Cookies op Tweakers

Tweakers maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren, het gebruiksgemak te vergroten en advertenties te tonen. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Door Femme Taken

Architect

Extreme cooling

Het belang van koeling

Het belang van goede koeling moge inmiddels duidelijk zijn: het voorkomt instabiliteit op overgeklokte snelheden, het verlegt de grenzen tot waar je stabiel kunt overklokken en het verlengt de levensduur van de processor. Kortom: overklokken = beter koelen.

Er zijn talloze manieren om voor koeling te zorgen. Natuurlijk is het nuttig om je zwaar overgeklokte processor een betere heatsink te schenken, of hem te masseren met een laagje koelprut (thermal paste, thermal grease, koelpasta whatever je het wilt noemen), maar al dit soort op luchtkoeling gebaseerde maatregelen zijn tamelijk nutteloos als er 'gekoeld' wordt met warme lucht.

In mijn System Cooling artikel heb ik getracht dit reeds duidelijk te maken. In dit artikel zal ik m'n eigen koelsysteempie nader toelichten, als voorbeeld voor oc'ers die verder willen gaan dan het plaatsen van een paar extra ventilators.

*Systeempje bouwen

Wat we dus gaan doen is een systeem in elkaar knutselen dat zelfs door de grootste onbenul (ik) te maken is, niet veel geld kost en toch goede prestaties levert. Daarom koos ik voor een traditioneel luchtgekoeld systeem. Natuurlijk is waterkoeling of een diepvriessysteem beter, maar daarmee zorg je ook voor een hoop ellende: het risico van lekkend water, condensatie enz. Bij luchtkoeling heb je geen last van dergelijke gevaren.

Koele lucht

We gaan dus lucht gebruiken als koelmiddel. Meteen doet dit in mijn hersenpan de volgende vraag ontstaan: where to get de koudste lucht? Natuurlijk, in de diepvries is het erg koud, maar die oplossing is nogal onpraktisch. Op zoek naar inspiratie kijken wij verder, zo ver dat het gure herfsttafereel daar buiten ons raampje de rillingen over ons lijf doet lopen. Ping! : daar zien wij de oplossing. Wat is er simpeler en doeltreffener dan het misbruiken van door moeder natuur gekoelde buitenlucht om ons geliefde rekenmonstertje op temperatuur te houden?

Een onuitputtelijke bron van koeling. Ok, d'r zijn wat nadelen. Zo ben je voor de luchttemperatuur afhankelijk van wat men daar in de Bilt voorspelt en dat is niet altijd het meest overklokkers vriendelijk. Het blijft een erg simpele oplossing en zolang de temperatuur buiten lager is dan binnen, en afgezien van een paar hete dagen in augustus zal dit altijd zo zijn, is deze manier van koelen beter. Mensen (zoals ik) die er de voorkeur aan geven om s'nachts te werken hebben dubbel pret, want moeder natuur doet s'nachts extra haar best om het spul koel te houden.

Verder zal mamma natuur ons niet helpen, want om haar lucht ook daadwerkelijk in je 'poeter te krijgen zullen we het een en andere in elkaar moeten knutselen. Om te beginnen hebben we een buis nodig om de lucht van buiten naar binnen te krijgen. Daarvoor gaan we ff gezellig met het hele gezin shoppen bij de Gamma of een andere handig harrie handel en halen daar net zoveel afvoerbuis/slang (zo'n harmonica ding) tot-ie lang genoeg is om de afstand van pc tot raam te overbruggen.

Zelfs de minder gefortuneerde zielen onder ons (studenten & scholieren) kunnen zich dit veroorloven, zo'n dingetje kost namelijk (bijna) niets, die van mij is 3 meter lang (hier gaan we niet over opscheppen - geen big-pijp-syndroom) en heeft me voor 15 piek afgezet. Vervolgens moet dat ding aan de computer bevestigd worden. Hiervoor gebruiken we plakband, wat we eveneens bij die handige harrie handel gaan halen of al gehaald hebben.

Tot zover het simpele gedeelte, wat er zich achter die buis bevindt is het geheim van dit koelsysteem (spanneund..)!

Lucht op zijn plaats

We hebben nu dus de koelste lucht, wat we nu moeten doen is dat spul op de juiste plaats krijgen. Dit is de plaats waar koeling het hardst nodig is, dus (1) de CPU en optioneel (2) de videokaart, mocht je die ook overgeklokt hebben. De overige troep in je computer is voor koeling niet zo belangrijk en heeft geen 'speciale behandeling' nodig. De koude luchtstroom die het coole koelsysteem met zich meebrengt zorgt voor voldoende koeling.

