Referendum Europese Grondwet: 0 of 1?

We staan aan de vooravond van het referendum over de vaststelling van een Grondwet voor Europa. Dit grondwettelijk verdrag is een tekst die de komende jaren van veel invloed op het leven in Nederland en in Europa kan zijn; en woensdag zal duidelijk worden of het Franse 'non' een uitzondering is of dat de Nederlandse burgers het verzet tegen de steeds verdergaande integratie van de lidstaten steunen. De grote partijen moedigen de kiezer aan toch vooral vóór de grondwet te stemmen; het wordt 'democratischer, transparanter, efficiënter'. Het Franse 'non' maakte echter ook duidelijk dat er veel reserves tegen de Europese integratie bestaan; de vrees voor een anonieme, Big Brother-achtige samenleving waarin de enkele burger wordt weggecijferd, is wijdverspreid. Tweakers.net pakte de telefoon en maakte een rondje langs vertegenwoordigers van de diverse partijen. Wat vindt de politiek belangrijk voor de Tweaker, en welke veranderingen kunnen we verwachten?

Patente wetgeving?

Het functioneren van de wetgevende macht is een van de hoekstenen van de grondwet. In de nieuwe opzet zijn er drie partijen: de Europese Commissie kan vergeleken kan worden met onze ministerraad, zij maakt de wet- en regelgeving. De Europese Raad, waar ministers van de deelnemende landen in zitten, en het rechtstreeks gekozen Europees Parlement zijn te vergelijken met onze Eerste en Tweede Kamer: zij moeten samen het werk van de Commissie controleren. Komen die twee er niet uit, dan is er nog een bemiddelingscommissie die een compromisvoorstel aan Parlement en Raad kan voorleggen. (Zie art III-396.) Ook het zogenaamde 'burgerinitiatief' kan de Europese Commissie tot actie dwingen, mits een miljoen handtekeningen worden meegeleverd. De heer Slootweg van het CDA legt uit: 'Nu weten nationale parlementen niet wat er in de Europese Raad gebeurt, dat gaat veranderen. Nationale parlementen krijgen beter de mogelijkheid ministers in de Raad aan te sturen. Hét grote voordeel van de nieuwe grondwet is de publieke behandeling.'

De gang van zaken rond de patentwetgeving is op z'n zachtst gezegd omstreden. Berichten als zou een definitief besluit door een vergadering van landbouwministers zijn genomen schoten heel wat mensen in het verkeerde keelgat. Hoewel pas komende zomer een definitief besluit over de nu al gemankeerde richtlijn volgt, was de kritiek op de geheime vergaderingen van de Raad niet van de lucht; op nationaal niveau zou hierop geen enkele controle mogelijk zijn. PvdA'er Martijn van Dam heeft een analyse van de invloed van de grondwet op deze specifieke zaak geschreven. Hij schrijft: 'De richtlijn over softwarepatenten was waarschijnlijk toch aangenomen, maar er waren meer mogelijkheden geweest om het besluit tegen te houden als de Grondwet al geldig was geweest.' Richard Wouters, GroenLinks, is het daar roerend mee eens: 'Het is belangrijk dat grondrechten van burgers in de nieuwe grondwet verankerd worden. Zowel de rechterlijke als de democratische controle gaat erop vooruit: Europa wordt verantwoording schuldig aan de rechter, en vergaderingen van de Europese Raad worden openbaar. We hebben aan de sterke antipatentenlobby gezien dat het burgerinitiatief werkt.'

Arda Gerkens, Tweede-Kamerlid voor de Socialistische Partij, is een tegengesteld standpunt toegedaan. 'De controlerende macht van het EP zal niet veel groter worden. Na de zogenaamde eerste lezing kan het Parlement voorstellen wel in hun geheel wegstemmen, maar het kan geen amendementen afdwingen. De Commissie, de Raad of een bemiddelingscommissie bepalen welk besluit er uiteindelijk in stemming gebracht wordt - of het EP die amendementen nou noodzakelijk acht of niet. Vriendjespolitiek en corruptie zijn op deze manier absoluut niet uit te sluiten.' Ook over de effectiviteit van de controle is ze niet te spreken: 'Minister Brinkhorst had naar aanleiding van de softwarepatenten, als hij het nog net iets slechter had gedaan, zijn koffers kunnen pakken. Een Europese Commissaris kan in een vergelijkbaar geval niet weggestuurd worden, en het wegsturen van de hele Europese Commissie is een veel te zwaar middel; de extra bevoegdheden die het EP zou krijgen worden dus tenietgedaan door het gebrek aan wapens om die bevoegdheden af te dwingen. En die dwang is hard nodig.'

Veel partijen benadrukken het belang van veiligheid en terrorismebestrijding. Het CDA stelt het klip en klaar op zijn site: 'De veiligheid van de samenleving gaat voor de privacy van een individu.' De kleine confessionele partijen maken zich eerder zorgen over het verlies van de Nederlandse identiteit. Tegenstander SGP vindt de bewaarplicht wel een goed idee, maar als het even kan niet op Europees niveau, zegt de heer De Wildt: 'We moeten waken voor het verlies van zeggenschap op nationaal niveau.' Tweede-Kamerlid Rouvoet van de ChristenUnie beaamt dat de anonieme collectiviteit van 'De Verenigde Staten van Europa' een groot probleem is.

