Door Wouter Tinus

Intel Sonoma: grote update voor Centrino

Platformization

Intel Centrino aankondigingVandaag kondigt Intel Sonoma aan, de grootste inhoudelijke vernieuwing voor het Centrino-platform sinds de introductie van het concept, inmiddels alweer bijna twee jaar geleden. De i915PM Alviso-chipset vormt het hart van Sonoma, aangezien het grootste deel van de vernieuwingen op rekening van de op Grantsdale gebaseerde north- en southbridge komt. Dat is echter niet het enige: tegelijkertijd wordt de Pentium M-processor namelijk vernieuwd met een snellere FSB en ondersteuning voor het XD-bit.

Het kan zonder veel moeite verdedigd worden dat Centrino zelfs voor de update van vandaag al een groot succes was voor Intel. Het bedrijf heeft vooral dankzij Centrino een marktaandeel van ruim negentig procent op het gebied van notebooks, een segment dat drie keer zo snel groeit als dat voor desktops. Bovendien is de notebookmarkt een stuk lucratiever: mobiele processors brengen gemiddeld 40% meer geld in het laatje dan desktopchips. Het is dus niet voor niets dat het bedrijf zijn recent bekendgemaakte recordcijfers voor een groot deel toeschrijft aan de populariteit van Centrino.

Mobiel vs. desktop groei

En dat allemaal terwijl het eigenlijk niet eens een product is. Centrino is feitelijk niets meer of minder dan een logo. De truc is alleen dat Intel honderden miljoenen dollars uitgeeft om mensen ervan te overtuigen dat het iets goeds is. Deze reclame wordt niet gericht op de directe klanten van het bedrijf - degenen die de systemen ontwerpen en bouwen - maar juist op de eindgebruikers. Hierdoor komen fabrikanten van notebooks in een interessante positie terecht. Door Centrino-stickers op hun producten plakken, liften ze mee op de activiteiten van Intels enorme marketingafdeling. Daar staat echter tegenover dat ze die stickers alleen mogen plakken als ze zich precies houden aan de richtlijnen, waarvan de belangrijkste wel is dat processor, chipset en WiFi-technologie bij Intel zelf moeten worden ingekocht. Dit bundelen noemt men ook wel 'platformization', en hoewel de concurrentie daar ongetwijfeld niet heel erg blij mee is, werkt de strategie wel. Centrino loopt als een trein en zowat de hele industrie is aan boord gestapt.

IDF 2004 - Sonoma concepts - 5

Die ondersteuning van de industrie is overigens ook hard nodig om van concepten zoals Centrino een succes te maken. De nieuwe versie die vandaag aan het grote publiek wordt gepresenteerd, brengt bijvoorbeeld een aantal redelijk ingrijpende veranderingen met zich mee, zoals de ondersteuning voor PCI Express, DDR2 en Serial ATA. Het vergt dus veel samenwerking met andere bedrijven om ervoor te zorgen dat er tegelijk met de introductie een compleet ecosysteem rond het nieuwe platform gereed is. Want een nieuwe chipset is wel leuk, maar zonder bijpassende videochips, harde schijven, geheugens en andere (rand)hardware is er niemand die er een concreet product mee kan bouwen. Dit is waarschijnlijk de voornaamste reden voor het uitstel van de introductie naar vandaag. In dit artikel zullen we bespreken wat Sonoma allemaal voor nieuws te bieden heeft boven het huidige Centrino-platform, en daarna gaan we kijken naar de veelbelovende toekomst van deze technologie, zowel in notebooks als in desktops.

Snellere Dothans en WiFi

Het Sonoma-platform dat vandaag wordt geïntroduceerd bestaat uit drie kernonderdelen: een nieuwe versie van de Pentium M Dothan met 533MHz FSB en XD-bit, de i915xM Alviso-chipset en de - overigens al eerder aangekondigde - Calexico 2 WiFi-module. Wanneer we om te beginnen naar de nieuwe processors kijken dan valt direct op dat het TDP voor de hele familie is verhoogd van 21 naar 27 Watt, een toename van maar liefst 29%. De snellere FSB speelt waarschijnlijk een grote rol in het opslurpen van wat extra vermogen, maar de 33% snellere bus zal lang niet genoeg zijn om de performance/Watt-verhouding gelijk te houden.

Het is echter erg gevaarlijk om puur op basis van TDP uitspraken te doen over de efficiëntie van de nieuwe uitvoeringen. Behalve de normale mobiele chips zijn er vandaag namelijk ook nieuwe LV- en ULV-versies uitgebracht. Beide zijn hoger geklokt dan hun voorgangers, maar desondanks even zuinig gebleven. In oktober is bovendien een 2,1GHz Dothan aangekondigd die gewoon binnen de originele specificatie van 21 Watt past. Hoewel deze processors geen van drieën een 533MHz FSB hebben, geeft hun toename in kloksnelheid wel hoop: Sinds de introductie van Dothan in mei zijn er blijkbaar genoeg kleine tweaks gedaan om een extra 100MHz uit hetzelfde hoeveelheid vermogen te persen, en dat is natuurlijk wel goed nieuws.

