Cookies op Tweakers

Tweakers is onderdeel van DPG Media en maakt gebruik van cookies, JavaScript en vergelijkbare technologie om je onder andere een optimale gebruikerservaring te bieden. Ook kan Tweakers hierdoor het gedrag van bezoekers vastleggen en analyseren. Door gebruik te maken van deze website, of door op 'Cookies accepteren' te klikken, geef je toestemming voor het gebruik van cookies. Wil je meer informatie over cookies en hoe ze worden gebruikt? Bekijk dan ons cookiebeleid.

Meer informatie

Hubble-telescoop ontdekt dubbele quasar van tien miljard jaar geleden

De NASA heeft via de Hubble-telescoop waarschijnlijk een dubbele quasar ontdekt. Het gaat om een paar dat tien miljard jaar geleden ontvlamde. Quasars zijn stralen van zeer intens licht dat wordt gevormd door enorme zwarte gaten die zich in het centrum van sterrenstelsels bevinden.

Volgens de NASA is met de Hubble-ruimtetelescoop een paar quasars ontdekt die zo dicht bij elkaar staan dat ze als een enkel object worden waargenomen door aardse telescopen. Het onderzoeksteam heeft ook nog een tweede quasarpaar gevonden. Het gaat om quasarpaar J0749+2255 en quasarpaar J0841+4825. Deze quasarparen zenden veel licht uit doordat het in beide gevallen gaat om sterrenstelsels die op het punt staan om in elkaar te schuiven. Zo'n botsing gaat ooit ook gebeuren met ons Melkwegstelsel en de Andromedanevel.

In beide paren staan de quasars op 10.000 lichtjaar van elkaar. Relatief gezien is dat heel dichtbij. Ter vergelijking: onze zon bevindt zich op zo'n 26.000 lichtjaar van het enorme zwarte gat in het centrum van de Melkweg. Zodra de sterrenstelsels in elkaar zijn opgegaan, vloeien de quasars ook samen, waarbij een nog groter, enkel zwart gat ontstaat.

Elk van de vier zichtbare quasars behoort tot zijn eigen sterrenstelsel. Die sterrenstelsels zelf zijn niet te zien door Hubble, omdat ze te weinig licht uitzenden. De afbeelding links is op 5 januari 2020 gemaakt en de andere op 30 november 2019.

De zoektocht was niet eenvoudig, omdat de resolutie van Hubble niet hoog genoeg is om zelfstandig deze quasarparen te ontdekken. Onderzoekers moesten weten waar Hubble ongeveer op gericht moest worden. Daarbij is het lastige dat er tien miljard jaar geleden veel quasars waren die ontvlamden, waarvan slechts een fractie een paar betrof.

Om de quasarparen te ontdekken, werd gebruikgemaakt van ESA's Gaia-satelliet en het Sloan Digital Sky Survey-onderzoek om te komen tot een groep met potentiële kandidaten. De Sloan-telescoop in het Amerikaanse New Mexico maakt driedimensionale kaarten van objecten aan de hemel. Vervolgens werd de hulp van Gaia ingeroepen, omdat deze de posities, afstanden en bewegingen van nabije objecten heel precies in kaart brengt.

De database van Gaia werd doorzocht, waarbij gelet werd op quasars die de beweging van nabije sterren nabootsen. In de Gaia-data lijken het enkele objecten te zijn, maar Gaia was wel in staat subtiele schommelingen in hun posities waar te nemen. Die schommelingen kunnen een bewijs zijn van willekeurige fluctuaties in het licht, wat komt doordat elke quasar van een paar varieert in helderheid, wat weer wordt veroorzaakt door de hoeveelheid materie die de zwarte gaten opslurpen. Dat wordt vervolgens als heel felle straling weer uitgezonden langs de polen; dat is het licht dat wordt waargenomen.

Het gaat hier vooral om een proof-of-concept, een nieuwe onderzoeksmethode die kan leiden tot de ontdekking van dubbele quasars op veel grotere afstanden van de aarde. Ook zou deze methode een stuk efficiënter zijn dan de voorheen gebruikte methodes. Het onderzoeksteam houdt nog een slag om de arm ten aanzien van de ontdekking van de quasarparen, omdat het in theorie om dubbele afbeeldingen kan gaan. Het zou dan een illusie betreffen die wordt veroorzaakt door het effect van een zwaartekrachtlens. De onderzoekers achten dat scenario echter niet waarschijnlijk, omdat Hubble geen sterrenstelsels op de voorgrond heeft gezien.

De onderzoekers hebben hun bevindingen gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Astronomy, onder de titel A hidden population of high-redshift double quasars unveiled by astrometry.

Wat vind je van dit artikel?

Geef je mening in het Geachte Redactie-forum.

