Door Olaf van Miltenburg

Nieuwscoördinator

Nieuwe MacBook Airs: design aan het werk

Inleiding

De eerste MacBook Air wekte bij zijn verschijnen verbazing door zijn geringe dikte. Het apparaat was echter stevig aan de prijs en ook de concessies die de fabrikant had moeten doen op het gebied van processor, interfaces en accu-inbouw deden velen twijfelen aan de daadwerkelijke bruikbaarheid. De Air was beslist een kunststukje, maar of een notebook met zulke relatief matige specs zoveel geld waard was, dat viel nog te bezien.

Vorig jaar bracht Apple nieuwe Airs uit en bij die modellen was de prijs-prestatieverhouding al een stuk beter. De behuizing was nog dunner geworden, de hdd's waren vervangen door veel snellere ssd's, de accuduur was uitstekend en er was nu de keuze uit een 11,6"- en een 13,3"-versie. De processors waren nog wel aan de oude kant - Apple gebruikte modellen uit 2008 - maar het waren wel zuinige high-end-cpu's. Om het gebrek aan grafische kracht te verhelpen had Apple Nvidia's GeForce 320M-videochip ingebouwd.

Toch moet de fabrikant gebaald hebben dat er geen betere oplossing voor de cpu en gpu kon worden gekozen. Een geïntegreerde oplossing op een enkele die heeft bij ultraportables de voorkeur en het gebruik van Core 2 Duo's in het Core i-tijdperk zal niet Apples eerste keus zijn geweest. Feit was echter dat de zuinige Arrandale-processors van Intel erg duur waren en onvoldoende besparing boden ten opzichte van hun voorgangers.

Inmiddels heeft Intel zijn Sandy Bridge-cpu's uitgebracht en daarmee heeft het bedrijf een groot deel van zijn bestaande processors overbodig gemaakt. De nieuwe cpu's zorgen met hun geïntegreerde videochip bovendien voor veel betere grafische prestaties. Dat er een MacBook Air met de nieuwe Sandy Bridge zou verschijnen, was dus eigenlijk alleen een kwestie van tijd. Dat Apple daarnaast de Thunderbolt-interface in zijn ultraportables zou toepassen was evenmin een verrassing: de fabrikant heeft altijd al een broertje dood gehad aan al te veel kabels. Ten slotte zijn de toetsenborden van de nieuwe Airs nu nagenoeg identiek aan die van de andere Apple-notebooks: ook de ultraportables hebben nu een verlicht keyboard.

De verbeteringen zijn in feite samen te vatten in drie woorden: snelheid, verlichting en Thunderbolt. Daarbij is het uiteraard vooral interessant hoe groot de snelheidsverhoging is: hoe verhouden de cpu's uit 2008 zich tot het Sandy Bridge-geweld? Moet de low-end Geforce-gpu van vorig jaar het afleggen tegen de Intel-igp?

We namen zowel de 11,6"- als de 13,3"-Air onder handen om deze vragen te beantwoorden. Daarbij namen we ook de schermen onder de loep en keken we of de ssd's niet nog sneller zijn geworden.

Nieuwe features

Voor wie het gemist heeft: Apple heeft de verkoop van de mainstream MacBook stilgelegd, en de 11,6"-MacBook Air is nu de goedkoopste Apple-notebook. Daarmee lijkt Apple aan te geven dat de Airs de consumentenmodellen bij uitstek zijn, waarmee alle dagelijkse werkzaamheden kunnen worden afgehandeld. Dat zou ook de geruchten verklaren dat Apple aan 15"- en 17"-versies van de Air werkt.

Hiermee lijkt Apple in te haken op de tendens om meer en meer functionaliteit via het internet af te nemen: gebruikers zouden genoeg hebben aan een dun, licht en snel startend systeem met internettoegang, dat externe datadiensten als opslag-, video- en muziekplatformen kan benaderen en dat voor uitbreiding van de functionaliteit op kleine apps vertrouwt. Ook Apples iCloud en enkele nieuwe eigenschappen van Mac OS X kunnen in dit licht gezien worden. Wie desondanks meer rekenkracht nodig heeft, kan uitwijken naar de in alle opzichten zwaardere MacBook Pro's.

Uiterlijk is er weinig veranderd bij de nieuwe Air-modellen. Ze hebben dezelfde unibodybehuizingen, dezelfde keyboards en touchpads en dezelfde schermresoluties. Voor een bespreking van het design en de overige uiterlijke kenmerken verwijzen we je dan ook graag naar onze review van die modellen.

Thunderbolt

Op interfacegebied is er maar een ding veranderd: de nieuwe modellen beschikken over een Thunderbolt-interface. Deze interface is door Intel ontwikkeld en stond voorheen bekend als Light Peak. Apple heeft zijn MacBook Pro's en iMacs al eerder van Thunderbolt-aansluitingen voorzien, en ook de Mac mini en de nieuwe 27"-Thunderbolt Display zijn ermee uitgerust.

Voor wie het nog niet weet: de Thunderbolt-interface ondersteunt meerdere protocollen. Er zijn pci-e-kanalen voor datadoorvoer, waarmee usb 3.0- en firewire-poorten verbonden kunnen worden, en er zijn displayport-outputs. Een volwaardige Thunderbolt-interface levert vier kanalen die een bandbreedte van 10Gbps in beide richtingen hebben.

Anandtech ontdekte echter dat de Airs over een uitgeklede controller voor kleine systemen beschikken. Er zijn in deze versie maar twee bidirectionele kanalen en dus bedraagt de totale bandbreedte 40Gbps, wat nog steeds flink meer is dan bijvoorbeeld usb 3.0, dat 4,8Gbps biedt. Apple heeft er verder voor gekozen om een mini-displayport-connector als Thunderbolt-in- en uitgang te laten dienen. In de nieuwe Vaio Z gebruikt concurrent Sony een usb 3.0-plug.

De aanwezigheid van Thunderbolt heeft een aantal voordelen, die met name bij ultraportables spelen. Zo kan via de kabel tegelijkertijd beeld en andere data doorgestuurd worden, zodat er minder interfaces nodig zijn - en dat spaart weer ruimte en kabels uit.

Helaas zijn de Thunderbolt-displays nog niet verkrijgbaar. Wel gaf Apple een demonstratie op zijn Nederlandse hoofdkantoor waarbij een MacBook Air 11" met de MagSafe- en Thunderbolt-kabel van de display verbonden werd; zo kon de Air gebruikmaken van de ethernetpoort en van een op het scherm aangesloten externe firewire-hdd. Uiteraard kon het scherm ook voor de weergave van 2560x1440 extra pixels zorgen.

Backlit keyboard

De vorige generatie Airs was niet voorzien van backlit keyboards. Waarschijnlijk lukte het de engineers van Apple niet om deze in de kleine behuizingen te verwerken. Het is onduidelijk wat Apple heeft gedaan om het alsnog mogelijk te maken, maar de ruimte is gevonden. Het kan als pure luxe gezien worden, maar bij slechte lichtomstandigheden werkt het zeker prettiger als de toetsen oplichten.

Bluetooth

Een feature die bij de launch weinig aandacht kreeg, is de aanwezigheid van bluetooth 4.0-ondersteuning. Er zijn nog maar zeer weinig apparaten die deze versie ondersteunen, dus we hebben deze interface niet kunnen testen. De belangrijkste feature is een energiezuinige modus: Bluetooth 4.0 biedt een snelheid van maximaal 1Mbps, maar kan onder bepaalde omstandigheden minder dan 15mA verbruiken.

Geen 3g

Een van de eigenschappen die ook de nieuwe Airs weer moeten missen, is ingebouwde 3g-ondersteuning. Als de gebruiker dus zonder wifi wil internetten, heeft hij een externe 3g-dongle of een telefoon met tethering-mogelijkheden nodig. Natuurlijk moeten voor een compact ontwerp als dat van Air compromissen gesloten worden, maar de Air is bij uitstek geschikt voor gebruik buitenshuis: 3g-ondersteuning was dan meer dan welkom geweest.

De prestaties van de processors

De nieuwe Airs zijn net als de Pro's en de iMacs voorzien van Sandy Bridge-processors. Voor de MacBook Air is de relatieve winst verreweg het grootst: in de vorige modellen werden nog drie jaar oude Core 2 Duo-cpu's toegepast. De architectuur is zelfs al vijf jaar oud. Volgens Apple zijn de cpu's zelfs twee keer zo snel als die van de Airs uit 2010.

Cinebench 11.5 - Multi
SysteemnaamScore (Punten)
iMac 2011
*********
6,69
Asus N53
*******
5,53
Pro 15 2,2GHz 2011
*******
5,12
Pro 15 2GHz 2011
******
4,75
iMac 2010
*****
3,65
Pro 13 2,7GHz 2011
****
3,05
Lenovo Thinkpad X1
****
2,82
Pro 13 2,3GHz 2011
***
2,58
Pro 15 2,4GHz 2010
***
2,21
Air 13 2011
***
2,17
Air 11 2011
**
1,93
Air 13 2010
*
1,09
Air 11 2010
*
0,81

De nieuwe Airs gaan in de multithreaded Cinebench 11.5-test meteen goed van start. Beide modellen zjin inderdaad twee keer zo snel als hun voorgangers te noemen. De 13" Air komt zelfs in de buurt van een dualcore-MacBook Pro uit 2010. Wel moeten de Airs bijvoorbeeld de Thinkpad X1 van Lenovo voor laten gaan, die geen ultra-low-voltage-chip maar een normale dualcore aan boord heeft, met een kloksnelheid van minimaal 2,5GHz.

