'Binnen 5 jaar controlesoftware tegen liegende politici'

Als Eric Schmidt, bestuursvoorzitter en CEO van Google, geloofd mag worden, dan kunnen politici maar beter alvast gaan oefenen in het voorkomen dat ze onware uitspraken doen. Schmidt denkt namelijk dat er binnen vijf jaar online software beschikbaar is waarmee het waarheidsgehalte van hun uitspraken, en dan vermoedelijk ook de consistentie met eerdere uitspraken, gecontroleerd kan worden aan de hand van historische bronnen. De Google-topman stelde dit in een speech op het partijcongres van de Britse Conservative Party, die naar eigen zeggen onderdeel uitmaakt van 'een wereldwijde missie om politieke leiders te onderwijzen' over het effect van het internet op het politieke landschap. Schmidt zegt dat politici nog moeten wennen aan het idee van kiezers die continu op het internet controleren of hun uitspraken wel sporen. Het automatiseren van dat proces is dan de logische consequentie. De bestuursvoorzitter van de zoekgigant wijst erop dat de huidige 'televisiegeneratie' van politici zich van die van enkele decennia geleden onderscheidt doordat ze erg mediabewust moeten zijn. 'Als deze generatie politici een gevolg van de televisie is, wat voor invloed zal het internet dan op de volgende generatie hebben?', zo vraagt Schmidt zich hardop af.

Met de door Schmidt voorziene 'waarheidsmachine' zullen uitspraken ingegeven kunnen worden waarvan vervolgens de kans wordt teruggegeven dat deze op waarheid berust. Op de gebieden van de automatische taalverwerking en de informatie-extractie moeten daartoe nog wel enige bergen worden verzet, maar daarnaast geldt niet voor alle uitspraken die relevant zijn in het politieke debat, dat de vraag of ze waar zijn makkelijk met ja of nee te beantwoorden is. Een uitspraak als 'de AOW-leeftijd moet omhoog' veronderstelt bijvoorbeeld bepaalde zaken die in de toekomst nog moeten blijken - maar het mag wellicht verondersteld worden dat kiezers aanvaarden dat bepaalde kwesties een onzekerheidsmarge in zich hebben en dat het antwoord op bepaalde vragen in sterke mate afhangt van de vooringenomen politieke positie.

In de Verenigde Staten bestaat in ieder geval al een populaire site, FactCheck.org, die er volledig op is gericht om uitspraken van politici op waarheid te controleren. Hier wordt echter nog noeste handarbeid verricht: internetters kunnen vragen insturen naar aanleiding van actuele optredens van politici, die vervolgens door een panel van medewerkers van de universiteit van Pennsylvania worden nageplozen. Aan de kwestie wordt vervolgens een artikel gewijd waarin de uitspraken waar twijfel over bestaat worden voorzien van etiketjes als 'waar', 'onwaar', 'overdrijving' en 'betwistbaar'. Mocht Schmidt wat te optimistisch blijken in zijn voorspelling, dan kan de neiging van politici om creatief te zijn met de waarheid, wellicht ook worden ingedamd door het breed toegepassen van een dergelijk initiatief, met vele experts in plaats een enkel panel.