Computervirus 'viert' dit jaar 25e verjaardag

Het is dit jaar precies een kwart eeuw geleden dat het eerste computervirus het levenslicht zag. Dat eerste virus heette Elk Cloner en werd geschreven door de destijds 15-jarige scholier Richard Skrenta.

Skrenta was altijd al dol geweest op techniek en elektronica en hij was dan ook zeer in de wolken toen hij met Kerstmis in 1981 een Apple ][ cadeau kreeg. Al snel kreeg hij het programmeren in de vingers en gebruikte deze kennis om grapjes uit te halen met vrienden die ook Apple-computers gebruikten. Aan gekopieerde spellen voegde hij een routine toe, die er voor zorgde dat het spel zichzelf vernietigde na een bepaald aantal malen te zijn gestart. Op het scherm verscheen dan een ironische boodschap, die duidelijk maakte dat het geen technische storing was, maar een bewuste actie.

De slachtoffers kregen al gauw door dat Skrenta er achter zat, en vanaf dat moment verboden ze hem om zelfs maar in de buurt van hun diskettes te komen. Hij zocht toen naar een manier om hun programma's te kunnen manipuleren zonder ze in handen te hoeven hebben, en installeerde op de schoolcomputer een programma dat zichzelf kopieerde naar alle diskettes die er in werden gestopt. Dit programma nestelde zich in Apple DOS, en iedere vijftigste maal dat het systeem werd gestart gaf het de volgende boodschap op het scherm:

Elk Cloner: The program with a personality

It will get on all your disks
It will infiltrate your chips
Yes It's Cloner!

It will stick to you like glue
It will modify RAM too
Send in the Cloner!

Meer dan zichzelf verspreiden en af en toe de boodschap tonen deed het programma niet: zoals de meeste virussen uit de begintijd was het niet kwaadaardig. Omdat destijds virusscanners nog niet bestonden moest het virus handmatig opgespoord en verwijderd worden, wat nogal veel werk met zich meebracht. De verspreiding van Elk Cloner was nog zeer beperkt, evenals die van virussen in de volgende paar jaar. Het eerste virus dat wereldwijd verspreid werd was Pakistani Brain, dat in 1986 op de IBM PC verscheen. Het was geschreven door twee broers, die een computerwinkel in het Pakistaanse Lahore dreven, en zich ergerden aan het feit dat veel mensen software kopieerden in plaats van het te kopen. Ook dit virus deed nog niets kwaadaardigs: het veranderde het volumelabel van diskettes in '(c) Brain'. Omdat Pakistani Brain het eerste virus was dat zich wijd verspreidde, wordt ook 1986 wel eens als het geboortejaar van het computervirus gezien.

Sinds Elk Cloner en Pakistani Brain zijn er vele honderdduizenden virussen verschenen, met doorgaans veel kwaadaardigere bijwerkingen dan de eerste probeersels. Complete harde schijven worden gewist, computers worden gekaapt om voor kwaadaardige doelen zoals spammen te worden gebruikt en privégegevens worden gestolen en aan criminelen doorgegeven. Om deze plaag te bestrijden is een complete bedrijfstak ontstaan, die zich bezighoudt met het maken van programma's om virussen te detecteren en te verwijderen. De virusmakers hebben hier weer op gereageerd met virussen die steeds van gedaante veranderen, zodat ze erg lastig op te sporen zijn. Het probleem waar de virusbestrijders mee te kampen hebben is dat het fundamenteel onmogelijk is om door een programma met zekerheid te laten vaststellen of een ander programma een virus is of niet. Zelfs programma's die aangeven of iets 'waarschijnlijk' een virus is, zijn bij de huidige stand van de techniek nog niet erg betrouwbaar. Het lijkt er dan ook op dat het computervirus nog vele verjaardagen zal meemaken.