Nederland elektrificeert in hoog tempo, maar het energienet groeit niet vanzelf mee. Achter de schermen werken specialisten aan de infrastructuur, data en systemen die nodig zijn om alles draaiende te houden. Dat is complex, technisch en maatschappelijk relevanter dan ooit. We spreken Siema Manniesing, Data Lead Strategie & Data Governance bij Alliander. Zij werkt niet aan kabels of stations, maar aan iets dat minstens net zo bepalend is voor de energietransitie: betrouwbare data.
Een van de belangrijkste datavraagstukken bij Alliander raakt direct aan netcongestie. Toch begint voor Siema goede data niet bij dashboards, modellen of governanceframeworks, maar bij iets heel concreets: een monteur die ergens in Nederland een kabel moet repareren. Netbeheerder Liander (onderdeel van Alliander) is verantwoordelijk voor kabels en leidingen voor stroom en gas. Monteurs leggen die infrastructuur aan, onderhouden haar en lossen storingen op. Maar als niet goed is vastgelegd waar een kabel precies ligt, merkt de volgende monteur dat direct.
“Als een monteur een kabel neerlegt en we leggen niet precies vast waar die kabel ligt, dan heeft de volgende monteur daar direct last van”, zegt Siema. Bij een storing kan die monteur dan niet gericht graven, maar moet er veel ruimer worden gezocht. Het verschil zit in de data eromheen: locatie, type, technische kenmerken en verwachte levensduur. “De kenmerken van zo’n kabel, de kenmerken van een storing of onderhoudsactiviteit: dát is data.”
Daarmee raakt Siema aan de kern van haar werk. Datagovernance klinkt abstract, maar bij Alliander heeft het een operationele functie. Goede data helpt om onderhoud slimmer te plannen, storingen beter te voorkomen en het net gerichter te benutten. Dat is hard nodig, want de energietransitie zet het elektriciteitsnet onder grote druk. “Met alles wat er nu al door iedereen wordt gedaan om die energietransitie voor elkaar te krijgen, gaat data ons echt een stap verder helpen.”
Netdata en verbruiksdata
Siema werkt inmiddels ruim tien jaar in het datadomein. Na acht jaar consultancy bij Capgemini kwam ze bij Alliander terecht, eerst als functioneel beheerder. De overstap naar data lead vroeg om een andere manier van kijken. Applicaties hebben duidelijke grenzen; data beweegt daar dwars doorheen. Het zit in systemen, processen, documenten, definities en besluiten. Zoals gezegd is een van de belangrijkste datavraagstukken direct te linken aan netcongestie. Of het stroomnet ‘vol’ zit, wordt niet bepaald door één simpele meting, maar door berekeningen op het net. Wat verwachten we dat er doorheen gaat, wat kan het net fysiek aan en hoeveel ruimte is er nog voor nieuwe aansluitingen? Binnen Alliander wordt dat aangeduid als ‘netrekenen’. Daarin komt veel data samen: over kabels, componenten, capaciteit, belasting, aansluitingen en verwachte ontwikkelingen.
“We weten niet altijd exact wat voor kabel er ligt, omdat we te maken hebben met werkzaamheden die tientallen jaren geleden zijn uitgevoerd. Soms in een tijd ver voor alle moderne digitale ontwikkelingen”, zegt Siema. “En om exact te kunnen bepalen wat de capaciteit van die kabel is, heb je die informatie wel nodig.” Als niet precies bekend is wat een kabel aankan of wat er feitelijk over een deel van het net heen gaat, moet Alliander veiligheidsmarges nemen. Dat is noodzakelijk, omdat betrouwbaarheid voorop staat. Tegelijk kan betere data helpen om bestaande infrastructuur scherper te benutten. “Als we daar winst in kunnen halen met goede data, dan hebben we echt eureka-momenten.” Diezelfde betrouwbaarheid verklaart waarom er soms wachtlijsten ontstaan: Alliander sluit niet zomaar extra capaciteit aan als dat de stabiliteit van het net kan raken.
Werken bij Alliander?