Helaas geeft Intel alleen 27 Watt op als maximum voor de complete familie, in plaats van per processor aan te geven wat het werkelijke verbruik is. Mogelijk is er dus ruimte vrijgelaten voor toekomstige (hoger geklokte) versies. Of de minder positieve uitleg van deze verklaring: is het gedaan om de yields van de huidige modellen te verbeteren. Hoe dan ook zal de MHz / Watt-verhouding in het laag- tot middensegment waarschijnlijk minder veranderd zijn dan voor de dure 2GHz+ chips. Hoewel er op dit moment nog geen prijslijst beschikbaar is, zullen de nieuwe processors hoogstwaarschijnlijk vrijwel gelijk komen te liggen met de chips die ze uiteindelijk zullen vervangen. In onderstaande tabel staat een overzicht van alle nieuwe chips met daaronder hun voorgangers:

Pentium M badge Kloksnelheid FSBTDPXD-bit
Pentium M 770 2,13GHz533MHz27 Watt
Pentium M 7652,10GHz400MHz21 Watt
Pentium M 760 2,00GHz533MHz27 Watt
Pentium M 7552,00GHz400MHz21 Watt
Pentium M 750 1,86GHz533MHz27 Watt
Pentium M 7451,80GHz400MHz21 Watt
Pentium M 740 1,73GHz533MHz27 Watt
Pentium M 7351,70GHz400MHz21 Watt
Pentium M 730 1,60GHz533MHz27 Watt
Pentium M 7251,60GHz400MHz21 Watt
Pentium M 758 (LV) 1,50GHz400MHz10 Watt
Pentium M 738 (LV)1,40GHz400MHz10 Watt
Pentium M 753 (ULV) 1,20GHz400MHz5 Watt
Pentium M 733 (ULV)1,10GHz400MHz5 Watt

= Nieuw

* WiFi

De WiFi-module van Sonoma heet Pro/Wireless 2915ABG, maar werd voor deze uiteindelijke productnaam bekend werd Calexico 2 genoemd. De module ondersteunt alle huidige standaarden voor WiFi: IEEE 802.11a, -b en -g. Daarnaast ondersteunt hij een aantal nieuwe standaarden op het gebied van beveiliging, waaronder WPA2 en 802.11i. Hoewel deze twee vaak gezien worden als één en hetzelfde, klopt dat toch niet helemaal. WPA2 is namelijk gebaseerd op een niet-definitieve versie van de 11i-standaard, waar bovendien nog kleine aanpassingen in zijn gedaan om betere compatibiliteit met het originele WPA te garanderen. Hoewel WPA2 in principe goed genoeg zal zijn voor de meeste consumenten, zullen zakelijke klanten met grote draadloze netwerken wel blij zijn met de volledige ondersteuning voor 802.11i.

Een andere verkooppunt voor het bedrijfsleven is de ondersteuning voor versie 3 van de Cisco Compatible Extensions. Dit betekent dat de kaart is getest met de high-end professionele WiFi-apparatuur van Cisco en daarnaast ondersteuning biedt voor bepaalde (deels Cisco-specifieke) protocollen op het gebied van beveiliging en QoS. Een laatste nieuwe feature is het zogenaamde 'Wireless Coexistence', een techniek die voorkomt dat een eventueel aanwezig Bluetooth-radio gestoord wordt door de WiFi-zender. Hoewel er een paar duidelijke hints zijn gevallen die er op wijzen dat Bluetooth ooit standaard opgenomen zal worden in het Centrino-pakket, is dat op dit moment echter nog niet het geval. Hieronder een screenshot van de vernieuwde software:

Intel ProWireLess drivers

Alviso: Grantsdale Reloaded

De grootste en belangrijkste verandering voor Centrino vandaag zit niet in de processor of in de WiFi-mogelijkheden, maar in de chipset. De Mobile 915 Express-chipset (die voorheen bekend stond als Alviso) lijkt zoals de naam al doet vermoeden erg veel op de normale 915 Express-chipset, Grantsdale dus. Om die reden is ook veel dat we in dit artikel geen tweede keer hoeven te bespreken. SATA, PCI Express, High Definition Audio, dual-channel DDR2-533 geheugen, geïntegreerde DX9-graphics... been there, done that, got the t-shirt . We zullen dus niet al te diep ingaan op de basis, aangezien de features en voordelen op het gebied van graphics en audio gelijk zijn aan die van Grantsdale.

Het blijft uiteraard wel noemenswaardig dat Intel in zeven maanden tijd bijna alle features van de high-end desktopchipset ook in mobiel formaat heeft weten te gieten. Er zijn slechts enkele uitzonderingen, maar die zijn dan ook nauwelijks zinvol voor notebooks. Denk hier bijvoorbeeld aan RAID, gigabit ethernet en ondersteuning voor 4GB geheugen. Toch is het zeker geen kwestie van copy-paste geweest: Overal waar mogelijk zijn kleine tweaks en extra features aangebracht, specifiek bedoeld om het stroomverbruik terug te brengen. Zo worden allerlei stroombesparende features van High Definition Audio en DDR2 benut, is de Serial ATA-controller uitgebreid met de Channel Power Management-standaard, de GPU voorzien van Display Power Saving 2.0 en kan de FSB op de momenten dat hij niet nodig is worden uitgeschakeld.

Hoewel Alviso qua features en naam dus wel lijkt op Grantsdale, gaat het echt om een apart product, waar veel extra werk in is gestopt. Hoe dan ook zullen we niet ingaan op de basis, maar zullen we in plaats daarvan een paar specifieke nieuwe toepassingen uitlichten die de chipset mogelijk maakt. Eerst een overzicht van de verschillende versies:

Mobile 915 Express-chipsets
Naam 915GM 915GMS 915PM 910GML
FSB 400 / 533MHz 400MHz 400 / 533MHz 400MHz
Geheugen DDR2-533/400 (DC)
DDR2-400 (SC)
DDR333 (SC)
DDR2-400 (SC) DDR2-533/400 (DC)
DDR2-400 (SC)
DDR333 (SC)
DDR2-400 (DC)
DDR2-400 (SC)
DDR333 (SC)
Maximaal 2GB 2GB 2GB 2GB
Graphics 320MHz @ 1,5V
Tot 200MHz @ 1,05V
Tot 160MHz @ 1,05V - Tot 160MHz @ 1,05V
PCI Express x16
LCD Powersave

Intel Centrino Sonoma-platform
Boven: Alviso, Midden: ICH6-M en Calexico 2, Onder: Dothan

* ExpressCard

Het toevoegen van PCI Express aan notebooks opent de weg voor ExpressCard, de opvolger van PCMCIA. De ExpressCards zijn met hun 75mm iets meer dan een centimeter korter dan hun voorgangers, en de /34-uitvoering is bovendien twee centimeter smaller. De grotere /54-versie heeft dat voordeel niet, maar deze laat wel een hoek vrij die binnen de laptop weer nuttig gebruikt kan worden voor andere zaken. Fabrikanten van ExpressCards kunnen er zelf voor kiezen of ze hun product willen baseren op USB of PCI Express. Beide protocollen lopen namelijk via dezelfde interface naar de chipset toe. Een PCI Express x1-link kan alleen 'iets' meer bandbreedte leveren aan het kaartje dan USB 2.0 (een factor negen).