Handbrake
SysteemnaamScore (seconden)
Asus N53
*
68
iMac 2011
**
88
Pro 13 2,3GHz 2011
**
97
Pro 13 2,7GHz 2011
**
107
Pro 15 2GHz 2011
**
114
iMac 2010
***
125
Lenovo Thinkpad X1
***
126
Air 13 2011
***
144
Air 11 2011
****
169
Air 11 2010
*********
388,00

Met het programma Handbrake converteren we een hd-video naar een m4v-bestand dat voor de iPad is geoptimaliseerd. De Airs mogen dan onderaan staan, de verschillen met andere dualcores zijn niet erg groot. De Air uit 2010 daarentegen is bijna anderhalf keer langzamer.

Photoshop - Retouch Artist
SysteemnaamScore (seconden)
iMac 2011
**
13,16
Asus N53
**
14,20
Pro 15 2,2GHz 2011
**
17,20
Pro 15 2GHz 2011
**
17,20
iMac 2010
**
19,30
Lenovo Thinkpad X1
***
21,20
Pro 13 2,7GHz 2011
***
21,60
Pro 13 2,3GHz 2011
***
25,40
Air 13 2011
****
28,74
Air 11 2011
****
34,40
Air 11 2010
*********
66,00

In Photoshop laten we met een script een aantal bewerkingen op een testafbeelding los. De Airs weten hierbij aardig dicht in de buurt van de hedendaagse dualcores te komen. De quadcores, zoals in de iMac en de MacBook Pro, blijven buiten bereik. Het verschil met de oude MacBook Air is wederom groot.

Lightroom - Exporteren
SysteemnaamScore (seconden)
Pro 15 2GHz 2011
**
92,00
Pro 13 2,7GHz 2011
***
117,00
Asus N53
***
121,00
Pro 13 2,3GHz 2011
***
131,00
Lenovo Thinkpad X1
***
135,00
Air 13 2011
***
151,00
Air 11 2011
****
167,00
Air 11 2010
*********
380,00

Ook tijdens het exporteren van 24 raw-bestanden zijn de nieuwe Airs behoorlijk rap - de oude Air heeft er meer dan twee keer zo lang voor nodig. In deze test is met name een hoge kloksnelheid van belang; de Turbo-modus van de cpu's in de Airs is agressief genoeg om goed mee te komen met andere dualcores, zoals die in de Thinkpad X1.

Premiere Pro CS5
SysteemnaamScore (seconden)
Asus N53
*
270
Pro 15 2GHz 2011
*
284
Lenovo Thinkpad X1
**
404
Pro 13 2,7GHz 2011
**
474
Pro 13 2,3GHz 2011
***
543
Air 13 2011
***
594
Air 11 2011
***
704
Air 11 2010
*********
1734

In de Premiere Pro CS5-benchmark wordt een tijdlijn met verschillende layers naar een h.264-stream in een mp4-container gerenderd. Met de oude Air was hier geen beginnen aan, met een tijd van net geen 30 minuten. De nieuwe Airs mogen in vergelijking met de quadcores dan langzaam zijn, het mp4'tje is bij beide in rond de tien minuten klaar.

De gpu en de ssd's

De MacBook Air's zijn niet langer uitgerust met een aparte videochip: ze moeten het doen met Intels HD 3000-gpu, die in de cpu is geïntegreerd. De MacBook Air uit 2010 was al niet gemaakt om mee te gamen, en de nieuwe exemplaren zijn dat ook weer niet. We bekijken kort de prestaties aan de hand van de OpenGL-test van Cinebench.

Cinebench 11.5 - OpenGL
SysteemnaamScore (fps)
iMac 2011
*********
41,9
iMac 2010
******
31,2
Asus N53
*****
25,0
Pro 15 2GHz 2011
****
20,5
Air 13 2011
**
11,5
Pro 13 2,7GHz 2011
**
11,4
Air 11 2011
**
11,3
Pro 13 2,3GHz 2011
**
11,1
Air 11 2010
**
10,8
Lenovo Thinkpad X1
**
8,6

De OpenGL-prestaties van de laptops liggen volledig in lijn met andere laptops die enkel over de HD 3000 beschikken. Er zijn kleine verschillen omdat de ene igp op 1150MHz geklokt is, terwijl de ander op 1200MHz kan werken. De igp lijkt marginaal sneller dan Nvidia's GT 320M-gpu.

Ssd

Net zoals de Air uit 2010 zijn de nieuwe Airs standaard voorzien van ssd's. Zo bespaart Apple de nodige ruimte, maar ssd's zijn ook stukken sneller en zuiniger dan hdd's.

De controllers waarmee de ssd's worden aangestuurd, zijn afkomstig van Toshiba en Samsung. Volgens Apple zouden ze identiek presteren, maar dat hebben we niet kunnen nagaan: zowel het 11"- als het 13"-testexemplaar bleek een Toshiba-controller aan boord te hebben.

Xbench - Sequential Read
SysteemnaamScore (MB/s)
Air 13 2011
*********
202,70
Air 11 2011
********
201,10
Pro 13 2,3GHz 2011
********
198,80
Air 11 2010
********
182,90
Asus N53
****
85,29
Pro 13 2,7GHz 2011
***
68,70

De sequentiële schrijftest van Xbench laat zien dat de 128GB- en de 256GB-ssd in de Airs aan elkaar gewaagd zijn. De Kingston V+100 in de Pro 13" 2,3GHz, die ook een Toshiba-controller aan boord heeft, is nagenoeg even snel. De ssd van de Air uit 2010 is ongeveer tien procent langzamer. De hdd's in de N53 en de Pro 13 2,7GHz zijn twee tot drie keer zo langzaam.

CrystalDiskMark - Sequential Write
SysteemnaamScore (MB/s)
Air 13 2011
*********
226,50
Air 11 2011
********
223,10
Pro 13 2,3GHz 2011
********
222,30
Air 11 2010
********
200,70
Asus N53
***
78,65
Pro 13 2,7GHz 2011
***
74,90

Opmerkelijk genoeg zijn de ssd's sneller in de sequentiële schrijftest. Wederom is de Pro 13" met Kingston V+100-ssd even snel als de ssd's in de nieuwe Airs, en wederom is de oude Air tien procent langzamer.

CrystalDiskMark - 4K Read
SysteemnaamScore (MB/s)
Pro 13 2,3GHz 2011
*********
15,24
Air 13 2011
********
15,20
Air 11 2011
********
14,50
Air 11 2010
******
10,20
Pro 13 2,7GHz 2011 0,45
Asus N53 0,42

Tijdens de random leesacties laten de ssd's zien waarom ze in het dagelijks gebruik zoveel sneller zijn dan hdd's. De ssd's in de nieuwe Airs zijn bovendien de helft sneller dan die van het model uit 2010.

CrystalDiskMark - 4K Write
SysteemnaamScore (MB/s)
Air 11 2011
*********
52,40
Pro 13 2,3GHz 2011
********
49,60
Air 13 2011
********
49,22
Air 11 2010
******
39,30
Pro 13 2,7GHz 2011 1,20
Asus N53 0,88

Het verhaal van de sequentiële tests kan bij de random-benches worden herhaald: de ssd's zijn in de schrijftests sneller dan in de leestests. De nieuwe Airs zijn in de random schrijftest een dik kwart sneller dan de Air uit 2010.

Scherm en accuduur

Behalve naar de prestaties van de laptop kijken we ook naar het scherm en de accuduur. Van het scherm hebben we onder verschillende hoeken foto's gemaakt om een idee te krijgen van zowel de verticale en horizontale kijkhoeken. De accuduur meten we tegenwoordig met twee tests, waarin respectievelijk licht webbrowsergebruik en het bekijken van een film aan de orde komen.

De Air 11" heeft een resolutie van 1366x768 pixels, waar de 13"-variant er 1440x900 heeft. Beide resoluties zijn hoger dan die van de 13" MacBook Pro, die het met een resolutie van 1280x800 beeldpuntjes moet stellen.

Schermhelderheid
SysteemnaamScore (cd/m2)
HP Envy 17
*********
419
Pro 15 2GHz 2011
********
398
Air 13 2011
********
382
Air 11 2010
********
380
Air 11 2011
*******
360
Lenovo Thinkpad X1
*******
341
Pro 13 2,3GHz 2011
******
315
Pro 13 2,7GHz 2011
******
311

De schermen hebben een behoorlijk hoge maximale helderheid, alleen het zeer felle scherm van de Envy heeft een nog hogere lichtopbrengst per vierkante centimeter. De 11" Air doet iets onder voor de 11" Air uit 2010 maar het verschil is vrij klein. De hoge helderheid van de schermen is gunstig voor gebruik buitenhuis, waar de zon nog wel eens wil schijnen.

MacBook Air 11"

Air 11" 2011 - Scherm Air 11" 2011 - Scherm Air 11" 2011 - Scherm Air 11" 2011 - Scherm

De horizontale kijkhoeken zijn voor een tn-paneel goed te noemen. We zien de helderheid wel fors afnemen, maar de kleuren blijven aardig overeind, ook wanneer we andere scènes bekijken.

Air 11" 2011 - Scherm Air 11" 2011 - Scherm Air 11" 2011 - Scherm

Tn-panelen ontkomen niet aan minder goede verticale kijkhoeken. Wanneer het scherm naar voren wordt geklapt, neemt de helderheid toe en als het scherm naar achteren wordt gekanteld, neemt de helderheid juist af.

