Sapphire Radeon X1800 XT 512MB DDR3 (PCI-e, 2xDVI)

Inleiding
Nadat ik mijn nieuwe über-game-computer had besteld en in elkaar gezet, en de XFX Geforce 7800 GTX die ik had besteld niet leverbaar was (althans niet op de termijn die ik in gedachten had), besloot ik maar eens een gok te nemen en de nieuwe ATi Radeon X1800 XT 512 MB te kopen. Omdat ik altijd een Nvidia fanboy ben geweest, wist ik niet wat goede fabrikanten waren. Na een beetje inlezen besloot ik dat Sapphire vaak goede reviews had en een degelijke fabrikant was. Na een uurtje zoeken op tweakers.net en wat winkels afbellen was er één die hem op voorraad had. Na de bestelling kwam hij binnen een paar dagen, en kon het feest beginnen!

De verpakking
De kaart kwam in een mooie doos, niet overdreven groot, met een aantal cds en snoertjes:

- een molex naar PCI-E aansluiting voor de voeding
- een hoop kabels:
-9 pins naar composiet
-9 pins naar s-video (2x) en video in/out (gele tulp)(2x)
-Videokabel
-S-video kabel
- 1 DVI-VGA verloopstukje (beetje jammer dat het er maar 1 is, met 2 DVI-outs op de kaart)
- een cd met drivers
- een cd met een video-edit Suite
- een cd met PowerDVD
- een DVD met 4 spellen er op, welke allemaal 1 uur geprobeerd kunnen worden. Met behulp van twee keys die op het hoesje staan kun je vervolgens 2 spellen unlocken tot de volledige versie. Deze vier spellen zijn:
-Prince of Persia: Warrior Within
-Tony Hawks Underground 2
-Richard Burns Rally
-Brothers in Arms: Road to Hill 30

Al met al behoorlijk compleet. De spellen zijn niet de nieuwste (had er liever Farcry of iets anders grafisch uitdagenders bij gehad) maar ach, twee leuke spelletjes erbij is altijd lief
Daarnaast natuurlijk de kaart: hij heeft een behoorlijke lengte, en is net niet langer dan mijn moederbord (standaard ATX) breed is, maar het is een bakbeest! Een dubbelslots koeler moet zijn werk doen, wat dus betekent dat je een arme PCI 1x op moet geven, snik snik . Maar niet getreurd, het is het allemaal waard, en de kaart ziet er goed uit: mooi afgewerkt, goede stevige koeler, netjes gemonteerd etc.

Featureset
Deze grafische kaart is het neusje van de zalm op dit moment. Hij heeft 512 mb DDR3 geheugen dat werkt op een effectieve 1.5 ghz, heeft support voor DirectX 9.0c, Shader Model 3.0, SuperAA, AVIVO, kortom: hij kan (bijna) alles wat je maar zou willen op dit moment. De GPU is geclockt op 625 mhz, wat een behoorlijke snelheid is.

Verder is de videokaart Crossfire ready. Ik geloof dat je daar ook een speciaal moederbord voor moet hebben, ik heb zelf de Nvidia 4 chipset, dus ik geloof niet dat het werkt, hoewel het niet per definitie niet werkt. Voor een crossfire opstelling is nog een soort van mother videokaart versie nodig, deze zouden deze of volgende maand moeten verschijnen geloof ik. Leuk voor anderen, voor mij niet nodig en interessant, budgetwise. Gelukkig geldt niet meer de beperking van 1600x1200 op refreshrate van 60 Hz zoals bij de vorige chipsets, dus de resultaten zouden zeker Nvidias SLI kunnen benaderen!

Installatie
Tsja, elke tweaker weet ondertussen wel hoe het moet: metalen plaatjes aan de achterkant er uit schroeven, kaart plaatsen, voeding PCI-E aansluiten, in de poort prikken, vastschroeven, en klaar is kees. In mijn geval moest ik nog even een casefan modden, omdat door de rare bocht die de voedingskabel maakte, deze er bijna tegenaan kwam. Had beter gekund, als deze poort 90 graden tegen de klok in was gedraaid was het een stuk makkelijker om de kabel te verwijderen en te plaatsen, maar ach, saillant detail.