Werken bij Alliander betekent werken aan een van de grote maatschappelijke opgaven van deze tijd: de energietransitie. Medewerkers dragen bij aan een systeem dat van groot belang is voor de samenleving. Zodat consumenten en bedrijven toegang hebben tot stroom, en we allemaal kunnen wonen, werken en leven. Meer weten over werken bij Alliander? Hier vind je meer informatie.
Die rol wordt de komende jaren alleen maar belangrijker. De betrouwbare levering van energie staat onder druk door de groeiende vraag naar elektriciteit en de toenemende belasting van het net. Zonder energie kunnen klanten niet doen wat voor hen vanzelfsprekend moet zijn: werken, wonen, zorgen en ondernemen. Daarbij gaat het niet alleen om technische netdata. Alliander beschikt ook over verbruiksgegevens van klanten. Die data kan waardevol zijn voor onderzoek en innovatie rond de energietransitie, maar valt onder strikte wet- en regelgeving. “We willen partijen graag helpen om slimme oplossingen te bedenken voor de energietransitie”, zegt Siema. “Maar verbruiksdata is daarin cruciaal, en het zijn persoonsgegevens. Dat is de spagaat waar we in zitten.” Juist zulke afwegingen maken datagovernance geen rem op innovatie, maar een manier om verantwoord mogelijk te maken wat technisch en maatschappelijk nodig is.
Om meer grip te krijgen op datalandschappen werkt Alliander volgens het datamesh-principe. Data wordt daarbij niet behandeld als één centrale, onoverzichtelijke massa, maar dichter bij de domeinen georganiseerd waar de kennis zit. Een belangrijk onderdeel daarvan is het werken met dataproducten. Devops-teams mogen niet simpelweg een database openzetten zonder duidelijke afspraken. Data moet als product vindbaar zijn in een catalogus, met eigenaarschap, herkomst, voorwaarden en afspraken over gebruik. “Je mag niet meer je database openzetten en vervolgens geen idee hebben waar de data zijn”, zegt Siema. In plaats daarvan komt een dataproduct in een catalogus terecht, waar vraag en aanbod bij elkaar komen. Dit speelt zich af tussen IT-teams die een interface bouwen en hem respectievelijk afnemen. Data-stewards aan de business-zijde bepalen onder welke voorwaarden geleverd mag worden. Daarachter zitten weer data-eigenaren in wiens opdracht dit spel van vraag en aanbod zich afspeelt. Met andere woorden; wie data afneemt, doet dat onder vastgelegde voorwaarden. Niet als een administratieve luxe, maar als technische randvoorwaarde.
:strip_exif()/i/2008179916.jpeg?f=imagenormal)
Data en AI
AI is tegenwoordig overal, en ook in Siema’s vakgebied wordt onderzocht hoe AI kan helpen. Een concreet voorbeeld is dataclassificatie. Om te bepalen wat je met data mag doen, moet eerst duidelijk zijn wat voor data het is: openbaar, intern, vertrouwelijk, privacygevoelig of anderszins beperkt bruikbaar. Handmatig classificeren is bij grote hoeveelheden data nauwelijks schaalbaar. Daarom onderzoekt Alliander hoe AI classificatievoorstellen kan doen op basis van regels, context en beoogd gebruik. De mens blijft daarbij nadrukkelijk aanwezig in de keten. “Die stap zetten we altijd nog wel”, zegt Siema. AI kan versnellen, maar de eindverantwoordelijkheid verdwijnt niet in het model.
Buiten haar directe team wordt eveneens met AI geëxperimenteerd. Alliander heeft een research center waar proof-of-concepts worden uitgevoerd, onder meer rond sensordata uit het net. Kabels en componenten leveren steeds meer digitale informatie op, maar die data is niet altijd compleet. Met AI wordt onderzocht of ontbrekende stukken kunnen worden aangevuld op basis van historische data en andere signalen. Het is een herkenbaar technisch probleem: hoe ga je om met incomplete realtime data in een fysiek systeem waar de consequenties groot zijn?