ExpressCard (groot en klein)

Iets anders wat door Sonoma-notebooks voor het eerst in de praktijk gebracht kan worden zijn gemakkelijk verwisselbare videokaarten. Zowel ATi (Axiom) en nVidia (MXM) hebben hier echter hun eigen standaard voor bedacht, en dit principe zal dus helaas niet zo universeel worden als het had kunnen zijn.

Notebook showcase

Wat kunnen we nou concreet van Sonoma verwachten? De mogelijkheden zijn uitgebreid: de geluidskwaliteit is zwaar verbeterd, tv-out komt standaard op alle versies met geïntegreerde graphics, en de PCI Express-standaarden zorgen ervoor dat er ruimte bespaard kan worden. De prijs/prestatieverhouding blijft nog steeds ongunstiger dan die van desktops, en wie voor absoluut de beste prestaties gaat kan ook nog steeds het beste een ATX-kast volstampen met hardware, maar voor het gros van de consumenten doet een notebook nauwelijks meer onder voor een desktop. Toch zijn het nog steeds vooral zakelijke klanten die notebooks aanschaffen. Intel wil consumenten over de streep heen trekken door het gebruik van laptops voor multimedia en andere vormen van entertainment te stimuleren.

Op dit moment hebben onder andere Sony en Toshiba al verschillende Sonoma-notebooks aangekondigd. In de beruchte Japans pc-supermarkten schijnen ze zelf al te koop te zijn. Zodra de NDA valt zal de markt er echter totaal mee overspoeld worden. Er zouden direct al ruim tachtig verschillende Sonoma-notebooks op de markt moeten komen, en halverwege dit jaar moeten dat er al 150 stuks zijn. Op dit moment kunnen we echter alleen een paar van de concepten laten zien die zijn uitgedacht voor het platform. Deze zullen waarschijnlijk nooit (in deze vorm) op de markt komen, maar ze geven wel ongeveer aan welke kanten Intel op wil.

* Mobile On-The-Go

Dit is een 12 inch "ultra-portable", bedoeld om overal mee naar toe te slepen en overal voor te gebruiken, in sommige gevallen zelfs alsof het niet eens een computer is. Naast de standaard laptopconfiguratie kan het toetsenbord worden weggeklapt zodat het op een tablet of platte tv lijkt, en zelfs wanneer het apparaat helemaal dicht zit kan het dankzij EMA nog gebruikt worden als bijvoorbeeld cd-speler. Het apparaat is voorzien van ingebouwde camera en een luxe arraymicrofoon voor videochats. Een vingerafdruksensor houdt onbevoegden buiten de deur.

Sonoma Florence conceptmodel - 12

* EMA

EMA staat voor Extended Mobile Access, wat inhoudt dat de notebook bediend kan worden als deze is dichtgeklapt, eventueel zelfs op afstand of als het OS niet (volledig) actief is.

IDF 2004 - Sonoma notebook met EMA op telefoon

* Mobile Digital Office

Dit concept lijkt het meest op een standaard notebook. Het apparaat is een standaard clamshell met 15" breedbeeldscherm, maar heeft wel alle handigheidjes van de voorgaande aan boord: EMA, webcam, microfoon, Bluetooth en de biometrische (vingerafdruk) beveiliging. Daarnaast ondersteunt dit model ExpressCards, smartcards en een DVI-poort om te kunnen docken.

Sonoma Florence conceptmodel - 15

* Mobile Entertainment PC

De Entertainment PC is bedoeld voor toepassingen als Windows XP Media Center Edition. Het heeft een 17" breedbeeldscherm, een draadloos toetsenbord dat weggeschoven kan worden onder de houder, en zelfs een afstandsbediening. Ook hier vinden we ingebouwde camera en microfoon, maar dit apparaat is bovendien voorzien van een handset voor Voice-over-IP. Duidelijk bedoeld als middelpunt van de woonkamer, maar toch makkelijk te verplaatsen en mee te nemen.

Sonoma Florence conceptmodel - 17

De mobiele toekomst

Nu we weten hoe Sonoma eruit ziet rijst natuurlijk direct de vraag: wat komt hierna? Over het algemeen heeft Intel twee doelen voor de toekomst van Centrino: Het eerste is het bouwen van notebooks die een hele (werk)dag mee kunnen, en het tweede is om ervoor te zorgen dat ze altijd en overal op een of andere manier toegang hebben tot het internet. Gelukkig is er al aardig wat informatie beschikbaar over de producten die Intel de komende twee à drie jaar aan het Centrino-assortiment zal gaan toevoegen. De eerstvolgende stap is het uitbrengen van een dual-core Pentium M. Deze wordt gebakken op 65nm, is voorzien van een 667MHz FSB en krijgt 2MB gedeeld L2-cache. Deze chip draagt de codenaam Yonah. Hoewel deze processor een TDP van maar liefst 45 Watt krijgt - een flinke toename ten opzichte van de ~25 Watt van Dothan - kan het stroomverbruik ervan waar nodig sterk gereduceerd worden. Zodra de accu gespaard moet worden kan bijvoorbeeld één van de cores worden uitgeschakeld. De levensduur van de batterij zou mede hierdoor zelfs langer moeten zijn dan bij de huidige generatie.