Op de cd stonden geloof ik de nieuwste drivers. Ik moest mijn pc nog helemaal installeren aangezien hij nieuw was en geen onboard video had, dus dat gedaan, en als laatste de nieuwste drivers (5.13) voor de zekerheid van het net gehaald en geïnstalleerd. Het meegeleverde Catalyst Control Center ziet er degelijk uit, en het werkt allemaal goed: er staat duidelijk aangegeven wat elke functie doet, en hoe aan te passen.

Prestaties
Aaah, nu komen we bij het interessante gedeelte! Na wat spellen geïnstalleerd te hebben maar eerst eens kijken hoe Halflife 2 het doet! Eerst SuperAA aanzetten in het Control Center, zodat alle hekjes er mooi uitzien van een afstand. In HL2 de volgende settings:
- Alles op de hoogst mogelijke stand (detail, shadows, water reflection, HDR, wait for vertical sync. etc.)
- Anti-Aliasting op 6x
- Anisotropic Filtering op 16x
- Resolutie van 1600x1200 (heb een 19 inch CRT)

En dat resulteerde in een framerate van zon 70 a 80 fps. Lang niet slecht!

Ook Doom 3 even gedraaid, Ultra Settings, 1600x1200, en AA op 4x. 6xAA of 8xAA werkte niet, dan draaide hij na de nodige restart van het programma op 800x600, dus dat was niet in orde. Waarom hij dat niet aankan weet ik niet, maar het kan me eigenlijk geen biet schelen. In deze setup draaide Doom 3 met zon 30-50 fps. Als het écht intens werd zakte de fps nog wel eens tot 25, maar lager werd het niet. Je had de grijns op mijn gezicht moeten zien tijdens het spelen: zo moet een spel gespeeld worden! Niks geen trade-off tussen kwaliteit en fps, gewoon lekker alles op max!

Ik krijg binnenkort F.E.A.R. te leen van een vriend van me, dan zal ik daar ook eens mee aan de slag gaan, aangezien dat spel wel de grenzen van deze kaart zal verkennen. In 3dMark05 heb ik na 10 keer draaien een score van 8825. Best netjes! Ik had meer verwacht, maar daarvoor is mijn CPU denk ik niet snel genoeg. Ach, je kan niet alles hebben . Ook in Windows XP Pro is de beeldkwaliteit perfect. Alles draait soepel, geen rare hangups, artifacts of wat dan ook. Kortom, 2d en 3d zijn beide perfect in orde!

Warmte & Geluid
Met een bakbeest als deze is het logisch dat er wat energie omgezet wordt in warmte. Zoals al eerder gezegd is deze videokaart voorzien van een dubbelslots koeler unit, die goed zijn werk doet. Het design is zo gemaakt dat de warme lucht naar buiten wordt geblazen, wat ik persoonlijk een hele goede eigenschap vind.

In Windows is de koeler stil, en komt niet boven mijn (stille!) kast uit, dus dat is denk ik zon 20 dB. Ben je goed aan het gamen, dan slaat hij aan en is dan duidelijk boven de rest van mijn computer uit te horen. Nu speel ik meestal met een koptelefoon, en dan issie niet te horen. Speel ik met mijn (2.0) speakers, dan hoor ik het geluid niet boven mijn pief-paf-poef-lawaai uit. Zet ik het geluid uit, dan ben ik blij dat mijn computer niet standaard zon geluid maakt, want het is niet zo prettig. Kortom: ben je zelf aan het gamen met koptelefoon of speakers: geen probleem. Zet je je spel eventjes op pauze, dan denk je hmm, best lawaaiig! hoewel het niet zo hard is dat het écht irritant wordt (denk aan zon 28 dB).

Qua warmte ben ik iets minder tevreden over deze kaart. In windows clockt Catalyst Control Center de kaart onder op 594 Mhz voor mijn GPU, en 691 (dus 1382 effectief) voor het geheugen. Met de fan op erg lage RPM (niet aan te passen door mij) wordt hij dan zon 64 graden Celsius! Dat vind ik wat aan de warme kant. Mijn airflow is in orde, dus daar ligt het zeker niet aan. Misschien dat ik hem nog wat verder kan underclocken, maar op dit moment is dat geen prioriteit: hij doet het goed, ik hoor geen lawaai, ik zie geen artifacts, hence: ik ben tevreden . Ga ik gamen, dan springt ie terug naar 625/1500, en wordt 74 tot maximaal 78 (1 keer gezien) graden Celsius. Niet ongewoon voor een dergelijke videokaart, en geen reden tot paniek.

