd schroefje ter vervanging van een standaard bevestigingsschroefje in de case -De voet van de antenne is magnetisch (en de antenne+kabels zijn netjes wit!) waardoor hij op je case vast kan 'klikken' -Voor de prijs is er naar mijn mening geen mooier wit moederbord verkrijgbaar op het moment van het schrijven van de review. Zelfs de duurdere X3D variant van gigabyte ziet er m.i. minder afgewerkt uit -Ik heb de komende jaren geen zorgen dat het moederbord mijn/onze (vriendinlief wil zich er ook wel eens mee bemoeien) upgradewensen niet kan dekken

Kortom, voor de features een mooi en aantrekkelijk geprijsd moederbord, maar het zit wel vol met kleine ergernissen die bij andere merken als asus of msi m.i. beter geregeld zijn. Als je verstand van zaken hebt en het niet erg vindt om in het begin wat extra tijd kwijt te zijn is dit denk ik een fantastisch moederbord voor de prijs. Als je zoekt naar een moederbord wat out of the box doet wat je verwacht en/of niet veel geeft om looks, zou ik eerst bij concurrenten aankloppen. Die hebben dit soort zaken echt wat beter voor elkaar. Misschien heb je nog wel andere eisen dan ik en vind je mijn gebrabbel en ergernissen onbelangrijk. Dit is in ieder geval mijn mening, succes met de keuze!

p.s. voor de liefhebber nog een foto van de eerste 'start'. Hij stond op de keukentafel, want we zijn nog druk aan het verhuizen. De netheid van de kabels is nog wat verbeterd, het scherm is een kwart slag gedraaid en de rgb is ondertussen netjes matchend. Uiteraard ben ik later vergeten een foto te maken.