Intel slide - mobile power

Na Yonah volgt een compleet nieuwe architectuur, die op dit moment de codenaam Merom draagt. Deze processor wordt net als de originele Pentium M van de grond af opnieuw opgebouwd. Hoewel er erg weinig concrete informatie beschikbaar is over deze chip, denkt men onder andere aan optimalizerende pipelines en een decoder die vier instructies tegelijk klaar kan zetten, één meer dan welke x86-processors die tot nu toe is uitgebracht dan ook. Naast een hoge efficiëntie die de noodzaak voor kloksnelheid doet afnemen krijgt Merom uiteraard alle laatste technieken op het gebied van stroombesparing aan boord, en deel waarvan geleend zal worden van Montecito en zijn opvolger Montvale. In de onderstaande tabel krijgt Merom een TDP van 60 Watt toegeschreven, maar daarmee wordt gedoeld op de desktopversie, waarover meer op de volgende pagina.

Centrino roadmap - processors
Platform Carmel Carmel+ Sonoma Napa Santa Rosa
Introductie Q1 '03 Q2 '04 Q1 '05 Q4 '05 H2 '06
Codenaam Banias Dothan Yonah Merom
Procédé 130nm 90nm 65nm
FSB 400MHz 533MHz 667MHz 800MHz?
Cores Single Dual Multi?
L2-cache 1MB 2MB 4MB?
TDP 25 Watt 21 Watt 27 Watt 45 Watt 60 Watt
EM64T
LaGrande
Vanderpool
XD-bit
SSE3

Chipsets zijn zoals uit dit artikel blijkt ook een belangrijk onderdeel van Centrino, maar hoewel de upgrade van Odem/Montara naar Alviso een grote stap was, zal dat voor de twee komende platforms wel meevallen. De basistechnieken zoals PCI Express, DDR2 en Serial ATA blijven voorlopig namelijk gewoon hetzelfde. Uiteraard zullen er wel iedere keer verbeteringen plaats blijven vinden op de standaardgebieden zoals snelheid en zuinigheid, en zal er steeds ondersteuning voor de nieuwste processors met hun snellere bussen en extra features moeten worden toegevoegd, maar echt ingrijpende veranderingen zoals die van vandaag hoeven we voorlopig niet meer te verwachten.

Centrino roadmap - chipsets
Platform Carmel Carmel+ Sonoma Napa Santa Rosa
Introductie Q1 '03 Q2 '04 Q1 '05 Q4 '05 H2 '06
Codenaam Odem/Montara Odem+/Montara+ Alviso Calistoga Crestine
Geheugen DDR266 DDR333 DDR2-533 (DC) DDR2-667 (DC) DDR2-800 (DC, FB?)
GPU-interface AGP4x PCI Express x16
GPU-features DirectX 7.0 DirectX 9.0 / WGF 1.0
Southbridge ICH4-M ICH6-M ICH7-M ICH8-M?
Interne bus PCI PCI / PCI Express
Externe bus PCMCIA PCMCIA / ExpressCard
Storage ATA-133 SATA-150 SATA-300
Audio AC'97 HDA (Azalia)

Het draadloze gedeelte van Centrino omvatte in den beginne alleen de IEEE 802.11 WiFi-standaard in verschillende smaken. Dit zal in de toekomst uitgebreid worden met Bluetooth, WiMAX en zelfs 3G GSM-communicatie. In sommige gevallen als optionele (slechts deels geïntegreerde) feature, maar later ongetwijfeld ook als standaard onderdeel van het pakket:

Centrino roadmap - draadloos
Platform Carmel Carmel+ Sonoma Napa Santa Rosa
Introductie Q1 '03 Q2 '04 Q1 '05 Q4 '05 H2 '06
Codenaam Calexico Calexico+ Calexico 2 Golan Golan 2
802.11a
802.11b
802.11g
WiMAX
3G
Bluetooth
802.11n
Beveiliging WEP WPA WPA2
'Sonoma' (next-gen Centrino) op kaart Californië
Zoek de vier codenamen

Overstap naar desktops

Thermometer Centrino zal in de - niet eens zo heel verre - toekomst een enorme invloed gaan krijgen op desktops, zowel op marketinggebied als qua techniek. Wie het nieuws over processors een klein beetje gevolgd heeft weet dat de Pentium 4-architectuur geen hele lange toekomst meer heeft. Op dit moment ligt het TDP van de snelste versies van de processor op 115 Watt, en dat gaat volgens geruchten nog omhoog naar 130 Watt. De geannuleerde Tejas-core zou naar verluidt zelfs 150 Watt hebben verstookt als hij daadwerkelijk zou zijn uitgebracht.

Op een gegeven moment moest Intel dus gewoon toegeven dat het op een doodlopend pad terecht was gekomen qua kloksnelheid, en dat er dus gezocht moest worden naar andere redenen om consumenten en bedrijven hun computers te laten upgraden. Ook op desktopgebied wordt de focus dus verlegd van pure snelheid naar features en concepten zoals Digital Home. Een andere - hoewel zeker gerelateerde - trend is de stap van één naar meerdere cores op een processor. Vanwege de warmte kan een chip met twee cores echter nooit even hoog geklokt worden als dezelfde met slechts één core, wat als gevolg heeft dat zo'n product in de meeste huidige benchmarks het onderspit zal delven. Om directe vergelijkingen te voorkomen, de aandacht verder af te leiden van kloksnelheid én meer winst te maken zal er later dit jaar waarschijnlijk een desktopequivalent van Centrino komen.