Door Joris Jansen

Nieuwsredacteur

07-04-2021 • 13:29

76 Linkedin

Reacties (76)

Wijzig sortering
Zo'n botsing gaat ooit ook gebeuren met ons Melkwegstelsel en de Andromedanevel.
PANIEK!!! Ow... pas over 4 miljard jaar :)
Dat botsen moet je niet zo letterlijk nemen. De afstand tussen de verschillende objecten is zodanig dat fysieke botsingen onwaarschijnlijk zijn. In eerste instantie dan. Maar hoe dichter we bij elkaar in de buurt komen, hoe meer de aantrekkingskracht van de grotere planeten en sterren een rol gaan spelen. Dus de banen van allerlei planeten wordt verstoord. Het wordt al met al een zeer interessant schouwspel. Jammer dat wij er midden in zitten en niet vanaf de zijlijn kunnen kijken (in een timelapse, want het gaat traaaaaag).

En bovendien is onze zon tegen die tijd ook 'op' en slokt ons op als hij langzaam aan groter wordt. Gelukkig is het nog 4-5 miljard jaar weg en geloof ik niet in reïncarnatie :+
Klinkt een beetje als een plek voor 'The Restaurant at the end of the Universe" :)

Maaruh: "Don't Panic!"
Tja de afstand tussen de ijzeratomen is ook behoorlijk groot. Maar toch botsen 2 ijzer blokjes tegen elkaar. ;)
Tegen die tijd is de aarde al onbewoonbaar: in ~3.5 miljard jaar vanaf nu is het aardoppervlakte te heet om er te wonen - al het water van de oceanen zal dan verdampt zijn - omdat de zon tegen die tijd 35-40% helderder zal schijnen... :-(
Over 1 miljard jaar schijnt de zon al 10% helderder wat al tot gevolg (b)lijkt te hebben dat het leven op aarde dan al heel flink in de problemen gaat komen.
Als we zo doorgaan als nu dan acht ik het waarschijnlijk dat de mensheid zichzelf al om zeep heeft geholpen in de komende 200 jaar dus ja waar praten we over.. :)
He tis geen botsing maar meer een samensmelting.
Afstanden zijn zo groot dat er weinig sterren/planeten op elkaar zullen botsen.
Daar is deze documentaire een absolute aanrader voor https://www.youtube.com/watch?v=uD4izuDMUQA
Ze gaan steeds (in logaritmische stijging) verder in de tijd om te zien wat er gebeurt... Héérlijk.
Altijd als ik dit soort stukken lees is het moeilijk te beseffen hoe klein we eigenlijk zijn :D
We zijn eigenlijk helemaal ‘niets’ tegenover al dat geweld daar buiten. Het is zo kolossaal dat het eigenlijk egoistisch is te denken dat wij de enige zijn in dit universum.
Daarbij ga je uit van de opvatting dat de hoeveelheid ruimte, het volume of zelfs het aanwezig zijn van een plek waar we (nog) niet kunnen komen, relevant is of zelfs evenredig is aan de aanwezigheid van leven.
Dat een groter universum ook meer leven moet bevatten.

Maar dat is iets wat je niet kunt stellen. Tenminste niet zonder het een gok te noemen.

Zonder enige kennis hoe het leven ooit ontstaan is, kun je immers niets zeggen over het voorkomen ervan anders dan het leven wat we kennen.

De stelling dat we de enige zijn in het universum is even goed te verdedigen dan dat we dat niet zijn.
Daarvoor bestaat er de vergelijking van Drake

Uitgelegd door Lieven Scheire, met veel context, uitleg en eenvoudig te begrijpen: https://www.youtube.com/watch?v=Q99EmDFvTJw
Zonder enige kennis hoe het leven ooit ontstaan is, kun je immers niets zeggen over het voorkomen ervan anders dan het leven wat we kennen.
Maar nu doe je alsof we nul kennis hebben over het ontstaan van leven. Dat is helemaal niet zo.
Zo weten we bijvoorbeeld dat veel van de chemische verbindingen waar het ons bekende leven uit bestaat op heel veel plekken in het voor ons zichtbare universum voorkomt. Ook weten we dat we niet uit super zeldzame materie bestaan maar juist uit de meest voorkomende atomen zoals koolstof, waterstof, zuurstof, etc.
Allemaal factoren die lijken te wijzen op een proces dat op veel plekken in het universum kan voorkomen.
De stelling dat we de enige zijn in het universum is even goed te verdedigen dan dat we dat niet zijn.
Eeh, niet dus en je kunt dit absoluut niet zien als een 50%/50% kans.