De SP is een uitgesproken tegenstander van de bewaarplicht. We laten Arda Gerkens weer aan het woord: 'Mensen zijn bereid hun privacy op te geven, maar het wordt er echt niet veiliger op. Als iemand kwaad wil gebeurt dat toch wel, de SP vindt dat er dus buitenproportionele maatregelen worden voorgesteld. Mensen die op het internet de publiciteit zoeken, willen juist bekend zijn; een beetje slimme terrorist zal daarentegen heus niet met een paspoort op zak rondlopen.' Zulke zaken moeten niet Europees geregeld worden, luidt de conclusie: 'Belangrijk is dat we onze nationale afweging houden. In Litouwen houden ze er een volstrekt andere moraal op na, daar heeft men bijvoorbeeld voorgesteld om voicemailboxen toegankelijk te maken. Zover willen we hier helemaal niet gaan.'


GroenLinks deelt de zorgen, maar Wouters ziet hier juist een argument om voor te stemmen: 'Er is nu al veel wetgeving, die het domein van de nationale justitieministers is. We zien veelal dat repressie boven privacybescherming gaat; de nieuwe grondwet zorgt er juist voor dat het EP slechte voorstellen kan tegenhouden.' Hij wijst weer op het burgerinitiatief: 'De ICT weet zijn volksvertegenwoordigers wel te bereiken. Het Europees Parlement zal ook veel gevoeliger zijn voor de angsten en klachten van burgers. De nieuwe spelregels bieden gewoon meer mogelijkheden om Europa te controleren, dus juist als je kritisch bent over plannen en besluiten ben je gebaat bij de grondwet.'

Een wetsvoorstel over de bewaarplicht voor ISP's werd overigens afgelopen donderdag nog door de commissie Burgerlijke Vrijheden van het Europees Parlement afgewezen - maar het EP heeft in dit geval momenteel alleen adviesrecht, terwijl invoering van de nieuwe grondwet het EP in staat zou stellen de bewaarplicht tegen te houden.

Opvallend weinig partijen brengen de economie ter sprake, in de kennelijke overtuiging dat ICT'ers toch wel genoeg verdienen. Uitzondering is de VVD: 'Wist u dat alleen Nederland al tien miljard op het overheidsapparaat kan besparen door beter digitaal te werken? Als we Europees samenwerken hebben we het maar zo over 250 miljard euro!', opent woordvoerder Zolt Szabo. Een bloemrijk verhaal over internationale samenwerking en uniforme standaarden volgt: 'De VVD heeft niet het gevoel dat de Europese Commissie efficiency momenteel helder op het netvlies heeft'.


Dat de partij verwacht dat het referendum daar een keer ten goede aan zal geven is duidelijk. De media hebben de laatste dagen echter ook ruim baan gegeven aan politici van andere partijen die denken dat een 'nee'-stem Nederland duur zal komen te staan - letterlijk. De kans dat alleen al het Franse 'non' de invoering van de grondwet zal vertragen, is aanzienlijk. Dergelijke vertraging zou betekenen dat Nederland de komende jaren niet bang hoeft te zijn om economisch de boot te missen. Of de grondwet bij een Nederlands 'nee' terug naar de tekentafel gaat valt echter te bezien - wat opmerkelijk is, gezien de nadruk die voorstanders op het democratische karakter van de wet leggen. Belangrijke voordelen moeten dan ook wel degelijk in de hoek van economie, schaalvergroting en efficiëntie gezocht worden; of dat de belangrijkste waarden zijn moet iedereen uiteindelijk voor zichzelf uitmaken.

Dit artikel biedt uiteraard maar een zeer beperkt kijkje in de grondwettelijke keuken. Meer informatie over de standpunten van de Nederlandse politiek is te vinden op de sites van de respectievelijke partijen: argumenten om 'ja' te stemmen vind men in hoofdzaak bij het CDA, de PvdA, de VVD, D'66 en GroenLinks, terwijl nee-stemmers bevestiging vinden bij de SP, de ChristenUnie en de SGP.

De grondwet zelf is terug te vinden op grondweteuropa.nl en meer informatie is beschikbaar via bijvoorbeeld referendumeuropesegrondwet.nl en europa.eu.int. Een breed overzicht, inclusief heldere lijstjes met voors en tegens, staat op europese-grondwet.nl, een overzicht van de belangrijkste sites staat op grondwethoezo.nl, en voor de echte twijfelaars zijn er sites als referendumwijzer.nl, referendumwijze.nl, http://www.echtereferendumwijzer.nl/ en Toni's kieswijzer. En mocht het onverhoopt een 'nee' worden, dan kan men altijd nog hier terecht. Ook bij Tweakers.net vinden we overigens dat je je stem moet laten gelden. Jij komt toch ook?