Dit is slimme marketing, maar eigenlijk slechts een manier om de schade te beperken. Het 'echte' (technische) effect van de nieuwe koers die het bedrijf is ingeslagen zal pas over een paar jaar te merken zijn. Op een analistenmeeting eind december verklaarde Intel dat het stroomverbruik van desktopchips in de toekomst teruggebracht zal worden naar 60 Watt. Hoewel er officieel nog niets is bevestigd, wijst alles er op dat het bedrijf er naartoe werkt om desktops en notebooks te gaan baseren op dezelfde technologie. De basis zal naar alle waarschijnlijkheid een toekomstige iteratie van Centrino zijn, waarschijnlijk de Santa Rosa-generatie. Van de Merom-core worden volgens de geruchten namelijk ook versies voor desktops (Conroe) en servers (Whitefield) ontwikkeld.

Pentium M desktopmoederbord (AOpen i855GMEm-FLS) Pentium M desktopmoederbord (DFI 855GME-MGF)
Desktopmoederborden voor de Pentium M van AOpen en DFI

De vraag waarom er überhaupt nog een speciale versie ontwikkeld moet worden is een goede. Verschillende reviews hebben immers al aangetoond dat zelfs de huidige Pentium M met zijn beperkte chipset een interessante optie voor desktops is, en zoals hierboven te zien is zijn er al verschillende fabrikanten die moederborden voor dat doel hebben uitgebracht. Van Intel zelf hoeven dit soort dingen geen ondersteuning te verwachten, maar het bedrijf houdt het ook niet tegen. Het is te verwachten dat het vandaag geïntroduceerde Sonoma-platform de wil van mensen om met de Pentium M te experimenten als desktop alleen maar zal aanwakkeren. Alviso biedt namelijk bijna exact dezelfde features als een Grantsdale-systeem, maar dan compacter en met een veel lager stroomverbruik.

Het ombouwen van een mobiele chip naar een desktopchip is helaas alleen niet zo simpel als het verhogen van het TDP. Als een Pentium M niet finaal zou doorbranden als iemand er botweg drie keer zoveel vermogen in zou pompen, dan zou hij er nog steeds niet sneller van worden. Dit omdat de hele architectuur is gebouwd voor lage voltages en kloksnelheden. Wie probeert om een mobiele chip over te klokken zal gewoon veel eerder tegen de beperkingen van de architectuur aanlopen dan tegen echte warmte- of stroomproblemen. De Dothan haalt bijvoorbeeld makkelijk 2,5GHz bij temperaturen rond de 35 graden Celcius, maar zet daarna ook geen stap hoger meer zonder ontstabiel te worden. Hoewel er altijd uitschieters zijn, lijkt dit ongeveer de grens te zijn die Intel in de architectuur heeft ingebouwd om stroom te besparen.

Een desktopversie van de Pentium M zou meer signaalbuffers aan boord kunnen krijgen, en hier en daar voorzien kunnen worden van andere soorten transistors of aggressievere circuits. Dit zou allemaal ten koste gaan van zuinigheid, maar wel hogere kloksnelheden mogelijk maken. Stroombesparende features die op bussen en in caches zitten kunnen bovendien worden weggelaten om de latencies te verbeteren. Op deze manier kan men dus wel degelijk twee verschillende versies van dezelfde core bouwen, waarvan één geoptimaliseerd is voor zuinigheid en de ander voor snelheid en prestaties. De toekomst zal echter moeten leren in hoeverre Conroe verschilt van Merom, want een technisch simpeler scenario is een mobiele versie met twee cores en een server/desktopversie met vier.

Intel Centrino Sonoma-platform

De moraal van het verhaal is dat Sonoma een mooie upgrade is voor Centrino. Hoewel de extra prestaties en vele extra features waarschijnlijk wel ten koste gaan van een stukje zuinigheid, voorspellen Intel en partners (zoals ATi en Samsung) nu al dat Sonoma een groot succes wordt. In het derde kwartaal zou tenminste 50% (maar we hebben ook al 60 tot 70% gehoord) van de nieuwe notebooks gebaseerd moeten zijn op het nieuwe platform. Hoewel AMD heeft besloten om te gaan concurreren op het gebied van zuinige processors, zegt het geen alternatief te zullen bieden voor het complete pakket dat Centrino vormt, en het is dus moeilijk voor te stellen dat de Turion op korte termijn een serieuze bedreiging gaat vormen voor de Pentium M. De Alviso-chipset legt het niveau voor de notebook qua bruikbaarheid en compleetheid namelijk bijna even hoog als dat voor desktops. Intels mobiele platform is zijn toekomst, en het doet erg zijn best om die veilig te stellen.

Reacties (40)

40
40
21
6
0
12
Wijzig sortering
Het is dus niet voor niets dat het bedrijf zijn recent bekendgemaakte recordcijfers voor een groot deel toeschrijft aan de populariteit van Centrino. En dat allemaal terwijl het eigenlijk niet eens een product is. Centrino is feitelijk niets meer of minder dan een logo. De truc is alleen dat Intel honderden miljoenen dollars uitgeeft om mensen ervan te overtuigen dat het iets goeds is.
Ik vind dit toch straffe taal. Als je Centrino (bundeling van processor, chipset en WiFi-technologie) geen product noemt, dan is een PC (bundeling van moederbord, proc, graka, HD...) toch ook geen product? Is HP dan ook niets meer dan een logo?

Inderdaad, Intel richt zich op de eindgebruiker met hun marketing, zeer slim, maar dat hebben ze toch altijd al gedaan? Iedereen kent toch die "Intel Inside"-sticker? Nieuw is inderdaad dat er nu meer naar een platform (combi van chipset, proc en wifi) wordt gekeken.