MacBook Air 13"

Air 13" 2011 - Scherm Air 13" 2011 - Scherm Air 13" 2011 - Scherm Air 13" 2011 - Scherm

De 13"-Air heeft net zoals zijn kleinere evenknie vrij goede horizontale kijkhoeken, al neemt de helderheid ook hier weer flink af.

Air 13" 2011 - Scherm Air 13" 2011 - Scherm Air 13" 2011 - Scherm

Bij de verticale kijkhoeken zien we dat ook de 13"-Air niet ontkomt aan de slechte prestaties die tn-panelen kenmerken.

Accuduur

Voor de browsertest, waarmee we de accu op de proef stellen, draaien we een script dat elke vijftien seconden een nieuwe webpagina laadt. Ondertussen wordt er op de achtergrond een mp3-tje afgespeeld. De helderheid van het scherm wordt op 50 procent gezet en het wifi-accesspoint staat op slechts enkele meters afstand.

Accutest - Browsen
SysteemnaamScore (Minuten)
Pro 13 2,3GHz 2011
*********
334
Pro 13 2,7GHz 2011
********
303
Air 13 2011
********
300
Asus U31S
*******
284
Air 11 2010
******
253
Air 11 2011
******
245
Lenovo Thinkpad X1
****
144
Asus N53
****
140

De nieuwe Airs presteren hier redelijk goed. Gek genoeg weet de 13" MacBook Pro, die overigens ook van een ssd is voorzien, het langer uit te houden. Een enigszins vergelijkbare laptop, de U31S van Asus, houdt het een fractie minder lang uit dan de MacBook Air 13". De accu van de 11"-variant gaat marginaal minder lang mee dan die van de 11"-Air uit 2010.

Accutest - Film kijken
SysteemnaamScore (Minuten)
Air 13 2011
*********
252
Asus U31S
********
245
Air 11 2011
******
165
Air 11 2010
*****
163
Lenovo Thinkpad X1
*****
145

Voor de tweede accutest wordt een film afgespeeld terwijl het scherm op de maximale brightness staat - dat levert immers het mooiste beeld op. De capaciteit van de accu is hier bepalend, evenals het verbruik van het scherm, terwijl het verbruik - en dan met name het idle-verbruik - van de cpu en de gpu een veel kleinere rol spelen. De 13"-Air is wederom aan de Asus U31S gewaagd. De 11"-Air houdt het amper langer uit dan zijn voorganger.

Specificaties

Merk en Productserie
Apple MacBook Air
Apple MacBook Air
Type 11,6" (2011) 13,3" (2011)
Prijs en waardering
Prijs Onbekend (5 winkels) Onbekend (5 winkels)
Eerste prijsvermelding zaterdag 23 juli 2011 zaterdag 23 juli 2011
Waardering Score: 5 Score: 5
Technische Specificaties
Cpu-type Intel Core i5 2467M Intel Core i5 2557M
Snelheid 1,6GHz 1,7GHz
Geheugengrootte 4GB 4GB
Geheugentype ddr3 (sodimm)
ddr3 (sodimm)
Videointerface
Schermdiagonaal 11,6" 13,3"
Videochip Intel HD 3000 Intel HD 3000
Video-uitgangen mini-displayport mini-displayport
Schermresolutie 1366x768 1440x900
Backlight edge-lit led
edge-lit led
Opslag
Opslagcapaciteit 128GB 256GB
Hardeschijftype solid state disk solid state disk
Interfaces
Usb/firewire 2x usb 2.0 2x usb 2.0
Wlan 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n 802.11a, 802.11b, 802.11g, 802.11n
5GHz-ondersteuning ja ja
Overige specificaties
Extra's webcam cardreader, webcam
Besturingssysteem Mac OS X 10.7 (Lion) Mac OS X 10.7 (Lion)
Gewicht 1,1kg 1,35kg
Accucapaciteit 35Wh 50Wh
Kleuren wit wit
Taal
Indeling qwerty qwerty

Gallery

MacBook Air mid 2011 MacBook Air 2011 MacBook Air 2011 MacBook Air 2011 MacBook Air 2011 MacBook Air 2011 MacBook Air 2011 MacBook Air 2011 MacBook Air 2011

Conclusie

De nieuwe Airs zijn een behoorlijke stap voorwaarts vergeleken met de modellen uit 2010. Dat is vooral te danken aan de overstap van de Conroe- naar de Sandy Bridge-architectuur. De nieuwe processors zijn tot twee keer zo snel, zonder dat er meer energie verbruikt wordt. Op andere punten boekten de Airs echter weinig tot geen vooruitgang. Zo is de igp van de nieuwe cpu's amper sneller en de Airs zijn dus nog steeds niet geschikt om zelfs maar eenvoudige games op te spelen. De accuduur ging er ook niet noemenswaardig op vooruit, maar die was al uitstekend te noemen. Hetzelfde geldt voor de schermresoluties: die zijn onveranderd, maar waren al heel behoorlijk voor laptops van deze afmetingen.

De 11"- en de 13"-Airs zijn mainstream-notebooks, en Apple staat klaar om ze in groten getale te verkopen. Waar de oude Airs eigenlijk vooral geschikt waren voor mobiel gebruik, zijn de nieuwe versies dankzij de rappe Intel-chips een stuk veelzijdiger. De laptops zijn niet langer beperkt tot wat simpel tekstverwerken en browsen. Ze schrikken bijvoorbeeld niet terug voor wat zwaardere multimedia-taken en daarmee zijn ze prima te gebruiken als laptop voor dagelijks gebruik, zowel op school, thuis als op het werk. Met name de ssd's maken van de Airs fijne werkpaarden, aangezien alle software razendsnel opstart. Zoals bekend zijn de laptops ook nog eens erg dun en licht.

Een minpuntje is dat de 11"-variant geen kaartlezer aan boord heeft en dat is jammer: wie op vakantie even zijn foto's wil bekijken, heeft een aparte kaartlezer nodig. Opmerkelijker is het ontbreken van 3g-functionaliteit, wat serieus afbreuk doet aan het 'ultraportable'-karakter. Verder vinden we het een tikje genant dat Apple, zelfs met de huidige geheugenprijzen, in het eenvoudigste model nog steeds slechts 2GB geheugen heeft gemonteerd. Dat er maar twee usb-poorten aanwezig zijn, stoort ons niet. Een usb 3.0-aansluiting was aardig geweest, maar Apple heeft zijn geld op de Thunderbolt-interface gezet.

Met een verkoopprijs van 949 euro is de 11" Air nog steeds niet goedkoop, maar je hebt dan wel een heel snelle 'netbook'. De 13"-variant is met een prijs van 1250 euro wel wat duurder dan de 13" MacBook Pro, maar geniet volgens ons de voorkeur. Voor 100 euro extra krijg je een 128GB-ssd, een dunnere en lichtere laptop en een hogere resolutie. De cpu van de 13"-Air is wel langzamer, maar ook de cpu van de Pro is niet echt geschikt voor het zwaardere werk.

Reacties (222)

222
209
103
11
0
46
Wijzig sortering
De uitgeklede controller ondersteunt helaas geen daisychaining.

Dit klopt niet. De TB interface in de Air heeft 2 i.p.v. 4 kanalen en kan maar 1 i.p.v. 2 externe monitors aansturen. Daisy chainen werkt echter wel, anders zou er maar 1 extern apparaat op de TB poort aangesloten kunnen worden.
Anoniem: 386034
@mstam4 augustus 2011 11:03
Het klopt wel dat de controller geen daisychainen ondersteunt, omdat deze niet dubbel is uitgevoerd.

Als dezelfde controller in een display, storage of een ander randapparaat zou zitten moest dat apparaat ook een terminerend apparaat zijn; de controller ondersteund geen doorlussen.Maar je hebt sowieso een tweede fysieke TB port nodig om ueberhaupt te kunnen daisychainen.

Dus het klopt wel dat de controller an sich geen daisychainen ondersteunt maar de controller kan prima als begin of eindpunt dienen van een TB daisychain. Precies het usage scenario voor een computer dus.

Het "helaas" in het tweakers artikel duidt dan ook op onbegrip. Het enige jammere is misschien dat de Air geen twee TB ports heeft maar qua daisychainen is er niets om rouwig om te zijn of ook maar te vermelden.
Als ik het goed begrijp kan er dus wel gebruik gemaakt worden van de tweede TB poort op de Apple TB display? Of zal het display zelf kanaal 1 bezetten en de ingebouwde USB/Ethernet/FW800 poorten kanaal 2?
Standaard heeft TB vier beschikbare kanalen en kan max 7 apparaten aansturen. Dus dan is het ook logisch dat de TB poort van de MBA meer dan 2 apparaten kan adresseren. De enige beperking is de bandbreedte en dat je maar max 1 monitor kunt aansluiten, wat niet vreemd is aangezien Intel's IGP toch niet meer aankan.

A single Thunderbolt port supports hubs as well as a daisy chain of up to seven Thunderbolt devices; up to two of these devices may be high-resolution displays using DisplayPort.

Bron: Wikipedia
Het klopt wel dat de controller geen daisychainen ondersteunt, omdat deze niet dubbel is uitgevoerd.

Als dezelfde controller in een display, storage of een ander randapparaat zou zitten moest dat apparaat ook een terminerend apparaat zijn; de controller ondersteund geen doorlussen.Maar je hebt sowieso een tweede fysieke TB port nodig om ueberhaupt te kunnen daisychainen.
Er klopt niks van je verhaal. Je begrijpt toch wel wat daisy chainen inhoudt? Dat je apparaat op apparaat kunt aansluiten zoals Firewire dat ook ondersteunt i.t.t. USB dat een hub vereist.