Er is slechts 1 feit dat erop kan wijzen dat we de enigen zijn en dat is dat we nog geen ander leven zijn tegengekomen. Maar dat is een zeer zwak argument omdat je nooit kan zeggen dat iets niet kan bestaan simpelweg omdat je het nog niet bent tegengekomen.
Als ik bijvoorbeeld nog nooit een zwarte zwaan heb gezien kan ik niet zomaar stellen dat zwarte zwanen niet bestaan.

Er zijn feiten die erop wijzen dat de kans zeer groot is dat we niet het enige leven in het universum zijn, gegeven de grootte van het universum. We bestaan uit veel voorkomende bouwstenen en het proces van evolutie doet zich constant voor als daar de gelegenheid voor is (bijvoorbeeld een entropiepotentiaal zoals een planeet rondom een ster of het warmteverschil tussen een zeebodem en zeeoppervlak).

De meeste wetenschappers die zich hiermee bezighouden denken om die redenen dat ons leven waarschijnlijk niet het enige is in het universum.
De stelling dat we de enige zijn in het universum is even goed te verdedigen dan dat we dat niet zijn.
Klopt, het is net als dat je niet met 100% zekerheid kunt stellen dat God wel of niet bestaat. Totdat ie zichzelf manifesteert.

Maar toch...je kunt ook beredeneren dat het wel heel erg toevallig zou zijn als er maar één plek in het universum is waar de omstandigheden goed waren om leven te ontwikkelen, en die omstandigheden ook lang genoeg aanhielden. We hebben nog ongeveer 5 miljard jaar. En voor die tijd zijn er nog genoeg (natuurlijke) uitdagingen te overleven. Dus alles is eindig. Het is inderdaad een gok, maar wel een redelijk zekere gok. Meer kans dat er ergens leven is dan dat ik de loterij win. Leven is trouwens een heel breed begrip. Het kan ook een eencellig organisme zijn.
We hebben nog ongeveer 5 miljard jaar.
Dan komt er een eind aan de zon. Maar over ca. een miljard jaar is hij al zo heet dat de oceanen verdampen. Dat maakt het leven al onmogelijk.
Wel het is deel één van twee van de Fermi paradox. Elke keer in de geschiedenis wanneer we dachten speciaal of uniek te zijn, bleek dat toch niet zo te zijn. Er is niets dat echt fundamenteel anders is aan onze planeet dan andere (exo)-planeten, toch niet voor zover we weten.

Als je dan even gaat kijken naar hoeveel planeten er zijn... Ja dan kom je tot de conclusie dat het bijna niet anders kan dat er nog ander leven is. Dat, of er is toch iets aan de aarde waardoor enkel hier leven mogelijk is (dat we tot nu toe gemist hebben). Er zijn echt niet zo veel assumpties nodig om tot die conclusie te komen.

Langs de andere kant: waar is al dat leven dan? Hoe meer we zoeken, hoe meer alles dood lijkt. Dat is juist de hele paradox. Het kan bijna niet anders dan dat het heelal vol met leven zit, en toch kunnen we gewoon niets vinden. Bijna de enige logische verklaring die je aan die vaststelling kan geven is dat er zogenaamde "great filters" zijn. Bottlenecks die de verspreiding van het leven tegenhouden. Het kan zijn dat dit al heel vroeg gebeurt en dat we er al lang voorbij zijn. Of het kan zijn dat we nog tot aan zo'n grote filter moeten geraken. Of beide kunnen waar zijn. Meerdere filters zijn mogelijk. Dit is een discussie die leeft op het raakvlak tussen wetenschap, filosofie en "hard science fiction" literatuur (met bijvoorbeeld Isaac Asimov een grote naam in dit wereldje). Tenzij dat we daadwerkelijk buitenaards leven vinden is de kans klein dat we hier snel een antwoord op gaan kunnen vinden.

Edit: als je dit soort discussies interessant vindt en wat verder wilt gaan dan de relatief oppervlakkige pop-science filmpjes: Ik kan het kanaal van Isaac Arthur ten zeerste aanraden. Die gaat echt tot in enorm detail op zaken zoals great filters, maar ook andere zaken zoals het soort van technologieën dat hyper-geavanceerde beschavingen zouden kunnen gebruiken.

[Reactie gewijzigd door Niosus op 7 april 2021 14:36]

De dichtheid is gewoon heel laag. Dat is een prima verklaring zonder moeilijk te hoeven doen.
We zijn hoe dan ook f*cked:
Fermi paradox (deel 1)
https://m.youtube.com/watch?v=sNhhvQGsMEc
Fermi paradox (deel 2)
https://www.youtube.com/watch?v=1fQkVqno-uI

Als er intelligent leven is, maar we zien geen signalen van ze: ze gaan dood voordat ze die signalen kunnen versturen en hetzelfde zal met ons gebeuren.
Als er intelligent leven is, en we krijgen signalen van ze: ze zijn zo geavanceerd dat ze ons als huisdier gaan houden.

edit: @Niosus tnx, aangepast.