Goed artikel!
Ik vind dit toch straffe taal. Als je Centrino (bundeling van processor, chipset en WiFi-technologie) geen product noemt, dan is een PC (bundeling van moederbord, proc, graka, HD...) toch ook geen product? Is HP dan ook niets meer dan een logo?
HP is een bedrijf, en een pc is een concreet product. Er is echter niets waarvan je kunt zeggen van: kijk, dit is nou (een) Centrino. Je kunt hoogstens een implementatie ervan aanwijzen of de onderdelen ervan benoemen. Maar ik geef toe dat het verschil tussen een concept en een product niet zo keihard is. Ik wilde alleen wel duidelijk maken dat Centrino veel algemener is dan andere merknamen van Intel, zoals Pentium.
het lijkt me dat de auteur van de review wel erg eenzijdig naar het Intel promo verhaal heeft geluisterd. Ik ben het met hem eens dat het Centrino concept een gelikte marketing success story is, maar ik zou juist graag een vergelijking ziet met alternatieven. Bij een laptop is power consumption het belangrijkst en daar lijkt AMD toch een behoorlijke voorsprong te hebben, zelfs met marketing sausje :P

In lijn met Dries en Neutron lijkt met de meerwaarde van SATA, DDR2 en PCI Express ook erg beperkt voor laptops.

just my €0.02
het lijkt me dat de auteur van de review wel erg eenzijdig naar het Intel promo verhaal heeft geluisterd. Ik ben het met hem eens dat het Centrino concept een gelikte marketing success story is, maar ik zou juist graag een vergelijking ziet met alternatieven. Bij een laptop is power consumption het belangrijkst en daar lijkt AMD toch een behoorlijke voorsprong te hebben, zelfs met marketing sausje.
Simpelweg niet waar. De Pentium 4 mag ten opzichte van de Athlon 64 dan wel een groot nadeel hebben op het gebied van stroomverbruik, maar de Pentium M is van de grond af ontworpen om zuinig te zijn. AMD heeft daar geen echt antwoord op, want ze bedienen met één core (K8) alles van mobiel tot high-end servers. Dat is enerzijds een grote kracht, maar anderszijds een zwakte, omdat er niet te veel geoptimaliseerd kan worden voor één specifieke toepassing.

AMD's zuinigste (maar toch enigzins snelle) chip op dit moment is de Low Power Mobile Athlon 64. Deze draait op 2,0GHz met 512KB L2-cache voor een TDP van 35 Watt. Intel levert voor 27 Watt een 2,13GHz Dothan met 2MB, en voor 21 Watt nog een 2,10GHz. Snellere "mobiele" chips van AMD zitten op een TDP van 62 Watt, en zijn dus eigenlijk alleen geschikt als desktop replacements. De Turion (90nm) gaat dat waarschijnlijk wel verbeteren (wordt volgens geruchten 1,8GHz@25W), maar dat is niet genoeg om Dothan achter zich te laten, en het biedt dus ook niet het complete platform eromheen. Voor een tweaker boeit dat misschien niet zo heel veel, maar in de markt speelt dat wel degelijk een grote rol.

Hoewel het klopt dat ik (vooral vanwege tijdgebrek - harde deadline) niet erg goed naar de concurrentie heb gekeken, is het zeker niet waar dat AMD op dit gebied een behoorlijke voorsprong heeft, integendeel zelfs. Het is niet voor niets dat Intel een marktaandeel van 90+% heeft op dit gebied, daar zijn behalve sterke marketing ook goede technische redenen voor :).
hoi Wouter,

Je hebt helemaal gelijk, ik was iets te kort door de bocht gegaan :D . Voor mobile processors heeft Intel inderdaad (nog) een voorsprong op AMD voor wat betreft vermogensdissipatie. Ook met de meer optimistische TDP definitie die Intel gebruikt zal AMD hier waarschijnlijk nog wat achterlopen.

Ik blijf alleen erg sceptisch over de Intel marketing blabla :*) over de toegevoegde waarde van de nieuwe Sonoma functionaliteit. Waar het uiteindelijk om gaat, is hoe de AMD en de Intel chipsets zich in de eindproducten gaan gedragen. Ik vind het het nog steeds een heel goede review en ik kijk uit naar het vervolg... }:O
Je kan toch moeilijk achterblijven? Ondertussen hebben laptopjes ook al UDMA5, als jij liever bijvoorbeeld bij PIO bleef is dat je goed recht, maar dat wil de gemiddelde consument niet :)
Heuhm? :? AMD voorsprong op notebookmarkt? Er wordt toch duidelijk gezegd dat 90% van het marktaandeel tot Intel behoort. En ik weet niet wat je met de voorsprong qua power consumption van AMD bedoeld?

Cijfers willlen we zien!
En ik weet niet wat je met de voorsprong qua power consumption van AMD bedoeld?
lijkt me duidelijk: AMD heeft een veel hogere power consumption ;)

In het kader van meer=beter loopt Intel hopeloos achter ;)
Ahum.. kuch kuch Prestaties?..kuch, ik ben eigenlijk erg benieuwd hoe zo'n systeempje dan presteerd tov Carmel/Carmel+ (die ik overigens niet op het kaartje heb kunnen opsporen :P).
Maar we zullen dus pas later benchmarks hier van te zien krijgen?
Ik kan nog niet helemaal warm lopen voor het nieuwe centrino platform. Kan iemand mss uitleggen wat op dit moment het voordeel is van:
- Sata (in het begin denk ik duur, wel interessant als er command queing aan toegevoegd wordt)
- DDR2 (hogere latencies)
- HD audio (op een laptop :?, heb je hier geen dikke speakers + sub voor nodig?)

Wel lijkt me het bij Sonoma notebooks een stuk makkelijker om de GPU te vervangen (hoewel, mits het v/d zelfde fabrikant is |:()
Net zoals jou kan Centrino ook niet zo warmlopen. Ze zijn ook niet zo warm omdat ze weinig stroom gebruiken t.o.v. prestatie wat ook meteen het grootste voordeel is en dat is en zal voorlopig het grooste voordeel blijven. De sleutel-succes factor hebben ze gevonden en daar bouwen ze gewoon op door.

