Symposium 'Alternatieve modellen voor auteursrecht'

Aangezien wetgeving nog steeds een voor de hand liggende oplossing is, heeft het Europees Parlement in 2001 de European Union Copyright Directive (EUCD) opgesteld. Deze richtlijn zal worden geïmplementeerd in de Nederlandse wet en bevat onder andere een verbod op het omzeilen van digitale sloten. Als die term valt, komt al vrij gauw ook het begrip DRM in beeld. DRM is een veelomvattende afkorting, die over het algemeen al snel negatieve reacties oproept. Ondanks dat was een van de sprekers op het symposium uitgesproken voorstander van het gebruik van digital rights management om het auteursrecht weer aan zijn doel te kunnen laten beantwoorden. Deze advocaat van DRM, Bernt Hugenholtz, is hoogleraar Informatierecht aan de Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Universiteit van Amsterdam en is lid van de Commissie Auteursrecht, die de Minister van Justitie adviseert over auteursrechtelijke aangelegenheden.

DRM met een vriendelijk gezicht?

Bovenstaand kopje was de ondertitel van Hugenholtz' bijdrage. Hij zei het te betreuren dat het begrip DRM een negatief imago heeft, omdat de mening van veel mensen niet voldoende op feiten gebaseerd is. DRM bestaat namelijk uit meer componenten dan de kopieerbeveiliging die meestal als eerste genoemd wordt. In de eerste plaats gaat het om een manier om op individueel niveau auteursrechten te beheren, in tegenstelling tot de collectieve manier waarop Buma/Stemra dat nu regelt. Verder is het bij uitstek een methode om een directe relatie op te bouwen tussen de rechthebbende en de gebruiker, iets dat in het conventionele auteursrechtsysteem niet meteen aan de orde is. Het product waar het digitale-rechtenbeheer betrekking op heeft, komt normaal gesproken vergezeld van een gebruikslicentie waarin precies staat wat de rechten van gebruiker zijn. Handhaving en beveiliging van deze constructie gebeurt door techniek; dit kan een kopieerbeveiliging, een beperkte toegang met wachtwoord, encryptietechnologie of een vorm van monitoring zijn.


Juist die monitoring en kopieerbeveiligingen zijn waarschijnlijk de redenen dat veel mensen argwanend naar DRM-toepassingen kijken. De constructie op zich is echter intrinsiek noch goed, noch kwaad, zoals met eigenlijk alle techniek, zo betoogt Hugenholtz. Het karakter ervan hangt af van de manier waarop het uiteindelijk praktisch toegepast wordt. Het feit dat er in dat opzicht risico's aan kleven weerhoudt Hugenholtz er niet van om te pleiten voor de technologie. Ook aan het huidige systeem zitten nadelen evenals aan een ander denkbaar systeem van heffingen, waar verderop in dit artikel nog op ingegaan zal worden. Als nadelen van DRM erkent Hugenholtz dat de kopieervrijheid aan banden gelegd wordt. Hierbij tekent hij echter direct aan dat er niet zoiets bestaat als een recht op een thuiskopie. De auteurswet staat toe dat iemand een kopie voor eigen gebruik maakt, maar dat is iets anders dan 'recht erop hebben'. Dat zou kunnen inhouden dat men kan eisen dat een kopieerbeveiliging van het werk afgehaald wordt, wat niet het geval is.

Verder gaf Hugenholtz toe dat de informatievrijheid door DRM-toepassingen beperkt kan worden. Dit kan voor de wetenschap of de journalistiek problematisch zijn. Bovendien doet zich momenteel al het probleem voor dat mensen met een visuele handicap, die gebruik maken van een brailleleesregel om digitale teksten te kunnen lezen, hinder ondervinden wanneer een werk beschermd is door middel van DRM. Verder zou het een probleem kunnen zijn dat het 'publiek domein' verlies lijdt op deze manier. Onder het huidige recht vervalt het auteursrecht van een werk zeventig jaar na de dood van de maker. Het werk valt dan in het publieke domein, wat betekent dat het vrij te gebruiken is. Een ander probleem zou kunnen zijn dat de interoperabiliteit in gevaar komt door gebrekkige standaardisatie. Ten slotte komt uiteraard de vraag op of de privacy van de eindgebruiker niet geschaad wordt. Op deze vraag werd echter niet direct een aannemelijk antwoord gegeven.

Hugenholtz zou natuurlijk geen voorstander van constructies met DRM zijn als het hierbij zou blijven. Volgens hem zitten er overtuigende voordelen aan een dergelijk systeem, die dit naar zijn mening een aantrekkelijker optie maken dan een systeem met heffingen op allerhande zaken als harde schijven, internettoegang en gebruik van peer-to-peersoftware. Door de individuele zelfhandhaving is er bijvoorbeeld minder behoefte aan een krachtige rechtshandhaving waarbij belangenbehartigers consumenten voor de rechter dagen. Om dezelfde reden is een sterk auteursrecht dan ook minder noodzakelijk. Heffingen op blanco beeld- en geluidsdragers kunnen afgeschaft worden, omdat er natuurlijk niet twee keer voor dezelfde content betaald hoeft te worden. Bovendien hoeft de eindgebruiker alleen te betalen voor datgene wat hij daadwerkelijk consumeert, in plaats van dat iedereen die een lege cd of dvd koopt, meebetaalt aan het downloadgedrag van anderen.

Als ultiem voorbeeld van een goed werkende DRM-toepassing ziet Hugenholtz de iTunes Music Store van Apple. Daar wordt een vorm van technische beveiliging gekoppeld aan een individuele relatie tussen de exploitant en de consument. Het succes van de muziekwinkel bewijst volgens de wetenschapper de haalbaarheid van een dergelijk systeem. Verder noemt Hugenholtz de Creative Commons License in dit verband. Artiesten die hun werk onder dit licentieprogramma uitbrengen, kunnen zelf aangeven in hoeverre hun creatie aan het publieke domein toevalt. Dit initiatief wordt wel de GPL van de creatieve producenten genoemd. Zo bevat het programma een licentie waarbij werk dat daaronder valt gebruikt en gemodificeerd mag worden, als deze gewijzigde versie dan maar weer onder diezelfde licentie wordt vrijgegeven. In Nederland werkt onder andere Simuze met de Creative Commons License, waarbij relatief onbekende artiesten door het (deels) prijsgeven van hun auteursrecht een betere verspreiding van hun muziek en zo een betere naamsbekendheid hopen te bereiken.