Je kan met een enkele TB poort dus meerdere apparaten aansturen die in serie met elkaar verbonden zijn.
Anoniem: 386034
@mstam4 augustus 2011 13:16
Jawel hoor, maar daisychainen houdt wel in dat je randapparatuur nodig hebt met 2 TB poorten. En deze controller ondersteunt maar 1 TB poort; dus in die zin kun je wel volhouden dat de controller geen daisychainen ondersteunt.
Je kan met een enkele TB poort dus meerdere apparaten aansturen die in serie met elkaar verbonden zijn.
Dat klopt wel maar alle tussenliggende apparaten hebben dus 2 poorten nodig. En om die aan te sturen moet je dus een controller inbouwen die in tegenstelling tot de AIR controller wel 2 poorten ondersteund.

Omdat de AIR altijd aan het begin van de daisychain staat heb je maar 1 poort nodig en dus niet een controller die kan daisychainen.
Verwarrend verhaal. De MBA heeft 1 TB poort en idd om te kunnen daisy chainen heeft de randapparatuur 2 poorten nodig: 1 in en 1 out. Je kan op de MBA dus zonder problemen de nieuwe TB monitor aansluiten en op de monitor een externe HD.
Anoniem: 386034
@mstam4 augustus 2011 14:21
Correct. Het is maar net met welke blik je er naar kijkt. Maar een controller met 1 poort in een randapparaat stoppen werkt niet qua daisychainen, stop je dezelfde controller in een computer of andere "uiteinde van de keten" dan is diezelfde controller wel prima in staat te daisychainen. Verwarring alom!

[Reactie gewijzigd door Anoniem: 386034 op 4 augustus 2011 14:21]

Even wat aanvullingen:

Macbook Air 11 komt in een aantal varianten:
1) i5 1.6 Ghz/64GB SSD/2GB/256MB VMem
2) i5 1.6 Ghz/128GB SSD/4GB/256MB VMem
3) i5 1.6 Ghz/256GB SSD/4GB/256MB VMem (alleen online bestellen)
4) i7 1.8 GHz/128GB SSD/4GB/384MB VMem (alleen online bestellen)
5) i7 1.8 GHz/256GB SSD/4GB/384MB VMem (alleen online bestellen)

Macbook Air 13 komt in de volgende varianten:
1) i5 1.7 GHz/128GB SSD/4GB/SD SLOT/384MB VMem
2) i5 1.7 GHz/256GB SSD/4GB/SD SLOT/384MB VMem
3) i7 1.8 GHz/256GB SSD/4GB/SD SLOT/384MB VMem (alleen online bestellen)

Edit: Type cpu aangepast naar aanleiding van Keypunchie.

[Reactie gewijzigd door Wim-Bart op 4 augustus 2011 15:49]

Een niet onbelangrijk detail: Wanneer je naar de clock-snelheden kijkt: de 1.6 en 1.7 GHz cpu's zijn Core i5, de 1.8 Ghz cpu's zijn Core i7.

Het is absoluut de moeite waard om eens de benchmarks van de verschillende configuraties te googelen, want het verschil tussen de1.6 Core i5 en 1.8 Core i7 uitvoering is voor de Macbook Air 11" voor sommige operaties meer dan 20%.
Dat is waar, had ik over het hoofd gezien. Dank je :)
@Wim-Bart:
Je mist de MBA 11" i5 1.6GHz 64GB SSD 4GB (alleen online bestellen) nog!
Anoniem: 396074
4 augustus 2011 11:51
2GB is inderdaad vrij weinig. Langs andere kant ga je op een 11.6" MacBook geen tientalen applicaties tegelijk open hebben staan, door de kleine schermgrootte heb je hier toch niet veel aan. Voor 99€ kun je upgraden naar 4GB ram via de Apple online store... Voor alledaags gebruik ziet de 11.6" air er voor mij zeer geschikt uit, alleen vraag ik mij af of het upgraden naar 4GB ram voor 99€ de moeite waard is of niet. Wat denken jullie?
4GB meteen aanschaffen zonder twijfel.

Probleem bij de air is dat je niet meer kunt upgraden als je éénmaal voor 2GB hebt gekozen, het RAM zit op het moederbord gesoldeerd. Ben het dan ook geheel eens met deze quote uit het artikel
Verder vinden we het een tikje genant dat Apple, zelfs met de huidige geheugenprijzen, in het eenvoudigste model nog steeds slechts 2GB geheugen heeft gemonteerd.
RAM prijzen zijn op het moment echt extreem laag.. 8GB so-dimm is nog geen 42 euro, dat Apple er dan voor kiest maar 2GB er in te stoppen.. erg vreemd.

[Reactie gewijzigd door Xthemes.us op 4 augustus 2011 17:14]

Beter geheugen upgraden dan de CPU...

Als je toch al diep in de buidel moet tasten is die 99 euro de investering meer dan waard. Vergeet ook niet dat je zodra je de Air verkoopt er een leuke prijs voor vangt.

2GB is net een beetje mager als je bijv. een full text search doet in Mail en tegelijkertijd met Photoshop bezig bent. Als je nooit geheugenvreters als Photoshop, Premiere etc gebruikt, is 2GB afdoende.
Absoluut upgraden.

Met alleen het OS, browser + achtergrondprogramma's (mail, iTunes, taakmanager) heb je al snel 1 GB in gebruik.

Wil je dan nog een zwaar programma ernaast gaan draaien, ga je al heel snel tegen die 2 GB limiet aanlopen.

(Let wel: er is maar 1 model volgens mij met 2 GB geheugen, en dat is de 11" met 64 GB harde schijf. Voor veel mensen zal die schijf eerder een reden zijn om een modelletje met stevigere specs te kiezen dan het RAM).

[Reactie gewijzigd door Keypunchie op 4 augustus 2011 13:19]

En wat versta jij onder zware programma's? Ik zou de mac gebruiken voor simpelweg wat te browsen, mail en wat tekstverwerking voor school. Verder af en toe wat webdevelopment, maar dit zijn toch ook geen programma's van het kaliber CS5 After Effects. Ik heb thuis ook een Windows pc staan met 2GB DDR2 RAM (Windows 7) en voor wat ik er mee doe is het meer dan voldoende als ik de task manager mag geloven. (zit nooit boven de 1.5GB).

De enige reden waarvoor ik zou upgraden is wanneer de opvolger van OS X lion komt over een jaar of 2 wil ik wel dat 2GB nog aan de minimum vereisten gaat voldoet zodat ik wel kan upgraden. Of moet ik mij geen zorgen maken dat over 2 jaar de minimum hoeveelheid RAM ineens 4GB gaat bedragen?
Prima combinatie van hardware, al is de videokaart wel erg karig, zelfs 2x trager dan de vorige Nvidia variant. Op zich hoeft dat niet zo'n probleem te zijn, maar in de praktijk zijn de drivers van de nvidia kaart bijvoorbeeld vaak toch net wat gelikter, in ieder geval in Windows. Laatst nog eindeloos lopen zoeken naar een probleem dat knipperende schermen veroorzaakten op de displayport uitgang; bleek een powersave setting die standaard aan stond (met zowel laatste als oudere intel drivers)

Kortom 5 sterren voor de prestaties vind ik niet helemaal op zijn plaats, verder met de review eens. Wel jammer dat er niet vergeleken wordt met een laptop met ssd, bijvoorbeeld dat Samsung geval? Natuurlijk presteert een ssd beter dan een "normale" hdd, daar heb je geen grafiekjes voor nodig, maar iedereen kan tegenwoordig voor onder de 100 euro al upgraden..

Ik hoop dat andere fabrikanten nu eindelijk de knoop doorhakken en ssd's in hun midrange modellen gaan zetten :) Dan kun je voor 800 euro een vergelijkbare laptop scoren als je geen Osx wilt.

[Reactie gewijzigd door jkommeren op 4 augustus 2011 09:14]

Prima combinatie van hardware, al is de videokaart wel erg karig, zelfs 2x trager dan de vorige Nvidia variant.
Intel's IGP presteert ietsjes beter dan de nVidia uit de vorige generatie.
Intel's IGP presteert ietsjes beter dan de nVidia uit de vorige generatie
Alleen in synthetische benchmarks, en alleen op lagere resoluties. Bij de meeste in-game benchmarks legt de Intel IGP het al af, en zo gauw je de resolutie gaat verhogen zelfs op behoorlijk grote achterstand.
Een enkel driverprobleem is nog steeds beter dan gemiddeld - de meeste laptops hebben meer driverproblemen.

De videokaart is ongeveer gelijk aan de 320M, buiten een paar games waarvoor de drivers nog niet goed werken. Dit kan opgelost worden met de tijd.

Een SSD in 'goedkope' laptops zou echt geweldig zijn! In de meeste laptops is ook nog eens ruimte voor een HDD en een SSD, dus dan kun je ook nog voldoende opslagruimte krijgen.

Het probleem met zo'n opstelling is echter dat het niet prettig is voor de gemiddelde gebruiker, die niet eens weet wat een partitie is. Een interne koppeling tussen SSD en HDD zou hiervoor ideaal zijn - of Windows standaard leveren op de SSD en alle andere zaken op de HDD zetten (al geloof ik dat Windows dat niet goed aan kan).
Dat laatste kan wel degelijk, maar moet wel ingesteld worden, dit kunnen fabrikanten al doen en dan eindelijk de overbodige en naar mijn idee onhandige c/d partitionering over de balk gooien.
Veel mensen hebben al een externe harde schijf, 1+1 = 2. (De Bibliotheken of Libraries in Windows zijn daar ideaal voor; je stelt de standaardopslaglocatie in op de externe schijf, je voegt beide locaties aan je bibliotheek toe et voila; je ziet nu beiden alsof ze 1 map vormen.)