[Reactie gewijzigd door HenkEisjedies op 7 april 2021 14:23]

“Two possibilities exist: either we are alone in the Universe or we are not. Both are equally terrifying.”
- Arthur C. Clarke
Toen het universum ca 4 miljard jaar oud was werden sterrenstelsels gevormd (10 miljard jaar geleden dus). Men weet niet exact hoe dit proces verloopt en men weet ook niet zeker hoe de supermassive black holes in het centrum van sterrenstelsels zo groot zijn kunnen worden. Dubbele quasars zijn een indicatie van samenkomende sterrenstelsels en daarom interessant om te onderzoeken om zo meer inzicht te krijgen in de vorming en evolutie van sterrenstelsels / zwarte gaten.

Eén van de theorieën is dat super massive black holes niet enkel gevormd worden door gewone materie, maar ook donkere materie. Dat soort onderzoek helpt daar mogelijks meer duidelijkheid in te brengen.

[Reactie gewijzigd door TheBlackbird op 7 april 2021 14:12]

Toen het universum ca 4 miljard jaar oud was werden sterrenstelsels gevormd (10 miljard jaar geleden dus).
Sterrenstelsels begonnen zich al veel eerder te vormen, minder dan 1 miljard jaar na de big bang!
In de Hubble Ultra Deep Field kun je al complete sterrenstelsels zien van 0.4 miljard jaar na de big bang.
Ik begrijp nu nog steeds niet wat een quasar is: "Quasars zijn stralen van zeer intens licht dat wordt gevormd door enorme zwarte gaten".
Ik dacht dat zwarte gaten alleen licht opslokten en niet uitzenden? Ok, heb me net even ingelezen maar het blijft lastige materie.

[Reactie gewijzigd door Tweddy op 7 april 2021 15:06]

"Een quasar (Engelse afkorting voor quasi-stellar radio source), of QSO (Quasi Stellar Object) is een actief centrum van een sterrenstelsel ('active galactic nucleus' of AGN) met een zeer hoge helderheid. Het gaat om een superzwaar zwart gat (in feite een extreem zware ster) in het centrum van een sterrenstelsel, waarvan de omringende schijf met materie licht en straling uitzendt wanneer deze naar het zwarte gat wordt getrokken."

Wikipedia is je vriend. Het zwarte gat laat niets ontsnappen inderdaad, maar de schijf eromheen nog wel.
Deze quasarparen zenden veel licht uit doordat het in beide gevallen gaat om sterrenstelsels die op het punt staan om in elkaar te schuiven.
Als de twee zwarte gaten zo dicht bij elkaar staan dan zijn de sterrenstelsels waar ze van afkomstig zijn al lang en breed met elkaar versmolten of op zijn minst al met elkaar in contact. Op het punt van in elkaar schuiven lijkt me dan een onjuiste omschrijving.

edit: "The quasars within each pair are only about 10,000 light-years apart"
Als je de diameter van onze Melkweg neemt met meer dan 100,000 lichtjaar dan snap je wat ik bedoel.

[Reactie gewijzigd door daan! op 7 april 2021 13:56]

Maak je niet teveel zorgen: voor dat het zover is, hebben we onszelf allang opgelost.
Hoe bedoel je opgelost? Beide bestaan uit heel veel sterren met tussen elke ster nog veel meer lege ruimte. De melkweg, net als alle andere sterrenstelsels die we kennen, bestaat dus grotendeels uit lege ruimte (donkere materie even buiten beschouwing gelaten). Als je twee van die dingen in elkaar schuift dan heb je vooral minder ruimte tussen de sterren. Maar de kans dat er sterren op elkaar botsen is miniem.
Er is ook geen reden waarom de zon opgeslokt zou worden. Die zwarte gaten nemen echt vreselijk weinig ruimte in beslag van een sterrenstelsel. De kans dat de aarde erin valt is dus ook minimaal.
Denk dat je beter bij de natuurkunde kunt beginnen. Voorlopig hebben we geen zinnige theorie waarmee we dit soort reisjes mogelijk kunnen maken.
Als we ooit het universum dusdanig begrijpen dat we sneller dan licht kunnen reizen dan zal de ruimtevaart vrij snel volgen en die theorieen in praktijk brengen.


Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn


Apple iPhone 12 Microsoft Xbox Series X LG CX Google Pixel 5 Sony XH90 / XH92 Samsung Galaxy S21 5G Sony PlayStation 5 Nintendo Switch Lite

Tweakers vormt samen met Hardware Info, AutoTrack, Gaspedaal.nl, Nationale Vacaturebank, Intermediair en Independer DPG Online Services B.V.
Alle rechten voorbehouden © 1998 - 2021 Hosting door True