Om de lucht direkt boven de ventilators van de heatsink op je CPU te krijgen moet er in de kast wat geknutseld worden om een luchtgeleidingsdingetje te maken. Ik zal dit dingetje voor de patserigheid ..proest...'Cardboard Enhanced Airflow Tube ' (CEAT)...kuch...gaan noemen (wat klinkt dat lekker :). Aangezien wij (mag ik 'we' zeggen?) overklokkers erg van knutselen houden en bovendien een chronisch tekort aan financiële middelen hebben, gaan we low-cost (zeg dat wel) golfkarton gebruiken om die CEAT in elkaar te plakken.

Mocht je geen (golf)karton in de buurt hebben liggen, wat ik me overigens moeilijk kan voorstellen, dan raad ik je aan om ergens een supermarkt te beroven om daar een doosje weg te jatten (lege doos bedoel ik - dat mag :).

De CEAT

Hoe de CEAT eruit moet zien ligt aan de kast die je gebruikt. Omdat dit verhaal nu allemaal wel erg vaag begint te worden ga ik hier een schema (foto's komen hopelijk later deze week, als ik een QuickTake op de kop kan tikken) neerpleuren van hoe het er bij mij uitziet.


Wat je hier ziet is (1) de luchtbuis die door middel van van twee 'stacked' ventilators de lucht van buiten in de kast zuigt en via de (2) CEAT door de heatsink (Computer Nerd FAP2X3B, zie review hiero) over de (3) de CPU blaast.

Op deze manier komt de lucht direkt bij de heatsink van de CPU, zonder eerst ongewenst verwarmd te worden door andere harde waren die geen extra koeling behoeven. De warmte die de heatsink verlaat is nog steeds erg koud en de airflow in de kast zorgt ervoor dat het overige spul in de kast ook van voldoende koeling voorzien wordt. (4) is de ventilator in de power supply, (5) zijn twee 'stacked' fans die ik gesloopt heb uit een oude power supply, (6) heb ik van een oude 486 heatsink gehaald en (7) draaide ook ooit zijn toeren in een oude voeding.

De layout van het koelsysteem moge nu hopelijk duidelijk zijn, de bouw van de CEAT is wat ingewikkelder en is alleen goed te zien in 3D. Zoals ik al hierboven ook al ff zei is de CEAT per kast anders. Ik heb zo'n Dyme miditower (best wel mooi ding, zie advertenties van Dyme) en die heeft onder de voeding twee gaten waar je ventilators in kunt bouwen, deze bevinden zich op ongeveer gelijke hoogte als de CPU. Die Dyme kast (o.a. te halen bij www.chicon.nl) is daarom, ondanks dat het geen big tower is, toch behoorlijk goed voor overklokken.

3D schema

Hieronder een 3D tekening van de CEAT zoals die er bij mijn Dyme kast uit ziet (ik kan geen 3DMax of Lightwave, dus vergeef me de primitieve look van dit plaatje):

Ziet er een beetje wazig uit... Als je zoiets zelf in elkaar wilt zetten zul je ff moeten kijken hoe jouw kast in elkaar zit en of het uberhaupt wel mogelijk is. Het voordeel van de Dyme kast is dat deze van achterkant helemaal 'open' is (ventilatiegaatjes in het metaal) en dat-ie twee gaten voor ventilators heeft, de meeste kasten hebben er maar één en dat maakt het wat moeilijker om de lucht ook weer uit de kast te krijgen. Ook handig bij de Dyme kast is dat-ie breder is dan een normale ATX kast waardoor er meer ruimte is voor de CEAT.

Airflow

Nu de CEAT in elkaar zit en het de koeling van de processor in principe goed zit kunnen we onze aandacht verplaatsen naar de airflow in de kast. Het is leuk om koude lucht die kast in te krijgen, je moet er ook nog voor zorgen dat je het er weer uit krijgt. Dat moet het liefst zo snel mogelijk, maar ook zodanig dat de lucht optimaal gebruikt wordt om spul in de kast te koelen.

* Fans dekken

Alvorens verder te gaan met de plaatsing van de ventilators hier ff een goeie tip om meer luchtverplaatsing uit een koelgat de krijgen: door twee ventilators op elkaar te plaatsen ('stacking') wordt de airflow bijna verdubbeld! De ventilators kun je met plakband aan elkaar knutselen, of je kunt superglue gebruiken. Dat laatste werkt errug goed, maar heeft als nadeel dat het behoorlijk lastig kan worden om die twee fans weer uit elkaar te krijgen. Ben je niet van plan om ze voor eeuwig tot elkaar te verbinden, dan is het wellicht verstandiger om plakband te gebruiken. Helemaal netjes is om ze aan elkaar te schroeven, maar daarvoor ontbreken meestal de juiste schroeven en bouten.