Natuurlijk de mensen wel even herinneren dat ze van die externe hdd wel een backup moeten bewaren, maar daar zijn de populaire nas units voor, die ook goed over de toonbank gaan.

Budgetmodelletjes zouden helemaal mooi zijn, maar ik ben bang dat dat nog even toekomstmuziek blijft, met de huidige marges op budgetmodellen zullen ze niet veel verdienen dan met een model met i7, en er hoeft maar 1 krant te schreeuwen dat een budgetmodel + ssd sneller is in 99% van de gevallen en dan kunnen ze die mooi op hun buik schrijven.

P.s. snap niet helemaal wat je bedoelt met alle laptops hebben driverproblemen, maar in alle situaties kan de fabrikant via Microsoft een driverupdate pushen naar windows update. Tot nu toe heeft dat het grootste gedeelte van dergelijke problemen verholpen.

[Reactie gewijzigd door jkommeren op 4 augustus 2011 10:01]

Het probleem met dat soort setups is dat files niet zomaar automatisch op de HDD worden gezet. Jan en Marieke weten niet hoe ze dat zelf moeten doen. OS X heeft een setting waarmee je hele User folder, zonder problemen, op een andere schijf kan staan. Toen ik Windows draaide bleek dit een heel, heel groot en moeilijk probleem te zijn wat niet door Microsoft werd gesupport.

En het geldt ook voor NASen - de meeste mensen weten niet eens wat die dingen zijn.

Ik denk dat je gelijk hebt over budgetmodellen.

Ik zal een voorbeeld geven: Presonus, een merk dat geluidskaarten maakt voor de professionele wereld, heeft een druk forum wat voor 50% over problemen met Windows-computers en de Firewire-poort gaat. Dit werkt gewoon een hoog percentage van de tijd niet goed, omdat de drivers niet goed genoeg zijn. Dat is een driverprobleem, bijvoorbeeld, en dat lossen fabrikanten (en zeker niet Microsoft) zelden op.
De IGP word volgens mij lager geclocked in de macbooks airs sowieso, maar in de praktijk presteerd de IGP echt niet vergelijkbaar.
Ik vind het argument dat de 11" geen kaartlezer heeft ook vrij irrelevant. Als je perse foto's wil bekijken op je vakantie dan gebruik je toch even een USB kabeltje? Ook cameras komen steeds vaker met Bluetooth of wifi. Het gepriegel met sd-kaartjes is niet echt een pluspunt.

Het argument over maar 2GB geheugen en geen 3G ben ik het wel volstrekt mee eens. De grootste beperking in mijn mid 2011 air vergeleken met mijn mid 2010 mbp is dat ik van 8GB naar 4GB terug ben gegaan. Dat is toch wel een merkbare beperking.

De 3G beperking is aan de andere kant een klein beetje te begrijpen door het feit dat 4G om de hoek is en je met tethering via je iphone alsnog draadloos gebruik kan maken van 3G. Helaas draind dat wel de batterij van zowel je laptop als telefoon.
Het gepriegel met sd-kaartjes is niet echt een pluspunt.
Het heeft een heel groot pluspunt, de camera hoeft er niet voor aan te staan, wat de accu ontlast. Daarnaast is het ook meestal sneller dan via een usb-kabeltje.
Het is jammer dat er geen SD slot in zit, maar ik vind het helemaal jammer dat er geen slot in zit voor een SIM kaart; 3G ondersteuning is wel erg handig voor zo'n ultra portable laptop!

Overigens hebben beide "nadeeltjes" mij niet weerhouden een MBA te kopen...

En overigens, als je een D-SLR met CF geheugen mee kunt nemen op vakantie, dan past een USB kabeltje ook nog wel in je fototas. En het alternatief, een MBA met een rij slots aan de zijkant (SD, CF, XD, MS) om maar van alles te ondersteunen vind ik geen optie. Doe mij maar een ultra compacte MBA, en in dat incidentele geval gebruik ik wel een kabeltje!
Het is jammer dat er geen SD slot in zit, maar ik vind het helemaal jammer dat er geen slot in zit voor een SIM kaart; 3G ondersteuning is wel erg handig voor zo'n ultra portable laptop!
Je kan in een paar klikken tetheren met je telefoon dus waarom de MBA duurder maken voor iets wat haast niemand gebruikt? En het is natuurlijk de vraag of de extra electronica, antenne etc past in de platte behuizing van de MBA.
Er wordt vergeleken met de Lenovo X1 wat op zich een redelijk vergelijkbare laptop is.
de hd3000 is eerder 2x zo snel dan de 320m???

ik heb beide namelijk een macbook pro met de core i5 en de hd3000 en een mac mini met een 320m, de macbookpro kan gewoon source games spelen terwijl de mac mini daar echt moeite mee heeft.
De aanwezigheid van Thunderbolt heeft een aantal voordelen, die met name bij ultraportables spelen. Zo kan via de kabel tegelijkertijd beeld en andere data doorgestuurd worden, zodat er minder interfaces nodig zijn - en dat spaart weer ruimte en kabels uit.
Helaas zijn de Thunderbolt-displays nog niet verkrijgbaar. Wel gaf Apple een demonstratie op zijn Nederlandse hoofdkantoor waarbij een MacBook Air 11" met de MagSafe- en Thunderbolt-kabel van de display verbonden werd; zo kon de Air gebruikmaken van de ethernetpoort en van een op het scherm aangesloten externe firewire-hdd.


Dus je bespaart 50 gram aan kabels als ik het ruim neem, maar in ruil daarvoor moet je een 10 kg zware monitor meeslepen om een usb stickje aan te sluiten of aan het net te hangen met een vaste kabel. Wat is er toch gebeurd met bruikbaarheid bij Apple?

Als je dat ding beter vormgegeven had want dun, dunner, dunst is zinloos qua design, dan had er gewoon een usb 3 poortje of twee, een kaartlezer (onmisbaar) en een HDD in kunnen zitten.

De redactie meldt opgewekt dat hij nu toch een stuk sneller is. Ja, dan de oude generatie, maar de performance is natuurlijk diep triest. Grafisch niet vooruit te branden, scherm onbruikbaar voor alle multimedia toepassingen en waar wou de redactie het resultaat van de nieuwe multimedia mogelijkheden opslaan? In de alom aanwezige cloud over een wireless verbinding? Dat wordt nog lastig scrubben in Premiere met 2Gb geheugen en een priegel SSD.

Hoe kan je nu schrijven dat dankzij de snellere processoren je meer kan doen dan een beetje surfen als je het:
-niet kan opslaan op HDD
-ook niet met een externe HDD zonder je monitor mee te sjouwen wat ik niet echt portable vindt
-je werk niet kan beoordelen omdat je naar een matig TN schermpje zit te kijken.

Dat mensen zoveel geld over hebben voor iets dat werkelijk niets toevoegt aan de vorige generatie begrijp ik niet. Het ding is feitelijk nog steeds alleen maar geschikt voor wat surfen, een mailtje of wat en wie weet als het toetsenbord lekker is een documentje typen. Als je office installeert is je SSD vol. Kortom je had met een fatsoenlijk tablet ook prima uit de voeten gekund want je Sandy Bridge staat gewoon niks te doen. Je video data uit de cloud peuteren maakt het vrij irrelevant hoe snel je processor daar mee om had kunnen gaan.

En wat is uberhaupt die opsessie met opstarttijden bij laptops? Wie zet die dingen dan steeds uit? Ik klap de mijne al tien jaar gewoon dicht of vergeet zelfs dat en ze vallen netjes in slaap. Hybernate wek snelheid is een paar seconden, dus wat is het punt?

Ik begrijp oprecht niet wat daar de markt voor is. Koop een Asus transformer. Licht, toetsenbordje en geschikt voor lichte taakjes. Of koop een echte laptop met een HDD zodat je processor gebruikt kan worden en dan liefst met een fatsoenlijk beeldscherm. Daar kan je mee werken waar je ook bent. Dit is drie keer niks en geen tafellaken, maar ook niet beter dan een tablet servet.
Als je elke dag naar school gaat snap je wel waarom er markt voor is. 13.3 inch is vergelijkbaar met een A4 papier in je tas. En als de laptop dan zo dun mogelijk is is dat gewoon erg fijn.

Heb zelf een dell m1330 welke ook 13.3 is en toendertijd erg dus was. Een van de eerste laptops met led backlight.