SATA is een ontwikkeling waar ook de notebook fabriekanten niet onderuit komen. IDE schijven zullen in kleinere getalen op de markt komen en dus ook duurder worden bovendien is de bandbreedte van SATA sneller en de pluggen kleiner(ja ook in een notebook).

DDR2 is in ontwikkeling en zal ongetwijveld in de toekomst de toon aangeven.

Ik heb momenteel integrated audio op me laptop van soundmax is dat kraakt echt heel irritant soms. Dus HD audio in combinatie met tv-out is toch logisch? Denk aan optical out voor DD en DTS?

Bovendien heeft iedereen weer een reden om een nieuwe laptop aan te schaffen. Je kan niet stil blijven staan met de BANIAS en Centrino.

Ze moeten toch innovatief blijven!
Als fabrikant moet je vooruit kijken in de toekomst. Dat betekent dat je nu features moet bieden die pas later nuttig worden. SATA is op alle gebieden beter dan PATA (kleiner, schaalbaarder, hogere prestaties) en zal op termijn goedkoper worden dan PATA. HD audio kent geen nadelen ten opzichte van brakke audio (of het moet de prijs van de chipset zijn die een eurodubbeltje hoger uitvalt). Het voordeel van PCI Express mag ook duidelijk zijn.
> - Sata (in het begin denk ik duur, wel interessant als er command queing aan toegevoegd wordt)

Minder pinnen, minder kosten. Het is de toekomst voor zowels desktops als laptops. Hoe eerder 'iedereen' overstapt, hoe eeder PATA support verwijderd kan worden.

> - DDR2 (hogere latencies)

Lager stroomverbruik.

> - HD audio (op een laptop , heb je hier geen dikke speakers + sub voor nodig?)

Dan trek je toch een kabeltje tussen TV, versterker en laptop als je film gaat kijken?
Anoniem: 14124
19 januari 2005 21:49
Ik wil hier absoluut geen Microsoft discussie opstarten, maar wat ik niet helemaal volg is waarom de huidige Centrino strategie geen juridische problemen oplevert. Ik vergelijk een dergelijke "verplichte koppelverkoop van hardware" dan weer met een Windows installatie waar Media Player in zit.

Waar Microsoft vervolgens op zijn vingers wordt getikt, komt Intel ermee weg. Intel verplicht immers afnemers tot de koppelverkoop van Intel producten om het Centrino logo te mogen gebruiken. Vrije keus in het gebruik van componenten heb je dus ook niet.

Wie kan mij uitleggen wat er zo bijzonder is dat Intel ermee wegkomt. Ik vind het in ieder geval heel bijzonder :)
Er is jurdisch gezien geen sprake van koppelverkoop, omdat alle onderdelen ook los te krijgen zijn :).
Intel is geen monopolist. Microsoft wel. Dat maakt een groot verschil
90% markaandeel in dit segment geen monopolie? lijkt me toch wel redelijk zo.

maar zoals al gemeld is, je kan het prima zonder draaien, alleen mag je dan geen centrino badge erop plakken en dus niet mee liften met de mooie Intel PRmachine
Als je van een Centrino set de 2100 of 2200 wireless chip weglaat, heb je nog steeds een werkende computer, waaraan je evt een eigen wireless (Dell) chip kan toevoegen.
Alleen mag je dan de badge Centrino niet meer voeren.
Als je Internet Explorer uit Windows wil halen, zegt MS dat dat niet kan. Dat is het verschil.


* 786562 Opa
Anoniem: 53606
20 januari 2005 02:12
Wie kan het eigenlijk ook iets schelen dat Intel wel of niet een monopolistische positie heeft op het Centrino platform? Het feit is gewoon dat ze een enorm goed concept (afgezien dat het marketing technisch goed onderbouwd is) hebben ontwikkeld wat ook nog eens perfect werkt. Eerlijk waar....Ik heb zelf een Toshiba M10 laptop (ook een Centrino exemplaar dus) die 5,5 uur op 1 volle accu werkt. Geweldig gewoon (en ja, dat dat dan door 1 bedrijf bij elkaar gezocht is en er een naam op geplakt wordt, ....so be it). Ik weet zeker dat deze nieuwe ontwikkelingen ook wel weer goed ontvangen zullen worden. Wellicht kunnen we door deze ontwikkelingen op een gegeven moment wel 8 uur werken op de laptop met slechts 1 accu :7

Je zou eens voor de grap moeten uitrekenen wat dat in de wereld aan energie zou schelen als alle kantoor pc's (waar geen zware rekenkracht voor nodig is) in 1 keer minimaal 50 procent minder stroom verbruiken....(zeker als er ook nog ultra energie zuinige TFT's op aangesloten zijn).....
Je zou eens voor de grap moeten uitrekenen wat dat in de wereld aan energie zou schelen als alle kantoor pc's (waar geen zware rekenkracht voor nodig is) in 1 keer minimaal 50 procent minder stroom verbruiken....(zeker als er ook nog ultra energie zuinige TFT's op aangesloten zijn).....
Wat is de efficiency van het opladen van een accu dan?
Van batterijen weet ik dat dat heel erg inefficient is.
Ik neem aan dat Joris bedoelde dat er ipv een stroomvretend Prescott monster een 25Watt Dothan proc in de standaard Dell systeempjes gezet zou worden. Dat levert nogal wat op qua energiebesparing lijkt me.

Over Dell gesproken, die hebben al zo'n desktop die voor de helft uit laptop onderdelen bestaat. De Optiplex SX280 en aangezien dat ding met de prescott p4's en celly's nu loeiheet wordt lijkt me dat geen slechte zet om daar een P-M in te stoppen.