Voor de zekerheid nog ff een domme opmerking: beide ventilators moeten in dezelfde richting blazen.

Plaatsing

Nu dan verder met de plaatsing van de ventilators. Eerst moet je ff checken of de ventilator in de voeding de lucht in de kast of uit de kast blaast. Bij ATX kasten horen die dingen de lucht de kast in te blazen. Dit is echter veel minder effectief dan waneer je ze lucht de kast uit laat blazen. Het is bovendien strijdig met de richting van de airflow die we willen bereiken. Om te voorkomen dat er oorlog ontstaat tussen de verschillende luchtstromen (welke kant wil ik op?) moet dat ding ff omgedraaid worden als-ie de verkeerde kant op blaast (voeding open schroeven, ventilator losschroeven, omdraaien en zooitje weer vastschroeven - het omkeren van de stroomrichting werkt niet!).

De ventilator in de voeding is meestal nogal lui en verplaatst weinig lucht. Daarom moeten er een paar extra ventilators aan de achterkant komen. Om te voorkomen dat de lucht meteen de kast verlaat zonder de kans te krijgen andere stuff in je computer te koelen zou je die ventilator ergens beneden in de kast kunnen plaatsen, naast de ISA en PCI kaarten. Dit zal alleen mogelijk zijn bij extra brede ATX kasten, zoals die van Dyme. In mijn geval heb ik onderin de kast een kleine koeler afkomstig van een 486 heatsink, en bovenin een dubbele 'gestackte' fan.

Vervolgens zou je voor/onder in de kast nog een extra outtake fan kunnen plaatsen. De airflow wordt ze verspreidt over de gehele kast. Nadeel is dat de verhouding tussen intake en outtake fans niet erg evenwichtig is. Bovendien wordt er bovenin de voorkant van de kast (bij de CD-ROM drive) nauwelijks gekoelt. Op zich is dit niet zo'n probleem aangezien een CD-ROM en Zip drive nauwelijks behoefte hebben aan extra koeling. Bij moderne 7200 rpm harddisk is koeling wel een issue, je zou daarom een extra ventilator op de harddisk kunnen pointen die met een fris briesje overhitting van de schijf voorkomt. Aangezien de lucht in de kast toch al erg koud is zou dit voldoende moeten zijn om een betrouwbare werking van de harddisk te garanderen.

Om zoveel mogelijk koude lucht de kast in de krijgen heb ik twee stacked ventilators gebruikt om lucht vanuit de luchtslang in de kast te blazen.

Klaar is Kees

Als je dit gehad hebt is het systeem in principe klaar. Het is verstandig om op het uiteinde van de luchtslang (die buiten het raam hangt) een filter te plaatsen. Hiervoor heb ik van dat zachte schuimspul gebruikt dat in moederbord dozen zit.

Op dit moment heb ik nog een simpele Stealth II PCI videoplank en die heeft niet echt extra koeling nodig. In mijn situatie ligt het AGP slot vrijwel precies in de CEAT, dus het zou erg eenvoudig moeten zijn om die AGP kaarten meteen mee te laten profiteren van de koude lucht die daar toch al langs komt. Met een paar dikke heatsinks op de GPU verwacht ik dat dit erg effectief zal zijn. Als ik ooit nog een TNT krijg dan ga ik meteen uitvogelen tot hoe ver ik 'm in deze setup kan overklokken.

Dan nog ff een kleine noot: om de werking van dit koelsysteem maximaal uit te buiten zul je een goede heatsink moeten gebruiken. In mijn geval is dit een Cool-it!Dude FAP2X3B van ComputerNerd. Om dit maar ff op een suffe manier te zeggen: om tot optimale resultaten te komen zal er totale harmonie moeten heersen in het koelsysteem, optimale lucht temperatuur, optimale airflow, optimale heatsinks (applause - daFemme hat gesprocken).

Resultaten

Niet onbelangrijk tenslotte: de resultaten die ik met dit koelsysteem behaald heb, we doen het immers niet alleen voor de fun.