En geloof me.. klasgenoten waren jaloers op hoe dun en licht hij is. En met die 3 jaar oude accu kan ik nog tussen de 4 en 5 uur lekker werken. ( Nieuw 6 tot 7 uur)

Nou vind ik de Macbook Air eigenlijk echt een geweldig ding. Mooi aluminium wat stevig is. Jammer dat apple er niet Native windows op laat draaien...
OSX is alleen leuk voor beetje surfen en e-mailen. Het echte portable technische werk in de elektrotechniek zul je toch Windows en Linux moeten gebruiken.
OSX is alleen leuk voor beetje surfen en e-mailen. Het echte portable technische werk in de elektrotechniek zul je toch Windows en Linux moeten gebruiken.
Domme bash. OS X kan naast het onderliggende UNIX OS elke Linux library draaien en daarnaast natuurlijk ook de OS X GUI en Windows (evt. in een VM). Voor het "echte portable technische werk" is een MBA dus veelzijdiger dan een Linux of Windows machine.
Je naam zegt genoeg Max3D, je bent niet de gemiddelde gebruiker. Ik ben dolblij met mijn "oude" Air. Hij doet precies wat ik wil. Het ding voelt écht snel aan, onder lion sluit ik zelden programma's af o.i.d. en uitzetten hoeft ook niet. Hij is licht en plat en past daarom makkelijk in mijn tas... Premiere etc gebruik ik niet. Voor mij is de Air dus briljant en mijn beste Apple aanschaf in tijden!!
Anoniem: 157906
@max3D7 augustus 2011 14:55
Wat een ranzige onzin. Kun je niet lezen of wil je het gewoon verkeerd begrijpen? Een MBA heeft natuurlijk een USB poort en kan daarmee aan een vast netwerk hangen en ook aan een HDD als je dat wilt. Wel met USB2 snelheden natuurlijk.

Voor de Thunderbolt poort is nu nog weinig hardware beschikbaar, net zoals dat bij de USB3 een tijdlang zo was. Je kunt er donder op zeggen dat er meer spullen zullen komen nu er zoveel Macs zijn met zo'n poort.

Groot voordeel van Thunderbolt is dat 'ie echt bloedsnel is. Het scenario kan dan zo zijn: onderweg een lekkere lichte laptop en als je thuiskomt klik je hem met één kabel aan een combo van RAID systeem, monitor, vast ethernet en zelfs een externe PCIe grafische kaart (fabrikanten zijn daar al mee bezig). Kun je doen wat je wil en heeft je Sandy Bridge genoeg te doen.

Als dat allemaal niet genoeg is, nou kerel, dan koop je toch gewoon wat anders? Of je blijft gewoon lekker appels met peren vergelijken. Zelf weten.

[Reactie gewijzigd door Anoniem: 157906 op 7 augustus 2011 15:02]

"een kaartlezer (onmisbaar)"

Hoezo onmisbaar? je kan een USB kaartlezer eraan hangen.
Je kan straks het nog veel sneller met thunderbolt importeren.
En niet iedereen gebruikt het.

Daarbij krachtige foto en video bewerking doe je liever op een iMac/Mac Pro dan op een Macbook Air.
Nette review. :)
De Air 11" heeft een resolutie van 1366x768 pixels, waar de 13"-variant er 1440x900 heeft. Beide resoluties zijn hoger dan die van de 13" MacBook Pro, die het met een resolutie van 1280x800 beeldpuntjes moet stellen.
Het klopt dat 1366 x 768 (1049088 pixels) hoewel marginaal wel meer is dan 1280 x 800 (1024000 pixels), echter meer pixels in de hoogte vind ik voor een notebook vaak veel handiger dan in de breedte. Bijvoorbeeld bij internetten, de meeste websites hebben aan 1280 in de breedte genoeg, maar hoeft je minder te scrollen door meer pixels in de hoogte. Apple is volgens mij helaas de laatste die nog 16:10 resolutie in notebooks gebruikt. Ik hoop dan ook niet dat met de 16:9 van de 11" Air het begin is van een 16:9 schermverhouding bij alle notebooks van Apple.

[Reactie gewijzigd door Regeneration op 4 augustus 2011 12:08]

De 16:9-beeldverhouding van de 11 inch MacBook Air is de belangrijkste reden dat de 11 inch zoveel kleiner is dan de 13 inch. De 13 inch is 9 procent breder, 18 procent hoger en heeft een 28 procent grotere oppervlakte. Op de 11 inch heeft 16:9 daarom wel voordelen ten opzichte van 16:10. Ik heb nu de 13 inch MBA en het schattige van de 11 inch is er wel vanaf, hij is een heel stuk groter.

1366 x 768 is overigens een populaire resolutie voor 11,6 inch beeldschermen.
Het klopt dat dezelfde scherm diagonaal met een 16:9 resolutie een kleiner oppervlakte heeft dan met een 16:10 resolutie.
16:9 (11,6"): 25,68cm × 14,44cm = 370,82 cm2
16:10 (11,6"): 24,99cm × 15,62cm = 390,34 cm2
(DPI Calculator / PPI Calculator)

De 16:9 is dus 0,69 cm breder en 1,18 cm minder hoog. De 11" Air heeft de volgende afmetingen: 30 x 19,2 cm = 576,0 cm2. Met een 16:10 11,6" zouden de afmetingen dan theoretisch zijn: 29,31 x 20,38 = 597,3 cm2. De 13" Air is 32,5 x 22,7 cm = 737,75 cm2. De 13" Air zou dan 10,9% breder, 11,4% hoger en 23,5% groter oppervlakte hebben dan de theoretische 11,6" 16:10 beeldverhouding. Conclusie, een 16:10 zou ook een flink stuk kleiner zijn dan de 13" Air. Eerlijk gezegd vind ik het verschil tussen de 16:9 en 16:10 niet groot: 2,3% minder breed, 6,1% hoger en 3,7% groter oppervlakte. De 13 Air formaat lijkt me overigens inderdaad wat praktischer om mee te werken.

Dat de 1366 x 768 zoveel gebruikt wordt is komt door de schermfabrikanten die graag de 16:9 resolutie wilde gebruiken gezien dat goedkoper is voor hen. Dit is dan weer een andere discussie, maar ook hogere resolutie of goede kwaliteitspanelen willen ze liever niet leveren aangezien dat ook iets duurder is. Het schijnt dat het dan gaan om slechts enkele euro's... Ook hierin is Apple een van de weinige die goede kwaliteitspanelen levert met hogere resoluties. Het is dan wachten tot de smartphone resolutie de notebook resolutie heeft ingehaald tot er wellicht iets gaat gebeuren aan de resolutie van notebooks.

[Reactie gewijzigd door Regeneration op 4 augustus 2011 14:40]

Het is alleen wel zo dat -- juist bij breedbeeld schermen van 1.6:1 en breder -- de hoogtepixels veel belangrijker zijn dan breedtepixels. Dit ook wegens de opbouw van iedere website ter wereld -- er is er nooit eentje die zegt ik ga m'n website maken op 500 pixels hoog en dan mag je zijwaarts scrollen langs het lint om alles te zien[1]. Dus met de huidige trends (een vaste breedte van bijv 1024 px en dan zo lang als nodig is) maakt het geen flikker uit voor deze toepassing of je 1260, 1366, of 1920 breedtepixels hebt -- maar wel of je 768 of 900 hoogtepixels hebt (vooral nadat menubars en docks etc eraf zijn).

Bij tekstverwerken speelt een vergelijkbare verhouding.

[1] Terzijde: op Multitouch touchpad macs scrollt dat net zo lekker als de normale layout, maar natuurlijk leest het nog steeds slechter, aangezien we gewend zijn korte regels links naar rechts en daarna gewoon van boven naar beneden te lezen. Er zijn talen waar dat anders wordt.

[Reactie gewijzigd door Jasper Janssen op 20 augustus 2011 14:07]

@Framoes

"11,6" Apple netbook."

Met deze specs vind ik dat je niet mag spreken over een netbook.

Ik vind het een volwaardige notebook. DVD-drive gebruik ik zelf nog maar zelden. Dat deze er niet in zit maakt het nog geen netbook.
Sluit de Air aan op een scherm en los toetsenbord en je hebt een aardige pc tot je beschikking.
Het is dan ook een Apple netbook. Het is dan misschien prijzig, maar qua hardware heb ik meestal niks te klagen wat Apple betreft. Software werkt trouwens ook altijd naar behoren.
Ik vind het een volwaardige notebook. DVD-drive gebruik ik zelf nog maar zelden. Dat deze er niet in zit maakt het nog geen netbook.
En ik gebruik de dvd drive wel vaak, dus dat verschilt per persoon. Dat er geen dvd drive in zit maakt het voor mij geen netbook, want veel andere netbooks hebben dat juist wel. Het gaat me om het scherm, dat is naar mijn mening klein voor de prijs.
Sluit de Air aan op een scherm en los toetsenbord en je hebt een aardige pc tot je beschikking.
Dan moet je dus ook nog een scherm kopen, wat je minimaal €120,- kost als je een beetje een aardig scherm wil (19", A-merk). Voor een toetsenbord kom je hoogstwaarschijnlijk uit bij een Apple keyboard en die kost je €46,- met draad en €61,- voor de draadloze. Totaal ben je dan alweer bijna evenveel kwijt als een Pro.

Ik zit nu te werken op een Pro 13 en dat werkt gewoon goed. Geen last van het schermformaat of het formaat toetsenbord.
De USP van de 11 inch MBA is juist het kleine schermformaat dat het mogelijk maakt om een kleinere laptop te bouwen. Een MBA is een ultraportable met een volwaardig toetsenbord en touchpad en het design en de engineering van een high-end laptop. De ruimte- en gewichtsbesparende maatregelen in de MBA drijven de prijs op. Met een conventioneel plastic chassis zou het onmogelijk zijn om de stijfheid van de MBA te bereiken bij gelijke dikte. Dat zie je terug in de prijs. Taiwanese fabrikanten die vergelijkbare laptops willen bouwen volgens de ultrabook-richtlijnen van Intel hebben volgens Digitimes moeite om met de prijs van de MBA te concurreren. Ook bij de Samsung Series 9 en de laptops van Lenovo zie je dat de kwalitatief goede apparaten een stuk duurder zijn dan de gemiddelde plastic-fantastic-consumentenlaptops. Ik kan me voorstellen dat Apple de basis 11 inch best wel scherp in de markt heeft gezet. Het geld wordt verdiend op het upsellen van geheugen- en processorupgrades en accessoires.

