Cookies op Tweakers

Tweakers maakt gebruik van cookies, onder andere om de website te analyseren, het gebruiksgemak te vergroten en advertenties te tonen. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Ga verder' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt, bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Door

Redacteur mobile

De smartphone steelt de stilte

We pakken ons mobieltje op elk loos moment

Gemaakt om aandacht te vragen

Er is geen gedegen onderzoek gedaan naar de processen die zich in ons hoofd afspelen als we een paar minuten van onze tijd, zoals wachtend op bus of trein, vullen met het checken van bijvoorbeeld WhatsApp of Reddit. We kunnen het echter wel nagaan op basis van eerder, verwant onderzoek.

Een van de kenmerken van smartphonegebruik is dat het een taak is die onze aandacht opeist, meer dan bijvoorbeeld het luisteren naar muziek. Het is niet voor niets dat de Belgische overheid het gebruik van telefoons op de fiets al langer verboden heeft en de Nederlandse overheid dat nu ook wil. Het verkeer eist aandacht, maar smartphones eisen al die aandacht op.

Een dergelijk probleem speelt niet als we verder niets doen wat onze aandacht nodig heeft. Vrijwel niemand zal de trein missen doordat hij te veel in beslag wordt genomen door het Grote Grappige Plaatjes-topic op GoT op zijn telefoon.

Toch kan er iets gebeuren; je kunt de werking van je geheugen onderbreken. Daar wijst althans een klein experiment van een paar jaar geleden op. Onderzoekers van de universiteiten van Edinburgh en Oxford lieten veertien oudere proefpersonen een kort verhaal lezen met de opdracht zoveel mogelijk details te onthouden. De helft van de proefpersonen ging daarna tien minuten een spel spelen, de andere helft mocht tien minuten zitten nadenken over wat ze maar wilden. Het bleek dat de proefpersonen die zelf mochten nadenken, na een halfuur en ook een week later meer details hadden onthouden.

Nu is een experiment van deze grootte nauwelijks meer dan een vage aanwijzing, maar het ondersteunt wel de theorie dat onze hersenen 'loze' tijd gebruiken om dingen op te slaan in het geheugen. Het lijkt alsof ons brein een computer is die alle bestanden gaat indexeren als er even geen cpu-cycles hoeven te worden ingezet voor andere taken.

Hetzelfde geldt voor het vinden van oplossingen van problemen. Het lijkt erop dat mensen beter worden in het vinden van oplossingen als ze even iets anders hebben gedaan dat weinig van hun concentratie vereist. Dat veronderstellen onderzoekers van de universiteit van Californië in de VS en de universiteit van Leipzig in Duitsland na hun onderzoek met 135 proefpersonen. Zij verdeelden de proefpersonen in groepen en gaven hun enkele opgaven. Een groep moest een taak doen die veel concentratie vereiste, een tweede groep moest een taak doen die weinig concentratie vereiste en de derde groep mocht rusten. Wat bleek? De groep die een taak deed die weinig concentratie vereiste, loste de opgaven vervolgens veel beter op. Dat bleek alleen te gelden voor opgaven die ze al hadden gezien; nieuwe opgaven deden ze niet beter dan de andere proefpersonen.

Er zijn wetenschappers die denken dat het voor een mens belangrijk is om nu en dan de gedachten te laten gaan om oude belevenissen te verwerken en nieuwe ideeën te krijgen. De Amerikaanse breinwetenschapper Daniel Levitin is er zo een. Volgens hem hebben smartphones invloed op de hoeveelheid tijd die we onszelf gunnen om onze gedachten te laten afdwalen. "Je kunt je gedachten laten afdwalen terwijl je bezig bent met Facebook, Twitter, Instagram of Pinterest, maar het gaat veel lastiger. Je concentreert je op iets en dus is het moeilijker om je gedachten de vrije loop te laten." En daardoor krijg je minder invallen, denkt hij. "De geschiedenis van wetenschap en cultuur wemelt van verhalen over grote ontdekkingen die zich voordeden toen de uitvinder niet dacht aan hetgeen waaraan hij werkte, in elk geval niet bewust. Het dagdromen loste het probleem op en het antwoord verscheen plotseling als een flits van inzicht."

Als het zo goed is om af en toe de gedachten de vrije loop te laten, waarom pakken we dan altijd onze smartphone erbij? Dat ligt aan een paar dingen. Ten eerste associëren velen niets te doen hebben met verveling. Dat is geen positieve associatie, want we zijn bang voor verveling, zegt de Britse wetenschapper Sandi Mann. Zij omschrijft verveling als een emotionele staat waarin het niveau van prikkels uit de omgeving 'onbevredigend laag' is. Het is makkelijk om te zien waarom we bang zijn voor verveling in de wachtkamer of wachtend op de trein; er is niet zoveel te doen, dus je moet jezelf bezighouden. En een smartphone is een probaat middel tegen verveling. Juist omdat het een Zwitsers zakmes van digitale technologie is, is het zo'n effectief middel om onszelf te entertainen. Je kunt er spelletjes op spelen, erop kijken wat je vrienden hebben gepost en er allerlei zaken mee nazoeken.

Bovendien is het een pretpark van entertainment dat altijd open is. Wanneer je je telefoon ook pakt, vrijwel altijd is er iets nieuws te zien, benadrukt de Vlaamse filosofe Katleen Gabriels, auteur van het onlangs verschenen boek Onlife. "Nadat we een update posten op sociale media, is het verleidelijk om te checken of iemand onze update leuk vindt. Zo wordt ons ego immers telkens weer gestreeld of net aan het wankelen gebracht als er niet of niet tijdig op onze berichten gereageerd wordt. Iedere vind-ik-leuk is een mogelijke bevestiging dat we grappig, mooi of simpelweg ‘leuk’ gevonden worden. Al die vind-ik-leuks komen tegemoet aan het beloningssysteem van ons brein en bieden instant behoeftebevrediging. De afleiding beloont ons dus."

Het is niet alleen een beloning in onze hersenen als we kijken en nieuwe 'vind-ik-leuks' zien, er is volgens sommige onderzoekers ook angst als we niet kijken, de zogenoemde fear of missing out of fomo. Dat is de angst om slecht op de hoogte te zijn wat er gebeurt in de sociale omgeving door te weinig online te kijken. Onderzoek daarnaar staat in de kinderschoenen, maar het is een gevoel dat veel mensen wellicht herkennen: het idee dat je een uitnodiging voor een feestje of een belangrijke post over iemands leven hebt gemist, omdat je een tijdje niet hebt kunnen kijken.

Afgezien van alle zaken die je kunt opzoeken op je smartphone en alle spelletjes die je kunt spelen, is de combinatie van angst om niet te kijken en de beloning bij wel kijken op de smartphone een krachtige stimulans om telkens weer de smartphone te pakken. Er zijn weinig apparaten met zoveel impact op hoe je je voelt in de sociale omgeving als de smartphone.


Apple iPhone X Google Pixel 2 XL LG W7 Samsung Galaxy S9 Google Pixel 2 Far Cry 5 Microsoft Xbox One X Apple iPhone 8

Tweakers vormt samen met Tweakers Elect, Hardware.Info, Autotrack, Nationale Vacaturebank en Intermediair de Persgroep Online Services B.V. © 1998 - 2018 Hosting door True

*