Volgens Siema dwingt AI organisaties bovendien om verder te kijken. “AI wacht niet tot de datakwaliteit op orde is. Het gebruikt het gewoon.” Daardoor wordt data observability belangrijker: continu zicht houden op dataketens, beschikbaarheid, status, herkomst en het naleven van afspraken rond dataproducten. Niet alleen achteraf controleren of een dataset klopt, maar realtime begrijpen hoe data door de organisatie beweegt en waar risico’s ontstaan.
Energietransitie vraagt om uitbreiding en aanpassing van elektriciteitsnet
In 2050 wil Nederland geen broeikasgassen meer uitstoten. Dat betekent dat ons energiesysteem volledig klimaatneutraal moet worden.
Remco de Boer is energiedeskundige. Hij legt uit: “Die overgang van fossiele naar duurzame energie vraagt onder andere om uitbreiding en aanpassing van het elektriciteitsnet.We gebruiken dat net namelijk heel anders dan waarvoor het ooit is ontworpen.” Volgens De Boer hebben inmiddels zo’n drie miljoen huishoudens zonnepanelen, stappen steeds meer mensen over op een warmtepomp en rijden we ook vaker elektrisch. “Dit geeft een enorme druk op ons elektriciteitsnet.” Het werk van technici is hierin cruciaal, benadrukt De Boer. “Netcongestie heeft nu al grote economische gevolgen. Naar schatting loopt de maatschappij jaarlijks zeker tien miljard euro mis, doordat bedrijven niet kunnen verduurzamen of geen aansluiting krijgen op het net. Technici spelen een sleutelrol om dat op te lossen.”
Verbinden in de breedte
Siema’s werk bevindt zich dus op het snijvlak van techniek, governance en verandering. Met een team van zeven specialisten werkt ze aan strategie, beleid en datagovernance binnen Alliander. Dat betekent dat ze met collega’s uit de hele organisatie schakelt: van monteurs en operationele teams tot dataspecialisten, management en directie. Ook werkt haar team samen met andere netbeheerders, TNO en universiteiten.
Juist die breedte spreekt haar aan. Datagovernance gaat volgens Siema namelijk niet alleen over frameworks, rollen en processen. Op papier kun je data-eigenaren en datastewards aanwijzen, maar daarmee verandert de praktijk nog niet vanzelf. “Als je iemand aanwijst, ben je er nog niet", zegt ze. “Het is niet alleen datamanagement wat we doen. Het is ook een heel stuk change.”
Daarom draait haar werk minstens zo veel om communicatie en verbinding. Specialisten moeten niet alleen inhoudelijk sterk zijn, maar ook kunnen uitleggen waarom goede data-afspraken nodig zijn. “Als ik mensen kan verbinden en kan laten zien: dit zijn je kansen, als we dit goed doen, dan kunnen we dit bereiken, vind ik dat ontzettend leuk.”
Goede data helpt Alliander slimmer te rekenen, AI verantwoord in te zetten en monteurs gerichter te laten werken. “Data is zo ontzettend cruciaal, zeker in deze wereld van AI”, zegt Siema. “Als je dat goed op orde hebt, open je een enorm potentieel om stappen te zetten.” Uiteindelijk draagt ook haar werk bij aan waar het bij Alliander om draait: een toekomstbestendig en betrouwbaar energienet. “Wat jouw werk ook is: samen zorgen we ervoor dat klanten en bedrijven kunnen rekenen op gas, stroom en een betrouwbare aansluiting."
De energietransitie is onmogelijk zonder IT’ers. En ook zonder jou. Ontdek hoe jij kunt bijdragen op werken bij Alliander.
Dit artikel is geen redactioneel artikel, maar gesponsord en tot stand gekomen dankzij Alliander en Tweakers Partners. Tweakers Partners is de afdeling binnen Tweakers die verantwoordelijk is voor commerciële samenwerkingen, winacties en Tweakers events zoals meet-ups, Developers Summit, Testfest en meer. Bekijk hier het overzicht van alle acties en events. Mocht je ideeën met ons willen delen over deze vorm van adverteren, dan horen wij dat graag. Hierover kun je met ons in gesprek via [Discussie] Reclame algemeen].
:strip_icc():strip_exif()/u/390613/crop61cc358dcd65b_cropped.jpg?f=community){kind=small}