Het beeldscherm van de 13 inch MacBook Pro heeft overigens minder pixels dan dat van de 11 inch MacBook Air. Wat dat betreft mis je niets op het scherm van de MBA. Je hebt wel gelijk dat voor niet-mobiel gebruik een extern beeldscherm is aan te raden. Op de 2010 11 inch MBA kun je redelijk werden op een extern beeldscherm maar je kon wel merken dat de cpu geen snelheidswonder was. De ssd maakte veel goed. De hogere prestaties van de nieuwe modellen zijn erg goed te merken in de praktijk, zelfs bij simpele dingen zoals scrollen en het switchen van tabs in de browser.

[Reactie gewijzigd door Femme op 4 augustus 2011 11:20]

Jij vind het een netbook. Ik gebruik hem als mijn alledaagse notebook op mijn werk :) Voldoet aan alle eisen die IK wens. Snel, klein en kan alles aan wat ik er tegen aan gooi dus tja... Het afdoen als netbook is wat mij betreft niet rechtvaardig.

Vanzelfsprekend heb ik er wel een groter scherm aan hangen, net als een extern toetsenbord en muis.

Thuis op de bank voldoet het scherm perfect en kan ik alles goed lezen dus tja, géén netbook ;)
@Framoes
Een netbook is een net-niet-book. Geen volwaardige processor voor een groot desktop OS, zoals een Intel Core (2/i3/i5/i7), maar een processor gemaakt voor mobiele telefoons, de Intel Atom. Draai daar Windows 7 op, en je weet zeker dat je alleen maar bezig bent met wachten totdat-ie doet wat jij 'm een half uur geleden hebt gevraagd.

Een MBA zit vol met hoogwaardige en volwaardige componenten, waaronder een Intel Core i5 processor. Wel de zuinige ULV variant, want de accu moet wel lang meegaan. Een MBA is een volwaardige notebook / laptop, geen netbook!
Wat zeurt iedereen nu over de prijs?

Hij wordt vergeleken met een thinkpad die minstens 700 euro duurder is....

en is door z'n thunderbolt, bluetooth 4.0, enz nog eens completer...

een osx gaat duurzamer met zijn ram om, vandaar dat 2gb voor de meeste voldoende is....
en anders uprgade je hem..tot 4gb :)

usb...als je het nodig hebt (ik gebruik hem amper) sluit je een hubje aan..
Duurzaam, duurzaam. Ik heb nu een MBA Late 2008 met Snow Leopard. Die 2GB is wel degelijk iets waar hij zo nu en dan tegenaan hikt. De grootverbruiker is de browser (zeker met Firefox), maar als ik daarnaast een paar Pages-documenten open heb staan, iTunes, iPhoto en nog wat kleinere zooi, dan moet hij echt wel gaan swappen.

En da's nooit fijn.

Dus, ik zou ten alle tijde kiezen voor de upgrade naar 4GB.
Het mooie van een SSD is is dat het swappen ook als een tierelier gaat, waardoor het minder merkbaar is dan op een HDD.
Inderdaad, als je meer doet dan een beetje mailen en browsen, is 4GB een aanrader!
Pfuh, vroeger deed ik meer dan mailen en browsen met 512 MB.... wel gek tegenwoordig.
Vroeger kon ik mailen en browsen met 4 MB, en een processor op 0,075 GHz!

Beste Texaan, koop een iPad 2, die heeft 512 MB, heeft daar voldoende aan, en kan meer dan alleen mailen en browsen!

Even voor de goede orde: 2GB is ruim voldoende voor de gemiddelde MBA gebruiker, maar OS X Lion heeft meer geheugen nodig dan zijn voorganger, OS X Snow Leopard.

Die trend zal zich vast doorzetten, en als je over een paar jaar de nieuwste OS X versie wilt kunnen blijven draaien, dan is het slim om je MBA "op de groei" te kopen.
Precies. Mooie snelle notebook voor weinig geld. Veel mensen zitten de gigabytes geheugen te vergelijken zoals men dat toentertijd deed met megahertzen. Ik heb nu iTunes aanstaan, speel een dvd af en heb Firefox open staan en gebruik daarbij nog geen Gigabyte aan geheugen! Mocht die 2GB te weinig worden, dan gaat met SSD het swappen ook een stuk sneller dan vroeger.
Kies altijd voor 4GB, want het geheugen kun je niet achteraf uitbreiden!
Vraag mij ook altijd af waarom men het een nadeel vind dat er niet kan op worden gegamed. Deze laptops zijn hiervoor nooit bedoeld.
Als je zoveel geld uitgeeft aan een computer is het handig dat er de mogelijkheid is tot gamen, anders moet je namelijk nog een systeem kopen als je wil gamen.
Zucht, voor jou wel. Maar net zoals ik bij een Ferrari niet klaag over de kleine kofferbak weet je dat je bij een kleine en lichte laptop bepaalde beperkingen hebt. Klagen dat je er niet op kan gamen heeft weinig nut als niemand anders een highend GPU in een vergelijkbare behuizing weet te proppen. Wat dat betreft is het veel logischer dat men over het gebrek aan een 3G verbinding klaagt. Dat hoort nu net wel in een laptop als dit.
Anoniem: 285462
@humbug4 augustus 2011 13:29
Het zou niet veel kosten om Nvidia 540M in te steken, die niet groter is dan de voorgaande 320M. 540M vindt jij nu in mid-range laptops van 500 euro.
Voor 1000 euro wil ik wel degelijk portable sc2 matchke spelen, en HD fotos in photoshop verwerken of 3ds max opstarten terwijl ik een springuur heb op school.
Simpel antwoord: het past niet. De 320M paste in de vorige MBA omdat het een chipset + IGP in 1 chip is. Kortom: CPU + 320M, klaar. De Core i5 heeft al een IGP die grofweg even goed presteert als de 320M, én daar komt een chipset bij. Core i5 + Intel chipset, klaar. Als daar nog een 540M bij moet, moet er dus een extra chip bij, waar eigenlijk geen plek voor is, en die chip wil ook stroom. Dus battery-life zou minder worden.

Ik zie eigenlijk vooral redenen waarom een 540M in de MacBook Air niet haalbaar is.

Een andere, in mijn ogen betere, oplossing voor de MBA zou zijn: externe GPU via Thunderbolt. De GPU zou dan weliswaar gelimiteerd zijn tot PCIe x2 of x4, maar dat is voor een midrange GPU al prima. Op die manier heb je onderweg een low-power thin&light, en kan je thuis alsnog gamen op je grote scherm :)

Als dat teveel compromissen zijn voor je, val je simpelweg niet in de doelgroep die een MBA koopt. De typische MBA koper wil een dunne en lichte laptop met goede battery life en OSX. Jij wil een draagbaar game-monster en vindt het waarschijnlijk ook geen nadeel als er Windows op staat?

[Reactie gewijzigd door Whieee op 5 augustus 2011 10:20]

Dan moet je ook geen MacBook Air kopen, want jij bent duidelijk niet de doelgroep.

Verder vind ik het belachelijk dat je denkt dat als een systeem 1000 euro kost, dat dat betekent dat je er op kan gamen.

De prijs is zo hoog voor andere reden dan CPU, GPU (IGP) en RAM. Namelijk het gewicht, design en het feit dat hij ultra-portable is met nog degelijke specs.

Ik zeik ook niet dat mijn VW Polo geen V8 motor erin heeft, maar ik rijd wel zuiniger dan een Bugatti Veyron.
Ik heb een MBP en een PS3, dus voor mij geldt het niet, maar ik kan me voorstellen dat niet iedereen geld heeft voor meerdere systemen.

Het is gewoon dat ze het systeem naar mijn idee te minimaal hebben gemaakt en de prijs vooral met het formaat willen rechtvaardigen. Dit terwijl veel 13" laptops al draagbaar genoeg zijn. Het hele netbook-segment dankt zijn bestaan aan de lage prijs voor een simpel systeem. Nu heb je een aardig systeem, maar met beperkingen, voor een flinke prijs.
Het punt is dat iemand die een ultra-portable laptop wil kopen bereid is om concessies te doen aan de veelzijdigheid van het apparaat (of helemaal geen veelzijdig apparaat nodig heeft). Ik heb nooit de behoefte gehad om te gamen op mijn 11 inch MBA, heb nooit meer dan twee usb-apparaten tegelijkertijd willen aansluiten, heb er nooit een cd of dvd in willen stoppen en voor de twee keren dat ik er een netwerkkabeltje op wilde aansluiten vond ik het prima om de usb-adapter te gebruiken. Wel had ik elke dag plezier van het lage gewicht en het compacte formaat van de MBA. Ik heb het ontbreken van een snelle gpu en aansluitmogelijkheden - die ik toch niet gebruik - dus nooit ervaren als een beperking, maar als een bevrijding die me in staat stelt om met een kleiner apparaat onderweg te zijn.

Als je een apparaat nodig hebt dat alles kan doen en die niet licht of compact hoeft te zijn is een MBA simpelweg niet de oplossing voor jou.
Femme, er zijn prima redenen om een lichtgewicht portable computing device mee te nemen, maar dit artikel gaat over de upgrade naar de 2011 versie. Zoals je zelf al zegt heb je nooit behoefte gehad aan een sterkere GPU of meer aansluitingsmogelijkheden.