Eventueel is deze kaart te voorzien van een alternatieve koeler, die zijn werk beter kan doen dan de huidige koeler. Een Zalman VF700 (in Cu, AlCu, Fatal1ty, met of zonder LED) zou perfect moeten passen op dit bord. Verder heeft Arctic Cooling aangekondigd eind februari een nieuwe koeler te releasen die ook op dit bord moet passen, namelijk de Accelero.
Ik ben vanwege mijn temps best geïnteresseerd in een alternatieve koeler (hoewel ik het gezien de waarde van de kaart dan wel ff door mn pcboer laat doen), maar eerst maar even de kat uit de boom kijken wat anderen doen.

Overclocken
Bij dit woord gaat menig tweaker-hart harder kloppen; zo ook het mijne. Na wat geklungel met mijn eigen pc en het niet stabiel kunnen krijgen van een overclock, besloot ik alles maar lekker op stock te laten, net zo goed en wel zo veilig. Bij deze videokaart dacht ik er wel wat meer uit te kunnen persen. Dat viel tegen: door de idle hitte, en al helemaal de stressed 75 graden, is deze kaart niet echt stabiel over te clocken. In het Catalyst Control Center zijn er mogelijkheden om (na het unlocken van de kaart) de GPU tot maximaal 690 Mhz op te schroeven, en het geheugen tot 800 Mhz (dus 1600 effectief). Daarnaast is er een functie om het programma zelf een veilige overclock te laten vinden, en deze in te stellen. Bij mij zelf leidde dit tot een memory van 784 Mhz, en een GPU speed van nog steeds 625 Mhz. Dit was echter niet stabiel, en ik heb hierna ook niet meer handmatige aanpassingen gedaan. Verder heb ik ATi-Tool geïnstalleerd, in eerste instantie om de RPM mee aan te passen, maar dit programma werkte voor geen meter. Het schijnt ook dat ATi-Tool en CCC elkaar niet zo lief vinden, dus ATi-Tool maar snel gedeïnstalleerd en niet meer naar omgekeken.

Prijs
Ik heb deze kaart gekocht voor 533 euro, vergelijkbaar met een Nvidia 7800 GTX. Dat is veel geld, maar voor een high-end videokaart moet je wat over hebben. Ik heb dit geld graag uitgegeven voor deze kaart: het is zijn geld waard, het voelt goed om het neusje van de zalm in huis te hebben en de prestaties zijn het zeker waard. Als je overweegt om in deze prijsklasse iets te kopen, weet je hoe duur het is, en maken enkele tientjes niet zoveel meer uit. Vind je het absurd om zoveel geld uit te geven aan een videokaart, dan snap ik dat. Iedereen kiest uiteindelijk zelf de klasse waarin je wilt kopen.

Conclusie
Al met al is dit een goede kaart. De kaart is compleet, makkelijk te installeren, en de prestaties zijn vaak verbluffend. Nadeel is de warmte, ondanks de goede stock cooler. Een alternatieve fan zou dit euvel eventueel later kunnen verhelpen; op dit moment heb ik daar nog geen behoefte aan. Overweeg je om in deze prijsklasse een videokaart te kopen, dan is deze kaart een hele goede keuze. Ietsjes sneller dan Nvidias 7800 GTX 256 MB, dankzij het grotere geheugen, maar niet zo snel als Nvidias 7800 GTX 512 MB, die echter wel minimaal 150 euro duurder is. Ik ben achteraf in ieder geval blij met mijn keuze, en denk dat de 7800 GTX 256 MB toch ietsjes minder gaming euforie teweeg had gebracht dan deze X1800 XT. Kortom: een aanrader!

Pics:
-Het totaalpakket
-De Videokaart zelf
-Ingebouwd en wel
-Halflife 2: Lost Coast