Ik kan niet zeggen wat de temperatuur van mijn systeem is met alleen 'normale koeling' (alleen PS fan), want die setup heb ik nooit gedraaid (ik heb al die ventilators en shit er meteen in gezet toen ik in juni m'n systeempje bouwde). Wel kan ik het verschil zeggen tussen dit koelsysteem en m'n vorige, die alleen gebruik maakte van optimale airflow. Met het nieuwe systeem haal ik een CPU temperatuur (gemeten op de cartridge met een digitale binnen/buiten thermometer) die 10C lager is dan bij het oude systeem. Meestal ligt de temperatuur nu rond de 19C (met Waterfall in de achtergrond). De moederbord temperatuur ligt rond de 24C en is niet omlaag gegaan. Blijkbaar komt de koude lucht niet in de buurt van de sensor die de mobotemp meet, want de lucht in de kast is zeker lager geworden.

Dit plaatje schept duidelijkheid (heb ik ooit gebruikt voor m'n overclockers site - vandaar de afwijkende vormgeving):

Opmerkingen over dit artikel of stuff over system cooling en overklokken kun je kwijt op het forum.

Reacties (13)

Wijzig sortering
Ik vraag me af hoeveel lucht er naar binnen wordt gezogen en hoeveel naar buiten. Ik denk nl dat er zoveel outtake fans zijn dat intake het niet meer goed aankan en dat er onderdruk komt in de kast, waardoor stof wordt aangetrokken door FDD, CD-rom en andere gaten...
Ja hallo allemaal. Dat stacken van de ventilators haalt
niks uit, als ik ze op elkaar doe gaan ze alleen zachter draaien omdat de ene hinder heeft van de andere want die lucht van de 1e houdt de schoepen van de 2e tegen. En als je die zachter zet gaat hij door de zuiging van de 2e weer meedraaien.... dusse.... dat werkt niet.... enne...een standaard systeem +achter 1 grote fan en voor 1 grote + glacier 4500c+artic cap is koel zat. En die 333 draait lekker wel 500....
Probeer dat stacken eens anders om, bij femme werkte het dus weldegelijk.

333@500? heb je mooi mazzel. gefeliciteerd, there are many less fortunate.
Stacken werkt bij mij wel. Ik voel dat er meer lucht uit komt dus helpt het. Bovendien hebben twee ventilators bij elkaar meer vermogen en dat helpt als je lucht door een rooster moet zuigen.
Ik heb de gehele Overklokker site en koeling gelezen en ben thuis een paar avonden aan het bouwen geslagen, ook met extra vans, achter en voor in de pc. M'n pc is een Dual CPU (P2, 266) en draait op mb speed van 86Mhz en ongeveer op 333, de temp. in de pc was voorheen rond de 32c, bij kamer temp van 17;-((( Nu is het (na Tweakers) een temp na 4 uur draaien NOG GEEN 25 graden!.. bij kamer temp van 20 ;-)) Alleen moet ik nog iets vinden om het geluid te kunnen dempen ;-)) Iemand een TIP????
Euh...gewoon niets van aantrekken, overclockers zijn immuun voor ventilator herrie <img src=http://192.87.219.67/~femme/wot/forum/interface/smilies/smile.gif width=15 height=15>

Je kunt ook een koptelefoon opzetten <img src=http://192.87.219.67/~femme/wot/forum/interface/smilies/smile.gif width=15 height=15>
Erg leuk gevonden hoor maar ik heb gewoon een badkamer-ventilator aan de zijkant van mijn systeem kast geschroeft.Maakt niet zoveel meer herrie dan normaal.(als je een goede koopt.Mijn cpu temp. was altijd rond de 55'c en nu is het 25'c.

Erg effectief dus......

Groeten The Fanman
Heej femme,
heb net dit artikel ff van je gelezen, maar alle pics pakt ie niet ;( kan je me ze ff sturen pleaze, wil ze errug graag zien <img src=http://192.87.219.67/~femme/wot/forum/interface/smilies/smile.gif width=15 height=15>
Yo Femme, die pics wil ik ook wel zien!!
mzzls, Alex
Ja dit stukkie is geloof ik nogal oud en die plaatjes zijn verlopen dacht ik zo maar ik zou ze ook nog wel ff willen checken.. <img src=http://www2.hku.nl/~femme/wot/forum/interface/smilies/puh2.gif width=15 height=15>

Op dit item kan niet meer gereageerd worden.


Apple iPhone 12 Microsoft Xbox Series X LG CX Google Pixel 5 Sony XH90 / XH92 Samsung Galaxy S20 4G Sony PlayStation 5 Nintendo Switch Lite

Tweakers vormt samen met Hardware Info, AutoTrack, Gaspedaal.nl, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer DPG Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2020 Hosting door True