Ontwikkelaar Fortran overleden

Met een cd van Vivaldi's cellosonate no. 5 in de cd-speler stierf afgelopen zaterdag Fortran-ontwikkelaar John Backus op 82-jarige leeftijd in Ashland, een plaatsje in de staat Oregon. Volgens een familielid maakte hij mogelijk zelf een einde aan zijn bewogen leven.

Dochter Paula Backus zei in een interview dat Backus in zijn laatste jaren erg bezorgd was over de achteruitgang van zijn grootste gave, zijn intelligentie: 'Hij zei dat hij niet zo'n kwijlend oud mannetje in een bejaardenhuis wilde worden.'

Backus wordt door velen gezien als een van de belangrijkste pioniers op het gebied van programmeer­talen. In de jaren vijftig legde de computer­onderzoeker in dienst van IBM met de ontwikkeling van Fortran de basis voor high-level programmeertalen. Voor die tijd moesten machinetaalinstructies stuk voor stuk ingevoerd worden, wat omslachtig en foutgevoelig was. Doordat Backus erin slaagde om deze code te abstraheren naar een intuïtiever systeem, het uiteindelijke Fortran, konden programmeurs veel sneller werken. In een interview uit 1979 in het personeelsblad van IBM zei hij: 'Eigenlijk is veel van mijn werk uit luiheid ontstaan. Ik hield niet van programmeren, maar toen ik op een IBM 701 code moest schrijven om de baan van een projectiel te kunnen berekenen, begon ik aan een systeem te werken dat het makkelijker moest maken om programma's te schrijven.'

In 1957 was de basis voor Fortran af. In sommige gevallen stond een enkele Fortran-instructie gelijk aan twintig regels rauwe machinetaal; bovendien was de taal voor het eerst 'leesbaar'. Daarmee was de eerste succesvolle hogere programmeertaal geboren. Al snel groeide de creatie van Backus en zijn team uit tot de absolute wereldstandaard en in 1958 werd voor het eerst de term 'software' geïntroduceerd. In 1977 kreeg hij voor zijn verdiensten de prestigieuze Turing Award; in 1994 mocht hij voor zijn werk de Charles Stark Draper-prijs in ontvangst nemen.

Behalve als een hardwerkende en gedisciplineerde man wordt Backus ook gezien als een vriendelijke en zachte persoonlijkheid. Hij en zijn teamleden maakten lange dagen, maar hielden in de winter ook sneeuwballengevechten, waardoor misschien wel het eerste 'typische it-sfeertje' ontstond. De stringente 'performance reports' van IBM, waarin elke onderzoeksgroep jaarlijks zijn vorderingen tot in het kleinste detail moest vastleggen, werden door Backus als niet relevant terzijde geschoven. 'Wij waren de hackers van die tijd', zo typeert een voormalig lid van het Fortran-team terugblikkend.

Na het succesvolle Fortran-project ging Backus aan de slag met de Deense wetenschapper Peter Naur. Samen ontwikkelden ze een methode voor het beschrijven van structuren in programmeertalen. Later ging Backus weer in een groep aan de slag met het concept van functioneel programmeren. Hierbij redeneert de programmeur meer vanuit wat de gebruiker precies wil bereiken, en niet puur op het regel voor regel instrueren van een computer. Hoewel veel van dit werk in de loop der tijd verloren is gegaan, zijn de basisideeën later hergebruikt in andere programmeertalen. Backus bleef tot 1991 in dienst bij IBM.