Dat is een heel gewoon standpunt dat ik deel en daarom neem ik gewoon een tablet met toetsenbord mee (bijv de Asus transformer of mijn NotionInk Adam die ik perfect buiten en in helverlichte beurzen kan lezen). Er is iets mis met de 2011 versie die zoals ik hier betoog max3D in 'reviews: Nieuwe MacBook Airs: design aan het werk'

Als je geen sterke GPU nodig had, wat moest je dan met een supersnelle Ivy Bridge processor met 2Gb geheugen. Doe mij maar een tragere pocessor, flink geheugen zodat ik 40 tabs open kan zetten zoals ik gewend ben terwijl ik een Word document schrijf. Op het gemis van een HD ben ik in die eerdere post al ingegaan.

Dus helemaal eens met je post, maar die is zijn geheel dus een pleidooi tegen de 2011 versie. Die opvatting delen veel mensen want je hebt ee n+2, dus dat is verstandig van de tweakers. Het goede nieuws is dat MBA nu tweedehands veel betaalbaarder is geworden en dat was dus een veel beter uitgebalanceerde machine. Kopen dus.
Anoniem: 157906
@humbug7 augustus 2011 15:10
Over proppen en grafische kaarten gesproken - dat probleem zou zich op kunnen lossen als de eerste fabrikanten zich melden met een doosje waarin je een externe grafische kaart kunt proppen en aansluiten via Thunderbolt. Poort is er snel genoeg voor. CPU ook, kun je toch nog gamen.
Sommige mensen gamen nooit. Anderen hebben een desktop om te gamen en willen een 'lichte' laptop voor werk of studie in de bus of trein of mobiele werkplek. Of hebben bij hun werkgever alleen een (ondermaatse) Windows machine en willen toch ook tijdens het werk een makkelijke Mac. En weer anderen hebben geld zat en willen zo'n gelikt Apple computertje. Dus er is echt wel een markt ...
Heb er net zelf een besteld ter vervanging van een 5 jaar oude MacBook, die al die tijd zonder problemen heeft gedraaid en zijn doel gediend heeft. Ik verwacht hetzelfde van m'n nieuwe Air. En dan is het ineens niet zo veel geld meer. Vooral omdat ik ondanks z'n leeftijd toch nog verwacht een paar honderd euro te vangen voor die MacBook.

[Reactie gewijzigd door wroeter op 4 augustus 2011 09:39]

Het idee dat de mogelijkheid erop zit zorgt dat je je niet beperkt voelt door de videokaart. Tis meer psychisch. Veel mensen kopen bijvoorbeeld een zwaar systeem om "foto's te kunnen bewerken" terwijl ze niet verder dan Picasa komen.

Als je een smak geld uitgeeft aan 1 laptop en dat je enige is, kan ik me goed voorstellen dat je een allrounder wilt.

[Reactie gewijzigd door jkommeren op 4 augustus 2011 09:58]

Als je een zware gebruiker bent, dan zal een MBA nooit je enige computer kunnen zijn. Als je hele dagen achter je computer zit te typen, dan zal een MBA nooit je enige computer kunnen zijn.

Een MBA is een computer voor erbij, voor thuis, voor onderweg, voor mensen die een tablet net iets te weinig vinden.

Een MBA is ook een computer voor de gemiddelde gebruiker (dus geen tweaker) die een beetje mailt en internet, en die met fotobewerking niet verder komt dan iPhoto of Picasa.
Het is nadeel omdat het een populaire laptop feature is. Expliciet noemen van gaming en aangeven dat het product daar niet veel mogelijkheden toe bied, maakt de review alleen maar completer.
Wat ik redelijk opmerkelijk vind is dat random reads zo'n stuk trager zijn dan random writes. Je zou dat eigenlijk net andersom verwachten.
de toshiba controller buffert de random writes, dus vandaar.
Vandaar ;) Maar betekent dat dan niet automatisch een hoop issues bij stroomuitval? Ik wil wel graag dat data die volgens de schrijf is weggeschreven ook daadwerkelijk op de SSD staat.
Nee hoor, op schrijven kun je je voorbereide (lege plek zoeken, etc), bij lezen moet je een specifiek gedeelte van een chip uitlezen. Schrijven is makkelijker te optimalizeren op flash chips dan lezen.
SSD's zijn juist vooral snel in lezen, niet zo zeer in schrijven.
Jammer van dat geheugen. Slechts 2GB bij een laptop van 949 euro is niet meer van deze tijd...

Verder mooie laptops hoor, alleen een extra USB-poort zou handig zijn.
Ach, het aantal USB-poorten was al 100% vooruit gegaan sinds de Late 2008.

Met 1 USB-poort is het voor een laptop vooral irritant dat als je al een muis aangekoppeld hebt, dat je die dan moet ontkoppelen voor even de iPhone/externe disk/wat dan ook die je wilt aankoppelen. Met 2 poorten is dat geen probleem.

Wil je meer, schaf dan een hub aan, zou ik zeggen.
@Keypunchie
Een MBA is een ultra portable laptop, geen apparaat dat je met snoeren aan vanalles vast wilt leggen!

Volgens mij heb jij nooit met een Apple MacBook gewerkt. Die apparaten hebben zo'n fijne touch pad, dat een muis eigenlijk niet nodig is!
iPhone kan toch ook met blauwe tand? Of heeft een iPhone die technologie niet? (geen bezitter iPhone)
De iPhone heeft wel bluetooth ondersteuning, maar synchroniseren met de mac/pc gaat vooralsnog alleen via USB. Zodra iOS5 uit is zal dit ook via WiFi gaan.
Dan nog zal het opladen nog steeds niet draadloos gaan :-)
Voor het opladen hang ik mijn iPhone gewoon aan een losse lader, dock of iPod aansluiting in de auto. Waarschijnlijk krijg je op termijn trouwens geen losse lader meer bij de iPhone, net als bij de iPods nu.
Gaat dat dan allemaal via Wifi-direct? Of hebben ze weer hun eigen protocol ervoor bedacht. Dat zou namelijk zwaar irritant zijn met andere apparaten...
Het is synchronisatie puur tussen iTunes op PC/Mac en iPod/iPhone/iPad. Wat maakt het dan uit wat voor protocol gebruikt wordt? De kans is overigens groot dat het (net als AirDrop?) inderdaad via Wifi Direct gaat, dan kan je bijvoorbeeld ook met je macbook syncen als je buiten de deur bent.
He getsie, een USB muis. Schaf dan een mooie witte ('Mac edition') Logitech bluetooth muis aan (de V470), werkt perfect. Aan/uit schakelaartje achterop, batterij gaat maanden mee. Zit bij mij standaard in de tas.
2GB is inderdaad een beetje weinig, zeker nu geheugen niet meer veel kost.

USB is ook bijna niet meer van deze tijd. Ik gebruik ze, in tegenstelling tot enkele jaren geleden, alleen nog maar om mijn ipad even aan te sluiten maar over enkele maanden is dit ook niet meer nodig dus ...
Als het aan Apple ligt gaat alles zo'n beetje draadloos inderdaad: Muis/toetsenbord via BT, iPhone/iPad binnenkort via WiFi. USB heb je dan eigenlijk alleen nog maar nodig voor een eventuele 'dongel', USB stick/schijf of een digitale camera. Draadjes kunnen ook alleen maar in de knoop geraken ook :Y)
2Gb is best te doen, ik heb constant Keynote, Excel, Mail en Safari draaien. Werkt prima. 4Gb zou wellicht prettiger zijn wanneer ik ook iPhoto o.i.d. nodig zou hebben.

Op dit item kan niet meer gereageerd worden.

Tweakers maakt gebruik van cookies

Tweakers plaatst functionele en analytische cookies voor het functioneren van de website en het verbeteren van de website-ervaring. Deze cookies zijn noodzakelijk. Om op Tweakers relevantere advertenties te tonen en om ingesloten content van derden te tonen (bijvoorbeeld video's), vragen we je toestemming. Via ingesloten content kunnen derde partijen diensten leveren en verbeteren, bezoekersstatistieken bijhouden, gepersonaliseerde content tonen, gerichte advertenties tonen en gebruikersprofielen opbouwen. Hiervoor worden apparaatgegevens, IP-adres, geolocatie en surfgedrag vastgelegd.

Meer informatie vind je in ons cookiebeleid.

Sluiten

Toestemming beheren

Hieronder kun je per doeleinde of partij toestemming geven of intrekken. Meer informatie vind je in ons cookiebeleid.

Functioneel en analytisch

Deze cookies zijn noodzakelijk voor het functioneren van de website en het verbeteren van de website-ervaring. Klik op het informatie-icoon voor meer informatie. Meer details

janee

    Relevantere advertenties

    Dit beperkt het aantal keer dat dezelfde advertentie getoond wordt (frequency capping) en maakt het mogelijk om binnen Tweakers contextuele advertenties te tonen op basis van pagina's die je hebt bezocht. Meer details

    Tweakers genereert een willekeurige unieke code als identifier. Deze data wordt niet gedeeld met adverteerders of andere derde partijen en je kunt niet buiten Tweakers gevolgd worden. Indien je bent ingelogd, wordt deze identifier gekoppeld aan je account. Indien je niet bent ingelogd, wordt deze identifier gekoppeld aan je sessie die maximaal 4 maanden actief blijft. Je kunt deze toestemming te allen tijde intrekken.

    Ingesloten content van derden

    Deze cookies kunnen door derde partijen geplaatst worden via ingesloten content. Klik op het informatie-icoon voor meer informatie over de verwerkingsdoeleinden. Meer details

    janee