Aan de optiplex sff systemen die we hier op het werk gebruiken kan je trouwens goed zien dat de cpu's steeds meer warmte afgeven; bij elke nieuwe versie zijn er meer gaten in de behuizing gefabriceerd. |:(
Wat ik met naast de lage powerconsu,ptie een zeer groot voordeel vindt van de Centrino is het WIFI.
Is mij opgevallen dat dit vele male stabieler is dan een PCMCIA-kaartje waarvan de verbinding met regelmaat wegvalt.
Oftewel een ijzersterke bundeling in mijn ogen.
Anoniem: 130054
@Elbert20 januari 2005 13:39
Dat ligt waarschijnlijk meer aan het feit dat bij een geintegreerde WIFI kaart de WIFI antenne slim rond het notebook geleid wordt en dus vele malen groter (beter) zal zijn dan zo'n klein PCMCIA knopje. Heeft weinig met het feit dat er op de doos "centrino" staat te maken mijns inziens.
Anoniem: 28659
20 januari 2005 14:42
Waarom geen gbit nic's?

Ik zie nu ook in thuisomgevingen steeds meer dat ook normale desktops uitgevoerd worden met gbit netwerken.
De netwerkkaartjes voor desktop's zijn dan ook nauwelijks duurder dan de oudere 100mbit kaartjes.
Dit is in mijn ogen dan ook de enige serieuze limitatie van dit nieuwe platform.

Wat ik me nog wel afvraag is hoe de consument nu kan vergelijken tussen het 'oude' centrino en het 'nieuwe' centrino. Als men tot aankoop wil overgaan lijkt mij dat er gedacht wordt dat centrino is centrino dus gaan we voor de goedkoopste.
Het Centrino platform bestaat op dit moment uit een processor, een chipset, en een wireless kaart. Waarom denk je zelf dat ze geen wired-ethernet specs erin zetten?
Laptop hardeschijven zijn voorlopig nog niet snel genoeg om echt profijt te hebben van gigabit netwerk.
Ben ik niet helemaal mee eens, ik haal met mijn 60BG 7200RPM notebook harddisk (Hitatchi Travelstar 7k2 als ik het goed heb) met gemak 8 a 9 MB/sec over 100Mbit bedraad netwerk. En dan ben ik op dit moment gelimiteerd door mijn ouder hoofdcomputer die maar ata66 ondersteunt met een ata133 hardeschijf erin.

Heb zelfs een paar keer iets van 10 a 15 MB/sec gehaald met snellere computers die wel weet ata133 ondersteunden.

Maximale speed van mijn 60GB 7200 notebook harddisk is iets van 31MB/sec volgens hdtach dus ga maar na.

Dus Gbit zou in de naaste toekomst wel eens zo handig zijn. Al heeft mijn Asus M6Ne wel een 1Gbit netwerkkaart erin zitten.
D'r zitten wat foutjes in de tabel met specs op pagina 2. Van de 'voorgangers' wordt gezegd dat ze eenn 533 FSB hebben, wat 400 moet zijn.

Verder een handig en goed geschreven artikel ;)
Iets te fanatiek aan het copy-pasten geweest, wordt gefixed ;).
Ik ben het ook met Da_DvD eens dat dit een goedgeschreven artikel is.

Ook is het goed dat men heeft uitgelegd dat Centrino dus geen processor is maar een platform / naam.

Ik zie nml nog vaak genoeg @ got dat iemand zegt dat hij een centrino processor heeft.

Verplichte kost dus voor iedere CSL Poster :)
hehe roerend mee eens :)

Maar goed, er is ook nog het Grote Centrino topic natuurlijk ... ;)

http://gathering.tweakers.net/forum/list_messages/868793//

Op dit item kan niet meer gereageerd worden.

Tweakers maakt gebruik van cookies

Tweakers plaatst functionele en analytische cookies voor het functioneren van de website en het verbeteren van de website-ervaring. Deze cookies zijn noodzakelijk. Om op Tweakers relevantere advertenties te tonen en om ingesloten content van derden te tonen (bijvoorbeeld video's), vragen we je toestemming. Via ingesloten content kunnen derde partijen diensten leveren en verbeteren, bezoekersstatistieken bijhouden, gepersonaliseerde content tonen, gerichte advertenties tonen en gebruikersprofielen opbouwen. Hiervoor worden apparaatgegevens, IP-adres, geolocatie en surfgedrag vastgelegd.

Meer informatie vind je in ons cookiebeleid.

Sluiten

Toestemming beheren

Hieronder kun je per doeleinde of partij toestemming geven of intrekken. Meer informatie vind je in ons cookiebeleid.

Functioneel en analytisch

Deze cookies zijn noodzakelijk voor het functioneren van de website en het verbeteren van de website-ervaring. Klik op het informatie-icoon voor meer informatie. Meer details

janee

    Relevantere advertenties

    Dit beperkt het aantal keer dat dezelfde advertentie getoond wordt (frequency capping) en maakt het mogelijk om binnen Tweakers contextuele advertenties te tonen op basis van pagina's die je hebt bezocht. Meer details

    Tweakers genereert een willekeurige unieke code als identifier. Deze data wordt niet gedeeld met adverteerders of andere derde partijen en je kunt niet buiten Tweakers gevolgd worden. Indien je bent ingelogd, wordt deze identifier gekoppeld aan je account. Indien je niet bent ingelogd, wordt deze identifier gekoppeld aan je sessie die maximaal 4 maanden actief blijft. Je kunt deze toestemming te allen tijde intrekken.

    Ingesloten content van derden

    Deze cookies kunnen door derde partijen geplaatst worden via ingesloten content. Klik op het informatie-icoon voor meer informatie over de verwerkingsdoeleinden. Meer details

    janee